Thời trang Uniqlo hay Unico
Tuần này bắt đầu thế vận hội mùa động tại Milano Cortina, Ý Đại Lợi, thấy các vận động viên bận đồ Uniqlo khiến mình nhớ đến chuyện ông Tadashi Yanai, sáng lập viên công ty thời trang này. Mình rất bực mình khi thấy dân Á châu mê áo quần thời trang của Tây phương nên lâu lâu thấy một công ty thời trang do người Á châu đứng đầu là mình vui như ông thần đóng giày Jimmy Cho, thiết kế giày cao gót cho công nương Diana khi bà ta còn sống.
Khi công ty danh tiếng Nike từ chối gia hạn hợp đồng với Roger Federer sau 24 năm, một người con trai của thợ may Nhật Bản đã trả cho cầu thủ quần vợt này 300 triệu mỹ kim để bận áo quần của hãng ông ta sản xuất khiến thiên hạ ngất ngư con tàu viễn xứ.
Ông này xây dựng công ty thời trang giá trị nhất thế giới bằng cách bán những chiếc áo len 15 đô. Tên ông là Tadashi Yanai. Khi 23 tuổi, Yanai đứng bán trong cửa hàng quần áo nam của cha mình ở Ube, một thành phố công nghiệp nhỏ ở miền nam Nhật Bản. Cửa hàng nằm ở tầng trệt của chính ngôi nhà nơi ông lớn lên với những căn phòng chật chội ở trên và những giá treo vest ở dưới.
https://en.wikipedia.org/wiki/Tadashi_Yanai
Cha ông, Hitoshi, mở cửa hàng Men’s Shop Ogori Shoji đúng vào tháng Yanai chào đời. Ông điều hành nó suốt hai thập kỷ và xây dựng thành một chuỗi nhỏ gồm 22 cửa hàng. Khá lớn. Ông Tadashi Yanai vừa tốt nghiệp Đại học Waseda với bằng kinh tế. Ông dành một năm bán đồ gia dụng trong siêu thị tên JUSCO. Ông chán ghét công việc đó và bỏ việc sau một năm và quay về nhà để tham gia công việc kinh doanh của gia đình.
Thiên hạ kêu ông ta cứ tiếp tục quản lý các cửa tiệm của bố ông ta để lại nhưng ông này có tinh thần phản động, không nghe theo. Ông Yanai hiểu điều mà mọi người khác đều bỏ lỡ: thế giới đang thay đổi, và một tiệm may nhỏ ở thị trấn ven biển Nhật Bản sẽ không thể sống sót nếu cứ hoạt động như cũ. Vật đổi sao dời mà nếu chúng ta không thay đổi theo sự vận chuyển của cuộc đời thì khó mà đứng vững. Tương tự ngày nay với cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo nếu chúng ta không thay đổi sẽ bị bỏ xa.
Vì vậy, ông bắt tay vào làm, cố gắng hiện đại hóa doanh nghiệp. Mang những ý tưởng mới vào, thúc ép nhân viên thay đổi cách làm việc. Nhưng ngày nay đây là phần mà không ai hay nhắc tới. Chỉ trong vòng hai năm, gần như toàn bộ nhân viên đã bỏ đi. Chỉ còn lại một người. Họ không chịu nổi khi làm việc với ông. Ông kiêu ngạo, khó chịu, thúc ép quá mạnh, quá nhanh so với cách làm việc của người Nhật từ xưa nay.
Nhiều năm sau ông Yanai thừa nhận điều đó trong một cuộc phỏng vấn với Business of Fashion: “Tôi thực sự phải làm mọi thứ một mình vì không còn ai khác. Lau dọn cửa hàng, chải áo khoác, tìm nguồn hàng.” Phần lớn mọi người đã bỏ cuộc, quay lại bán đồ gia dụng. Ông Yanai thì không, gọi đó là một cơ hội để học hỏi. Người nhân viên duy nhất còn lại? Đến nay vẫn làm việc cùng ông. Hơn 50 năm sau.
Năm 1984, ở tuổi 35, Yanai trở thành chủ tịch công ty của cha mình và mở một cửa hàng mới tại Hiroshima, nơi lãnh trái bom nguyên tử. Ông gọi nó là Unique Clothing Warehouse. Ý tưởng hoàn toàn khác với cửa hàng quần áo nam truyền thống của cha ông.
Trang phục thường ngày.
Giá phải chăng.
Dành cho tất cả mọi người.
Khi ghi danh tên công ty tại Hồng Kông, một nhân viên đã đọc nhầm chữ “C” thành chữ “Q” trên giấy tờ. Uniclo trở thành Uniqlo. Ông ta thấy hay, thích sai lầm đó và giữ nguyên. Đầu những năm 1990, ông đã có hơn 100 cửa hàng trên khắp Nhật Bản. Đổi tên công ty mẹ từ Ogori Shoji thành Fast Retailing. Rồi đến năm 1998, mọi thứ thay đổi. Nền kinh tế Nhật Bản vẫn chưa hồi phục sau cú sụp đổ bong bóng. Người dân thiếu tiền. Cắt giảm chi tiêu mọi thứ. Ông Yanai nhìn thấy cơ hội nơi người khác chỉ thấy thảm họa. Ông tung ra một chiếc áo khoác fleece. Giá 1.900 yên, khoảng 15 đô la Mỹ.
Trong khi đó Patagonia bán áo fleece với giá 100 đô, North Face còn cao hơn. Ông Yanai quyết định bán cùng mức giữ ấm, nhưng chỉ với một phần nhỏ giá tiền. Mọi người nghĩ ông điên. Hai triệu cái áo fleece được bán ra trong năm đầu tiên. 8,5 triệu cái trong năm thứ hai. 26 triệu cái trong năm thứ ba. Cứ bốn người Nhật thì có một người mua fleece của Uniqlo. Công ty từ chuỗi khu vực trở thành hiện tượng quốc gia chỉ sau một đêm. Nhưng ông Yanai chưa dừng lại đây và hỏi vòng vòng biết bố mày là ai không. Ông muốn vươn ra toàn cầu. Đối đầu với các gã khổng lồ: Zara, H&M, Gap. Những công ty thống trị ngành bán lẻ thời trang toàn thế giới.
Năm 2001, ông mở 21 cửa hàng tại London. Kế hoạch rất tham vọng. 50 cửa hàng khắp nước Anh trong vòng ba năm. Đó là một thảm họa. Trong vòng 18 tháng, ông phải đóng cửa 16 trong số 21 cửa hàng. Lỗ 360 triệu yên. Riêng năm đầu đã lỗ hoạt động 20 triệu bảng. Cửa hàng quá nhỏ.
Sai vị trí. Thương hiệu hoàn toàn vô danh tại châu Âu. Rồi ông thử Mỹ. Năm 2005, mở ba cửa hàng trong các trung tâm thương mại ở New Jersey. Đóng cửa cả ba chỉ trong vòng một năm. Kích cỡ không phù hợp. Kích cỡ Nhật Bản không hợp với vóc dáng người Mỹ. Uniqlo đang cạnh tranh với Gap, Abercrombie và Express ngay trên sân nhà của họ với quần áo thậm chí còn không vừa.
Yanai gọi việc mở rộng tại Mỹ là thất bại lớn nhất đời mình. “Chúng tôi là con số không,” ông nói. Ở Nhật, doanh số nội địa giảm 28,6% so với cùng kỳ. Mức giảm tệ nhất trong một thập kỷ. Ông tạm thời từ chức chủ tịch. Trao quyền điều hành cho Genichi Tamatsuka. Hai năm sau, Yanai sa thải Tamatsuka và quay lại nắm quyền. “Ông ấy muốn tăng trưởng ổn định,” Yanai nói.“Tôi muốn sự chuyển hóa.”
Hầu hết CEO thất bại hai lần ở thị trường quốc tế sẽ thu mình lại. Tập trung vào thứ đang hiệu quả. Chơi an toàn. làm điều ngược lại. Ông gọi Kashiwa Sato, một trong những nhà thiết kế nổi tiếng nhất Nhật Bản. Sato nói thẳng: “Thương hiệu của ông là biểu tượng của sự ‘quê mùa’. Bận vào là người ta biết bố mày là ai rồi. Như em ra đường thiên hạ biết ngay là nông dân chuyên chính vô sản. Chán Mớ Đời
Nếu muốn thành công ở New York và London, ông phải làm lại tất cả.” Ông Yanai bật đèn xanh. Họ tái thiết thương hiệu từ con số không. Logo mới. Khái niệm cửa hàng mới. Chiến lược mới.Thay vì mở hàng chục cửa hàng nhỏ trong trung tâm thương mại ngoại ô, họ sẽ mở những cửa hàng flagship khổng lồ ở những vị trí danh giá nhất thế giới.
SoHo (New York), Oxford Street (London), Champs-Élysées (Paris), Ginza (Tokyo).
Vợ ông đề xuất tiếp cận Jil Sander, nhà thiết kế huyền thoại người Đức, với đủ tiền để kéo bà ra khỏi nghỉ hưu. Và nó thành công. Bộ sưu tập +J khiến khách hàng xếp hàng dài nhiều dãy phố. Cửa hàng flagship ở SoHo trở thành một trong những địa điểm bán lẻ doanh thu cao nhất New York. Rồi Yanai thực hiện một bước đi khiến cả thế giới thể thao chấn động. Năm 2018, hợp đồng giữa Roger Federer và Nike hết hạn. Federer đã gắn bó với Nike suốt 24 năm. Từ khi còn là thiếu niên. Nike trả anh 10 triệu đô mỗi năm. Nhưng khi đến lúc gia hạn, Nike không chịu trả giá như trước đây cho là ông đa vô địch quần vợt này hết thời. Người đại diện của Federer, Tony Godsick, gọi cho Uniqlo. Không liên lạc được trực tiếp với Yanai. Ông gọi cho Anna Wintour, tổng biên tập Vogue. Bà kết nối họ. Godsick bay sang Nhật cho một cuộc gặp dự kiến chỉ 30 phút. Câu hỏi đầu tiên Yanai hỏi là: “Anh đến đây để lợi dụng tôi à?”
Ông từng bị lừa trước đó. Một vận động viên Nike khác đã dùng Uniqlo làm đòn bẩy để Nike trả giá cao hơn. Yanai không muốn làm quân bài mặc cả. Godsick đảm bảo đây là nghiêm túc như lĩnh cương của đảng. Federer muốn vượt ra ngoài quần vợt. Sang thời trang. Sang phong cách sống. Nike có quyền ưu tiên. Họ từ chối.
Uniqlo ký hợp đồng với Roger Federer. 300 triệu đô. 10 năm. Gấp ba lần mức Nike trả. Ngay cả khi Federer không thi đấu thêm trận nào. Giám đốc quần vợt cũ của Nike gọi đó là: “Roger Federer đáng ra phải ở với Nike suốt sự nghiệp. Như Michael Jordan. Như LeBron James. Để mất một người như vậy là điều không thể chấp nhận.” Nhưng điều đó đã xảy ra. Và Yanai không chỉ có một đại sứ. Ông có sự công nhận. Người bán áo fleece 15 đô giờ đã ký hợp đồng với vận động viên thanh lịch nhất thế giới. Ngày 2 tháng 7 năm 2018, Federer bước ra sân Trung tâm Wimbledon, khoác trên mình Uniqlo. Không thông cáo báo chí. Không tuyên bố. Bộ trang phục chính là tuyên bố. Cả thế giới chú ý và bắt chước người hùng của mình đi mua áo quần của Uniqlo bận.
Nhưng điều thực sự khiến Yanai khác biệt với mọi giám đốc thời trang khác: Ông không chạy theo xu hướng.
Zara tung ra 9.000 SKU mỗi năm. H&M hơn 20.000. Uniqlo? Khoảng 6.000. Ít lựa chọn hơn. Chất lượng tốt hơn. Những món cơ bản vượt thời gian. Zara thiết kế một sản phẩm trong hai tuần. Yanai lên kế hoạch sản xuất trước một năm. Ông phát triển các công nghệ độc quyền mà đối thủ không thể sao chép: HeatTech giữ ấm. AIRism thoáng khí. UV Cut chống tia UV. Ông không gọi Uniqlo là công ty thời trang. “Uniqlo không phải là công ty thời trang,” ông nói. “Nó là một công ty công nghệ.” Người đàn ông giàu nhất Nhật Bản mặc gì? Hai bộ đồ giống hệt nhau. Một chiếc áo len merino cổ tròn Uniqlo giá 15 đô. Hoặc bộ suit xanh +J từ Jil Sander. Về nhà lúc 4 giờ chiều. Chơi golf. Ăn tối cùng vợ.
Ngày nay, Uniqlo vận hành 2.519 cửa hàng tại hơn 25 quốc gia. Mình có kể công ty 21 Forever của người Mỹ gốc đại hàn bị banh ta lông vì muốn đấu với Zara. Fast Retailing đạt 22,3 tỷ USD doanh thu trong năm tài khóa 2025. Thương trường là vịnh Ba Tư.
Bốn năm liên tiếp lập kỷ lục. Vốn hóa thị trường của công ty vượt qua Inditex (công ty mẹ của Zara), trở thành công ty thời trang giá trị nhất thế giới. Doanh thu tăng trưởng hai chữ số tại Bắc Mỹ, châu Âu, Hàn Quốc, Đông Nam Á, Ấn Độ và Úc.
Tài sản cá nhân của Yanai? 50,3 tỷ USD. Giàu nhất Nhật Bản. Người giàu thứ 28 thế giới. Mục tiêu của ông? 65 tỷ USD doanh thu mỗi năm. Ông muốn tăng quy mô công ty gấp ba. Ông đặt tên tự truyện là “Một Chiến Thắng và Chín Thất Bại.” Vì ông tin rằng: chúng ta chỉ cần một chiến thắng miễn là bạn sống sót qua chín thất bại trước đó. Bác nào làm thương mại nên đọc cuốn này.
Tất cả bắt đầu từ một chàng trai 23 tuổi, con của thợ may ở thị trấn ven biển Nhật Bản, người từ chối “chỉ việc điều hành cửa hàng của cha”. Ông đẩy hết nhân viên bỏ đi trong vòng hai năm. Rồi làm mọi thứ một mình cho đến khi hiểu ra. Ông chứng minh rằng thất bại quốc tế không có nghĩa là bạn dừng lại. Nó có nghĩa là chúng ta quay lại thông minh hơn.
https://youtu.be/AEuY9XxsfMk?si=WgbxXc-pcrh42caW
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
