Song tịch thế hệ 2
Sáng nay đến phiên mình đọc diễn văn 9’-11’ tại toastmasters về đề tài song tịch của thế hệ thứ 2 thì có 2-3 người cho biết là họ nằm trong số này. 1 người có mẹ là gốc mễ và bố là mỹ trắng, 2 người kia thì bố mẹ đều gốc mễ. Mình sẽ tải bài diễn văn ở cuối. Mình đã kể vụ một người bạn sinh ra tại Hoa Kỳ, có quốc tịch Hoa Kỳ, con của 2 người di dân gốc Mễ. Họ sống ở gạch nối giữa hai luồng văn hóa mễ và mỹ. Có người kêu tôi ước gì được đội cái nón “di dân như ông”.
Thằng con mình nay cũng gia nhập hội toastmasters nên khi về nó có hỏi mình về người bạn gốc mễ là ai. Rồi mình hỏi nó có bị lũng cũng như người bạn mễ sinh tại Hoa Kỳ. Nó nói có, lý do là tại trung học, nó có tìm cách chơi với mỹ trắng nhưng thường không được chấp nhận vào các sinh hoạt của học sinh da trắng trong trường như các hội nhóm. Cho thấy có bức tường vô hình ngăn cách người Mỹ da màu và da trắng từ học đường.
Mình nghe mấy người Việt quen nói thằng đen này, con mễ nọ như thể họ nghĩ mình thuộc giai cấp cao hơn nên mình đoán người Mỹ trắng chắc cũng có tư tưởng như vậy đối với người Mỹ gốc á châu như mình. Mình có mấy tên bạn gốc mễ cũng như đen cho cột nhà cháy. Nhớ có lần ông John MacCain kêu người Việt là Gooks. Có lẻ với tư duy nghĩ mình thuộc giai cấp cao hơn người mễ, người da đen vô hình trung người Việt mình tự xem là mỹ trắng, kiểu quả chuối, ngoài thì vàng nhưng phía trong là trắng, nôm na như người xưa hay nói “răng ta dái tây.” Thậm chí người á châu còn có sự khác biệt, người Việt còn chê người lào, cao miên, người Tàu, Ấn Độ,…
Với tư duy sính da trắng nên người á châu hì hụt chạy mua áo quần thời trang của tây làm khiến họ giàu có như Louis Vuitton là tỷ phú nhờ bán mấy cái xách tay cho thiên hạ. Người thì thấp mà cứ bận áo đầm dài, mang cao gót cao tới nách. Thậm chí có người nhuộm tóc vàng, đeo contact lens để cho mắt trở thành xanh. Người á châu bận đồ hiệu, xách LV này nọ hay Hermès nên tự đồng hoá với người da trắng. Và xem thường ngay cả người Việt quê mùa, ít may mắn hơn họ. Ai buồn đời đọc mấy tài liệu giải thích người Tây phương tiếp thị để bán sản phân r của họ. Mình có kể rồi.
Tại sao chúng ta hãnh diện khi bận áo quần, trang sức của người tây phương, lại chê văn hoá của bản sắc mình. Nền văn minh tây phương phát triển từ thời phục Hưng đã đưa nền văn minh của họ lên tột đỉnh nhờ khoa học và kỹ thuật. Giúp họ chiếm đóng thuộc địa khắp nơi trên thế giới, khiến nền văn minh của họ được xem là kim chỉ nam của tiến bộ cho toàn thế giới.
Khi chúng ta chạy theo họ thì sẽ quên bản sắc của mình, trở thành kệch cộm như bận đồ tây, nhưng không cân đối với kích thước của mình, nói tiếng tây với giọng nước mắm. Đi với ma bận áo giấy, đi với thầy chùa bận áo cà sa nhưng đừng đánh rơi cái bản sắc của mình, nếu không chúng ta sẽ đứng ở gạch nối của vùng giao thoa của hai nền văn minh. Không thuộc bên nào hoàn toàn.
Nếu chúng ta để ý xem các phim quảng cáo trên đài truyền hình, thường có người đàn ông da đen, ăn bận như một người thành công đều ở khu mỹ trắng và có vợ da trắng. Đa số các lực sĩ nổi tiếng da đen thường có bồ hay vợ là da trắng rồi khi hết thời thì bị đá như tây ba-lô. Nếu nói về tâm lý thì trong tiềm thức, anh người da màu, thành đạt là phải ở khu mỹ trắng, lấy vợ da trắng mới đưa anh lên đẳng cấp thượng tôn. Trong xóm mình chỉ có một gia đình da đen mà mình hay nói chuyện khi gặp ngoài đường khi đi bộ. Nếu ai chịu khó đọc mấy cuốn sách dạy về tiếp thị sẽ nói đến sự việc này.
Chúng ta nên nhớ trước 1968, người Mỹ da đen không được học chung hay đi vệ sinh,…với người da trắng. Có luật Chinese Exclusion từ lâu để cấm cản người da vàng, chỉ đến năm 1940 khi Hoa Kỳ tham chiến, và có đồng minh là Trung Hoa, thì mới giải thể cái luật đối xử với người á châu. Trong thời gian chiến tranh với Nhật Bản, các người Mỹ gốc Nhật Bản đều bị nhốt vào các trại tập trung. Biết bao nhiều tài sản bị cướp. Khu vực Palo Verde ở Nam Cali được xem là khu đất đắt nhất, tước đây là đất của người Mỹ gốc nhật, bị hốt vào các trại tập trung nên sau khi được thả ra thì đã có người Mỹ da trắng chiếm mất. Ai buồn đời thì theo đường dẫn để hiểu thêm về vấn đề này. Ngày nay chính phủ Hoa Kỳ đang làm lại chính sách này.
The Chinese Exclusion Act was a U.S. federal law signed by President Chester A. Arthur on May 6, 1882, that banned Chinese laborers from entering the country for ten years. It was the first major U.S. law to block immigration based on a specific nationality and race. [1, 2, 3]
Key Rules
- Laborer ban: It stopped both skilled and unskilled Chinese workers from entering the United States.
- No naturalization: It banned Chinese residents already living in the U.S. from becoming citizens.
- Strict exceptions: Only diplomats, teachers, students, merchants, and travelers could enter, and they needed special government certificates.
- Re-entry limits: Chinese residents who left the country had to get a special certificate to return, a rule tightened by later laws. [1, 2, 3, 4, 5, 6]
Tuy được loại bỏ trên pháp luật về kỳ thị chủng tộc, da màu nhưng vẫn có một bức màn vô hình ngăn cách giữa người da trắng và người da màu. Mình có ông anh vợ làm bác sĩ, nói là anh mở phòng mạch tại Bolsa trên 30 năm, chưa bao giờ có một bệnh nhân da trắng đến viếng dù anh có tham gia các tổ hợp y tế. Bác sĩ gốc việt, phải thật giỏi thì mới có bệnh nhân da trắng còn không thì cứ sống ở bolsa với bệnh nhân người Việt và người mễ.
Gần đây chính phủ Hoa Kỳ ngăn cấm 75 quốc gia không được vào Hoa Kỳ, có bà toà nào ra lệnh cấm nhưng rồi bộ ngoại giao Hoa Kỳ ra lệnh ngưng hồ sơ lại hết thì cũng như không xét nữa. Có giấy tờ chấp thuận nay không được xét nữa và làm lại từ đầu.
Do đó thấy có nhiều người Mỹ gốc việt lên tiếng trên mạng, đuổi cổ di dân về nước này nọ. Họ cứ nghĩ mình là thật sự người Mỹ da trắng. Đúng! Trên pháp lý, giấy tờ nhưng trên thực tế, thằng nào có tiền, thằng đó có quyền lực. Đa số là người da trắng nắm quyền lực, cộng đồng của họ không chịu sinh đẻ nên lo sợ trong tương lai sẽ mất đa số nên mới có các chiến dịch chống di dân này nọ.
Thế hệ người Việt đến Hoa Kỳ đầu tiên, chúng ta chỉ cần một chỗ tạm dung sau cuộc vượt biển vào sinh ra tử nhưng thế hệ thứ 2, có công ăn việc làm, có căn nhà là hạnh phúc, thực hiện được giấc mơ Hoa Kỳ nhưng thế hệ con cháu chúng ta cần một tiếng nói chính trị để bảo vệ quyền lợi của mình. Dân gốc á châu chỉ có 5% dân số Hoa Kỳ nên tiếng nói rất nhỏ bé. Con mình chúng không như mình, được vào xứ mỹ là thiên đàng, có bị người Mỹ trắng ăn hiếp thì cũng cuối đầu bỏ qua các vụ kỳ thị nhưng con cháu mình thì lại khác. Quyền lợi kinh tế và chính trị đi song song. Có thể có vài người gốc Việt thành công nhưng đa số vẫn phải đi cày cho chủ là mỹ trắng.
Có lần mình hỏi anh quen gốc mễ, của một công ty mua sỉ bơ vườn của mình. Anh ta làm lâu năm hơn nhưng có tên mỹ trắng được thăng chức còn anh ta tuy có nhiều kinh nghiệm nhưng vẫn lè tè làm lính từ mấy chục năm qua. Mình hỏi tại người mễ không phải da trắng, anh ta gật đầu.
Điển hình một sinh viên gốc đại Hàn kiện đại học Princeton vì cho là kỳ thị. Bạn học anh ta là mỹ trắng, điểm SAT thấp hơn anh ta nhưng lại được vào đại học trong khi điểm anh ta cao hơn nhưng lại bị bát đơn xin vào học. Một trường hợp khác, người ta có kể đến một sinh viên á châu khác cũng kiện đại học Harvard như trường hợp trên. Người Mỹ dùng lập luận nói đến di sản (legacy) của gia đình. Thế là những người nhập cư sau này không có cơ hội vào các đại học lớn vì chỗ để dành cho con cháu những người mỹ trắng đã đến đây từ mấy thế hệ trước.
Mình thấy con mình, con trai thì chơi với da vàng nhiều, hỏi nó thì nó cho biết hồi ở trung học, có tìm cách gia nhập các nhóm da trắng nhưng bị đẫy ra. Trong khi con gái mình thì ngay ở trung học, nó có bạn da trắng nhiều hơn là da vàng. Nó có quen thân vài đứa gốc việt vì khi xưa đi hướng đạo Việt Nam.
Mình không biết phụ nữ gốc á châu lấy chồng tây là vì yêu thương hay vì tư duy Pocahontas, lấy anh da trắng là mình được nhảy lên giai cấp lãnh đạo ở tây phương. Có thể cả hai. Ngược lại đàn ông gốc á đông ít ai lấy mỹ trắng. Thằng con mình cho biết con gái mình có vấn đề với văn hoá Việt Nam, kiểu identity crisis, cho nên nó chơi với bạn mỹ thì cảm thấy thoải mái hơn. Hôm trước nó về thăm, cho nó nói chuyện với bà nội qua điện thoại. Sau đó nó kêu buồn quá vì không nói chuyện, hiểu hay diễn đạt với bà nội mà nó thương. Nó hỏi làm sao có thể học tiếng Việt. Mình thấy dạo này thằng con bắt đầu chịu khó nói chuyện tiếng Việt với mình nhiều. Cho thấy nó bắt đầu trở về nguồn. Tìm hiểu thêm về Việt Nam sẽ giúp nó tìm được những cái gì giúp nó tự hào, để không còn mặc cảm khi tranh đua với người Mỹ gốc da trắng.
Đặt chân vào vị thế của 2 con mình sinh ra tại Hoa Kỳ. Lớn lên cho học tiếng Việt, đi hướng đạo Việt Nam,… nhưng vào trường học, họ dạy chúng về Việt Nam, kêu Việt Nam Cộng Hoà tham nhũng và đầu hàng. Chúng sẽ có mặc cảm của người thua cuộc. Sẽ tạo cho chúng cuộc khủng hoảng bản sắc (identity crisis) và chúng sẽ từ bỏ bản thể của mình để hoà nhập vào dòng chính nhưng sẽ gặp rắc rối vì sự kỳ thị vô hình.
Khi mình mới sang Hoa Kỳ, sinh viên gốc việt hay nhờ mình đi tham dự các buổi nói chuyện về chiến tranh Việt Nam. Các diễn giả đa số là giáo sư nên họ có khuynh hướng thiên tả, tô vẽ bức tranh Việt Nam Cộng Hoà là tham nhũng,…. Mình phải đưa ra các chương trình cải cách ruộng đất, đấu tố địa chủ trong đó có ông bà nội mình là nạn nhân. Các vụ sát hại tập thể Mậu Thân của Việt Cộng, mình nói là chiến tranh tạo ra hận thù khi đồng ngủ mình bị giết nên mới có những thăm sát như Mỹ Lai. Tại sao Pol pOt lại giết 1/4 dấn số Cao Miên mà tây phương không lên án, các vùng kinh tế mới, trại cải tạo, quần đảo ngục tù. Dạo ấy tiếng anh mình không thông lắm nhưng cũng phải đứng lên cải, đúng hơn đưa ra các sự kiện mà người Mỹ cũng như sinh viên gốc Việt không biết về Việt Cộng.
Sau đó mình có phụ giúp các sinh viên tổ chức các buổi hội thảo về văn hoá Việt Nam, như mời giáo sư Nguyễn Thanh Phong, biểu diễn nhạc cụ cổ truyền Việt Nam, tiến sĩ NGuyễn Quỳnh nói về thi ca, tranh hoạ của Việt Nam,… giúp sinh viên gốc việt có chút gì để tự hào về quê cha đất tổ.
Nếu không Hà Nội chỉ cần đưa sang một nhóm văn công như Múa rối nước, hát quan họ,… là sẽ chiếm hết giới trẻ Việt Nam tại hải ngoại như khi xưa ở Âu châu học đã từng “tâm công”. Gặp người lớn thì họ đã trải nghiệm sống với Việt Cộng ra sao nhưng phải giải thích rõ ràng cho giới trẻ biết. Nhớ ở New York, có lần, trong đại học tổ chức nói chuyện về chiến tranh Việt Nam. Để công bằng họ mời đại diện cộng đồng người Việt tỵ nạn tham dự nhưng mấy ông chủ tịch này nọ thì tiếng anh không rành nên không dám tham dự. Sinh viên kêu để chúng thông dịch nhưng cuối cùng chả ai đi. Đến ngày giờ thì cả hội đoàn cùng nhau đem cờ đến trước cổng biểu tình trong khi người ta tạo diễn đàn cho mình để nói tước công chúng người Mỹ thì không chịu tham dự.
Nhập gia tuỳ tục, muốn thể chế dân chủ thì phải tham dự để tranh luận. Vấn đề không phải để thắng kẻ đối đầu mà để đưa ra lý lẻ mình chống cộng, tại sao bỏ nước ra đi tìm tự do để giúp khán giả có góc nhìn mới hơn. Chớ đứng biểu tình phất cờ thì người Mỹ chả hiểu gì cả. Lại gán cho cái nhãn hiệu không hay.
Sau đó sinh viên vùng Đông Bắc tổ chức các buổi nói chuyện về thuyền nhân, triển lãm, lấy chữ ký sinh viên trong trường, đâu được trên 50,000 chữ ký để gửi cho thượng nghị sĩ Hartfield, người giúp tỵ nạn Việt Nam rất nhiều. Để chống lại chính sách cưỡng bách hồi hương người việt vượt biển nhưng không có ai bảo trợ. Có người phải ở trại tỵ nạn đến 20 năm mới được Hoa Kỳ nhận vào, nhờ có ông luật sư nào gốc việt tỵ nạn ở Úc can thiệp suốt 20 năm mới được sang Hoa Kỳ. Mình có đi dự buổi hội ngộ của nhóm người này và có mấy đứa sinh trong trại tỵ nạn cảm ơn ông luật sư này.
Khi xưa ở Đà Lạt, đi học, trong trường cũng chia ra nhiều nhóm, đám con nhà giàu, đám con nhà nghèo,… đám bắc kỳ, trung kỳ,… nhìn lại thì mình thân với đám Bắc kỲ nhiều nhất sau đó đến Trung Kỳ. Cho nên ở Hoa Kỳ càng phức tạp hơn và nếu chúng ta chỉ dựa trên những trải nghiệm của mình tại Hoa Kỳ khi mới chân ướt chân ráo đến thì sẽ không hiểu con cháu mình. Có ai kể là con của họ học giỏi này nọ nhưng rồi đi theo đám bạn mỹ trắng với tư duy “Thức Tĩnh” nên muốn chuyển giới hay chi đó. Giới trẻ muốn được chấp nhận với cùng lứa nên sẵn sàng làm những việc gì để được chấp nhận vào bộ lạc mà chúng thích.
Có lần thằng cháu họ học UCLA đến nhà ngủ lại với bố nó. Sáng ra nó đọc sách của mình về chiến tranh Việt Nam. Kêu quá hay vì có quan điểm khác với những sách vỡ thầy cô dạy trong trường. Rồi mình nói chuyện với nó về Ocean Vuong, Nguyễn Thanh Việt khiến nó thất kinh vì không ngờ mình biết mấy người này. Mình nói phải đọc để hiểu thế hệ con cháu mình suy nghĩ gì trong xã hội Hoa Kỳ.
Bố nó nói chả biết gì về chiến tranh Việt Nam, văn hoá Việt Nam. Vượt biển sang rồi đi cày nuôi con nên chả biết gì. Chúng ta cần bỏ chút thời gian, bớt hát karaoke để đọc sách báo của giới trẻ người Việt tại Hoa Kỳ. Như ông Ocean Vuong, cho biết mẹ làm nail, sống trong hoàn cảnh khó khăn về kinh tế, chung cư xóm nghèo, có băng đảng, cứ phải ăn bám vào welfare. Ông ta kể đi làm cho nông trại được lương cao hơn nhưng bà mẹ nói phải nghỉ đi làm MAcDonalds để có lợi tức thấp hơn nếu không sẽ bị cắt welfare,… phải đọc để hiểu con chúa chúng ta sống với tinh thần khác biệt với tinh thần người tỵ nạn. Cứ hở ra là kêu bọn con cháu nay không chịu khó như mình thật ra chúng lớn lên trong hoàn cảnh khác với chúng ta.
Đọc đẻ hiểu thêm về con cháu mình mà nói chuyện, khuyến khích chúng thay vì chửi tụi bây ngu dốt, không biết Việt Cộng là gì. Chúng tàn ác lắm. Chúng đâu có trải nghiệm 10 năm sau 1975 nên đâu hiểu gì. Nay ở Hoa Kỳ chúng cần được tranh bị một tinh thần để phấn đấu trong xã hội đa chủng này. (Còn tiếp)
Phải lên vườn đi ruộng tiếp. Chán Mớ Đời
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
