người Tình Cindy

 Mordechai Vanunu và người Tình Cindy

Nhớ dạo mình làm việc ở Luân Đôn, có lần thiên hạ bàn tán về một ông người do thái bán tin tức cho một tờ báo Times, nói là do Thái có vũ khí nguyên tử rồi sau đó ông ra biệt tăm. Nay mình lò dò vào đọc tin tức của Do Thái thì khám phá ra ông ta bị bắt và dẫn độ về độ Thái và bị lên án 18 năm. Hình như mình có xem một phim tài liệu nói về ông này cũng như cặp điệp viên pháp, giả làm vợ chồng qua xứ  Tân Tây Lang đặt mìn tàu của hội Greenpeace nhưng không thành và bị bắt. Năm ngoái đến xứ Tân Tây Lan mình có bò lại bến tàu nơi cặp tây đầm điệp viên tây bị bắt.

Mordechai Vanunu sinh năm 1954 tại Marrakech, Morocco, trong một gia đình Do Thái có 11 người con. Năm 1963, gia đình ông di dân đến Israel và định cư tại Beersheba, miền nam đất nước. Thời đó ở Algeria xứ bên cạnh đuổi cổ dân Tây dân gốc do thái ra khỏi nước họ nên có lẻ vì vậy mà gia đình ông này và các người đi Thái dọn về Do Thái cho lành. Mình nghe nói là ở maroc trước kia các người đạo hồi, công giáo và do thái sống yên vui với nhau dưới thời tây cai trị nhưng khi mấy xứ này bắt đầu dành độc lập thì không còn anh em với nhau nữa. Đánh nhau chí choé. 

Giống như mọi công dân Israel, ông hoàn thành nghĩa vụ quân sự. Sau đó, ông học triết học và địa lý tại Ben-Gurion University. Chính tại đây, ông bắt đầu đặt ra những câu hỏi lớn về chính phủ, công lý và đạo đức.

Năm 1976, ông làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Negev, gần Dimona, một cơ sở lớn giữa sa mạc. Israel luôn tuyên bố đây là cơ sở nghiên cứu hòa bình và chưa bao giờ chính thức xác nhận hay phủ nhận việc sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trong 9 năm làm kỹ thuật viên hạt nhân, ông Vanunu vận hành hệ thống xử lý plutonium nằm sâu dưới lòng đất, sau nhiều lớp cửa an ninh. Ông tận mắt chứng kiến: Israel đang sản xuất vũ khí hạt nhân. Không phải vài quả mà có thể hàng chục, thậm chí hàng trăm. Hoàn toàn bí mật với thế giới, kể cả Liên Hiệp Quốc.

Dần dần, suy nghĩ của ông thay đổi, mầm mống phản động khơi mào. Ông tham gia các hoạt động chính trị cánh tả, quan tâm đến quyền của người Palestine. Năm 1985, hợp đồng của ông không được gia hạn. Chán Mớ Đời ông ta muốn biến đau thương thành hành động cách mạng. Ông ta đột phá tư duy, ông làm một việc thay đổi cả cuộc đời mình: Mang máy ảnh vào khu vực cấm, Chụp khoảng 60 bức ảnh chi tiết về cơ sở hạt nhân.

Năm 1986, ông rời Israel, đi qua châu Á rồi đến Úc. Tại Sydney, ông cải đạo sang Thiên Chúa giáo. Nói như người thiên chúa giáo là trở về đạo. Ông ta đã lầm đường lạc lối nên nay muốn cách mạng khoan hồng nên  Ông tin rằng mình có nghĩa vụ đạo đức phải nói ra sự thật. Ông liên hệ với tờ The Sunday Times ở London. Các chuyên gia độc lập xác nhận toàn bộ thông tin: Israel có chương trình vũ khí hạt nhân bí mật, Ước tính từ 100–200 đầu đạn

Khi bài báo sắp được công bố, ông ta được một số tiền nên vào bar ăn uống cho vui đời cô lựu thì choáng váng khi một giai nhân xuất hiện. Anh ta nghĩ ông bà nói quả không sai khi có tiền thì mấy cô gái dãn xác đến nạp thân, lúc ông đói chả cô nào thèm nhìn mặt. Tin tưởng đã phát hiện ra mối tình hữu nghị sông liên sông núi liền núi. 

Cô gái đẹp nức nở là một nữ điệp viên tên “Cindy” (Cheryl Bentov) thừa ông ta đến 14 tuổi, tiếp cận ông. Bên tai Cindy thỏ thẻ anh làm em ngưỡng mộ quá, ba má em có căn hộ ở la mã, hay cuối tuần này em nghĩ làm chúng mình bay qua La MÃ để cùng nhau viếng nhà thờ San Pedro. Ông ta nhất trí tưởng đến quỳ lạy chúa cho con lấy được Cindy, mời cô nàng đi ăn ở các tiệm sang trọng của La Mã và ăn gelato ở Trastevere. Thế là ông ta bị dụ sang Rome. Vừa chạy taxi từ phi trường về nhà chưa đầy 5 phút, ông ta chưa kịp đè Cindy xuống giường thì có tiếng gõ cửa. Cindy ra mở và các bác Mossad bước vào đè đầu ông ta và đánh thuốc mê trong giấc mơ bên cạnh em Cindy thơm như múi mít. Ngày 30/9/1986, ông bị đánh thuốc mê, bắt cóc và đưa bí mật về Israel.

Ngày 5/10/1986, bài báo vẫn được đăng. Cả thế giới biết sự thật. Ông  Vanunu bị xét xử bí mật, kết án phản quốc và gián điệp. Năm 1988, ông bị tuyên 18 năm tù. 11 năm trong phòng biệt giam, Một căn phòng 2m x 3m, Không giao tiếp, không con người, chỉ có im lặng nhưng ông không bao giờ hối hận. Cháu con cháu của Trương Bất Hối. Năm 1998, ông được chuyển ra khỏi biệt giam. Amnesty International gọi ông là “tù nhân lương tâm”. Ông được đề cử Nobel Hòa bình 17 lần nhưng chưa từng được trao. Vì DO Thái Lobby rất kiến hiệu ở Na Uy.

Ngày 21/4/2004, ông được trả tự do sau 18 năm. Nhưng… ông vẫn không thật sự tự do. Không được rời Israel. Không được nói chuyện với báo chí nước ngoài. Bị giám sát liên tục. Ông nhiều lần bị bắt lại chỉ vì nói chuyện với phóng viên. Năm 2007, ông bị kết án thêm 6 tháng tù vì… nói rằng ông muốn rời khỏi đất nước. Họ hỏi ông ta đi đâu, chắc là muốn sang đầu quân cho Ba Tư. Ông xin tị nạn ở Na Uy, Mỹ và nhiều nơi khác đều bị từ chối. Chán Mớ Đời 

Israel nói ông vẫn còn “bí mật trong đầu”. Một người rời khỏi cơ sở hạt nhân từ 40 năm trước… vẫn bị coi là nguy hiểm. Ông Vanunu nói:“Tôi không hối hận. Thế giới cần biết sự thật.” Xem như thành phần ngoan cố, không bao gờ cải tạo được.

Một người bình thường.

Một công việc ổn định.

Một cuộc sống có thể yên ổn.

Nhưng ông đã chọn nói ra sự thật. Đổi lại: 18 năm tù, 11 năm biệt giam và hàng chục năm bị hạn chế tự do. 

Có những người nói ra sự thật và được trao huy chương. Có những người nói ra sự thật… và sống 11 năm trong một căn phòng nhỏ hơn phòng tắm. Và Mordechai Vanunu đã nói ra sự thật. Và phải trả một giá quá đắt. Ông cụ mình cũng phải trả giá nói lên sự thật và bị bắt nhốt 15 năm cải tạo. Chán Mớ Đời 

Mình nghĩ chắc lúc đó ông ta chưa có vợ con, chớ một khi có vợ con thì họ sống hèn lại, để có thể đi làm để nuôi vợ nuôi con. Còn nói lên sự thật thì vợ con phải gánh chịu hậu quả. Mình làm mình chịu nhưng nếu ông ta có gia đình thì có lẻ không xẩy ra vấn đề này. Xong om

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Xã hội mạng ngày nay

 

Xã hội mạng được toàn cầu thế giới

Mấy người trong nhóm thành lập trang nhà cựu học sinh trường Văn Học Đà Lạt khi xưa đang dự định tổ chức một cuộc hội ngộ cựu học sinh Văn Học qua Zoom vì nay ai cũng đã già khó gặp nhau tại Đà Lạt hay Hoa Kỳ như thập niên trước. Mới khám phá ra có nhiều người bạn học khi xưa không sử dụng mạng xã hội. Họ sử dụng điện thoại cầm tay để gọi điện thoại nhau chớ mấy vụ mạng xã hội hay zoom ziết thậm chí i-meo cũng ì tờ. Mình có anh bạn thân ở Hoa Kỳ cũng chả có Facebook gì cả. Khi mới tìm lại nhau, mình kêu anh ta thành lập facebook rồi vào các nhóm của Yersin xưa nhưng anh ta kêu mệt quá phải học hỏi thêm nên chỉ nhắn tin mình. Rồi nhờ mình chuyển lại cho mấy tên bạn một thời.

Mình để ý từ khi ông Elon Musk mua mạng xã hội X thì các mạng xã hội mình dùng như Facebook bớt kiểm duyệt như trước kia trong thời gian dưới chính quyền của tổng thống Biden. Nhớ dạo đó mình bị chặn bởi Facebook rất nhiều, có nhiều lần bị cấm cả mấy tuần. Chán Mớ Đời 

Mình để ý ngày nay, các mạng xã hội tự động chuyển ngữ cho mình. Mình hay tham gia các nhóm bên tây, bên Ý Đại Lợi, bên Tây Ban Nha,… vấn đề là nhiều khi họ chuyển ngữ tiếng Việt, tiếng tây, tiếng Ý Đại Lợi,… khiến nhiều khi chả biết mình đang ở đâu. Tất cả các phương tiện truyền thông trong lịch sử đều gắn liền với một nền văn hóa, một ngôn ngữ, một bong bóng địa lý. Le Monde nói chuyện với người Pháp. NYT nói chuyện với người Mỹ. NHK nói chuyện với người Nhật. Mỗi phương tiện lọc thực tế qua lăng kính văn hóa địa phương của mình. Nhưng ngày nay, một người ở Hoa Kỳ như mình có thể mua báo NHK của Nhật Bản để hiểu thêm về á châu. Điển hình là khi mình đi âu châu, hôm nay thì mở mạng xã hội ở La Mã thì bao nhiêu đều hiện ra tiếng ý, rồi ngày mốt qua Pháp thì mở mạng xã hội thì lòi ra chữ pháp. Hôm trước đi Panama thì chữ Tây Ban Nha hiện ra khi mở mạng xã hội thì biết mình ở vùng nói tiếng Tây Ban Nha. Chơi nhớ dạo đi Thổ Nhĩ Kỳ thì hiện ra chữ Thổ Nhĩ Kỳ hay qua Tajikistan thì tiếng gif hiện ra, sợ nhất là khi sang nước georgia thì chữ của xứ này rất lạ.

X đang trở thành phương tiện truyền thông đầu tiên của nhân loại. Không phải của một quốc gia. Mà của cả loài người. Mình đang chứng kiến điều đó từng ngày. Bài đăng bằng tiếng Pháp của một ông tây được người Nhật retweet, người Brazil trả lời, người Mỹ trích dẫn. Những cuộc trò chuyện mà cách đây 5 năm không thể nào xảy ra. Một người theo chủ nghĩa tự do Pháp tranh luận với một kỹ sư Tokyo và một doanh nhân mễ tây cơ ngay dưới cùng một tweet. Không cần biên tập viên dịch. Được dịch tức thì bởi AI, chỉ với một cú click, thậm chí tự động. Những bong bóng lọc văn hóa đang vỡ tung. Một mạng xã hội hiệp chủng quốc.

Còn nếu mình vào Facebook thì chỉ liên lạc với các nhóm tiếng Việt thì người Việt khắp năm châu xúm lại còm bú xua la mua. Mình có bờ lốc mực tím sơn đen thì để ý là người Việt từ Hoa Kỳ, Việt Nam, âu châu, nhưng thay đổi. Như tuần này sau Hoa Kỳ thì Đức quốc nơi đọc bài của mình nhiều nhất. Trung Cộng cũng nhiều, nhưng điểm lạ là Tân Gia Ba lại có nhiều người đọc nên khó hiểu. Không biết lý do vượt tường lửa hay sao nhưng lại có Ấn Độ khá đông. Còn Trung Cộng thì mình nghe nói đó là công an.

Và chúng ta đang đánh giá thấp những hiệu ứng kép của điều này. Khi một ý tưởng có thể vượt qua đại dương chỉ trong 3 giây, khi một lập luận có dẫn chứng đăng ở Paris có thể được kiểm chứng bởi một nhà kinh tế ở Singapore và được khuếch đại bởi một lập trình viên ở Austin trong cùng một giờ, thì chi phí lan truyền của một ý tưởng tốt đang tiến gần về zero. 

Nhiều khi mình thấy một ông tây viết một bài rồi có một ông người nga, một kỳ thủ danh tiếng một thời lên tiếng, phản biện hay dẫn chứng này nọ, rồi một ông xứ Nigeria lên tiếng, rồi một bà nào ở Đài Loan xào lại,.. nên tầm nhìn của bài viết được nhiều người trên thế giới bình luận. Giúp mình học hỏi thêm cách nhìn của những người sống trên thế giới với văn hoá địa phương của họ, giúp mình có cái nhìn rộng hơn thay vì hạn hẹp như trước đây.

Và điều này là thảm họa đối với một loại tác nhân rất cụ thể: những phương tiện truyền thông đã xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên độc quyền thông tin địa phương. Những nơi có thể nói bất cứ điều gì về “những gì đang xảy ra ở nơi khác” vì không ai có thể kiểm chứng. Ở Việt Nam thì nhà mình chỉ có máy truyền hình đâu 1, 2 năm trước khi mình đi tây nên cũng không để ý về tin tức trên đài truyền hình, chỉ đọc báo hàng ngày. Phần mình đọc trước tiên không phải là tin tức thời sự mà đọc truyện Kim Dung được dịch hàng ngày. Qua tây thì không có đài truyền hình, chỉ khi sang Hoa Kỳ thì mới mua đài truyền hình khi cưới vợ.

Các đài truyền hình này chiếm độc quyền về tin tức cũng như phim, hay các buổi hoà nhạc, phóng sự. Ngày nay với mạng xã hội thì sự tập trung quyền lực về truyền thông không còn nữa nên sự bùng nổ về thông tin khiến chúng ta phải mất thời gian kiểm chứng có thật hay không. Lúc đầu mình hay bị lầm về mấy cái tin bựa này nhưng nay thì bắt đầu nghi ngờ cần kiểm chứng lại.

Khi một nhà báo Pháp viết rằng “mô hình Mỹ không hiệu quả”, giờ đây có ngay 50 người Mỹ trong phần trả lời kèm theo nguồn. Khi một cây viết xã luận nói “Đan Mạch chứng minh chủ nghĩa xã hội thành công”, liền có người Đan Mạch giải thích rằng Đan Mạch xếp thứ 10 thế giới về tự do kinh tế. Điển hình khi vụ ông trump muốn mua Greenland, thiên hạ lên tiếng chửi bới ý tưởng này thì có một ông xứ Đan Mạch lên tiếng, kêu ý tưởng rất hay vì sẽ giúp trả nợ cho Đan Mạch, vì xứ này tốn tiền hàng năm mà lại chả làm gì được vì không có khả năng khai thác vùng này.

Fact-checking không còn là một bộ phận nữa. Nó trở thành hiệu ứng mạng lưới. Những phương tiện truyền thông trung thực không có gì phải sợ. Những phương tiện đã bán một câu chuyện được bảo vệ bởi sự thiếu hiểu biết địa lý của khán giả sẽ gặp vấn đề tồn vong. Vì chúng ta không thể còn nói dối ở quy mô địa phương khi cả thế giới đang nhìn vào. Như hôm trước, có ông người nga giải thích về người nga, ít dân mà đất đai của họ quá rộng lớn. Ông ta bị bắt đi cải tạo ở Tây Bá Lợi Á, mất 7 ngày đi xe lửa mới đến trại tù. Chính phủ Puchin tuyên truyền về tây phương như thời chiến tranh lạnh mà nay càng tinh vi hơn. Người dân không biết rõ về bên ngoài xứ này.

Có cái hay nhưng bù lại các mạng xã hội cũng là những cỗ máy phun ra hận thù, bài xích, bạo lực, phân biệt chủng tộc, bài Do Thái, kỳ thị đồng tính, kỳ thị người béo… thiên hạ nhảy vào chửi bới đủ trò. Nó là tấm gương phản chiếu xã hội nhưng không có bộ lọc. “Tự do của người này dừng lại nơi tự do của người kia bắt đầu.” Tự do ngôn luận là một quyền nhưng chúng ta không nhất quyết phải nghe họ nói. Nếu thấy nội dung không thể chấp nhận được, chúng ta hoàn toàn có quyền ngắt kết nối hoặc rời bỏ nó. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Tu thân tề gia trồng bơ tưới nước bán thiên hạ

 Tu thân Tề già 

“Khi bạn nhìn vào vực thẳm, vực thẳm cũng nhìn vào bạn.” (Quand tu regardes dans l'abîme, l'abîme regarde en toi.") Nietzsche.

Có người gửi mình bài báo này 

Có một tên bạn ở paris nói câu này mà hắn đọc ở đâu, kêu mình nên đọc ông thần này nhưng mình mượn về đọc được 1 trang là ngủ mất tiêu. Cái tính nông dân ngu lâu dốt bền nên càng theo thời gian, mình càng nhận ra nó đúng đến nổi không cần chỉnh. Nay ở tuổi 7 bó thấy quá đúng. Khi xưa mình hay cãi với tây đầm, qua mỹ thì cãi với mỹ nhưng rồi từ từ thấy Chán Mớ Đời. Nên từ đó ai chửi mình cũng lặng thinh, ai khen cũng không để ý lắm, sợ cái tôi bay quá ngọn cây bơ. Chợt nhớ người xưa hay nói Tu Thân Tề gia trồng bơ tưới nước bán cho thiên hạ. Nên mình làm vườn cho hết nổi buồn cô lựu.

Ai đó nói với mình đừng bao giờ cãi nhau với con lợn. Thắng hay thua đều bị dính bùn nên mình không bao giờ cãi nhau với thiên hạ trên mạng hay ngoài đời. Chỉ đối chọi hay đối thoại với đồng chí gái. Có một cái bẫy mà gần như tất cả những người thông minh, những người nhìn thấy sự vận hành sai lệch của thế giới đều rơi vào. Ngày nay các mạng xã hội là phòng thí nghiệm hoàn hảo cho điều đó.

Khi các người thông minh nhìn thấy một hệ thống không hoạt động, họ lên tiếng, tức giận. Họ kêu gọi, chỉ trích và rồi, từng chút một, không hề nhận ra, cả cuộc đời họ trở thành việc tố cáo. Điển hình thượng nghị sĩ Bernie Sanders của tiểu bang Vermont, cả đời ông ta đấu tranh, chống đối chính phủ Hoa Kỳ bất chấp dân chủ hay cộng hoà, từ từ ông ta trở thành chuyên gia chỉ trích và có tài sản ròng trên 8 triệu đô la dù chưa bao giờ đi làm. Nhưng cứ mở miệng là ông ta chia vẹt-bờ, đánh thuế mấy thằng nhà giàu. Cử tri rất vui mỗi 4 năm lại bỏ phiếu cho ông ta từ mấy chục năm nay.

Có một ông người nga, từng ở tù dưới Puchin, nay được thả. Ông ta kể ở âu châu, đi xe lửa 2 tiếng đồng hồ là có thể đến một nước khác trong khi ông ta đi tù, phải ngồi xe lửa đến 7 ngày mới đến trại cải tạo. 90% người nga chưa bao giờ rời khỏi đất Liên Xô trước đây. Mình đoán dân mỹ tương tự. Ông ta kể có anh bạn kể là sáng thức dậy nghe đài hay truyền hình hoặc đọc báo là thấy bọn tây phương đang muốn tấn công Nga như thời Đức quốc xã. Vào sở thì nghe ông sếp, đồng nghiệp cũng nói chuyện này nên từ từ ông ta tự hỏi ông ta có điên không vì nghĩ ngược lại. Họ bị tẩy não bởi tuyên truyền cộng sản trước đây nay được chế độ Puchin sử dụng một cách tinh vi hơn. 3 chiều.

Tương tự chúng ta ở phương tây cũng dính vào trường hợp này nhưng tự nguyện. Chúng ta thức dậy mỗi sáng và việc đầu tiên làm là tìm xem có gì sai. Chúng ta lướt mạng để tìm “cơn phẫn nộ của ngày hôm nay”. Hôm nay tên Trump tuyên bố láo ra sao, hay hôm nay bác Biden nhớ nhớ quên quên gì. Bọn di dân ăn gian phúc lợi hay mấy tên Đá (ICE) đã bắn chết ai, phải báo cho người di dân lậu biết để họ trốn,… Chúng ta tự nuôi mình bằng sự lệch lạc của thế giới, trở nên lệ thuộc vào vấn đề vô hình trung chúng ta như các con ký sinh trùng sống bám vào các chuyện tiêu cực này. Giới truyền thông bán quảng cáo nên cứ bơm chuyện tiêu cực. Cho nên dạo này mình thích đọc tin tức về những gì tích cực, giúp đời thêm vui hơn. Còn chuyện thiên hạ chửi nhau thì không muốn đọc hay xem nữa. Ai Tag mình vào bài của họ thì mình đều không đọc. Mình chỉ thích tự chọn đọc cái gì mình thích còn bị ép buộc thì không bao giờ.

Và một ngày, chúng ta nhận ra mình đã trở thành chính thứ mà chúng ta từng lên án: cay đắng, cứng nhắc, bị nhốt trong một thế giới quan nơi mọi thứ đều hỏng hóc và chẳng có gì vận hành đúng. Chúng ta đã trở thành tấm gương của vực thẳm như Nietzsche đã nói trước đây. Chúng ta tự nhốt mình trong các silo tri thức riêng biệt, hay trên các toà cao riêng biệt.

Có cuốn phim 1900 do đạo diễn Bernado Bertolucci thực hiện, có tài tử Robert De Niro, Donald Suntherland và Dominique Sanda, Gérard Depardieu,… nói về hai người bạn từ bé lớn lên theo hai phe cộng sản và tư bản. Cuối đời một người nói là khi xưa chúng ta trẻ, muốn thay đổi xã hội, đời sống nhưng thời gian đã thay đổi chúng ta. Mình nhận thấy khi về già, câu nói này chí lý. Tuổi trẻ chúng ta cứ muốn thay đổi xung quanh theo ý mình mà quên không tự cải thiện cá nhân, học hỏi thêm. Nói như người xưa la tu thân. Chúng ta cứ nghĩ chúng ta khôn ngoan nhưng khi về già nếu chúng ta thành thật xem lại thì có một mái ấm gia đình, con cái vui vẻ với mình. Vợ chồng vẫn còn đi bên nhau cho hết con đường của mình là một thành công lớn nhất của đời người.

Hôm qua, chở vợ đi hát ở nhà thân hữu, trong lúc giải lao có một anh còn trẻ kêu anh chị còn đi chơi với nhau là vui rồi, chớ em mới sang Hoa Kỳ được 5 năm, vợ chồng đã bỏ nhau. Sáng nay mình làm kem bơ cho đồng chí gái ăn vì cô nàng thích. Đó là một niềm  vui, hạnh phúc ở tuổi 7 bó. Còn có người bên cạnh ăn những mình làm.

Mình thấy rất nhiều người như vậy trên mạng xã hội. Có nhiều người trước đây mình rất thích đọc bài của họ, những người thông minh, phân tích đúng, chẩn đoán chính xác, lập luận vững chắc. Nhưng dần dần mình cảm thấy họ không hạnh phúc. Bởi vì họ đã dành quá nhiều thời gian nhìn vào những gì không vận hành như ý của họ, đến mức họ không còn thấy những gì đang vận hành. Vẫn luôn luôn bài cũ lập lại từ bao nhiều năm nay. Họ quên một điều là vật đổi sao dời, những gì đúng hôm qua, hôm nay có thể sai. Không thể khư khư cho rằng chúng ta đúng hoàn toàn. Không chịu uyển chuyển thay đổi. Vật đổi sao dời, nếu chúng ta không tự thay đổi theo sự vận hành của thế giới, chúng ta dần dần sẽ bị đào thãi.

Khi điện thoại cầm tay di động ra đời, nếu chúng ta không tiếp cận với sự việc này thì ngày nay khó có thể sử dụng, hay học hỏi những điều mới. Mình nhớ khi xưa về Đà Lạt, ông cụ xin cái máy chụp hình kỹ thuật số nên mình đưa cho ông cụ cái máy của mình. Lần sau về thấy ông cụ cầm máy đi vòng vòng Đà Lạt chụp hình, in ra album, gia đình hội ngộ đông đảo thấy ông cụ chụp hình. Đó là một người suốt 15 năm trời thời thanh niên bị Việt Cộng nhốt tù nhưng khi ra trại, vẫn tiếp tục học thêm những gì thay đổi ngoài đời.

Như khi giao thủ với đối phương, khi xưa mình hấu đá, cứ tìm cách phát lực để áp đảo đối thủ nhưng đối thủ cũng găng lại thì không bao giờ áp đảo được đối thủ. Nay thì mình bình tỉnh hơn, giữ hơi thở và nương theo lực của đối thủ và từ từ sẽ lái theo ý của mình và phá được cái lực của đối thủ. Có lẻ tập tại Đông Phương Hội đã giúp mình giác ngộ cách mạng cái lực tạo bởi hơi thở như nước chảy róc rách, không bao giờ ngừng, khi bị vật gì cản thì nước sẽ tìm cách đi ngõ khác để tiếp tục chạy ra biển. Khi đã hiểu ra sự việc, mình không còn thời gian để cãi cọ với thiên hạ, chỉ lo luyện tập bản thần để tìm thêm về cơ thể kỳ diệu của con người. 

Người dành 10 năm chỉ trích tham nhũng chính trị sẽ bắt đầu thấy tham nhũng ở khắp nơi, kể cả nơi không có. Người Mỹ hay nói đưa cho ai cái búa thì người đó sẽ thấy đâu đâu cũng là đinh để đóng đinh.  Người dành 8 năm lên án bất bình đẳng sẽ thấy bất công trong mọi tương tác. Nhiều người cứ thích dành thời gian lướt mạng để fact check, bóc trần tin giả sẽ không còn tin ai nữa. Như Nietzsche đã tuyên bố:  “Vực thẳm đã nuốt chúng ta và chúng ta thậm chí không nhận ra.”

Người dành cả đời nói “hệ thống này hỏng rồi” mà không đưa ra giải pháp thay thế…sẽ trở thành một phần của chính hệ thống đó. Họ trở thành tiếng ồn. Họ nuôi dưỡng sự hỗn loạn mà họ tưởng mình đang chống lại. Như ông Sanders, từ 30 năm nay mình xem đài truyền C-Span để xem điều trình trước quốc hội Hoa Kỳ để xem Dân Chủ thực thi trước quần chúng. Ông ta chỉ có một bài hát là đánh thuế nhà giàu để chia cho các người nghèo. Trong khi đó ông ta có tài sản ròng trên 8 triệu.

Nếu có người nói: “Hệ thống này hỏng rồi và đây là thứ tôi xây dựng thay thế nó” mới là người thay đổi thế giới. Không phải bằng cách hét to hơn, chửi những người không quen mà bằng cách khiến hệ thống cũ trở nên lỗi thời. Hồi mình mới vào học nghành kiến trúc, ông Buckminster Fuller là thần tượng của sinh viên thời đó đã nói rất rõ:“Bạn không bao giờ thay đổi mọi thứ bằng cách chống lại thực tại hiện tại. Muốn thay đổi, hãy xây dựng một mô hình mới khiến mô hình cũ trở nên lỗi thời.” 

Nếu những người thông minh nhìn thấy sự sai lệch và muốn lên tiếng: Tôi hiểu bạn. Sự giận dữ của bạn là chính đáng, suy nghĩ của bạn có thể là đúng. Viết đến đây lại nhớ những gì học khi theo học lớp về thương lượng, cũng nói y chang như vậy để khiến khách hàng có con tim vui trở lại thay vì xù luôn. Nhưng hãy tích cực. Hãy lạc quan. Không phải vì ngây thơ mà vì chiến lược. Bởi vì sự tích cực xây dựng, còn bi quan phá hủy. Tức giận sẽ khiến chúng ta cuồng tín, giận dữ càng ngày càng bị lôi cuốn vào sự mất mát của chính mình.

Và nếu chúng ta dành cả đời đả phá cái sai mà không xây cái đúng, chúng ta có thể đúng về mọi thứ…nhưng không thay đổi được gì. Như hai người bạn về già nói với nhau trong phim Novecento của Bertolucci. Hãy nhìn vào vực thẳm nếu chúng ta cần nhưng đừng để nó nhìn chúng ta quá lâu. Hãy quay về phía ánh sáng và xây dựng.

Bạn mong người khác tốt, người khác chưa chắc đã tốt, nhưng bạn chắc chắn sẽ tốt, vì nội tâm bạn tốt đẹp! Bạn không muốn thấy người khác tốt, người khác chưa chắc đã không tốt, nhưng bạn chắc chắn không tốt, vì nội tâm bạn không có sự tốt đẹp..... Những điều tốt đẹp trên thế giới này đều đi cùng với sự tốt đẹp, bạn muốn có nhiều điều tốt đẹp hơn trong cuộc đời mình, bạn phải làm cho mọi khía cạnh của bản thân trở nên tốt đẹp!

Vì vậy mình thích tham dự các buổi họp hàng tuần của hội Lions International, nơi các người Mỹ trong cộng đồng, trắng mễ, da vàng họp mặt nhau, tổ chức quyên tiền để tài trợ các tổ chức xã hội trong thành phố. Giúp ngân sách cho các hội bảo vệ phụ nữ bị chồng hay bạn trai đánh, có chỗ ở nuôi con, vào các dịp lễ tạ ơn hay giáng sinh, chia xẻ thực phẩm cho các gia đình nghèo ở trong thành phố. Mấy đứa trẻ có thể có bữa ăn tối với gà tây như truyền thống của Hoa Kỳ. Khi thấy mấy đứa trẻ gia đình nghèo được chở lên núi trượt tuyết miễn phí với chiếc xe Van do mình và đồng chí gái thân tặng, cảm thấy ấm lòng. Một đóng góp nhỏ cho xã ổi này như khi xưa, người Mỹ đã cưu mang người Việt vượt biển tìm tự do.

Hay tham gia hội Toastmasters quốc tế mỗi tuần vì tất cả các hội viên họp mặt, chung sức tổ chức buổi họp. Có người đến sớm, dọn bàn ghế, phủ khăn, sửa soạn đầy đủ rồi khi một diễn giả phát biểu, có người evaluator, phê bình cuộc nói chuyện và đưa ra cách giúp hội viên thêm ý kiến để lần sau diễn đạt khá hơn. Không có vụ chửi mày ngu như chó bú xua la mua hay bò đen bò vàng bò đỏ này nọ. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn 

80% motel tại Hoa Kỳ do người ấn độ làm chủ

 Motel Patel

Mỗi lần mình đi chơi liên bang tại Hoa Kỳ thường ngủ đêm tại các motel. Điểm đặc biệt là các motel này đa số có chủ là người Ấn Độ di dân. Buồn đời mình kiếm tài liệu đọc thì thất kinh vì thốn kê cho biết là 80 % các motel ở Hoa Kỳ đều do người Ấn làm chủ. Tương tự 90% các tiệm bán donut ở Cali đều do người Cao Miên, còn tiệm nail thì ai cũng biết là 90% các tiệm đều do người Việt làm chủ. Hôm nào buồn đời mình kể mấy vụ này.

Theo họ kể thì sự việc khởi đầu khi 120,000 người Mỹ gốc Nhật Bản bị Hoa Kỳ bỏ vào trại tập trung sau khi Nhật Bản đánh bom ở Trân Châu Cảng. Các cánh đồng, tiệm hay khách sạn của người Nhật di dân sang Hoa Kỳ từ bao nhiêu đời, bổng nhiên bỏ trống hay bán lại với giá bèo. Một ông gốc Ấn Độ mua một khách sạn đầu tiên từ người Nhật vì quá rẻ. Vùng Palo Verde ngày nay, đất đai khu vực này đều do người Nhật trước thế chiến thứ 2 làm chủ rồi họ bị bắt bỏ vào trại tập trung nên khi được thả thì bị Mỹ tráng chiếm đóng, mất hết. Khu vực Quận Cam mấy chục năm có nhiều gia đình người Nhật trồng dâu bán nay già, con cái làm bác sĩ, kỹ sư nên họ bán đất hết.

Đầu thập niên 1970, một kỹ sư từ Ấn Độ, tên Raj Patel, tốt nghiệp đại học Hoa Kỳ, làm việc cho một công ty mỹ, xem như đời lên hương. Vấn đề là ông ta ăn cà ri nhiều nên hay đột phá tư duy. Một hôm ông ta thấy có một motel để bảng bán giá $40,000 ở ngoại ô Sacramento. Cái motel cũ kỹ, sơn bị tróc, đền néon khi cháy khi sáng, bãi đậu xe đa phần vắng như chùa bà Ấn Độ. Chủ cũ chán đời nên chả chăm sóc còn du khách thì không dám ghé lại như ông Patel thấy đây là cơ hội toạ dựng sự nghiệp tại Hoa Kỳ, vùng đất hứa cua r những người dám làm chủ.

Ông ta không có khả năng mượn tiền theo ngõ ngân hàng Hoa Kỳ, vì dạo ấy ngân hàng mỹ ngại cho vay các di dân nhất là á châu. Thế là ông ta hỏi vợ còn bao nhiêu tiền bạc và hỏi họ hàng thân thích. Theo văn hoá của người Ấn Độ thì họ hàng, anh em cho vay gặp vợ chồng này để mua cái motel lịch sử đã khởi mào cho người Ấn Độ chiếm lĩnh các motel trên đất Mỹ. Thế là gia đình ông Patel dọn vào ở trong một căn phòng nhỏ phía sau phòng lễ tân. Motel trở thành nhà của họ, nơi kiếm cơm và tương lại của gia đình họ.

Ban ngày ông ta đi làm trưa chạy về Motel để phụ việc này nọ. Chiều tối và cuối tuần ông ta sửa chửa ống nước, phòng tắm, sơn phết. Trong khi đó thì vợ ông ta thay vì hát karaoke thì giặt ra, gối, làm kế toán,.. bà Inge mình quen, di dân từ Đức quốc năm 18 tuổi kể là khi xưa bà ta có một khách sạn nhỏ, bà ta phải tự sửa chửa ống nước, đủ trò nhưng làm ra tiền nhiều nên từ từ bà ta mua nhà cho thuê đến khi có 5 căn nhà ở Chino Hills thì bán cái khách sạn rồ dùng tiền đó mua thêm đến khi bà ta qua đời có 25 căn nhà. Bà ta chết chớ nếu không còn mua nhà nữa. Dạo đó nhà cho thuê trung bình $2000/ tháng, vì chi $40,000/ tháng mà bà ta hà tiện đâu tiêu xài gì nên mỗi năm lấy tiền thuê nhà mua thêm một căn khác.

Từ từ cái motel bắt đàu khá lên, các tài xế xe tải và du khách ít tiền ghé lại. Và thấy rẻ nhưng được đón tiếp ân cận như ăn cà ri cay nên họ trở lại. Từ một motel ít khách nay trở thành đông đúc thê là đời lên hương.

Thay vì tự mãn với thành công của mình, ông ta không tiêu xào dùng tiền vô như nước để sửa chửa tân trang lại motel, thay giường giới, bàn ghế mới, đèn đuốc tỏng phòng,… chỉ vài năm sau, motel của họ trở thành một tài sản vì đã trả hết nợ và tiền vào như suối cà ri.

Hôm nào mình sẽ kể chuyện đời ông Ted Ngoy, người cam miên, được xem là vua donut. Chính ông ta khởi đầu mua một tiệm donut rồi với văn hoá của người miên, ông ta đã mở thêm nhiều tiệm donut khác và giúp đồng hương mở tiệm donut mà ngày nay 90% các tiệm donut ở Cali do người cao miên làm chủ. Khi có tiền nhanh chóng ông ta tưởng là vua donut rồi nên lên Lá Vegas và cháy túi hết, bán tiệm bán đủ trò.

Với sự thành công của motel, ông Patel bắt đầu mượn tiền của ngân hàng mỹ để mua cái motel thứ 2, loại ma chê quỹ hơn. Như mình khi xưa mua nhà hư hại nhiều rẻ rồi sửa chửa lại. Kêu vợ lại dọn dẹp chùi lau, sơn phết vừa coi con, hai đứa chạy lòng vồng ngoài sân. Lúc nào cũng sống hà tiện, để dành tiền đê tân trang lại motel,…

Từ từ vợ chồng ông ta sở hữu một đống motel, rồi giúp họ hàng, đồng hương học nghề rồi mua motel cho họ. Cùng lúc đó, chính phủ Uganda của ông thần Imin Dada đuổi cổ bao nhiêu người Ấn Độ ra khỏi nước, nghe đâu 120,000 người. Mấy người này xin di dân qua Hoa Kỳ. Is trành tiếng anh nên vào làm phụ giúp các motel của đồng hương được. Rồi từ từ học nghề rồi đi mua motel.

Vào thập niên 1980, ông Patel chuyển đổi chiến lược. Từ chiến lược tự túc tự cường, ông chuyển đổi, và tham gia vào hệ thống các khách sạn vừa túi tiền, nên được tham gia vào các hệ thống đặt phòng. Việc giúp ông ta nâng giá tiền của mỗi đêm cao hơn trước.

Sau vài thập niên, con đường của ông Patel từ kỹ sư đến chủ motel, được cả ngàn người Ấn Độ khác nối bước tạo dựng cơ nghiệp tại Hoa Kỳ, vùng đất hứa của những người di dân với bàn tay trắng nhưng với ý chí làm việc chăm chỉ để đạt được giấc mơ của mình.

Người ta nói ông Patel đã bỏ nghề kỹ sư nhưng thật ra ông ta chỉ thay đổi một rường, sử dụng sự hiểu biết của mình để sửa chửa tân trang lại motel đầu tiên, làm bàn đạp để trở thành chủ nhân của 14 cái motel.

Mình có tên bạn gốc Ấn Độ kể là người ấn độ mua motel theo kiểu đầu tư vào Hoa Kỳ qua chương trình EB-5. Họ bỏ $500,000 mua cái motel rồi sau 5 năm có thẻ xanh rồi thì bán lại cho người đồng hương ở Ấn Độ. Nên không lỗ vì có thẻ xanh rồi vào quốc tịch cho cả nhà.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn