Về già cần làm gì để sống khoẻ

 Về già cần làm gì để sống khoẻ

Mình nhận thấy thân hữu, ai chịu khó tập thể dục, chơi thể thao thì trên 65 tuổi, họ vẫn khoẻ. Có anh quen dân Đà Lạt, hơn mình 2 tuổi, leo núi Kilimanjaro với mình, thấy anh ta khoẻ như tây, leo núi này rồi núi nọ, chạy marathon, lướt sóng đủ trò, trong khi nhiều người bạn cùng tuổi anh ta lăn đùng ra chết. Một anh khác cùng tuổi với mình, buồn đời ra sao đó, hẹn gặp mình trước mộ thi sĩ Hàn Mạc Tử. Mình đi xe tới nơi, oải lưng luôn trong khi anh ta đạp xe đạp từ Nha Trang ra gặp mình để chụp tấm ảnh rồi sugar you you go, sugar mi mi go.

Ngược lại ai ăn nhậu nhiều và không tập thể thao thì đa số có vấn đề về sức khoẻ. Có nhiều người quen hỏi tập Đông Phương Hội ra sao, mình nói từ 5:30 sáng đến 7:00 sáng thì đa số bỏ chạy mất luôn dép. Đọc tài liệu thì được biết thời điểm tập thể thao hay thể dục tốt nhất là vào buổi sáng sau khi thức giấc. Thêm họ nghiên cứu người Nhật sống thọ trên 100 tuổi cũng nhờ vào những thói quen hằng ngày.

Đọc tài liệu thì được biết cơ thể được trang bị để sống thọ đến 100 tuổi nhưng đa số đến 55- 65 tuổi thì ngọng. Trái tim của chúng ta vẫn có thể đập thêm cả tỷ lần, các tế bào não bộ vẫn có thể tục tăng trưởng, cơ bắp vẫn có thể hoạt động như thời trẻ. Lý do là cơ thể của họ không thể thực hiện những điều trên khi đã qua 65 tuổi. Vì các thói quen của chúng ta ngăn cản sự cố gắng thực hiện. Thân hữu nói mình còn sớm quá vào 5:00 giờ sáng.

Đa số những người trên 65 tuổi đều thuở 1/3 lá phổi

Đại học Harvard có làm một nghiên cứu trên 4,400 người trên 60 tuổi suốt 2 thập niên. Họ khám phá ra ai thực hiện 6 thói quen vào buổi sáng thì sống thêm 30 năm với não bộ rất nhậy bén, chân tay mạnh và ít dấu hiệu bị lão hoá. Tưởng tượng sống thêm 30 năm không cần thuốc men, chất bổ sung nhưng nhờ vào các thói quen của họ vào buổi sáng.

Họ cho biết khi thức giấc vào buổi sáng thì cơ thể chờ đợi tín hiệu từ chúng ta. 60 phút đầu tiên trong ngày từ khi chúng ta mở mắt ra thì các tế bào của chúng ta bắt đầu sửa chữa hay tháo gỡ. Nếu chúng ta khởi đầu ngày mới với tiêu thụ đường, stress hay bất động, cơ thể chúng ta nghĩ là chúng ta đang bị tấn công và tự động khoá phần chữa lành. Nhưng nếu chúng ta khởi đầu buổi sáng với những hoạt động tích cực, cơ thể chúng ta kích hoạt giúp các mạch máu tiếp tục mỡ, giúp cơ bắp mạnh và năng lượng cao suốt ngày để làm việc hay hoạt động nếu không thì sẽ cảm thấy mệt mỏi, cần uống cà phê hay đường để kích hoạch cơ thể làm việc.

Họ khuyên sáng thức dậy nên tập thở lâu, giúp giảm áp huyết, giảm cortisol

Họ cho rằng khi thức giấc, chúng ta cần uống nước, độ 16 oz (473 mL) nước với độ ấm trong phòng trước khi ăn hay uống những gì khác, sẽ giúp chúng ta sống thêm 7 năm. Viện quốc gia về lão hoá (national Institute on Aging) theo dõi 11,000 người lớn tuổi suốt 25 năm, đưa đến kết quả là khi ngủ qua đêm, cơ thể mất độ 2 cân anh nước qua hơi thở và mồ hôi, nghĩa là khi chúng ta thức giấc thì máu của chúng ta đặc lại và dính nhau hơn cả si-rô, khiến trái tim chúng ta phải làm việc thêm 23% để bơm máu trong huyết quản. Do đó việc đầu tiên khi thức giấc là làm một cốc nước trước giúp máu loãng để tim không phải làm việc nhiều. Mình đọc đâu đó đa số các người bị đột quỵ là vào buổi sáng.

Các nhà nghiên cứu khám phá những ai uống 2 cốc nước đầy sau khi thức giấc có chỉ số bệnh đau tim giảm xuống 41% và tỷ lệ đột quỵ giảm xuống 37%. Chỉ cần uống 2 cốc nước vào buổi sáng khi thức giấc sẽ giúp máu của chúng ta loãng ra sẽ giúp chúng ta hoạt động lâu trong ngày. Thường đa số thức giấc là uống ngay cà phê, mà cà phê làm chúng ta càng khát nhiều hơn uống trà. Cứ uống hai thứ này vào là buồn tiểu nhanh.

2 lá phổi mất độ 40% khả năng từ 30 tuổi đến 70 tuổi, nếu tập thở sẽ giúp lá phổi thở nhiều hơn

Họ nói uống nước với nhiệt độ của nhà bếp là tốt nhất, giúp cơ thể hấp thụ nhanh hơn là nước lạnh. Lý do là cơ thể không cần thời gian để hâm nóng. Không thấy họ nói đến nước ấm. Mình nghĩ nước ấm chắc tốt hơn. Đi á châu như Đài Loan, Tân Gia BA,…đều thấy trong khách sạn thậm chí ở phi trường có máy nước nóng. Ngoài ra họ còn khám phá ra là khát nước vào buổi sáng khiến não bộ bị teo lại, và lâu ngày sẽ đưa đến mất trí nhớ. Mình có kể cuốn sách của một ông bác sĩ viết, nói là chúng ta không bị bệnh mà chúng ta khát nước. Khi lượng nước trong người không được quân bình sẽ khiến chúng ta bị đau.

Ngoài ra hai lá thân lọc mỗi ngày 200 quart hay 6,400 Oz máu, hoạt động hữu hiệu hơn nếu nước uống vào đủ dùng, giúp tẩy chất độc. Nếu không cứ tích trữ trong cơ thể và lâu ngày sẽ phá hư các nội tạng. Được biết thói quen uống nước khi thức giấc sẽ giúp giảm bớt 45% nguy cơ bị ung thư đường ruột, và 50% bọng đái vì nước sẽ tải ra ngoài các chất carcinogens trước khi chúng tấn công vào các nội tạng. Có thể nước không lạt lẽo thì thêm miếng chanh giúp kích hoạch các enzymes của hệ tiêu hoá. Nên nhớ là uống 30 phút trước bữa cơm sáng. Vụ này thì người ta khuyên không nên uống nước khi ăn cơm, đợi 30 phút sau bữa cơm mới uống nước. Lý do là nước sẽ làm loãng chất acid trong bao tử cần thiết để giúp tiêu hoá nhanh.

Các người thở 10 lần theo phương pháp 4-7-8 mỗ sáng giảm thiểu 50% nguy cơ bị đột quỵ, giảm 45% bị mất trí nhớ và hay nhất là trẻ hơn từ 10-15 tuổi.

Thói quen thứ 2 chúng ta cần làm là mở cửa sổ để ánh sáng lọt vào phòng hay đi ra ngoài sân. Ánh mặt trời 10 phút sau khi thức giấc sẽ giúp hệ sinh học của chúng ta trẻ độ 5 tuổi. Đại học John’s Hopkins đo các tế bào lão hoá của trên 3,000 người tham gia nghiên cứu, họ cho biết mắt của chúng ta có những tế bào đặc biệt, sẽ đánh tín hiệu lên não bộ, kiểm soát các hormone sẽ được thải ra trong cơ thể 24 tiếng đồng hồ tới. Khi ánh sáng mặt trời buổi sáng chạm vào các tế bào này sẽ giảm 50% melatonin và gia tăng 35% cortisol mà cơ thể cần để sữa chữa các tế bào hư hại ngày hôm trước. Họ còn cho biết là có ánh sáng mặt trời sẽ giúp ngủ ngon hơn 43% và 38% ít bị trầm cảm. Ánh sáng mặt trời giúp tạo các sinh tố D qua làn da vì khó có thể thay thế bởi chất bổ sung. Thiếu sinh tố D thì xương sẽ bị loãng. Ánh sáng mặt trời sau 10 giờ sáng thì sẽ không còn nhiều ảnh hưởng nữa vì Cortisol đã quá cao điểm, và cơ thể mất cơ hội để ăn nhịp với hoạt động trong ngày.

Họ giải thích là cơ thể buổi sáng, cortisol lên rất cao, cơ thể sau một đêm suốt 8-12 tiếng không ăn uống nên hơi lộn xộn. Do đó cần ăn một chút chất đạm để cơ thể không hoang mang. Ăn chất đạm vào buổi sáng sẽ kích hoạch quá trình mà họ gọi “muscle protein Synthesis”. Đa số sáng ăn cereal hay tinh bột nên cơ thể sẽ bắt đầu dùng amino acid của cơ bắp. Do đó nên ăn chút chất đạm vào buổi sáng để cơ thể không tìm chất đạm của cơ bắp khiến lâu ngày sẽ bị teo cơ. Mình nghe lời ông bác sĩ sáng dậy, uống nước xong thì làm vài muỗng mè đen, và đậu xanh rang, nghiền nhỏ, khuấy với nước ấm uống để cơ thể không hoang mang để khỏi mất cơ bắp. Có bác sĩ nói nên ăn hai quả trứng. Nói đúng hơn là buổi sáng cơ thể hấp thụ chất đạm 40% nhiều hơn là vào buổi chiều. Mình chỉ tóm tắt thôi chớ giải thích thì sẽ khiến các bác Chán Mớ Đời.

Đại học Texas nghiên cứu 2,500 người Mỹ trên 60 tuổi suốt 8 năm dài. Họ khám phá ra sau tuổi 60, chúng ta mất độ 3% cơ bắp mỗi năm, và khi chúng ta mất quá mức thì tỷ lệ bị ngã lên đến 400%. Nên nhớ 75% người Mỹ chết trên 65 tuổi, là bị ngã. Như trường hợp ông hàng xóm mỹ mình mới qua đời vì ngã, bể xương chậu, giải phẫu nhưng chỉ nằm vì ngồi dậy là chóng mặt. Máu không bơm đủ về tim. Họ cho biết nếu ngã thì 30% xác suất sẽ được  Chúa gọi về trong vòng 1 năm.

Bệnh viện Mayo có làm một nghiên cứu 4,000 người Mỹ lớn tuổi suốt 10 năm. Mỗi ngày họ chỉ đứng một chân độ 30 giây sẽ giúp kích hoạch các neuron mà thường sau 50 tuổi sẽ bị hư hại. Ở Đông Phương Hội, lúc phần nhiệt thân pháp, có phần đứng một chân, lắc đầu gối,… sẽ giúp họ không bị ngã. Mỗi năm có trên 3 triệu người Mỹ được chở vào cấp cứu vì bị ngã. Thông thường 30% người bị ngã sẽ không sống thọ quá 1 năm. Xin nhắc lại 75% người Mỹ trên 65 tuổi chết không phải vì ung thư mà bị ngã. Nghiên cứu của bệnh viện MAyo, cho thấy các người tham gia nghiên cứu, không đứng trên 1 chân quá 10 giây thì có tỷ lệ 84% cao hơn bị đột quỵ hay chết trong vòng 7 năm tới. Vụ này thì dễ biết hơn là đo cholesterol hay huyết áp. Mình có kể vụ đại học Harvard nghiên cứu lý do tại sao phải tập Thái Cực Quyền khi về già. Ai buồn đời thì mò trên bờ lốc.

Họ thấy rõ sự tiến bộ của mấy người tập đứng một chân. Lúc đầu chỉ cần vịnh một cái ghế rồi đứng một chân, sau 7 ngày, họ scan não bộ thì thấy có sự thay đổi, có khả năng hơn 40% để phòng bị khi bị ngã.

Sáng thức dậy, họ cũng khuyên sau uống nước, ra ánh mặt trời, ăn chất đạm, tập đứng 1 chân và thể dục như ở Đông Phương Hội. Nên tập thở giúp cơ thể có oxygen đều để khởi đầu một ngày mới. Lý do là các người trên 65 tuổi thường chỉ sử dụng 1/3 lá phổi để thở, nên chỉ hấp thụ được 30% oxygen cần thiết, từ từ sẽ khiến các nội tạng bị lão hoá nhanh hơn. Có anh kia quen, trước đây có ai bên pháp đọc bài của mình nên kêu anh ta đến Đông Phương Hội tập. Dạo ấy anh ta yếu lắm nhưng sau 2 năm tập thấy anh ta khoẻ lên nhưng rồi covid đến nên ngưng tập. Hôm trước mình gặp lại, anh ta kể là mới nằm nhà thương cả tháng vì lá phổi thở chỉ có 1/3 nên nay tối cần cái bình oxygen để thở. Khi tập thở sẽ giúp hạ áp huyết. Hạ cortisol, hormone lão hoá đến 50%. Họ xem các người Nhật sống trên 100 tuổi đều có tập thở hết. (Còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Như 

Từ cậu bé mồ côi đến nhà lãnh đạo tại Hoa Kỳ

 

ĐƯỢC NÂNG ĐỠ ĐỂ DẪN DẮT

Có một bà mỹ ở hội toastmasters, mời mình đi dự buổi ra mắt cuốn sách “Lifted to Lead” của một người Mỹ gốc Việt. Mình bận trên vườn nên không tham dự nên tuần sau bà ta tặng mình cuốn sách của ông Stefan Bean, tên Việt Nam là Lê Thành Nam, sinh ngày 20 tháng 11 năm 1969. Ông này bị bệnh Polio nên bà mẹ bỏ rơi và ông ta được đưa vào viện cô nhi, rồi trước ngày 30/4/1975, tổng thống Hoa Kỳ, Gérard Ford, lấy ngân quỹ $2 triệu để đưa 2,000 cô nhi Việt Nam Cộng Hoà sang Hoa Kỳ. Người ta gọi chiến dịch này là “Operation Babylift”. Nếu mình không lầm có một chiếc máy bay chở mấy bé cô nhi, bị rơi sau khi cất cánh khiến chính trị Hoa Kỳ nổi sóng. Ai buồn đời thì theo đường dẫn sau đây. Mình chỉ nhớ dạo ấy ở Pháp, thấy báo chí kêu gào đủ trò.

https://en.wikipedia.org/wiki/Operation_Babylift

Ông Lê Thành Nam có trong danh sách của 2,500 cô nhi được đưa đến Hoa Kỳ. Và ông ta được một gia đình mỹ nhận làm con nuôi và mang tên Stefan và họ Bean của gia đình. Ông ta được nuôi nấng tử tế nên người và tốt nghiệp tiến sĩ tại Hoa Kỳ dù bị tật nguyền vì bệnh Polio. Sau này ông ta lập gia đình với một người Mỹ da trắng, có mấy đứa con. Gần đây bà vợ qua đời nên ông ta viết cuốn sách vè đời mình và ra mắt cách đây mấy tuần.

Mình đọc cuốn sách của bà mỹ tặng. Thấy cảm động vì ông này thành đạt nhưng không quên nguồn cội và nhớ ơn đến những người đã giúp đỡ mình từ khi được đưa sang Hoa Kỳ. Thông thường những người thành đạt, đa số hay quên những sự việc này, hay gạt ra ký ức những người đã giúp đỡ mình lập nghiệp. Ít ai tự hỏi: thành công của chúng ta thật sự là do chính chúng ta tạo nên bao nhiêu phần? Họ viết hồi ký như thể là thánh thần amen.

Chúng ta thường nghĩ rằng mình là những con người “tự thân lập nghiệp”. Nói như người Mỹ là “Self-made millionaire” này nọ. Họ định nghĩa sự thành đạt của họ qua những câu như: “Tôi đã làm việc rất chăm chỉ.” Hay “Tôi đã đưa ra những quyết định đúng đắn.” Hoặc “Tôi chưa bao giờ bỏ cuộc.” Và tất cả những điều đó có thể hoàn toàn đúng. Nhưng nếu thành thật nhìn lại cuộc đời mình, hầu hết chúng ta sẽ nhận ra một điều khác.

Đã có lúc nào đó, một người nào đó đã nâng đỡ chúng ta như trường hợp mình khi sang Pháp, lơ mơ lúc đầu, được nhiều người pháp giúp đỡ trên những bước đầu làm thân tỵ nạn. Như gia đình ông bà Marco, ông bà Cayla, ông bà PELLERIN,.. Một người tin tưởng chúng ta trước cả khi chúng ta tin vào chính mình như thầy Lưu Văn Nguyên đã tin vào mình khi nói em cố đi du học, và đã cấy trong đầu mình ý định du học đổi đời. Một người đã mở cho chúng ta một cánh cửa. Một người đã cho chúng ta một cơ hội thứ hai.

Một người đã nói:“Bạn làm được!” Trong khi chính chúng ta tin rằng mình không thể. Và đôi khi, niềm tin của một người có thể hoàn toàn thay đổi hướng đi của cuộc đời một người khác. Đó chính là thông điệp trung tâm của cuốn sách Lifted to Lead ( Được nâng đỡ để dẫn dắt), câu chuyện của Tiến sĩ Stefan Bean.

Cuộc đời ông bắt đầu trong những hoàn cảnh mà nếu nhìn theo cách thông thường, hoàn toàn có thể quyết định số phận của ông. Ông sinh ra tại Việt Nam trong một giai đoạn đầy khó khăn của lịch sử. Khi còn nhỏ, ông bị bỏ rơi và phải chịu những ảnh hưởng của bệnh bại liệt. Sau đó, qua Chiến dịch Không vận Trẻ em (Operation Babylift) ông được đưa sang Hoa Kỳ và được nhận làm con nuôi.

Một đứa trẻ đến từ Việt Nam trong thời chiến. Một đất nước mới, một ngôn ngữ mới, một nền văn hóa mới, một gia đình mới và một khuyết tật về thể chất có thể trở thành cái nhãn gắn chặt với ông suốt đời.

Xã hội hoàn toàn có thể nhìn ông và nói: “Đứa trẻ này có quá nhiều bất lợi.” Nhưng có người đã nhìn ông theo một cách khác như gia đinh nuôi ông ta. Họ không chỉ nhìn thấy một đứa trẻ khuyết tật. Họ nhìn thấy tiềm năng.

Họ không chỉ hỏi: “Có điều gì không ổn với em?” Họ hỏi:“Em có thể trở thành người như thế nào?” Sự khác biệt trong cách nhìn đó đã thay đổi tất cả và đó là bài học đầu tiên về nghệ thuật lãnh đạo: Lãnh đạo bắt đầu từ khả năng nhìn thấy tiềm năng của một con người trước cả khi chính người đó nhìn thấy tiềm năng của mình.

Nhiều người trong chúng ta đã từng trải qua điều này. Có thể đó là một người thầy đã nhận ra điều gì đó đặc biệt nơi chúng ta. Khi xưa, mình được thầy Lưu Văn Nguyên, kêu mình ra ứng cử làm trưởng lớp rồi năm sau thầy Chử Bá Anh kêu mình làm trưởng lớp để tổ chức cắm trại, văn nghệ trong trường. Một người cha hoặc người mẹ đã khuyến khích chúng ta như mẹ mình dắt mình vào nhà bà Cháu để gặp anh Phú trước khi anh ta ra phi trường đi du học ở Nhật Bản. Cấy trong đầu mình ý tưởng noi theo anh Phú.

Một người bạn đã tin tưởng chúng ta trong những thời điểm khó khăn hoặc đơn giản chỉ là một người đã nói:“Hãy thử đi!” Khi con mình hay cháu mình nói ý tưởng chúng muốn làm gì thì mình kêu: “good idea! Try it” thay vì nói ra như bao người khác, kêu học y khoa đi. Nhớ có lần thằng cháu học trung học, rủ anh họ nó mua bán trên mạng cái máy chơi trước máy truyền hình tên Wii thì phải. Chúng làm tiền nhiều vì thiên hạ đặt hàng nhiều, chúng làm ăn khá nên cuối năm mời cả gia đình đi ăn tiệm sang. Ai ngờ qua giáng sinh, thiên hạ gửi trả lại chúng phải hoàn tiền lại, lỗ học máu gạch. Nhiều người kêu này nọ, mình kêu cứ tiếp tục. Sau đó, không học đại học, nó mở công ty bán trên mạng đồ hốt cứt chó. Thiên hạ nuôi chó, dẫn chó đi bộ mỗi ngày để ỉa đái nên lười cuối xuống. Nó kiếm đâu một cái đồ gắp cứt chó bỏ lên mạng bán mệt thở. Cuối cùng có ai mua lại công ty của nó với giá 8 triệu đô la. Chả cần bằng cấp đại học gì cả ở tuổi 30 có 8 triệu trong tay.

Chỉ một câu nói ấy đôi khi cũng có thể thay đổi cả một cuộc đời. Câu chuyện của Tiến sĩ Bean nhắc nhở chúng ta rằng con người không phải lúc nào cũng cần một ai đó giải quyết mọi vấn đề cho mình. Đôi khi, điều họ cần chỉ là một người không chịu định nghĩa họ bằng những vấn đề của họ.

Một người có thể bị khuyết tật, một người có thể sinh ra trong nghèo khó, một người có thể đã từng phạm sai lầm. Một người có thể thiếu tự tin, một người có thể chưa nói được ngôn ngữ một cách hoàn hảo. Nhưng không điều nào trong số đó có thể kể hết câu chuyện về con người mà họ có thể trở thành.

Đáng tiếc là chúng ta thường đánh giá người khác dựa trên hoàn cảnh hiện tại của họ. Chúng ta nhìn một học sinh đang gặp khó khăn và nghĩ: “Em này không thông minh.” Chúng ta nhìn một nhân viên ít nói và nghĩ:“Người này không có khả năng lãnh đạo.” Chúng ta nhìn một người di dân nói tiếng Anh có giọng và nghĩ: “Người này sẽ không bao giờ hòa nhập được.” Chúng ta nhìn một người thất bại và nghĩ:“Anh ta là một kẻ thất bại.” Thay vì nhìn đó là một người thành đạt trong tương lai.

Nhưng những nhà lãnh đạo vĩ đại nhìn thấy một điều khác. Họ nhìn thấy một con người chưa hoàn tất hành trình của mình. Họ nhìn thấy tiềm năng, và đôi khi, sự lãnh đạo bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản:“Nếu như… thì sao?”

Nếu người học sinh đang gặp khó khăn này sau này trở thành một nhà khoa học vĩ đại thì sao? Như ông Albert Einstein, nghe kể ông ta học cực ngu khi còn bé. Nếu người nhân viên ít nói này trở thành một nhà lãnh đạo truyền cảm hứng thì sa. Nếu người di dân này trở thành một doanh nhân thành công thì sao? Chúng ta thấy hằng hằng sa số người Việt tỵ nạn thành công tại Hoa Kỳ.

Nếu người đã từng thất bại này chỉ đơn giản là cần thêm một cơ hội nữa thì sao? Bài học thứ hai của Lifted to Lead là: Chúng ta được hình thành bởi những người đã nâng đỡ chúng ta. Hành trình của Tiến sĩ Bean không phải là một hành trình đơn độc. Có những người đã hỗ trợ ông, khuyến khích ông, dạy dỗ ông và trao cho ông những cơ hội. Đây là một sự thật quan trọng về thành công.

Chúng ta thường chỉ nhìn thấy người đang đứng trên sân khấu. Chúng ta nhìn thấy giải thưởng, nhìn thấy chức vụ, nhìn thấy thành tựu nhưng chúng ta không phải lúc nào cũng nhìn thấy những người đang đứng phía sau người đó. Người thầy, người cố vấn. Cha mẹ, người vợ hoặc người chồng hay người bạn. Người đã gọi một cú điện thoại hay người đã động viên khi tinh thần chúng ta xuống thấp. Người đã nói:“Tôi tin bạn.” Phía sau hầu hết những người thành công đều có câu chuyện về một ai đó đã giúp nâng họ lên.

Và điều đó đưa chúng ta đến bài học thứ ba: nếu chúng ta từng được nâng đỡ, thì chúng ta cũng có trách nhiệm nâng đỡ người khác. Đây mới chính là nơi sự lãnh đạo thật sự bắt đầu. Mình nhớ khi tốt nghiệp kiến trúc thì có nói với ông bà Marco, Cayla, Pellerin, ông bà Gignac,..là không có sự giúp đỡ của ông bà thì tôi không bao giờ tốt nghiệp. Họ chỉ cười và nói nếu mày nhớ ơn chúng tôi thì sau này gặp ai đồng cảnh thì giúp họ thôi.

Lãnh đạo không đơn giản chỉ là có một chức danh, không phải là ngồi ở phía trước căn phòng, không phải là ra lệnh cho người khác phải làm gì. Lãnh đạo là sử dụng bất kỳ ảnh hưởng nào mà chúng ta có để giúp một người khác trở nên mạnh mẽ hơn.

Trong cuốn sách của ông Stefan Bean có nhắc nhở cho chúng ta là chúng ta không cần phải là một tổng giám đốc học khu, chủ tịch một công ty, phải có hàng ngàn người theo dõi trên mạng xã hội. Chúng ta có thể lãnh đạo trong gia đình, có thể lãnh đạo tại nơi làm việc, lãnh đạo trong cộng đồng. Nhiều khi chỉ cần một lời khen thay vì chỉ trích, khuyến khích đứa con học không giỏi, hay chơi thể thao kém, chỉ cần nói cố gắng, con rất giỏi thay vì chửi ngu như bò, qua nhà hàng xóm xem con người ta học giỏi còn mày thì ngu như bò.

Đôi khi, hình thức lãnh đạo mạnh mẽ nhất lại không hề kịch tính, nó rất âm thầm như một cuộc trò chuyện. Một lời khen hay một cơ hội và một chút kiên nhẫn. Đó là việc tin tưởng một người khi chính họ đang gặp khó khăn trong việc tin vào bản thân mình.

Triết lý lãnh đạo trong Lifted to Lead có thể được ghi nhớ qua từ LIFTED.

L — Listen and Learn: Lắng nghe và học hỏi.

Trước khi lãnh đạo con người, chúng ta phải hiểu họ.

I — Inspire Potential: Khơi dậy tiềm năng.

Giúp con người nhìn thấy họ có thể trở thành ai.

F — Foster Authenticity: Nuôi dưỡng sự chân thật.

Con người không cần phải trở thành một người khác để thành công. Họ cần khám phá những điểm mạnh riêng của chính mình.

T — Transform Through Hope: Thay đổi thông qua hy vọng.

Hy vọng cho con người lòng can đảm để tiếp tục.

E — Empower Through Strength: Trao quyền bằng cách phát huy sức mạnh.

Hãy xây dựng trên những gì con người có thể làm, thay vì chỉ tập trung vào những gì họ không thể làm.

Và cuối cùng:

D — Develop Others: Phát triển người khác.

Bởi vì thước đo cuối cùng của sự lãnh đạo không phải là có bao nhiêu người đi theo chúng ta mà là có bao nhiêu người trở nên mạnh mẽ hơn vì chúng ta đã từng hiện diện trong cuộc đời họ. Ý tưởng này có một ý nghĩa đặc biệt đối với mình vì khi nhìn lại cuộc đời mình, có thể nhận ra những người đã từng nâng đỡ. Có thể họ thậm chí không biết họ đã quan trọng với mình đến mức nào. Có thể họ đã cho tôi một lời khuyên, một bữa ăn trưa khi người Pháp đón giáng sinh trong khi mình bơ vơ một mình ở xứ tây trong mùa đông giá băng trong căn phòng ô-sin lạnh lẽo.

Có thể họ đã khuyến khích khi mình bắt đầu đi mua nhà cho thuê, họ đơn giản chỉ trao cho một cơ hội, bán cho căn nhà của họ. Vào thời điểm đó, họ có thể nghĩ rằng đó chỉ là một việc rất nhỏ như ông bà Betty, ông bà Sulzbach đồng ý bán cho mình mấy căn nhà của họ và cho vay lại. Nhưng đôi khi, điều nhỏ bé đối với chúng ta lại có thể vô cùng to lớn đối với một người khác.

Mình rất thích tham dự các buổi họp mặt của Toastmasters, vì mỗi lần mình lên tiếng, có rất nhiều người viết giấy khuyến khích, đưa ra những khuyết điểm của mình, cần lưu ý, giúp mình tiến bộ, sửa đổi. Một vài lời nói có thể thay đổi sự tự tin của một con người.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Chiến tranh du kích không người lái

 Cuộc chiến du kích Drone

Cuộc chiến ở Ukraine, nhất là tại Ba Tư ngày nay đã đưa đến một sự thật phủ phàng là vũ khí tối tân của quân đội Hoa Kỳ, đụng phải vũ khí du kích của Ba-Tư, rẻ gấp mấy ngàn lần của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ bắn một quả đạn chống Drone của Ba-Tư giá 4 triệu mỹ kim so với $4,000 Drone của Ba-Tư. Cuộc chiến này không thể tiếp tục vì tốn tiền cho Hoa Kỳ. Đồng chí gái hỏi mình sao ngưng rồi, mình nói hết đạn.

Trong lịch sử nhân loại, kỹ thuật tiến bộ giúp thay đổi cuộc chiến từ thời xưa đến nay. Khi loài người vô tình cầm cái xương để làm vũ khí đánh đồng loại thì suốt mấy ngàn năm qua, con người không ngưng thay đổi kỹ thuật, giúp vũ khí khá hơn để chiến thắng quân thù. Những điều ngày nay thấy bình thường như cái đồ gác chân khi cưỡi ngựa đã giúp người Anh quốc thắng người Pháp. Vì họ giữ thăng bằng khi cưỡi ngựa nên có thể phóng lao trước khi kẻ thù phi ngựa đến,… rồi đến thuốc súng, máy bay, chiến xa, bom nguyên tử va ngày nay Drone, máy bay không người lái.

Drone có thể bay hàng đàn đến mấy trăm dặm, các drone ở biển có thể tấn công dưới nước hay trên mặt nước, và drone trên mặt đất có thể di chuyển dễ dàng. Xem mấy cái drone mà nhóm Houthis, Hamas, sử dụng để bắn, rẻ tiền so với Patriot để bắn chận. Cho nên về lâu về dài sẽ có một vài Drone lọt qua lưới phòng không vì đạn Patriot quá đắt.

Drone được sử dụng trong cuộc chiến Ukraine và Ba-Tư, nhưng đã giúp cải thiện kỹ thuật và đã thay đổi cách người ta đánh nhau, Drone được xem gắn liền vào cuộc chiến. Cuộc chiến với Ba-Tư đã làm tiêu mòn kho vũ khí và hệ thống vũ khí High-tech của Hoa Kỳ. Nếu chúng ta nghe và tin theo lời tuyên truyền thì nghĩ Hoa Kỳ sẽ thắng dễ dàng. Nhưng sau mấy tháng trời, vẫn bị drone của Ba-Tư bắn tà tà vào các nước vùng vịnh, nơi có căn cứ quân sự Hoa Kỳ khiến nhiều người lính mỹ chết, báo chí đưa hình ảnh phó tổng thống Hoa Kỳ đưa tiễn họ về lòng đất mẹ.

Chúng ta nghĩ Hoa Kỳ sẽ phát triển drone để áp dụng vào chiến thuật mới của chiến tranh ngày nay. Vấn đề là chưa chắc. Có nhiều lý do được người ta giải thích như sau: nếu nói về bán buôn vũ khí thì Hoa Kỳ là số một trên thế giới, chiếm 42% thị trường xuất cảng vũ khí trên thế giới, kiêm cả Drone. Hoa Kỳ đang dẫn đầu về bán Drone loại đắt tiền. Đó là những loại Drone mà quân đội Hoa Kỳ mua để cho cuộc chiến chống khủng bố tại Iraq, và Á Phủ Hãn. Họ phát hiện ra chỉ huy, đầu não của khủng bố về thăm bồ nhí là cho drone đến cắm xuống cái giường. Xong om. Vấn đề là loại drone này rất đắt tiền so với những gì Nga, Ukraine và Ba-tư sản xuất hiện nay. Chúng ta nhớ tổng thống Zelensky của Ukraine, bay sang các nước Ả Rập để ký giao kèo phát triển Drone.

Bộ chiến tranh Hoa Kỳ có gu rất đắt tiền, nay phải tự kiểm điểm. Các công ty cho mấy ông tướng ăn nên cứ kêu gọi quốc hội cho tiền mua vũ khí đắt tiền, nay thì bắn cái đùng đi đoong 4 triệu đo-la trong khi đối thủ chới cái nhẹ nhàng đâu $4,000. Với đà này, Hoa Kỳ tiếp tục thì sẽ phá sản.

Quân đội Hoa Kỳ quen sử dụng vũ khí tối tân, có thể tái sử dụng, vài lần hay một lần và rất là đắt tiền. Đó là vấn đề khó khăn đầu tiên của Hoa Kỳ khi muốn thay đổi tư duy về vũ khí chiến tranh. Nhiều khi người Mỹ thấy đồ rẻ tiền thì chê. Nhưng bắn một quả đạn 4 triệu mỹ kim để hạ một cái drone giá $4,000 của Ba-tư thì ngu lâu dốt bền như mình cũng cảm thấy không ổn. Lợi thế quân sự của Hoa Kỳ được xây dựng, dựa trên ưu thế về chất lượng về quân trang, khí tài tức là sở hữu công nghệ vượt trội hơn, chứ không phải là thứ rẻ tiền hơn.

Quân đội Hoa Kỳ không hề ngây thơ. Họ hiểu rõ tính chất bất đối xứng mà các loại máy bay không người lái (UAV), dù hoạt động trên bộ, trên biển hay trên không đem đến khi xung đột; giới lãnh đạo quân sự đang nỗ lực tìm kiếm các loại vũ khí hiệu quả hơn và chi phí thấp hơn để đối phó với những hệ thống này. Thách thức nằm ở việc tích hợp các khí tài giá rẻ đó với những trang thiết bị đắt tiền mà chúng ta hiện có.

Vấn đề là làm thế nào để tích hợp chúng vào một lực lượng quân sự vốn có trình độ kỹ thuật rất cao, bao gồm các thiết giáp hạm khổng lồ, các nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm, tàu ngầm, máy bay chiến thuật và máy bay ném bom tàng hình. Một chiếc máy bay không người lái nhỏ bé có nguồn gốc thương mại sẽ đóng vai trò gì, và làm sao để phối hợp các thành phần khác biệt này lại với nhau. Câu hỏi này đưa đến nhiều vấn nạn như:

Lý do lớn thứ hai khiến ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ gặp khó khăn trong việc bắt kịp cuộc cách mạng máy bay không người lái giá rẻ nhưng đầy uy lực chính là quy trình mua sắm. Đó là cách thức chính phủ đặt hàng vũ khí. Các quy trình mua sắm và lập ngân sách của chúng ta vốn được xây dựng và thiết kế riêng cho những hệ thống tinh vi, đắt đỏ và có khả năng tái sử dụng.

Ngân sách quốc phòng dự trù hàng nhiều năm. Có thể mất cả chục năm cho các chương trình vũ khí trước khi được sử dụng trên chiến trường. Các công ty được chính phủ mướn để sản xuất vũ khi gọi đó là thung lũng tử thần, vì họ cứ lừng khừng biết bao nhiêu năm để bộ chiến tranh duyệt xét. Nghe nói bộ trưởng bộ chiến tranh Hoa Kỳ đang tìm cách bỏ cái vụ này để giúp tiến tình nhanh hơn trước đây với bệnh quan liêu.

Họ bỏ tiền ra nhiều để các công ty tư nhân nhỏ có thể thầu và có thể giúp Hoa Kỳ sản xuất các loại vũ khi này trong tương lai gần đây. Mình nghe nói là bộ chiến tranh có thương lượng với các công ty chế tạo xe hơi như General Motors, Ford,… là sản xuất vũ khí chiến tranh khiến các công ty này mừng như mở hội. Sản xuất xe mỹ thua chất lượng xe Nhật Bản và Đại Hàn thì sao sống. Nay cứ sản xuất loại khí tài này để bán cho thế giới và quân đội Hoa Kỳ.

Kỹ nghệ chiến tranh Hoa Kỳ rất thích chính sách của chính quyền hiện nay. Có thể giúp các công ty mỹ phát triển và sản xuất vũ khí mới, rẻ để quân đội có thể sử dụng để giao tranh với các loại chiến tranh du kích không người lái. Vấn đề là có một trở ngại rất lớn. Đó là chính quyền mỹ hiện nay không muốn hệ thống vũ khí của quân đội Hoa Kỳ sử dụng có các thiết bị made in CHina. Vấn nạn là các công ty Trung Cộng đứng hàng đầu thị trường Drone. Những gì được sử dụng để chế tạo máy bay không người lái.

Có những loại vật liệu chẳng hạn như đất hiếm mà Trung Cộng đang thống lĩnh thị trường và các linh kiện quan trọng đối với máy bay không người lái (drone) như động cơ không chổi than, pin hay một số loại cảm biến. Hoa Kỳ có thể mua những linh kiện này từ các quốc gia khác, nhưng chúng thường đắt hơn và chất lượng lại không bằng. Lý do đó mà Hoa Kỳ muốn quản lý Greenland.

Kết quả là phải mua các linh kiện đầu vào đắt đỏ hơn, qua đó làm mất đi một trong những ưu điểm cốt lõi của máy bay không người lái vốn là giá rẻ vì giờ đây chúng không còn rẻ nữa. Bỏ ra 30.000 đô la để mua một chiếc drone bốn cánh quạt, nhưng hiệu năng lại không bằng chiếc DJI Mavic 3 vốn chỉ có giá vài nghìn đô la.

Lẽ ra phải có sự phối hợp thông tin giữa các bộ phận khác nhau này của Ngũ Giác Đài nhưng kiểu làm việc thường thấy của chính phủ. Xét cho cùng, Hoa Kỳ vừa chi tới 113 tỷ đô la để tấn công Iran và đánh chặn máy bay không người lái (UAV) của họ. Kho dự trữ tên lửa đánh chặn và tên lửa tấn công của Hoa Kỳ đã bị hao hụt nghiêm trọng. Ai cũng thấy rõ rằng UAV đã thay đổi bản chất của chiến tranh. Thế nhưng, trong khi người Ukraine đang nỗ lực đổi mới, thích ứng và sản xuất tới 1.000 chiếc UAV mỗi ngày, thì Mỹ vẫn đang tụt lại phía sau. Ukraine hôm qua bị Nga cho ăn hoả tiễn loại nặng, loại này cần Patriot để đánh chặn. Nhưng loại nhỏ thì cần một loại khác nhỏ hơn, di động để đánh chắn, rẻ tiền hơn.

Và đây là lý do lớn thứ ba giải thích tại sao chúng ta chưa thấy ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ chuyển hướng ngay lập tức sang sản xuất các loại vũ khí nhỏ hơn, rẻ hơn như UAV. Mỹ không tham gia vào một cuộc chiến tranh trực diện, và Washington không có nhu cầu cấp bách như Kyiv. Tình thế cấp bách tại Ukraine đang thúc đẩy họ phải đổi mới mạnh mẽ, chấp nhận nhiều rủi ro và thực hiện những điều thực sự đáng kinh ngạc nhưng Hoa Kỳ thì không có được động lực hay hoàn cảnh như vậy ở đây.

Ngũ Giác Đài hiện đang ở vào thế khó. Họ muốn bắt kịp các diễn biến mới, nhưng công nghệ lại thay đổi quá nhanh khiến họ khó lòng theo kịp. Dù thế nào đi nữa, nhu cầu thời bình của riêng quân đội Mỹ sẽ thấp hơn nhiều so với nhu cầu của Nga hay Ukraine trong chiến tranh, nơi cần tới bốn triệu chiếc máy bay không người lái mỗi năm. Chẳng ai muốn mua bốn triệu chiếc máy bay loại này để rồi chúng trở nên lỗi thời chỉ trong vòng một năm. Thực tế là chu kỳ thích ứng công nghệ tại tiền tuyến diễn ra nhanh hơn thế nhiều. Chúng ta cứ xem máy điện toán hay điện thoại ra đời mỗi năm và sự khác biệt.

Sự chênh lệch về tốc độ và nhu cầu này khiến việc đặt hàng từ các nhà thầu quốc phòng quy mô nhỏ, những đơn vị đang phát triển các hệ thống vũ khí này, trở nên gần như bất khả thi. Và bản thân các nhà thầu đó cũng gặp khó khăn tương tự khi tham gia đấu thầu. Thêm không ai biết được cục diện quốc phòng sẽ ra sao trong một năm tới. Và trong khi đó, các tập đoàn quốc phòng lớn như Lockheed Martin và Northrop Grumman vẫn đang tập trung vào những mảng mang lại lợi nhuận lớn nhất.

Khi chúng ta nói đến máy bay không người lái, chúng ta nói đến thị trường độ $150 triệu trong khi bán một chiến đấu cơ thì giá cao hơn 150 triệu. Năm vừa rồi Lockheed MArtin bán được trên 200 chiếc chiến đấu cơ F16 và F35. Chán Mớ Đời 

Đồng chí gái cứ hỏi mình chừng nào Ba-Tư đầu hàng. Mình nói khó lắm vì anh ba tàu đứng phía sau, thêm anh Nga. Đánh nhau với dân họ sẵn sàng chết, tử vì đạo thì không nên, họ thí mạng cùi thì khó mà thắng. Có thể phá tan hạ tầng cơ sở của họ nhưng Hoa Kỳ và các nước tây phương chết trước vì giá dầu lên thì kinh tế banh ta lông, dân tình sẽ bầu cho đảng khác lên. Trong khi mấy ông hồi giáo thì đâu có lo vụ dân biểu tình, vì có có thể giết như tôm tươi. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn