Showing posts with label Kinh tếđịa. Show all posts
Showing posts with label Kinh tếđịa. Show all posts

Giấc mơ hưởng già tại Hoa Kỳ


Sau đệ nhị thế chiến, có một hiện tượng xẩy ra tại Hoa Kỳ, là sinh sản gia tăng vô cùng khoán hậu. Người ta lý giải là lính từ mặt trận trở về, lập gia đình mau chóng nên sinh sản nhiều. Có đến 73 triệu người Mỹ được sinh ra trong vòng 18 năm, từ năm 1946 đến năm 1964, xem như một thế hệ và họ đặt tên cho thế hệ này là baby boomers. Việt Nam cũng lâm vào tình trạng này, sau 75, dân số gia tăng rất nhiều. Từ 36 triệu cả hai miền lên đến gần 100 triệu ngày nay. May là họ ra quy luật trai hay gái chỉ hai mà thôi. Cứ tưởng tượng sinh con như trước 75, 6-10 người mỗi gia đình là chết. Đến năm 2030, xem như 5.5 năm nữa tất cả thế hệ này đều đạt trên 65 tuổi. Tuổi được hưởng quy chế an sinh xã hội và rút tiền từ quỹ hưu trí. Họ sẽ về hưu để hưởng những tháng năm hạnh phúc của hoàng hôn đời người. 


Thế hệ baby boomers được xem là thế hệ thành công nhất của Hoa Kỳ hơn các thế hệ đi trước. Họ là hình ảnh của giấc mơ Hoa Kỳ mà thế kỷ 20 được thế giới mong ước. 67% người Mỹ sở hữu nhà và gần như ai cũng có xe cộ. Một công nhân đi làm, sở hữu một căn nhà và một chiếc xe hơi. Các công nhân ở pháp chỉ đi làm bằng xe buýt hay métro ở chung cư gọi là HLM (habitations à loyer modéré), không mong ước ngày nào đó được sở hữu một căn nhà dù là nhà Phoenix. Dạo mình ở bên Tây, các gia đình lao động mình quen đều mướn chung cư ở, cả năm chỉ lo tính đi nghỉ hè ở đâu tỏng khi ở Hoa Kỳ thì thiên hạ ít đi nghỉ hè hay ngắn hạn, toàn là để tiền mua nhà, mua xe.

Vấn đề là khi hưu trí thì chỉ có một thiểu số có đủ tiền trong trường mục ngân hàng và vốn sở hữu nhà đất của họ, giá trị ròng của họ gia tăng trong khi đa số sẽ phải đối diện với một tương lai vô định về tài chính.


https://www.travelandleisure.com/spain-best-international-retirement-country-for-americans-8661573


Đọc tài liệu thì cho biết có 3 điểm chính về tài chính mà đa số baby boomers cần để ý khi lớn tuổi. 


1. Tiền tiết kiệm cho hưu trí không đủ

Baby boomers sinh từ năm 1946 đến 1964, năm nay 2024 đã vào tuổi 60 đến 78 tuổi. Trên nguyên tắc họ phải có một số tiền lớn để trang trải chi phí những ngày hưu trí của họ. Một số đã hưu trí và một số sắp sửa về hưu. Thật ra họ là thế hệ đầu tiên tại Hoa Kỳ gặp phải trường hợp này mà chính phủ không dự đoán được. Khi mình sang Hoa Kỳ, họ hay nói là cần có trong quỹ hưu trí 1 triệu đô La nhưng ngày nay với lạm phát họ kêu cần ít nhất 2 triệu. Chán Mớ Đời. Đào đâu ra 2 triệu.

Vào đầu thế kỷ 20, người Mỹ qua đời trung bình ở tuổi 61.5 và luật hưu trí là vào năm 65 tuổi nên trước đây, thường người Mỹ chết 3.5 năm trước khi về hưu nhận được tấm chi phiếu hưu trí đầu tiên. Thế kỷ 21, y khoa tân tiến đã giúp người Mỹ sống lâu hơn trung bình trên 20 năm. Do đó đưa đến vấn nạn tiền hưu trí cho 20 năm sau khi ngưng làm việc, nhất là chi phí cho bệnh tật vì càng lớn tuổi càng nhiều bệnh. Đó là ác mộng khi về hưu nếu mình bị bệnh hoạn, không có tiền hưu trí nhiều.

Theo công ty Vanguard thì trung bình số tiền trong các chương trình như (401(k), 403(b) của lứa tuổi từ 55 đến 64, trước khi về hưu vào năm 2022 là $207,874. Cho những người lớn tuổi hơn 65 thì khá hơn một tị $232,710, độ $25,000 hơn. Nhưng nếu tính trung bình người Mỹ thì chỉ có $71,168 cho lứa tuổi 55 đến 65 và $70,620 cho người Mỹ từ độ tuổi 65 trở lên. Lý do là có nhiều người Mỹ có tiền hưu trí rất cao nên khi cộng chung chia cho tổng thể thì khác. Điển hình Roth-Ira của ông Mitch Romney lên đến mấy chục triệu đô La.

Cứ dùng số cao nhất như một trương mục có $232,710 như kể trên thì sẽ cho phép mỗi năm được tiêu dùng là $9,308.40 ($775.70/ tháng) vì khi về hưu và sống thêm 20 năm. Đó là họ dựa theo bỏ tiền với tiền lời 4% và lạm phát. Còn nếu không có lời thì càng ít hơn.

Mình nhớ khi đi làm thầu khoán. Lâu lâu có người Việt đến nhà nhờ mình làm cái hợp đồng xây sửa nhà của họ để họ lấy tiền từ quỹ hưu trí ra nhưng không dùng để xây nhà mà tiêu xài. Chắc đánh bài. Sau này mình bắt phải trả $100 mình mới làm. 

Nếu cộng thêm tiền an sinh xã hội trung bình của người Mỹ là $1,907/ tháng hay $22,884/ năm thì trung bình về hưu có $32,000 ($2,666.67/ tháng) để tiêu dùng hàng năm. Không đủ để trang trải các chi phí cho cuộc sống sung túc khi về già, thậm chí khó mà trả các chi phí thông thường. Lên mạng nay cứ thấy họ quảng cáo về hưu ở các xứ khác rẻ hơn. 


2. Các thay đổi của an sinh xã hội

Các thay đổi từ khi thành lập hệ thống an sinh xã hội đã khiến cho người Mỹ hưu trí gặp thêm nhiều khó khăn về tài chính. Cho những người sinh trước năm 1960 thì có thể lãnh tiền toàn an sinh xã hội vào năm 65 tuổi. Ai sinh sau năm 1960 thì phải đợi đến năm 67 tuổi mới được lãnh toàn phần.  Mình lấy trước 65 tuổi nên chỉ được 70% số tiền nếu đợi đến 65 tuổi.


Có nghĩa là chúng ta phải đợi lâu hơn để lãnh tiền của mình hay lãnh sớm ít hơn như mình có 70%.

Cái mất dạy là trước năm 1984, tiền lãnh an sinh xã hội không bị chính phủ liên bang đánh thuế. Ngày nay thì tiền an sinh xã hội bị đánh thuế (50% tiền an sinh xã hội cộng các lợi tức khác như quỹ hưu trí rút ra) quá $25,000/ năm cho cá nhân và $32,000 cho vợ chồng khai chung. Ông Reagan ký sắc luật này và nhất là các người nhận pension, không được lãnh an sinh xã hội như ông Larry làm cho chính phủ, chỉ được lãnh pension, còn an sinh xã hội thì không nên ông ta chửi quá chở thợ mộc vì mất $2,500/ tháng.

Lúc đầu chỉ có 10% người Mỹ bị đánh thuế nhưng dần dần ngày nay là 50% người Mỹ bị đánh thuế theo trang nhà của senior citizens league. Một nghiên cứu của social security administration vào năm 2015, cho rằng người Mỹ về hưu, mất tiền họ cần vì chính phủ đánh thuế lợi tức. Chán Mớ Đời 

Họ cho biết là vào năm 2035 nghĩa là 10 năm nữa thì người Mỹ về hưu chỉ nhận được 80% số tiền có thể nhận. Do đó chính phủ kêu mấy tên cố vấn tài Chánh rêu rao là đợi thêm vài năm nữa thì lãnh được nhiều tiền, 80% số tiền mình được phép nhận, còn lấy sớm chắc 50%. Quốc hội thì không đại biểu nào dám đụng tới vụ này vì sẽ thất cử khi nói rõ. Mấy vụ này đâu ai biết hay để ý đến khi mình về hưu mới quan tâm đến thì trễ rồi.


3. Nợ chồng chất.

Vấn nạn là baby boomers vẫn tiếp tục mắc nợ khi về hưu khiến làm cạn nguồn tài chính của họ nhận được khi về hưu đã kém cỏi. Bao nhiêu người về hưu đã trả hết nợ nhà nợ xe, hình ảnh của giấc mơ Hoa Kỳ. Trung bình người Mỹ đổi nhà theo chu kỳ 7 năm, nên lại tiếp tục mượn nợ nên khi về hưu, chưa trả hết tiền nợ ngân hàng để mua nhà. Ngoài ra xe cộ phải thay vì cũ nên lại phải mua xe mới với cái nợ thêm 5 năm. Chúng ta nợ nhiều hơn các thế hệ trước. Lý do là thế hệ bố mẹ, muốn mua cái gì đó thì tiết kiệm còn thế hệ chúng ta có ngân hàng cho vay hay thẻ tín dụng cứ xài hôm nay đi làm trả tối thiểu và nợ chồng chất không biết đường nào ra. Đó là chưa kể đến các thuế nhà đất gia tăng hàng năm, thuế xe lưu hành này nọ.

Mình rất ngạc nhiên khi thấy Nhật Bản có tỷ lệ nợ với GDP nhiều nhất thế giới. Hóa ra vì dân số của họ bị lão hoá nên phải in tiền để trang trải các chi phí cho người già.

Năm 1980, độ 38% người Mỹ trên 65 tuổi có chút nợ nần. Năm 2012 thì lên đến 64.8%. Ai buồn đời như mình xem cái link. 

Center for Retirement Research.

Theo nghiên cứu của National Council on Aging thì năm 2020, có 4 triệu người Mỹ trên 65 tuổi có những khoản nợ về y phí chưa trả. Nay nghe nói có ai muốn ra đạo luật cấm bỏ nợ y phí vào credit report để giúp chúng ta có thể mượn tiền thêm. Không giải quyết gì cả ngoài trừ xù nợ y phí, sẽ khiến bảo hiểm gia tăng rồi khi mình chết thì các y phí sẽ theo lãi lên cao ngất. Cho thấy ở Hoa Kỳ, chỉ có 2 loại người Mỹ sướng là nghèo vô sản thì được chính phủ lo cho hết, và 2 là người giàu có thì không bận tâm, còn thịt 3 chỉ, nửa mỡ nữa nạt như mình là mệt.

Nợ sẽ khiến cuộc sống khó khăn hơn, chúng ta sẽ đối diện với những quyết định như sửa chửa nhà cửa, xe cộ, bớt uống thuốc hay ăn uống ít lại này nọ. 

Baby boomers đang đối diện các vấn đề này, cần thay đổi để bảo đảm và giữ cuộc sống hưu trí tốt đẹp hơn. Bán nhà, dọn đến nơi nào rẻ hơn và lựa chọn chương trình Medicare nào vừa túi tiền của mình. Cần nhất là không bị đau ốm. Chịu khó tập thể dục. Đông Phương Hội có mở lớp hướng dẫn dưỡng sinh miễn phí nhưng chả thấy ai đến tập ngoại trừ những người tập lâu năm. 

Ai còn khỏe thì chịu khó cày thêm và để dành tiền sẽ nhận được an sinh xã hội nhiều hơn (80% số tiền mình có thể nhận được) và (401k) khá hơn còn không thì buông bỏ hết. Trên thực tế thì người Việt tỵ nạn tương đối ai cũng để dành tiền cho những ngày hưu trí chỉ có thế hệ con cháu của mình là hơi mệt. Khó có thể mua nhà, nợ học đại học chồng chất. Vật giá leo thang nên không biết bao giờ có tiền để mua nhà. Cũng có nhiều người hy sinh đời bố củng cố đời con, lấy tiền trong quỹ hưu trí để trả tiền con ăn học đại học. Chưa chắc sau này, chúng sẽ có khả năng nuôi mình khi về già. Đó là vấn nạn hay ác mộng hưu trí tại Hoa Kỳ ngày nay.


Qua thái Lan hay phi luật Tân ở thì tương đối sẽ có cuộc sống khả quan hơn. Đi mấy xứ này thấy mấy ông Mỹ già có vợ hay Bồ chi đó còn rất trẻ. Mướn căn hộ ở rồi đưa cho cô Bồ một ít tiền lo chăm sóc hàng tháng. Xong om


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Tại sao cấm

 Tại sao Hoa Kỳ lại cấm 



Sau Đệ Nhị Thế Chiến, nhiều quốc gia, bao gồm cả Mỹ và các nước thuộc khối tự do, đã phải đối mặt với những thách thức lớn hậu chiến về tái thiết kinh tế và xã hội. Trong bối cảnh này, chính sách và quan điểm về phá thai đã trải qua những thay đổi quan trọng nhất là tại các quốc gia theo thiên chúa giáo.


Yếu tố quan trọng nhất đã thay đổi đạo Đức Tây phương là phụ nữ được xem là đơn vị lao động kinh tế, đóng góp vào sự tái phát triển của quốc gia. Lý do là khi xưa, phụ nữ được xem là ở nhà, sinh con đẻ cái, phục vụ chồng đi làm ngoài xã hội. Trong thời gian chiến tranh, đàn ông bị đưa ra mặt trận, nên các chính phủ phải tuyển dụng phụ nữ trong nhà máy sản xuất tất cả cho tiền tuyến.

Sau thế chiến, các chính phủ cũng như phụ nữ đã quen ra ngoài đi làm việc nên được khuyến khích tham gia ngoài xã hội làm việc. Một mặt các chính phủ muốn giới hạn sinh sản vì sẽ khiến phụ nữ ở nhà, mất năng suất lao động nên có các chương trình khuyến khích ngừa thai. 

Hồi nhỏ mình thấy mấy bà hàng xóm hay đến nhà nói chuyện với mẹ mình về phương pháp Ogino, đặt vòng xoắn chi đó. Mình hay hóng chuyện người lớn nên thắc mắc hỏi nên bị ăn tát khá nhiều. Sau này mới hiểu mấy bà trong xóm ít con đều được theo chương trình giới hạn sinh đẻ. Ông Ogino này sinh ra thuộc gia đình Nakamura nhưng được gia đình Ogino nhận nuôi. Ông ta kêu phương pháp ngừa thai của ông không chính xác lắm.

Các chính phủ Tây phương cũng như khối Liên Xô khuyến khích ngừa thai và cho phép phá thai vì tất cả cho sự nghiệp sản xuất và thế giới đại đồng. Cả hai khối chạy đua để xem ý thức hệ nào hay hơn trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh.

Hậu quả là ngày nay, thế giới có trên 7 tỷ người nhưng dân số bị lão hoá. Cứ tưởng tượng nếu họ không cho phép phá thai, hay uống thuốc ngừa thai thì dân số thế giới còn gia tăng khủng khiếp. Nhất là chúng ta không có thể có một cuộc sống đầy đủ sung túc hơn thế hệ cha mẹ, ông bà của chúng ta. Theo tiêu chuẩn của dân số học thì mỗi cặp vợ chồng cần sinh ít nhất 2.1 con cái để thay thế mình. Mà nay ở Âu châu chỉ có 1.1 thậm chí 0.8 như ở Đức quốc và Ý Đại Lợi. Bên Trung Cộng với chỉ tiêu trai hay gái chỉ 1 con thì còn ít hơn.

Bà cụ mình sinh ra 4 con trai và 7 cô con gái. Nội mua băng vệ sinh cho 7 cô con gái là đủ nghèo. Mình có kể vụ dân số bị lão hoá sẽ gây vấn nạn trong tương lai vì người trẻ ít, phải đóng thuế nuôi mấy ông bà già sống lâu.

Hôm nay, đọc báo thấy các nhóm chống phá thai đã thành công vì tối cao pháp viện Hoa Kỳ đã phê chuẩn sự cấm phá thai tại Hoa Kỳ.

Tại sao ngày nay, Hoa Kỳ lại cấm phá thai lại? Các biểu ngữ kêu gào bởi các phụ nữ “cơ thể của tôi thuộc về tôi, tôi có quyền làm gì thì làm”,…

Theo mình hiểu, khi xưa, các chính trị gia muốn người Mỹ ít sinh con đẻ cái vì tốn tiền, họ cần phụ nữ làm việc để buôn bán các sản phẩm thị trường, đẩy mạnh xã hội tiêu thụ. Càng mua sắm sẽ giúp kinh tế phát triển chớ trước đệ nhị thế chiến, phụ nữ ở nhà giữ tiền, lo mua sắm chi tiêu, đâu có vụ mua sắm áo quần thời trang như ngày nay.

Cái hay của chủ nghĩa tư bản là khiến thiên hạ mua sắm, làm giàu cho họ, cứ khuyến khích phụ nữ đi làm vì khi họ có tiền là tiêu xài, kêu tiền tui làm ra nên tui có quyền mua sắm, tiêu xài. Dần dần nợ chồng chất, vợ chồng cãi nhau và ly dị. 50% ly dị tại Hoa Kỳ là vì tài chánh.


Buồn đời mình tìm tài liệu để đọc thì thất kinh. Xin tóm tắc như sau:


Giai đoạn 1945-1965: được gọi là giai đoạn của thế hệ babyboomers vì sau chiến tranh, Hoa Kỳ bổng gặp một hiện tượng là người Mỹ đẻ nhiều nên họ gọi thế hệ babyboomers. Dạo ấy người Mỹ chết trung bình ở tuổi 61.5 mà ngày nay với sự phát triển tiến bộ của khoa học giúp người Mỹ sống trung bình đến 82 tuổi. Nghĩa là thêm 20 năm, 1 thế hệ khiến các nhà lãnh đạo nhức đầu vì không biết lấy tiền đâu để nuôi họ nhất là y tế.

Sau chiến tranh, nhiều quốc gia bắt đầu chú trọng đến việc tăng gia sản xuất và tái thiết kinh tế. Tuy nhiên, vấn đề phá thai vẫn là một chủ đề nhạy cảm và thường bị coi là bất hợp pháp tại nhiều nơi.


- Sự thay đổi bắt đầu xuất hiện với sự gia tăng của phong trào quyền phụ nữ và ý thức về sức khỏe sinh sản. Việc kiểm soát sinh sản và quyền phá thai bắt đầu được thảo luận rộng rãi hơn. Các chính phủ đưa ra các chương trình phụ nữ quyền để tạo dư luận, kêu gọi tự do phá thai. 


Các phụ nữ gốc Ukraine khi xưa, cởi phăng ngực ra bị chính phủ bắt bớ, đánh đập rồi phải chạy trốn qua pháp. Nay các phong trào nữ quyền hình như không nghe đến trên truyền thông. Chính sách quốc gia muốn phụ nữ sinh con đẻ cái nên dẹp bớt các phong trào đòi bình đẳng.


Giai đoạn 1960-1970:

- Mỹ và châu Âu: Vào cuối thập niên 1960, một số quốc gia bắt đầu nới lỏng các luật lệ về phá thai. Ở Mỹ, phong trào quyền phụ nữ đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, dẫn đến việc xem xét lại các luật lệ nghiêm ngặt về phá thai.

- 1973: Quyết định Roe v. Wade của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã công nhận quyền phá thai của phụ nữ, làm thay đổi cơ bản luật pháp và chính sách về phá thai ở Mỹ. Phán quyết này thiết lập rằng phụ nữ có quyền phá thai trong ba tháng đầu thai kỳ mà không bị chính phủ can thiệp. Vụ này khi sang Hoa Kỳ cứ nghe báo chí nói đến khiến mình điên đầu, chả hiểu gì cả.


Do đó bác nào ủng hộ phá thai thì nên bầu cho Đảng dân chủ vì nhiệm kỳ tới tối cao pháp viện sẽ thay 2 quan toà. Nếu ông Biden thắng thì sẽ đề cử người nào ủng hộ phá thái còn ông Trump thì lại càng khó phá thai. Ở Cali, con nít học trung học dưới tuổi vị thành niên, dính bầu, có quyền đi phá thai không cần báo cho bố mẹ biết. Thường đi bác sĩ, họ bắt ký giấy cho phép bác sĩ chữa bệnh cho con nít dưới 18 tuổi nhưng phá thai thì không cần ký gì cả. Kinh


Giai đoạn 1970-2000:

- Châu Âu: Nhiều nước châu Âu cũng đã thông qua các luật lệ mới cho phép phá thai hợp pháp, phản ánh sự thay đổi trong quan điểm xã hội về quyền sinh sản và sức khỏe phụ nữ. Thuốc ngừa thai được sử dụng rất phổ thông. Ở Việt Nam, có tên bạn học chung, bổng một hôm thấy hắn đứng trước nhà bồng con. Sang Tây mình hỏi mấy cô đầm thì họ giải thích uống thuốc ngừa thai chi đó khiến mình như bò đội nón.


- Liên Xô và các nước Đông Âu: Sau khi chiến tranh thế giới thứ 2 kết thúc, một số quốc gia thuộc khối Đông Âu, Liên Xô, đã hợp pháp hóa phá thai từ sớm để kiểm soát dân số và thúc đẩy phụ nữ tham gia lực lượng lao động để xây dựng thế giới đại đồng. Đi viếng Uzbekistan và Georgia, mình hỏi thiên hạ thì thất kinh, nhất là Uzbekistan là một nước theo hồi giáo nhưng với bác lê-nín của chúng ta thì dẹp hết. Các nhà thờ hồi giáo và trường học đều dẹp hết cũng như các nhà thờ tại Georgia dành cho hợp tác xã.


Phá thai và tăng gia sản xuất

- Sức khỏe phụ nữ và lực lượng lao động: Phá thai hợp pháp đã giúp cải thiện sức khỏe sinh sản của phụ nữ, giảm thiểu rủi ro từ những ca phá thai không an toàn. Điều này góp phần tăng cường khả năng làm việc và đóng góp của phụ nữ vào nền kinh tế. Xin nhắc lại bảo hiểm y tế cho phụ nữ đắt hơn đàn ông vì phụ nữ đi bác sĩ nhiều hơn.

- Kiểm soát sinh sản: Chính sách phá thai hợp pháp cho phép các gia đình kiểm soát số người trong gia đình của họ, giúp họ tập trung vào việc làm và phát triển kinh tế. Mình đọc tài liệu về dấn số học thì Nhật Bản cũng tương tự, khuyến khích người Nhật giới hạn sinh con sau chiến tranh. Do đó mới thấy họ tiến bộ giàu có nhanh chóng và Trung Cộng bắt chước họ cũng như Nam Hàn và ngày nay lãnh hậu quả của sự ngưng đẻ, dân số bị lão hoá.

- Bình đẳng giới: Quyền phá thai được xem như một phần của phong trào bình đẳng giới, giúp phụ nữ có quyền kiểm soát cơ thể và quyết định sinh sản của mình, từ đó thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động kinh tế và xã hội. Theo mình các chính sách của chính phủ luôn luôn được đi kèm với những phong trào hổ trợ bởi chính phủ như trường hợp nữ quyền bình đẳng,…


Dạo mình mới sang New York làm việc, có ông Giuliani nổi tiếng khi làm Mayor của thành phố New York này. Ông ta thuộc Đảng Cộng Hoà nhưng đắc cử ở quê hương chính gốc của Đảng Dân Chủ. Ai nấy đều ca tụng ông này đã giảm tỷ lệ tội ác tại thành phố này. Sau này thành phố Los Angeles mướn ông cảnh sát trưởng của thành phố New York để giúp giảm tội ác nhưng chẳng thấy xuống gì cả. Sau này, người ta giải thích là vì 20 năm về trước, khi Hoa Kỳ hợp thức hoá việc phá thai nên các cô bé trẻ nhiều khi ở trung học cấn thai, có thể phá thai nên giảm thiểu số mẹ đơn côi. Con trai làm mấy cô trẻ cấn thai rồi trốn luôn hay bị tù nên các người mẹ đơn thân trẻ, phải vất vả làm việc nhiều nơi để nuôi con nên khó có thể giúp con mình một cuộc sống lành mạnh. Các khu vực nghèo dễ đưa đến tội ác.


Chính sách phá thai sau Đệ Nhị Thế Chiến đã trải qua nhiều thay đổi quan trọng, phản ánh sự phát triển của xã hội và nhận thức về quyền của phụ nữ. Việc hợp pháp hóa và cải thiện tiếp cận dịch vụ phá thai không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe sinh sản của phụ nữ mà còn góp phần vào tăng trưởng kinh tế và sản xuất của các quốc gia.


Mình thấy ông Steve Jobs, và ông Bill Gates, được xem là thế hệ của mình, hơn vài tuổi, đều là con nuôi. Dạo ấy Hoa Kỳ chưa cho phép phá thai nên mẹ hai ông này đều sinh ra rồi cho con để người khác nuôi. Phá thai là tuỳ thuộc tự do của mỗi người. Sau khi phá thai được pháp luật hóa thì không biết bao nhiêu Bill Gates hay Steve Jobs đã không sc sinh ra cũng như các tội phạm khác. 


Ngày nay dân số của các nước Tây phương giảm rất rõ, người ta suy đoán Ý Đại Lợi sẽ không còn trong 50 năm tới, vì người dân không chịu đẻ. Các nhóm hữu khuynh lại ra đời, mạnh lên, kêu gọi cấm phá thai. Có thể các chính trị gia, cai trị chúng ta sợ không có người đi làm đóng thuế nuôi chúng ta về già, sống dai nên họ giựt dây các phong trào chống đối phá thai cũng như khi xưa, họ đã làm với việc phá thai. Nay chỉ cần hát lại những bài hát xưa, nhưng ngược lại. Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Hậu quả sơ khởi lương tối thiểu $20/ giờ

 Tuần trước mình có kể vụ tiểu bang Cali ra luật phải trả cho công nhân viên của nhà hàng thức ăn nhanh lương tối thiểu là $20/ giờ thì hôm nay đọc nghiên cứu sau 9 tháng thi hành luật này. 

Nguyên lý của kinh tế là nếu vật giá gia tăng thì khách hàng thắt lưng buột bụng, mua ít lại như khi xưa thời kiệm ước ở Việt Nam. Dân tình của tiểu bang Cali đang học một bài học kinh tế khi áp dụng luật $20/ giờ cho lương tối thiểu cho nhân viên các nhà hàng thức ăn nhanh. Từ ngày thấy vật giá leo thang mình cũng ít đi ăn ngoài, ngoại trừ sinh Nhật của đồng chí gái cuối tuần rồi.


Tháng 9 năm vừa rồi, ông thống đốc tiểu bang Cali, một ứng cử viên tương lai sáng giá của Đảng dân chủ cho cuộc chạy đua vào tòa bạch ốc kỳ sau, ký luật tăng lương tối thiểu từ $16/ giờ lên $20/ giờ xem như 25%. Thường thì đi làm, cuối năm chủ hay xem lại quá trình làm việc của nhân viên, rồi vỗ vai kêu nhân viên làm việc ráng chịu khó một tí rồi kêu tăng tiền lương năm tới thường 2, 3% khiến nhân viên mừng, không ngờ xếp mình thương mình quá, nguyện năm sau sẽ làm việc cật lực hơn nhưng họ không biết chủ tăng lương vì chạy theo lạm phát mỗi năm chớ chả có yêu thương gì mình cả nhưng luận điệu của kẻ tư bản là nói sao cho hay, như mình thương yêu nhân viên như con ruột. Rất tình nghĩa.


Ngược lại quốc hội Cali đang chuẩn bị ra luật chỉ cho tăng giá tiền thuê nhà lên 3% thay vì 5% như hiện nay.


Thực tế cho thấy là hàng ngàn nhân viên các nhà hàng thức ăn nhanh bị nghỉ việc sau khi luật này được áp dụng. Điển hình chuỗi nhà hàng Rubio’s Coastal Grill khai phá sản sau khi đóng cửa 48 tiệm ăn của họ. Nói cho đúng thì tiệm ăn này đã bị lộn xộn về tài Chánh trước đó nhưng khi luật này được thi hành thì họ lợi dụng trường hợp này để khai phá sản, cho rằng lương lên thì khó mà xoay sở. 


Có hai franchisees (những người mua quyền được bán thức ăn của những công ty như MacDonald ) của nhà hàng pizza hut cho biết sẽ hủy bỏ dịch vụ giao pizza tại nhà vì không đủ sở hụi để trả và sa thải hàng ngàn tài xế giao pizza. Ai muốn ăn thì gọi Uber Eats thì tốn tiền nhiều hơn. Khách hàng phải trả tiền nhiều hơn sẽ mua ít lại. Một franchisee có trên 140 nhà hàng của Burger King cũng tuyên bố sẽ trang bị máy gọi thức ăn tự động và nhà hàng El Pollo Loco cũng trang bị máy làm salsa thay vì dùng nhân viên. 


Các tiệm ăn cho biết là đã sa thải 9,500 nhân viên trước khi luật được thi hành chưa kể đến sau khi luật được thực thi. Con số này chưa được chính phủ công bố. Muốn lương nhiều mà không được thuê thì bù trớt. Nguy hiểm hơn là khi những người thất nghiệp làm việc cho Uber eats thì sẽ không có bảo hiểm y tế, tự làm cho mình, khi đau ốm là khổ cho gia đình. Các công ty như Uber hay Grab lấy phần trăm rất nhiều. Ở Sàigòn mình nói chuyện với một anh tài xế Grab, được biết Grab lấy 33% giá cuốc xe, chỉ có nhiệm vụ đưa mối cho anh ta còn xe cộ xăng dầu anh ta trả hết. Bên Phi luật Tân cũng tương tự. Tài xế sẽ Grab bị vớt 32%.


Trong khi đó thì giá biểu của nhà hàng thức ăn nhanh gia tăng như Wendy’s lên 8%, Chipotle 7.5% hay Taco Bell lên 3%. Mình nay hết dám ra Bolsa ăn phở vì quá đắt. Đi ăn mà ly trà nóng họ chặt $2.5 chả có mùi vị gì cả, nước cũng tính vì họ bỏ vào cái ly giấy. Một tô phở nay phải trả $20.


Thường giới truyền thông hay Đảng dân chủ xem các nhà hàng thức ăn nhanh là các công ty đa quốc gia, biểu tượng của giới tư bản bốc lộc giới lao động. Cần phải triệt hạ trong cuộc đấu tranh giai cấp. Trên thực tế các nhà hàng này đều do những cá nhân mua franchise và buôn bán lẻ như tiệm ăn gia đình, dưới dạng tiểu thương. Ai để dành chút tiền mua franchise rồi mượn ngân hàng để mở tiệm. Làm cực lắm vì có thể lỗ. 


Các người theo Đảng dân chủ hiểu lầm về tư bản. Ông Ray Kroc, người mua lại thương hiệu MacDonalds từ hai em nhà này và biến thành một công ty đa quốc gia. Một hôm, ông ta được mời nói chuyện tại đại học Harvard cho các sinh viên MBA. Ông ta hỏi sinh viên cách làm ăn, Business của MacDonalds là gì. Sinh viên chưng hửng kêu bán hạm Butler, CoCa cola,… anh ta giải thích MacDonalds làm giàu là nhờ đầu tư vào địa ốc khiến mọi người cảm thấy ngu lâu vững bền.


Ông ta giải thích mở tiệm ăn bán hamburger, khoai Tây chiên, họ chỉ lời có chút xíu thì sao giàu. Business của họ là xây các quán ăn ở mọi góc phố rồi cho các franchisee mướn với giá cắt cổ. Họ được trừ thuế vì depreciation trong khi franchisee làm chết cha để đóng tiền nhà cho họ. Có người kêu bán cho mình một tiệm ăn pizza hút ở Texas. Người mướn làm pizza trả cho mình tiền nhà nhưng xa quá. Chỉ cần có tiệm cho thuê ở bốn rồi cho thuê sống phè phởn thay vì làm việc.


Nay cho phép thành lập công đoàn lao công cho các nhân viên chuỗi cà phê Starbucks, thì họ sẽ thay nhân viên bằng máy làm cà phê. Mình thấy trong các trung tâm bán xe, có máy to đùng, muốn uống loại cà phê nào là bấm, ly lớn ly nhỏ hay đậm Lạt. Lại thất nghiệp, tạo dựng một giai cấp vô dụng vì không có việc, bị máy thay thế.


Tiểu bang Cali hiện nay dẫn đầu Hoa Kỳ về thất nghiệp đâu 5.3% theo chính phủ cho biết nhưng trên thực tế còn số này cao hơn. Tháng 9 năm ngoái khi luật được ban hành thì chỉ 4.7%. Trong khi Florida chỉ có 3.3% thất nghiệp. 


Thực tế cho thấy hậu quả của luật lao động không dựa trên nguyên lý kinh tế thị trường. Các chính trị gia muốn đắc cử phải câu phiếu bằng những đạo luật mị dân. Người dân nghe cũng ham nên bỏ phiếu rồi mình tự hại mình. Tháng 11 này có dự luật để dân cư Cali bỏ phiếu là lương tối thiểu là $18/ giờ sẽ có ảnh hưởng trong các ngành kỹ nghệ khác. Thất nghiệp sẽ lan rộng. 


Theo kinh nghiệm của mình là mướn thợ giỏi thì phải giữ họ. Muốn giữ họ thì phải trả tiền lương cao hơn. Nay thợ dỡ được luật lệ bảo vệ thì phải lấy tiền người xây nhà nhiều hơn trước đây. Vậy ai là người thiệt thòi? Những người đi bầu cho những tên chính trị gia không hiểu luật kinh tế thị trường, cung và cầu. Mình là nông dân nên rất sợ các trí thức chưa bao giờ làm kinh tế.

Thật ra thì luật lệ rất cần thiết để giúp môi trường làm việc cũng như lương bổng của nhân viên cần được để ý nhưng phải để kinh tế thị trường định đoạt. Nếu mình không trả thêm cho thợ giỏi thì họ sẽ kiếm việc khác nhiều tiền hơn. Mình đối xử với họ tốt, tăng lương hay bonus thì họ chịu khó làm việc tốt cho mình. Khách hàng vui, được giới thiệu thêm thì có nhiều việc hơn, lợi tức gia tăng cho mình cũng như cho thợ và khách hàng vui vẻ khiến kinh tế lên. Ai cũng có phần trong khi đem tinh thần đấu tranh giai cấp vào thì không ai hưởng lợi ngoại trừ các tên chính trị gia.


Tại Âu châu các cuộc bầu cử vừa qua cho thấy phe cực hữu đạt nhiều phiếu khiến mình lo ngại sẽ trở lại thời sau đệ nhất thế chiến. Chính trị như cái quả lắc cảm đồng hồ, khi nó ở bên phải thì bên trái là ó, kêu gào, kéo về phía họ rồi khi quả lắc chạy qua bên trái thì bên phải là ó. Gây thêm phiền phức, xứ để kinh tế thị trường định đoạt. Anh bán đắt thì người ta kiếm chỗ rẻ mua, do đó anh phải hạ giá nếu không thì banh ta lông.


Người dân bất mãn với những luật lệ ép buộc do hậu quả các cuộc đấu tranh giai cấp. Xã hội dần dần sẽ bị các nhóm phát xít cầm đầu và sẽ gây thiệt hại cho người di dân như người Việt tỵ nạn. Quyền lợi bị mất. Mình nghe kể thằng cháu mình sinh tại pháp mà ra đường trong vụ covid bị Tây trắng chửi kêu cút về nước mày. Hôm trước thấy nó kêu gọi nghệ sĩ gia nhập công đoàn lao động CGT. Bố mẹ nạn nhân của Việt Cộng vượt biển để rồi con theo cgt. Chán Mớ Đời 


Mình đoán bầu cử năm nay sẽ có nhiều thay đổi, kết quả sẽ như ở Âu châu.


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 




Nên vui hay lo khi được trả tối thiểu $20/ giờ

 


Tiểu bang Cali có luật mới, bắt buộc chủ các tiệm thức ăn nhanh, phải trả lương tối thiểu cho nhân viên $20/ giờ khiến vật giá leo thang thấy chóng mặt. Các quan sát viên cho rằng tiểu bang Cali này là vua sản xuất các luật lệ cực ngu. Hôm nay đọc tin tức thì được biết lạm phát gai tăng 3.5% từ 12 tháng qua.

Ông thống đốc tiều bang Gavin Newsom tuyên bố: “chúng tôi thấy những sự bất công… chúng tôi có trách nhiệm phải tiếp tục thay đổi”. Các tiểu bang có đa số là đang Dân CHủ, thì các công đoàn lao động muốn tăng lương cho hội viên của họ nên các chính trị gai phải nghe lời.

Các khất sĩ đang tạo dáng

Đài CNN tuyên bố các nhân viên của các tiệm thức an nhanh, từ nay sẽ lãnh $20/ giờ. Center for American Progress, một tổ chức thiên tả tuyên bố là lương tối thiểu được gia tăng sẽ giúp hàng triệu gia đình xoá đói giảm nghèo và sẽ kích thích nền kinh tế Cali. Kinh


Tại sao $20/ giờ? Tại sao không tăng lên $30, hay $100/ giờ.


Thường các người theo đảng Dân CHủ, chưa bao giờ làm kinh doanh nên chả hiểu gì cả. Họ chỉ lờ mờ trong lớp rồi cứ ngồi nghĩ bú xua la mua.

Tác giả viết cuốn này ở thế kỷ 19 mà đến nay vẫn có giá trị. Kinh. Mình đang đọc rất hay.


Trong cuốn sách "That Which Is Seen, and That Which Is Not Seen," ông Frederik Bastiat cho rằng khi chính phủ can thiệp vào các quyết định về kinh tế thì luôn luôn có những hậu quả bất ngờ. Các hậu người ngắn hạn rất hay nhưng về lâu dài thì vong mạng.


Điển hình là tiểu bang ra luật bắt buộc lương tối thiểu là $20/ giờ. Rất hay! Đó là hậu quả mà chúng ta thấy ngay tức thì do các giới truyền thông, công đoàn lao động và Center for American Progress thấy và được phiếu của cử tri. Những các hậu quả vô hình mà chúng ta không lường được như sau:


Hàng ngàn nhân viên tại Cali mất việc từ Covid đến giờ vì có rất nhiều nhà hàng đóng cửa. Có nhiều người khác mất việc vì chủ cắt giảm giờ làm việc để cắt giảm chi tiêu. Điển hình dãy nhà hàng thức ăn nhanh El Pollo Loco đã sa thải 10% nhân viên của họ. Pizza Hut tuyên bố sẽ sa thãi thêm hàng ngàn các người giao pizza cho khách hàng. Ông ta kể về ông Michael Ojeda, một nhân viên giao hàng của Pizza Hut cho rằng lên lương làm gì để mất việc thì bù trớt.

Hôm qua đi ăn ở Bolsa, thấy họ dán tờ này trước quầy tiền mới thất kinh. Thành phố đông dân cư và nghèo nhất quận cam lại chém thuế gấp thành phố mình đang ở 


Ai còn công việc thì sẽ mất việc trong tương lai vì chủ nhà hàng đang tìm cách ngừoi máy hoá. Mình có thấy một tiệm ăn MacDonald chỉ còn một người đứng đưa đồ ăn cho khách hàng. Mấy người trước đây đứng lấy Order của khách hàng đã được thay thế bằng máy. Khách hàng chỉ cần bấm nút rồi trả bằng thẻ tín dụng rồi lấy cái phiếu có số tên của mình để đợi lấy đồ ăn hay mở ứng dụng MAcDonald ra mà mua và trả tiền rồi đến scan cái điện thoại mình để được giải đồ. Thậm chí CNN hoan hô tăng lương $20/ giờ cũng  phải thú nhận là các công ty bán thức ăn nhanh đang thay thế con người bằng các máy.  Xong om


Khi ông thống đốc tiểu bang ký luật này thì phóng viên có hỏi liệu giá cả của MacDonald hay Starbucks có gia tăng. Ông này vỗ ngực kêu không bao giờ. Starbucks ngày nay lên giá 15%. CHipotle lên giá 8%. Mấy công ty này đâu có lo vì cuối cùng là người tiêu dùng bị khệnh và trả thêm. Anh đói, hamburger ở MAcDonald rẻ nhất thì cũng hải bò lại mua mà ăn.


Cái nguy hiểm nhất là giới trẻ dậy thì, không có nghề ngỗng gì cả sẽ không được mướn. Khi xưa, giới trẻ vào mùa hè thường đi làm cho mấy tiệm ăn này để có tiền tiêu ba tháng hè và học được cách tiếp xúc với khách hàng để hiểu chút gì về nghề nghiệp. Nay thì chả ai mướn thì giới trẻ sẽ không có cơ hội kiếm thêm tiền hè và học cách giao tiếp với đời. 


Khi lương tối thiểu gia tăng thì chủ mướn những người nào có kinh nghiệm thay vì mướn một đứa học sinh 16 tuổi.

Có tăng lương hay không thì tương lai các người máy sẽ thay thế con người. Ngành sản xuất sẽ tự động hóa hết và chỉ mướn những người nào có khả năng để bảo trì máy móc. Muốn có những việc này cần có học vấn kỹ sư hay tiến sĩ. Các người không có khả năng này sẽ khó kiếm được công ăn việc. Làm, và trở thành một gánh nặng cho xã hội. Họ sẽ cảm thấy Chán Mớ Đời đâm ra nghiện ngập vì cảm thấy mình thuộc giai cấp vô  dụng.


Lúc đầu mình nghĩ giới làm việc chân tay nhưng thợ hồ hay nông dân như mình vẫn có việc nhưng mình xem phim tài liệu về người máy thì thất kinh. Người máy có khả năng xây cất nhà cửa, hái bơ, nhổ cỏ, tỉa nhánh đủ trò. Người máy máy biết hái loại trái nào chín đem bán và chừa mấy trái còn non. Thế là ngọng. Chỉ biết lấy cái nồi cơm điện đi làm khất sĩ ở Bolsa là vừa. Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn