Thung lũng tử thần của giáo dục
Đi các nước mình thấy đa số nền giáo dục sở tại đều na ná như nhau, dựa trên các môn chính như Toán, Lý Hoá,… còn các môn khác thì không được chú ý với hệ số phụ. Lý do là trước đây họ không có chương trình giáo dục chính thống. Ở Việt Nam hay bên Tàu thì họ chỉ dạy mấy học trò mấy cuốn sách KHổng giáo,… đa số là ông đi thi rớt về làng mở trường dạy học ở nhà. Tương tự như ông gái Kim khi xưa dạy hè mình ở tiểu học. Ông ta học tới đau mình không biết, chỉ dạy học trò đến lớp 8 ème là ngưng. Chỉ khi cuộc cách mạng kỹ nghệ khởi đầu, họ cần đào tạo các chuyên viên để điều hành các nhà máy kỹ nghệ nên mới thành lập chương tình giáo dục dựa theo chương trình của người đức và thanh lọc các học sinh. Ai theo đúng quy trình thì tốt nghiệp còn không thì bị loại bỏ.

Hàng năm Hoa Kỳ có đến trên 3 triệu nam sinh bỏ học, không tốt nghiệp trung học phổ thông. Không có trường dạy nghề vì sau 1945, họ quảng cáo học đại học để có một tương lai sáng lạng nên ít ai theo học trường dạy nghề nên bị dẹp bỏ. Ngày nay, tốt nghiệp đại học Harvard, mất hơn một năm để tìm việc làm, ôm thêm cái nợ học phí. Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi hệ thống giáo dục và công ăn việc làm. Và nếu chúng ta không tìm hiểu kỹ để hướng dẫn con cháu thì sẽ lãng phí thời gian và tiền bạc.
Người ta hỏi ban nhạc The Beatles là khi còn ở trường, thầy giáo có chú tâm, để đến các anh. Một người trả lời tôi bị giáo viên đánh rớt. Nghe kể ông Einstein khi còn bé học không giỏi, chỉ sau này mới trở thành xuất chúng. Đứa bé nhiều khi ra đời, phát triển chậm, cũng như không thích học mấy lớp vớ vẩn mất thì giờ mà nó không thích. Nền giáo dục đại trà ngày nay đã bỏ nhiều dịp phát triển các nhân tài, đúng hơn là gây ảnh hưởng đến đứa bé cách học, tìm ra môi trường mình ưa thích để thăng hoa. Thay vì cứ học ra trường , tốt nghiệp đại học rồi đi làm như một công chức. Rồi về hưu chết đúng theo quy trình. Chán Mớ Đời
Lấy trường hợp của bà Gillian Lynne, một người múa ballet danh tiếng của Anh quốc. Khi còn bé, bà ta có vấn đề mà ngày nay người ta gọi ADHD, không ngồi một chỗ yên được. Nhà trường kêu bà mẹ đến than phiền, dẫn đi bác sĩ. Bác sĩ xem bà ta rồi mở radio, đi ra cửa với bà mẹ. Như phép lạ bà ta đứng dạy và bắt đầu muá theo điệu nhạc. Bác sĩ nhìn qua cửa sổ rồi nói với bà mẹ là con bà không có bệnh, cô ta là một người múa ballet. Từ đó, bà mẹ cho bà ta đi học múa ballet và sau này bà ta nổi danh trong đoàn múa hoàng gia Royal Ballet và sau đó bà ta thành lập đoàn múa riêng mà chúng ta thường xem như Cats, Phantom of Opera,.. và được nữ hoàng Elizabeth phong chức Dame Commander of the Order của đế chế Anh quốc.
Chúng ta may có một bác sĩ xem xét kỹ lưỡng đã giúp khám phá ra tài năng của bà Lynne. Gặp ngày nay bác sĩ nuôi bệnh đè đầu bắt uống thuốc để ngồi yên thì chúng ta sẽ không có những tác phẩm như Phantom of the Opera. Mình có kể bên tàu có một ông chỉ thích vẽ, không ai muốn lấy ông ta riêng có một cô có nợ kiếp trước, đi làm để nuôi ông ta vẽ rồi 20 năm sau ông ta được các mạng xã hội khen ngợi và mua tranh với giá khủng. Nay được xem là Picasso của Trung Cộng.
Mình nhớ khi xưa cho con hè đi học đủ thứ, từ tranh luận đến học múa, nhạc, học đọc nhanh trong mấy lớp hè dạy tại Đại học UCI đủ trò nhưng rồi gốc gác nông dân nên cũng chả phát hiện ra những gì chúng thích nên cũng khó đào tạo đại trà.
Tương tự mình về Việt Nam, gặp lại một anh bạn học xưa, không thân lắm. Anh ta kể đang học đại học y khoa Huế thì công an vào lớp kéo cổ ra, không cho học. Rồi lênh bênh cuộc đời lao động sống qua ngày. Việt Nam mất đi một bác sĩ giỏi vì mình nhớ anh ta học rất chăm trong lớp và có ước nguyện trở thành bác sĩ để cứu người vì đã chứng kiến chiến tranh tại Huế trong cuộc tổng công kích của Việt Cộng năm Mậu Thân.
Thời Ông Bush con lên đến thời ông Obama, nền giáo dục Hoa Kỳ chạy theo khẩu hiệu như No child left behind, hay Race to the Top,… như các chương trình giảm cân nhưng không giúp ai được giảm cân dù chịu khó hết sức và tốn tiền.
Mình có xem một chương trình tài liệu về nền giáo dục Phần Lan. Một viên chức mỹ hỏi đối tác Phần Lan về tỷ lệ học sinh bỏ học khiến người này như bò đội nón. Kêu chúng tôi không có ai bỏ học cả. Nếu ai có vấn đề thì sẽ có người giúp đỡ cá nhân ngay. Trong khi Hoa Kỳ có trên 10% bỏ học. Xứ này họ tôn trọng giáo viên và giáo sư, phải có bằng cấp cấp mới được dạy học và được lương cao nên không phải đi dạy thêm như ở Việt Nam. Có lần đi ăn tiệm, thằng con gặp ông thầy giáo dạy toán đang làm bồi để kiếm thêm tiền để nuôi 4 đứa con của bà bồ khiến mình phải boa rộng rãi. Sau này chịu hết nổi nên bỏ nhau.
Mình nhớ có ông thầy dạy pháp văn kể là khi xưa đậu vào Phú Thọ và sư phạm nhà cuối cùng thầy chọn sư phạm vì lưng bổng giáo chức dạo ấy rất cao thời ông Diệm, chú tâm về giáo dục nhà đến khi đệ nhị cộng hòa lên thì lưng giáo chức không đủ ăn với vật giá leo thang nên phải đi dạy thêm thì thời gian đâu mà soạn bài hay để ý đến học sinh cá biệt. Thời đó sinh viên được học bổng rất hậu. Ông Hoàng phủ ngọc tường kể vào Sàigòn học, được học bổng ăn tiêu không hết nên đột phá tư duy nhảy núi rồi về Huế năm Mậu Thân giang trấn giang hồ.
Chúng ta có thể nói xứ Phần Lan nhỏ , chỉ có 5 triệu người nhưng nếu áp dụng tại từng địa phương, có nhiều tiểu bang ít dân cư hơn Phần Lan như Wyoming chưa đến 600,000 người. Thay vì áp dụng đại trà cho cả nước, nên để mỗi tiểu bang thậm chí thành phố tự lo vụ giáo dục.
Mình rất tích cực, lạc quan về tương lai. Điển hình thung lũng tử thần ở Cali, được xem là nơi nóng nhất Hoa Kỳ, và thấp hơn mặt biển. Không có cây trái nào mọc vì không bao giờ mưa. Ai đến Cali nên ghé lại vùng này chơi cho biết. Mình viếng khui này vào mùa xuân nên ít nóng còn mùa hè có ngừo chết vì xe hư thiếu nước. Nhưng năm 2004, bổng nhiên ông trời buồn đời hay sao, hình như EL Nino. Mưa liên tiếp đến 7 inches nước. Tháng trước mưa ở Cali mình đo được 5 inches. Điều lạ là vào mùa xuân năm sau, các hoa dại mọc đầy ở thung lung tử thần. Năm nay thung lũng tử thần có hoa ra lại vì tháng trước mưa như điên. Tiếc là mình đi chơi xa nếu không chạy lên đó chơi trong nhà rồi chiều về.
Cho thấy thung lũng tử thần không chết nhưng có nhiều lớp hữu cơ nằm ở dưới, nếu điều kiện thay đổi thì sẽ mọc mầm. Ngày nay, sự thay đổi quá nhanh với trí tuệ nhân tạo, chúng ta phải tìm hiểu hiện tình để giúp con cháu thăng tiến trong xã hội. Nếu không sẽ biến chúng thành những người thuộc giai cấp vô dụng vì không tham gia, đóng góp vào cuộc cách mạng công nghệ mới ở thế kỷ 21.
Hôm trước thấy anh bạn tải lên mạng một video, một bác sĩ Ấn Độ thì phải giải phẫu qua mạng mà bệnh nhân ở cách ông ta đến trên 2,000 cây số. Vật đổi sao dời. Mấy tuần trước, có tin một người Mỹ gốc việt giết mẹ. Đồng chí gái hỏi mình có nhớ một cô cháu của mẹ vợ, có gặp hai lần khi mẹ vợ còn sống. Hoá ra người mẹ xấu số là cô em bà con chi của đồng chí gái. Mình không rõ chuyện chỉ thấy rồi lướt qua. Chỉ nhớ cách đây vài năm có một sinh viên gốc việt cũng giết mẹ vì bà mẹ cứ bắt cậu ta học y khoa để bà ta nở mặt nở mày với đời. Chán Mớ Đời
Chúng ta có cái bệnh là sinh con ra muốn chúng ta đạt được những gì mà chúng ta không làm được, gây áp lực cho chúng. Có anh bạn bị bố mẹ bắt học y khoa, anh ta học không nổi vì không thích nên phải bay qua Jamaica học. Tốt nghiệp y khoa cho bố mẹ vui lòng rồi xin phép đi làm business. Mình có kể chuyện này rồi, có phỏng vấn anh ta trên đài truyền hình.
Việt Nam thì bằng đểu quá nhiều, mấy chục ngàn tiến sĩ, cán bộ lớn nào cũng có bằng tiến sĩ nhưng khi ra ngoại quốc không khạc được một chữ tiếng ngoại quốc. Nhiều thủ khoa ra trường, kiếm không được việc làm đi lái xe gờ ráp. Uổng phí tiền học và bao năm miệt mài ở trường. Lấy cái bằng để treo. Nhà mình chả có treo bằng cấp của ai cả.
Trên thực tế thì khi xưa ở Việt Nam đã có vụ này rồi. Nhiều nhà cho con đi học biết bao nhiêu năm nhưng không đậu để ra làm quan như ồ Tú Xương khi xưa kể mất 20 năm, tốn không biết bao nhiêu tiền của gia đình rồi khi đi thì phải bán heo bò để có tiền ra kinh đô thi nên khi ra làm quan phải tham ô để lấy lại vốn cho cha mẹ.
https://van-hocdalat.smugmug.com/
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn