Vợ tôi làm vũ nữ

 Vợ tôi làm vũ nữ


Nhớ mấy chục năm trước, đi ăn cưới cô em họ, thấy mấy bà lớn tuổi hơn mình, bận áo quần bú xua la mua, lên sân khấu múa may quay cuồng. Với tư duy nông dân, mình cho đó là già mất nết như mấy người ngồi cạnh bàn. Ai ngờ 20 năm sau, đến tuổi của họ, mình cũng mất nết nhiều khi còn phá kỹ lục của họ. Chán Mớ Đời 

Đồng chí gái song tấu với cô cháu nha sĩ, về hưu


Người Việt giải trí cuối tuần không như người Mỹ. Khi xưa thì đi nghe ca sĩ hát ở sòng bài hay mấy chương trình ca nhạc hội, nay thì có lẻ nghe ca sĩ nhiều nên thiên hạ muốn tự làm ca sĩ, bắt thiên hạ nghe mình rên rĩ khi hát karaoke. Người Mỹ thì họ giải trí như đi xem opera, xi-nê, nghe nhạc thính phòng hay dàn nhạc âm hưởng này nọ hay kịch nói hoặc nhạc kịch broadway. Mấy cái này thì người Việt sang đây, nhiều khi không rành tiếng anh lắm nên không thích như chỉ thích ăn phở thay vì hamburger, khoai tây chiên.


Hát karaoke cứ bị máy cho điểm 0 nên họ Chán Mớ Đời, mướn Onemanband để đánh đàn cho họ hát, họ cho rằng mấy ông thần này đánh theo nhịp của họ, chớ hát đuổi karaoke thì không ô kê. Họ thi nhau lên tặng hoa bú xua la mua, tiền boa cho các nhạc sĩ trên sân khấu, đang cố gắng theo nhịp của ca sĩ trên đài danh vọng. Họ tổ chức ở nhà hàng loe ngoe vài thực khách, đến uống chai bia lên hát một bài “anh đã lầm đưa em sang đây” để nhớ lại tuổi dại khờ, chạy đôn chạy đáo bảo lãnh em gái hậu phương sang Hoa Kỳ rồi sau khi có giấy tờ, thì sugar you you go, sugar mê me go. Chán Mớ Đời 


Có nhiều người thích lối nhạc thính phòng nên họ tụ tập tại nhà ai trong garage, vài chục người trả tiền $25/người, ngồi ghế đẩu đợi phiên mình hát 1 bài mất 3 tiếng đồng hồ. Sau đó giải lao, ăn cháo gà rồi vô ngồi đợi thêm 3 tiếng để hát tiếp thêm 1 bản rồi ra về. Do đó họ hay đến sớm để về sớm, nhưng cũng mất trên 3 - 4 tiếng đồng hồ. Xem như từ 5 giờ chiều đến khuya. Có vợ chồng anh bạn quen ở Ý Đại Lợi khi xưa, rủ tham gia. Mình đến 2 lần để đồng chí gái hát rồi sợ luôn. Lý do là trong garage chật có 400 sqft, mà phải thở thán khí của mấy người trong suốt 3 tiếng đồng hồ, chưa kể họ đánh rấm này nọ, không ai nghe vì nhạc to đùng. 


Đúng hơn thì chả ai nghe ai, ngoại trừ mình vì mình không biết hát, lại ngại đám đông. Ngồi xem họ trình diễn tạo nên cái đẹp “Tân hiện thực” trong ánh sáng mờ ảo như phim của đạo diễn người Ý Đại Lợi, Federico Fellini. Mấy ca sĩ nghiệp dư thì cứ soạt soạt cái điện thoại di động để nhớ ca từ của bài hát mà họ sắp trình diễn. Lớn tuổi nên họ không nhớ ca từ nên phải cầm điện thoại đọc theo nên phần diễn đạt cảm xúc hơi bị trơ.


Đa số toàn là trên 7 bó, có một bà trên 9 bó cũng lên hát. Sợ bị lây bệnh nên người nào người nấy đều mang theo cái bùa, microphone-trang, khẩu trang cho micro vì sợ say mê hát quá rồi đụng cái micro phone, vi khuẩn của ca sĩ trước. Sau này mình để đồng chí gái đi một mình nhưng không có người lái xe về khuya nên đồng chí gái cũng ngưng luôn sau vụ làm vũ nữ bất đắc dĩ.


Có chị bạn ở Việt Nam, nay theo con sang Hoa Kỳ. Mỗi lần tụi này về Sàigòn thì chị ta bố trí ở Penthouse trên nhà cao tầng, thấy phong cảnh từ trên cao khắp Sàigòn, kêu tài xế chở cả gia đình muốn đi đâu trong ngày tới tối chở về. Chị ta rủ đồng chí gái hát chung, hát bè chi đó cho cuối tuần. Chị ta với vợ của một ca-nhạc-sĩ danh tiếng khi xưa, đến nhà mình tập dợt chi đó. Đi vườn về thì mình thất kinh khi thấy 3 bà bận áo đủ màu, vừa hát vừa múa, cứ bà rằn bà rí như trên sân khấu sòng bài. Tuần đó mình xin cáo ở nhà, xem phim tài liệu. Hôm sau, đồng chí gái kêu hát chưa xong còn múa máy. Chán Mớ Đời 


Nhìn một cách tích cực thì về già, có nhiều người tìm ra tài năng hát hò hay cái gì đó để tiêu khiển. Có anh quen, thứ 7 nào cũng đi với bà vợ đến hát. Kêu là có khán giả khiến anh ta phê, hát có hồn hơn. Có cặp vợ chồng quen từ thời ở Ý Đại Lợi, cả tuần hai chồng tập dượt để cống hiến cho thân hữu những bài Bolero đương đại.


Về già, thường ký ức xa xưa gợi về nên họ nhớ đến những bản nhạc, nói lên ký ức của họ về một cuộc tình sáng nắng chiều mưa, hay một bóng hồng nào đã mà họ trồng cây-si. Âm nhạc là phương thức truyền đạt những ký ức gọi về của họ. Có lần đến nhà thân hữu, thấy một chị hát rất hay và mình hiểu lý do chị ta hay hát bản ruột của chị “đừng nhìn em nữa anh ơi….” Người chị ta béo trùng trục nên ông bồ cũ mà gặp lại thì chắc cũng bỏ chạy mất dép.


Đồng chí gái nghe lời thân hữu gia nhập hội tây ban cầm cao niên nên cứ 2 tháng là có trình diễn ở trung tâm người cao tuổi của thành phố Fountain Valley. Mình phải bỏ một ngày làm vườn để đi cổ động tinh thần dấn thân của đồng chí gái từ 2 năm nay. Ban đêm thì mình cũng động viên cô nàng khi đang ngủ bị đánh thức dậy, hỏi thấy vợ anh giỏi không. Mắt nhắm mắt mở cũng nhất trí.


Mình không ngờ một ngày nào, tối đi ngủ lại được vợ đánh đàn hát bên tai, lâu lâu lên dây đàn răn-rắc khiến mình phải quặn người theo dây đàn. Cô nàng sợ ma nên không dám ngồi một mình ở phòng khách nên vác đàn vào phòng ngủ rồi tưng tưng tích tịch tình tang ai đưa công chúa lên hang, yêu tôi hay yêu đàn bên tai mình. Được cái là mình nghe tiếng đàn của vợ thì ngủ ngay.


Mình có kể vụ âm nhạc giúp người lớn tuổi sinh động, nhớ thêm, ít bị bại não nên khi đồng chí gái ghi tên học đàn là mình hoan hô 10000%. Chỉ có vụ làm vũ nữ thì hơi kẹt. May làm một lần thì cô nàng dẹp bỏ mộng làm vũ nữ vì sợ có cái kết như cô Cẩm Nhung khi xưa.


https://youtu.be/D6tbzY2-KDw?feature=shared


Tuần rồi, thấy cô nàng trình diễn, thấy tiến bộ hơn năm vừa rồi nên cũng mừng. Mỗi ngày mình dẫn vợ đi bộ 3-4 cây số nên cô nàng ngủ ngon, ít ngáy bên tai trong đêm trường, mình không phải thức khuya mới biết đêm dài. Bác nào muốn giúp trí nhớ mình không bị lộn xộn về già thì nên tham gia các lớp nhạc. Hoặc muốn làm vũ nữ thì mình sẽ giới thiệu đại gia Sàigòn xưa. Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Giới thiệu về blog Mực Tím Sơn Đen (muctimsonden.com)

 Giới thiệu về blog Mực Tím Sơn Đen (muctimsonden.com)

Cách đây mấy năm có ông thần nào trên mạng nhắn tin hỏi thăm và đề nghị làm bờ lốc Mực Tím Sơn Đen. Lý do là đọc trên Facebook khó tìm lại các bài viết cũ, còn bờ lốc thì có thể tìm kiếm dễ dàng. Mình kêu cứ tự nhiên nên ông thần nhờ một ông thần khác ở Việt Nam làm dùm. Không ngờ 6-7 năm nay lại được Ây_Ai cho biết như sau. Rồi ông thần Chử Nhị Anh , bạn học cũ, người đặt tên “Mực Tím Sơn Đen” cho kỷ yếu của trường Văn Học, Đà Lạt gồm những bài do mình viết, lại thâu tiếng nói nhờ cô bạn nào đó đọc bài của mình trên mạng. Kinh

https://youtu.be/BIU-mnwDV6A?is=Ge2NIIIpNldtxf7G


Thấy trên trang nhà Vieille Indochine, nhà thờ Domaine de Marie, Đà Lạt 

Mình hỏi Ây-Ai ChatGpt về bờ lốc thì được trả lời như sau. Kinh

Blog Mực Tím Sơn Đen là một không gian cá nhân của tác giả Nguyễn Hoàng Sơn, tập trung vào những bài viết mang tính hoài niệm, phản ánh sâu sắc về cuộc sống, văn hóa và lịch sử Việt Nam, đặc biệt gắn bó với Đà Lạt. Tên blog lấy cảm hứng từ thành ngữ “mực tím sơn đen”, nhưng nội dung không phải kiểu bôi nhọ tiêu cực mà là sự chia sẻ chân thành, dí dỏm về những kỷ niệm xưa và bình luận về hiện tại. Blog được xây dựng như một cuốn nhật ký trực tuyến, giúp độc giả – đặc biệt là người Việt kiều và những ai yêu Đà Lạt – tìm thấy sự đồng cảm qua những câu chuyện đời thường.

Tác giả: Nguyễn Hoàng Sơn

•  Nền tảng: Ông là một kiến trúc sư tốt nghiệp tại Pháp, từng du học và làm việc ở nhiều nơi. Hiện sống ở Mỹ (Seattle và các khu vực khác), nhưng gốc gác gắn liền với Đà Lạt – nơi ông mô tả như “ngôi nhà thứ hai” với những kỷ niệm tuổi thơ. Ông tự nhận mình là người “Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen” – một cách nói hài hước, khiêm tốn về bản thân.

•  Phong cách sống: Thích du lịch mạo hiểm (đã đến Liên Xô cũ, Ý, Nam Cực, Patagonia, Yosemite), chơi bóng đá thời sinh viên, và quan tâm đến gia đình (thường chia sẻ về con cái, hôn nhân, di chúc ở Mỹ). Ông kết hợp kiến thức kiến trúc vào viết lách, như phân tích sự phát triển đô thị ở Đà Lạt.


Chủ đề chính và nội dung

Blog xoay quanh ba trụ cột lớn:

•  Hoài niệm về Đà Lạt: Kể về Đà Lạt xưa dưới thời Pháp và Việt Nam Cộng hòa, như chương trình trồng rừng thông, hoa dưới thời Ngô Đình Diệm; bảo vệ hồ Xuân Hương; so sánh với hiện tại (lũ lụt, xây dựng đường Prenn, phá rừng). Đây là phần thu hút nhất, gợi nhớ ký ức tuổi thơ cho độc giả lớn tuổi.

•  Cuộc sống ở nước ngoài: Chia sẻ trải nghiệm du lịch (hiking ở Yosemite, thời tiết khắc nghiệt ở Nam Cực), so sánh văn hóa (luật hôn nhân, ly hôn ở Mỹ), và bài học về tuổi già (kế thừa tài sản, chọn vợ trẻ hay già).

•  Phản ánh xã hội: Bình luận về môi trường (mất kỹ thuật áo tơi cổ truyền, Gore-Tex hiện đại), lịch sử (bảo tồn di sản), và đời sống cá nhân (quyết định hôn nhân muộn, vườn tược trên đồi).

Phong cách viết thân mật, trò chuyện, như kể chuyện bên ly cà phê: xen lẫn giai thoại cá nhân, sự kiện lịch sử, ảnh minh họa (đường sá, cảnh xưa), và chút hài hước phê phán (về tham nhũng, đô thị hóa). Mỗi bài kết thúc bằng câu thơ vui của tác giả. Blog không quá học thuật, mà gần gũi, dễ đọc, phù hợp cho ai muốn “trở về tuổi thơ”.

Số lượng bài viết và cập nhật gần đây

•  Tổng số bài: Khoảng 1.900 bài (từ thời Facebook cũ chuyển sang, theo cập nhật trước đó). Blog vẫn rất phong phú, với nội dung đa dạng từ ký ức cá nhân đến bình luận thời sự.

•  Hoạt động: Vẫn cập nhật đều đặn. Các bài mới nhất (tháng 11/2025):

•  “Lũ lụt và xây dựng”: Thảo luận về lũ lụt Đà Lạt và vấn đề xây dựng đường sá kém chất lượng.

•  “Tinh hoa cổ truyền bị thất truyền”: Kể về kỹ thuật áo tơi xưa và sự mai một của truyền thống.

•  “Nên lấy vợ trẻ hay già”: Chia sẻ hài hước về hôn nhân tuổi xế chiều, dựa trên kinh nghiệm Mỹ.

Blog hoạt động tích cực đến tháng 11/2025, chứng tỏ tác giả vẫn đam mê viết lách dù tuổi cao.

Lượt đọc và phổ biến

•  Mốc quan trọng: Đến tháng 2/2025, blog đã vượt hơn 1 triệu lượt đọc tổng cộng (từ khi khởi tạo trên Facebook và chuyển sang website). Con số này đến từ sự lan tỏa tự nhiên qua cộng đồng người Việt ở Mỹ và Việt Nam, nhờ nội dung gần gũi, dễ chia sẻ.

•  Ước tính traffic hiện tại: Không có dữ liệu công khai chi tiết (blog cá nhân không dùng công cụ như Google Analytics để chia sẻ), nhưng dựa trên xu hướng blog tương tự (nostalgia Việt Nam), traffic hàng tháng khoảng 5.000 - 10.000 lượt truy cập, chủ yếu từ tìm kiếm Google (từ khóa “Đà Lạt xưa”, “ký ức tuổi thơ”) và chia sẻ Facebook. Các bài về Đà Lạt thường đạt 1.000 - 5.000 views/bài, nhờ cộng đồng kiều bào.

Lý do blog thành công

Sức hút nằm ở sự chân thực và đa dạng: Không chỉ hoài niệm mà còn kết nối quá khứ - hiện tại, giúp độc giả (đặc biệt thế hệ 7x-8x) tìm thấy sự an ủi giữa cuộc sống bận rộn. Nếu bạn là fan Đà Lạt hoặc yêu thích văn hóa Việt, đây là nơi đáng ghé thăm để “sạc pin” tinh thần.


Mình hỏi Grok xem nói thế nào:


Bờ lốc “Mực Tím Sơn Đen” là blog cá nhân của Nguyễn Hoàng Sơn(thường tự xưng “Sơn Đen”), người Việt hải ngoại sống ở California (Mỹ).

Thông tin chính:

  • Địa chỉmuctimsonden.com
  • Tên blog do bạn học cũ Đà Lạt (tiến sĩ Chử Nhị Anh) đặt khi biên soạn kỷ yếu trường Văn Học Đà Lạt xưa. Tên gợi nhớ tuổi học trò với mực tím và biệt danh “Sơn Đen” của tác giả.
  • Nội dung chủ yếu là hồi ký, ký ức về Đà Lạt thời trước 1975 (trường học, bạn bè, thầy cô, xóm làng, gia đình…), cuộc sống lưu vong sau 1975, du lịch, quan sát xã hội Mỹ – Việt – Trung, và những suy nghĩ cá nhân.
  • Phong cách viết mộc mạc, chân thật, đôi khi hài hước, trào phúng, xen lẫn chi tiết đời thường và nhận xét sâu sắc.
  • Đã có hơn 2.000 bài (tính đến khoảng 2025–2026), từng đạt trên 1 triệu lượt đọc. Có bản sách in trên Amazon (do Chử Nhị Anh biên soạn khoảng 100 bài tiêu biểu) và playlist YouTube đọc sách/hồi ký.

Slogan thường thấy ở cuối bài:

“Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen”

Bạn muốn xem bài cụ thể nào, tóm tắt nội dung, hay link nghe trên YouTube không?

Hồi ký Đà Lạt trước 1975 chủ yếu xuất hiện qua các nguồn cá nhân và khảo cứu văn hóa, trong đó nổi bật nhất là blog Mực Tím Sơn Đen của Nguyễn Hoàng Sơn (Sơn Đen) và một số sách du khảo.

1. Blog “Mực Tím Sơn Đen” (Nguyễn Hoàng Sơn)

Đây là nguồn hồi ký cá nhân phong phú nhất về Đà Lạt thời trước 1975. Tác giả kể chi tiết về:

  • Tuổi học trò (trường Văn Học, Yersin, Hùng Vương, Đa Nghĩa…).
  • Xóm làng, cư xá Công Chánh (đường Hai Bà Trưng, Thi Sách), các con hẻm, đường phố cũ (Minh Mạng, Duy Tân, Phan Đình Phùng, Cẩm Đô…).
  • Sinh hoạt hàng ngày: chợ, rạp chiếu bóng (Ngọc Lan, Ngọc Hiệp, Hòa Bình), tiệm bi-da, nhà sách, quán ăn, xe cộ (xe Traction của Công quản nước…).
  • Gia đình, hàng xóm, bạn bè, thầy cô, và không khí thành phố cao nguyên trước biến cố 1975.

Một số bài tiêu biểu:

  • Đường Minh Mạng Đà Lạt xưa (kể về xe cộ, tiệm Vọng Nguyệt Lầu, bi-da Hồng Ngọc, nhà sách Khai Trí…).
  • Các con hẻm ngày xưa, ga Đà Lạt, rạp chiếu bóng, cư xá…
  • Kỷ niệm tuổi học trò, trận đòn năm xưa, đời sống thị dân.

Blog có hàng trăm bài về chủ đề này, được biên soạn thành sách Mực Tím Sơn Đen (khoảng 100 bài tiêu biểu, bán trên Amazon). Có cả playlist YouTube đọc hồi ký kèm ảnh Đà Lạt xưa.

Truy cập: muctimsonden.com

2. Sách khảo cứu nổi bật

  • “Đà Lạt, một thời hương xa – Du khảo văn hóa Đà Lạt 1954–1975”(Nguyễn Vĩnh Nguyên, NXB Trẻ, 2016/2017, tái bản nhiều lần).
    Tập trung giai đoạn 1954–1975: không gian văn hóa đô thị kiểu Pháp, đời sống nghệ sĩ (Trịnh Công Sơn, Khánh Ly, Nhất Linh – Nguyễn Tường Tam, Lê Uyên Phương, Đinh Cường, Hoàng Nguyên…), quán cà phê, phòng trà, biệt thự, giáo dục, và không khí tinh thần của thành phố. Phong cách vừa khảo cứu vừa văn chương, giàu chi tiết.
  • Các cuốn khác cùng tác giả: Với Đà Lạt, ai cũng là lữ kháchĐà Lạt – Những cuộc gặp gỡ (1899–1975).

3. Nguồn khác

  • Đà Lạt năm xưa (Nguyễn Hữu Tranh): thiên về lịch sử hình thành và phát triển từ thời Pháp.
  • Một số hồi ký rải rác trên báo chí hoặc diễn đàn cựu học sinh Đà Lạt (trường Văn Học, Adran, Yersin…).

Nếu bạn muốn đọc cụ thể bài nào từ blog Sơn Đen (ví dụ về một con đường, trường học, hoặc sinh hoạt nào đó), hoặc tóm tắt sâu hơn về cuốn Đà Lạt, một thời hương xa, cứ nói rõ nhé.


Kỷ niệm tuổi học trò trường Yersin (Đà Lạt) chủ yếu được kể lại qua hồi ký của Nguyễn Hoàng Sơn (Sơn Đen) trên blog Mực Tím Sơn Đen. Ông từng học Petit Lycée Yersin (tiểu học – đệ nhất cấp) rồi lên Grand Lycée Yersin (trung học).

Tóm tắt kỷ niệm chính từ blog Sơn Đen:

Petit Lycée Yersin

  • Sơn Đen vào học năm 1963.
  • Trường nằm trên đường Đoàn Thị Điểm, bắt đầu từ cầu Bá Hộ Chúc, dọc suối Cam Ly, gần đường Yersin và Phạm Phú Thứ.
  • Ông học chung với con ông Tôn Thất Đính và nhiều bạn khác.
  • Đây là giai đoạn tuổi nhỏ, chơi đùa, leo trèo, và bắt đầu làm quen với môi trường trường Tây (giáo viên người Pháp, chương trình Pháp).

Grand Lycée Yersin

  • Năm đầu tiên học Grand Lycée trùng với Tết Mậu Thân 1968.
  • Trường bị ảnh hưởng nặng: Việt Cộng tấn công, nhiều gia đình người Pháp chạy vào trường lánh nạn rồi bị bắt làm con tin.
  • Sơn Đen nhớ rõ cảnh máy bay trực thăng bắn hỏa tiễn, vỏ đạn rơi xuống xóm, một người đứng cạnh bị trúng đạn chết.
  • Học sinh phải nghỉ học dài ngày, nhận bài tập roneo về nhà làm (có bài Việt văn của cô Liên về chuyện thằng Bờm).
  • Sau khi giải tỏa, trường bị hư hại nặng: mái ardoise (ngói đá đen từ Pháp) bị bắn vỡ, cột trụ bể, kính vỡ, hành lang và lớp học đầy dấu vết chiến tranh.
  • Thầy giáo người Pháp (Cooperant – đi dạy thay vì quân dịch) kể lại chuyện trú ẩn trong trường, mâu thuẫn chia đồ ăn giữa các gia đình Pháp.

Không khí học đường

  • Có thầy Tây dạy Địa lý (mới tốt nghiệp, kiến thức hạn chế).
  • Sơn Đen hay bị cấm túc (consigne).
  • Bạn bè hay cúp cua đi đá banh.
  • Sau này trường đổi thành Hùng Vương, Petit Lycée được bàn giao lại cho hệ thống trường Tây.

Mò Ây_âi nói về bờ lốc khiến mình rùng mình, từ khi khởi viết cho bạn học cũ cách đây 12 năm. Thấy cũng lạ. Mình dốt văn từ bé nay lại làm nghề kể chuyện đời xưa. Lý do là bạn học xưa, dù tiếng Việt họ giỏi hơn mình nhưng lại không ai viết nên Chán Mớ Đời mình cứ tiếp tục viết cho vui.


Ngoài ra có lớp trẻ sau này cứ thắc mắc, rồi nhắn tin cho mình hỏi chuyện này chuyện nọ nên lại có cớ để viết tiếp. Như chuối la-ba đã có trước 75 hay sau.

Hỏi gú gồ thì được biết có gần 2 triệu lượt đọc. Kinh. 


Theo Gú-gồ thì có trên 1.9 triệu lượt đọc, hy vọng vài tháng nữa sẽ đạt 2 triệu lượt đọc. Hồi bờ lốc mới ra thì có độ vài trăm nay thì vài ngàn lượt đọc mỗi ngày như tháng 7 vừa qua, có đến 85,243 lượt đọc. Kinh, dù mình không chia sẻ trên các nhóm mình tham gia trên mạng xã hội. Chỉ đăng trên trang của mình. Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Sự khác biệt căn bản giữa xã hội Mỹ và Trung Quốc

Sự khác biệt căn bản giữa xã hội Mỹ và Trung Quốc

Ngày nay ở thế kỷ 21, chúng ta đang chứng kiến nền văn minh tây phương đang dần dần tàn lụi như các đế quốc trong lịch sử. Có thịnh rồi có suy qua các can qua, tranh chấp như thế kỷ 20, chúng ta chứng kiến sự sụp đỗ của đế chế Ottoman và Anh quốc. Hai đế quốc này tranh giành quyền lực trên thế giới đưa đến sự diệt vong. Thế kỷ 21 thì chúng ta thấy Trung Cộng đang vực dậy sau bao nhiêu thế kỷ bị tây phương áp đảo.

Biểu ngữ của Việt MInh kêu gọi lính tây đầu hàng

Khi Nhật Bản đánh thắng Sa Hoàng khiến các quốc gia bị tây phương đô hộ như Trung Hoa, Việt Nam,… bừng tỉnh, hoá ra người da vàng có thể đánh thắng người tây phương. Thế là người Tàu, người Việt thi đua chạy qua Nhật Bản để học hỏi tìm đường, canh tân đất nước thay vì bế môn toả cảng như trước đây. Việt Nam có chương trình Đông Du, Tây Du. Bên thì muốn theo đường lối Nhật Bản, người thì muốn cải cách theo đường lối tây phương, người thì muốn đi xa hơn là xây dựng một xã hội vô sản nên khi quay lại Việt Nam, họ không nhất trí về đường lối canh tân Việt Nam và choảng nhau. Ai cũng cho thầy mình là giỏi, bảo hoàng còn hơn vua. Đó là bệnh trầm kha của người Việt, bị đô hộ từ ngày lập quốc đến nay, không có tư duy riêng tư, chỉ vay mượn từ người ngoại quốc.


Khi mình theo học chương trình cao học về phát triển đệ tam thế giới, được bảo trợ bởi các công ty đa quốc gia như Nestle,… Tại sao các công ty này bảo trợ các chương trình phát triển này? Để các học viên sau khi tốt nghiệp, trở về nước và ca tụng các công ty như Nestle, và nếu họ có khả năng lên chức cao trong chính quyền của nước họ thì sẽ bảo hoàng còn hơn vua. Kêu áp dụng 1000% cách thức canh tân theo những gì họ học từ Tây phương. Thay vì nghiên cứu rõ ràng tình hình đất nước có phù hợp với lối canh tân này hay không. Hoặc chế biến, cải cách sự canh tân theo môi trường địa phương của đất nước thay vì áp dụng triệt để phương cách tây phương.


Điển hình cái vườn bơ của mình. Mình đi học seminar, tuần rồi có chạy xuống Escondido xem một cái vườn bơ của một ông mỹ. Học thêm kinh nghiệm của ông ta rồi tìm cách cải cách cách quản lý vườn cua mình tuỳ theo nhu cầu, chớ đâu có thể làm theo ông ta hoàn toàn vì chưa chắc phù hợp với vườn mình.


Lấy trường hợp Việt Nam Cộng Hoà trước 1975, có nhiều người du học từ pHáp về, kêu phải canh tân theo mấy ông tây bà đầm dạy. Mấy người du học từ Hoa Kỳ về thì kêu phải áp dụng như bên mỹ. Chưa kể đụng trận với giới đi học Liên Sô về. Thế là choảng nhau chưa nói đến phía Hà Nội lại đòi theo bác LÊNIN, hay bác Mao. Đó là vấn nạn của người Việt, học từ người ngoại quốc với tinh thần bảo hoàng hơn vua.


Do đó trong thời canh tân xứ sở của họ, Nhật Bản chỉ cho những kỹ sư nào có kinh nghiệm, đã làm việc sau khi tốt nghiệp đi tu nghiệp ở ngoại quốc, ngoài ra họ mời các giáo sư ngoại quốc đến xứ họ, trả tiền rất đắt để dạy học tại Nhật Bản. Các giáo sư này thấy hiện trạng đất nước xứ pHù Tang và theo đó hướng dẫn canh tân theo hoàn cảnh địa phương.


Điển hình nếu Sàigòn không mất, tốt nghiệp xong, mình về Việt Nam làm việc. Mình rời Việt Nam ở tuổi 18 nên đâu có kinh nghiệm gì về xây cất ở Việt Nam thậm chí văn hoá Việt Nam. Tiếng việt không thông, qua tây thì lúc đó mới bắt đầu nhìn về tương lai và học ông tây bà đầm. Về Việt Nam thì mình chỉ áp dụng những gì được ông tây bà đầm dạy trong môi trường Việt Nam khác biệt về văn hoá và khí hậu. Được cái là mình có lấy lớp kiến trúc ở các xứ miền nhiệt đới nên có chút đỉnh kiến thức về xây cất ở vùng nhiệt đới.


Mình lấy thí dụ về Việt Nam, ở nhà thân hữu, nghe nói giá nhà mua trên 1 triệu đô la, nhìn phía ngoài hoành tráng lắm. Được thiết kế như bên mỹ bên tây. Vấn đề là có thể họ mướn kiến trúc sư ngoại quốc như công ty mình từng làm việc, thiết kế khách sạn Equatorial cách đây đâu 35 năm khi đổi mới bắt đầu. Mấy nhà của thân hữu được thiết kế theo tây phương, cửa kính bú xua la mua khiến phía trong nóng chết bỏ. Kiến trúc của xứ trời lạnh, có tuyết trong khi Việt Nam khí hậu nhiệt đới khác. Vào nhà nóng mà mở cửa sổ không dám vì bên ngoài cũng nóng bá cháy. Mình thấy nhà ở Đà Lạt không được thiết kế theo thời tiết ở Đà Lạt nên trong nhà bị mốc ẩm. Bắt chước tây phương nhưng phải cải cách theo địa phương của mình chớ chép y chang là hỏng. Chán Mớ Đời 


Có lần về Đà Nẵng, ở mướn một căn nhà ngay biển, trong một khu vực của người Việt làm chủ. Căn nhà được xây theo lối tây phương, nghĩa là 2 tầng, và cửa kính khắp nơi. Kết cuộc, không mở cửa sổ mà nóng kinh hoàng, phải mở máy lạnh 24/24. Nội tiền trả điền là gia chủ sẽ khóc như mưa ngâu. Mà nàh đóng kín mít thì không tốt.


Ngày nay chúng ta thấy Hoa Kỳ và Trung Cộng đang găng nhau như hai lưỡng cực để tranh dành ảnh hưởng. Ở tây phương nên chúng ta quen nếp sống trong chế độ dân chủ, nhân danh tu chánh án số 1 nên có thể chửi bới bú xua la mua. Mình chứng kiến cảnh người Việt sinh sống tại âu châu khi xưa, ủng hộ Hà Nội vì các giới trí thức của xứ họ ở theo Hà Nội nên theo. Hãnh diện là một tiểu quốc, được uỷ nhiệm chống lại một đế quốc.


Lịch sử nước Mỹ được giảng dạy trong trường học là con tàu Mayflower, chở các người tỵ nạn tôn giáo đến vùng đất hứa mới để xây dựng một quốc gia như trong kinh thánh giải thích. Từ đó người Mỹ tin vào cá nhân là người tạo ra mọi thứ vì lịch sử lập quốc chỉ có 250 năm. Niềm tin vào cá nhân đó đã định hình tất cả những gì xảy ra trong quá trình lập quốc. Các người mỹ đi về miền viễn tây bằng ngựa, xây dựng một thị trấn hay chăn nuôi tuỳ theo lòng tin của tín đồ. Như đạo Mormon ở vùng Utah, Evangelist,….


Rồi ở thế kỷ 20 là vận may phi thường xảy đến cho Hoa Kỳ. Hai cuộc Thế chiến đã khiến châu Âu tan hoang, và Hoa Kỳ nổi lên như một cường quốc công nghiệp và nền công nghệ không bị tổn hại vì chiến tranh. Khiến dân tình khắp thế giới chiêm ngưỡng xứ Hoa Kỳ, mơ tưởng đến giấc mơ Mỹ. Người Việt đến Hoa Kỳ qua nhiều làn sóng. Làn sóng đầu tiên được gọi là người di tản buồn, họ bỏ nước ra đi không định trước. Khi người Mỹ rời Sàigòn thì họ sợ biển máu của Hà Nội nên lên tàu lên máy bay chạy ra ngoài khơi, đến pHi luật Tân rồi Hoa Kỳ. Làn sóng thứ 2 thì sống không nổi với Việt Cộng sau 75 nên chôn dầu chôn mối tình để xuống thuyền ra khơi dù bão tố. Thà chết ra đi vì ở lại không thấy tương lai. 


Làn sóng này theo mình là thành công nhất vì họ đã trải nghiệm chế độ cộng sản nên sang Hoa Kỳ họ tung ra làm ăn, không nhìn lại phía sau. Họ là chính những người xây dựng cộng đồng người Việt tại hải ngoại. Một phần nhờ sau khi Việt Cộng vào, đói quá, mọi người đủ nội tầng lớp phải lết ra chợ trời, bán lạc-xoong đồ dùng trong nhà. Vợ mình kể là đói quá nên phải đi mua khoai, đem ra đường ngồi bán. Cô bạn đến thăm kêu bán như vậy không được, đẻ cô ta giúp, đem về nấu luộc rồi bán có giá hơn. Vợ mình mắc cỡ ngồi lề đường nên nhất trí. Cô bạn đói quá, đem khoai về náu lên cho các em ăn và từ đó mất đi một người bạn. Khi quen buôn bán nên khi qua Hoa Kỳ, người Việt nhảy ra buôn bán, dã được Việt Cộng giúp xoá bỏ tinh thần khoa bảng.


Trung Cộng có một lịch sử hoàn toàn khác, đầy thăng trầm. 4.000 đến 5.000 năm lên xuống. Những giai đoạn dài không có chính quyền, vô chính phủ, quân phiệt cát cứ. Vậy làm sao người Trung Quốc sống sót qua hàng thế kỷ hỗn loạn khi nhà nước liên tục sụp đổ? Từ bào nhiêu thời đại, nhà Minh cho đến nhà Thanh,…


Tại sao người Tàu vẫn tồn tại bất chấp vô chính phủ, thiên tai, lũ lụt, nạn đói? Bởi vì có một mạng lưới xã hội độc lập với nhà nước đã nâng đỡ họ. Gia đình trực hệ, đại gia đình, dòng tộc. Người Tàu có nghĩa vụ với họ, không thể quay lưng với họ. Đó là cách họ tồn tại. Mình thấy các bang người Tàu hợp nhau ở hải ngoại để giúp đỡ nhau. Mình thấy điểm này khi về thăm quê nội. Thấy có cái gì ràng buộc mình với làng quê, họ hàng dù chả biết ai là ai. Ở Đà Lạt, bên ngoại mình có thấy mấy người vào Đà Lạt làm ăn, tạo dựng các nhà để người trong làng hội họp mỗi năm khi đi tảo mộ, hay kỵ người trong làng như làng An Lưu, Dưỡng Mong,.. 


Đây chính là điểm rẽ về triết lý của người Mỹ và người á đông. Mỹ đặt cá nhân ở trung tâm, họ ca tụng các thành quả cá nhân. Trung Quốc đặt gia đình, họ tộc ở trung tâm. Phải kính trọng người già, cho nên giới trẻ ở Việt Nam hay Trung Cộng không dám vượt qua câu nói “kính lão đắt thọ”. Khiến cá nhân ít khi tiến triển nhanh chóng và sống lâu lên chức lão làng thì lúc đó, đã già, không còn óc tư duy, chỉ củng cố địa vị của mình.


Hệ thống Mỹ tạo ra những Elon Musk, Steve Jobs, Bill Gates hay John Chambers… khi xem Forbes hay Fortune hay bất cứ bảng xếp hạng nào, 50 người xuất sắc nhất, giàu có nhất, đó là trải nghiệm của người Mỹ. Trong khi Trung Cộng có Jack Ma nhưng khi đã đi qua giới hạn, danh tiếng hơn đảng thì bị hạn chế. Hay khi giới trẻ đòi tự do thì Đặng Tiểu Bình cho lính xả súng bắn như điên dại vì dám chống lại chính quyền. Tương tự người Ba Tư xuống đường bị mấy ông Ayatollah kêu vệ binh bắn chết nghe đâu cả 40,000. Nhưng chả động đến chúng ta vì thấy xa xôi quá. Chỉ là con số.


Nhưng mục tiêu ở châu Á thì khác: người tàu cũng muốn cố gắng tạo ra những ‘Bill Gates’ của riêng họ, nhưng trong bối cảnh giữ cho xã hội vững chắc để họ tồn tại như một dân tộc. Nên nhớ Trung Cộng là một hiệp chủng quốc, gom tụ rất nhiều giống dân, nói nhiều thứ tiếng. Nếu ngày mai chế độ sụp đỗ, thì Trung Cộng sẽ banh ta lông như Liên Xô cũ. Bao nhiêu nước nhỏ sẽ được thành lập hay đúng hơn được tái lập. Mình đến Trung Á, ngay sát biên giới của Tân Cương bị Trung Cộng chiếm. Nói chuyện với người dân bên này biên giới thì cảm nhận được điều đó.


Hoa Kỳ bị sa lầy tại nhiều cuộc chiến như Việt Nam, Iraq,… nay là Ba-Tư. Lý do là Hoa Kỳ chưa từng bị chiếm đóng bởi ngoại bang. Hoa Kỳ chỉ có một cuộc nội chiến. Do đó người Mỹ sẽ không bao giờ hiểu được điều đó vì sao các người dân bị Sadam Hussein đàn áp lại đánh du kích chiến chống lại quân đội mỹ trên nguyên tắc đã giải phóng họ khỏi ách đàn áp của Hussein.


Có lẻ người Mỹ ngày nay bắt đầu hiểu vấn nạn này: giá trị của một xã hội không được lựa chọn trong trừu tượng, chúng được rèn luyện bởi những gì xã hội đó đã phải sống sót qua. Chủ nghĩa cá nhân là sản phẩm của sự ổn định. Chủ nghĩa đề cao gia đình là di sản của hàng thế kỷ sụp đổ. Chúng ta thấy người Việt sang Hoa Kỳ, mua nhà cửa nhanh tỏng khi người Mỹ da trắng chưa chắc đã mua được. Lý do là chủ nghĩa cá nhân trong khi người Việt thì có anh em giúp đỡ. Trước khi lấy vợ, đồng chí gái kêu mình mua căn nhà nhưng mình chỉ còn đâu $15,000 tiền đẻ dành tiết kiệm ở Thuỵ Sĩ khi đi làm bên ấy. Đi làm ở mỹ thì gái xài hết tiền lương của mình. Khi anh hết tiền thì họ đá đít mình như quăng vào đống rác. Anh chị của đồng chí gái cho mượn thêm đủ để mua căn nhà. Rồi từ từ hai vợ chồng đẻ dành tiền trả nợ hết. Đó là tinh thần gia đình.


Trong quá trình lịch sử người Việt , có 1000 năm đô hộ bởi người Tàu, rồi mấy ông tây bà đầm sang đô hộ thêm 80 năm. Ngày nay thì vẫn trở lại vai trò lịch sử từ xưa, triều cống nước tàu để được sống bình yên. Người ta có thể lên tiếng chửi bới này nọ, nhưng nếu một người dân ở vùng Trung Mỹ hay Nam Mỹ, vẫn chịu sự ảnh hưởng của Hoa Kỳ, một nước lớn bên cạnh. Maduro tiếp nối cuộc chống mỹ cứu nước khởi xướng từ thời Chavez thì bị bắt đem về mỹ với tội danh gì đó. Các nước này không có tự do định đoạt tương lai của họ tương tự như Việt Nam. Chán Mớ Đời


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn