Hiển thị các bài đăng có nhãn Kinh tế. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Kinh tế. Hiển thị tất cả bài đăng

Nổi đau nhà giàu đứt tay

 Nổi đau nhà giàu đứt tay


Hôm trước có ông thần bà thánh nào chửi bọn nhà giàu Cali là ăn cơm dân Chủ thờ ma Cộng Hoà khiến mình buồn cười. Mình đoán chắc họ không quen hay bạn của một tên hay ả đứng trong số 1% giàu có nhất Hoa Kỳ. Người Việt có câu thuyền to thì sóng lớn, càng làm ra vẻ nhà giàu có thì bên trong chưa chắc là như vậy.

Mình quan sát ông Rich Dad của mình, lợi tức hàng tháng trên $300,000 nghĩa là mỗi năm trên 3.6 triệu mỹ kim mà ông ta ăn bận như người mỹ bình thường, lái xe mua lại của bà nào chồng chết. Bà vợ thì lái xe Subaru rẻ tiền. Được cái là mỗi năm bà ta đi chơi với bạn hay em út, bà đều trả tiền cho họ dù ăn bận xuềnh xoàng.


Tại sao năm 2026 này là mốc thời gian lo lắng nhất. Không những cho người Mỹ nghèo mà cả số đông 1% triệu phú tại Hoa Kỳ. Để giải thích thành phần 1% người Mỹ giàu có nhờ đâu họ trở nên giàu có. Từ 15 năm qua, người mỹ trở nên giàu có, họ không tiêu xài tiền của họ. Chỉ có nông dân như sơn đen mới làm. Ăn chắc mặc bền.


Lý do là nếu họ bán cổ phiếu của họ để mua nhà thì sẽ phải đóng thuế capital gains nhất là ai ở Cali là lãnh đủ. Thay vì bán cổ phiếu của mình, họ vào ngân hàng Chase hay loại nào to to và nói là muốn sống như vua nhưng không muốn bán cổ phiếu đang lên, sợ đóng thuế. Nhân viên ngân hàng sẽ nói đó là điều mà người giàu đều mong muốn. Ngân hàng sẽ dựa vào cổ phiếu của họ, thí dụ tổng cộng 4-5 triệu. Họ sẽ cho vay 1 triệu để mua căn nhà và chút đỉnh khác để xài. Tiền lời mấy năm trước, xuống quá rẻ nên ai cũng mua nhà khiến nhà lên như rồng gặp nước.


Lấy thí dụ một người quen nhưng không thân lắm. Tên được đổi Frank. Ông ta có trên giấy tờ là 50 triệu vào năm 2021 khi bác Biden lên và in tiền xả lán. Dựa trên các cổ phiếu thị trường chứng khoán. Bà vợ xin nhắc lại bà vợ vì đàn bà là đầu mối sự bay đi tiền bạc. Bà vợ kêu là con bạn nói mua nhà ở Aspen để mùa đông cho con qua đó trượt tuyết cho sang vì ở Lake Tahoe thấy thường quá, không đẳng cấp của triệu phú như mình.


Rồi cuộc đời cái gì lên thì sẽ xuống. Giá thị trường của  công ty từ 500 triệu chưa IPO, bổng nhiên được thẩm định lại còn $100 triệu xem như 20% trước đây. Ông Frank nhìn cổ phiếu của mình xuống te tua muốn đứng tim. Hoạ vô đơn chí, bổng nhiên điện thoại reo, ngân hàng gọi là các cổ phiếu của ông ta giờ chả có giá gì cả nên muốn ông ta trả 5 triệu tiền mượn để mua căn nhà ở Aspen. Ông Frank lâm vào tình cảnh là nhà ở Aspen bán không được vì chả có thằng tây nào mua. Nên nhớ là nhà xuống đầu tiên là khu nhà giàu rồi từ từ mới đến khu nghèo. Thường người mình nghĩ giàu có, họ mua đồ chơi vì nghe lời mụ vợ cho đẳng cấp, để ra đường có thể gọi thiên hạ biết bà là ai không. Phần cổ phiếu thì bán không được vì tư nhân chưa ra IPO.


Khi có cổ phiếu như ông Frank 50 triệu mượn nợ với 7% thì mỗi năm làm ra 3.5 triệu để có thể sống sót.


Nhưng vấn đề khổ nhất là Commercial Real Estate (CRE) khắp nước mỹ đang banh ta lông. Muốn biết người giàu có để tiền ở đâu thì đừng có nhìn dưới giường của họ mà nhìn lên trời, các building chọc trời, văn phòng. Nếu họ mua các building chung với các người khác, bỏ người mướn văn phòng rồi lượm tiền cho thuê năm này qua tháng khác, tuy chả có gì thú nhưng tiền cứ vào như trứng gà. Khi xưa, mình cũng bị dụ mua mấy cái này, một cái cho ngân hàng thuê và một cái to đùng nhưng cứ thấy chúng kêu bán sau 17 tháng nên mình rút tiền luôn, mua nhà cho khoẻ.


Ông Ron, chuyên đầu tư địa ốc mua một building, bỏ xuống 50 triệu và mượn ngân hàng 150 triệu để mua. Nay 2026, 40% building bị bỏ trống vì thiên hạ làm việc ở nhà. Người thuê muốn giảm giá nhưng điểm đau đầu mất ăn là maturity của nợ ngân hàng. Thường ngân hàng chỉ cho vay từ 5-7 năm. Ông Ron phải tài tài trợ ngân hàng số nợ 150 triệu. Ngân hàng cho người xem building thì kêu 50 % bỏ trống , nay giá không phải là 200 triệu nữa mà 90 triệu. Ngân hàng cho vay dựa trên tiền mướn thu nhập mỗi tháng. Muốn tái tài trợ thì phải bỏ thêm 60 triệu, ngoài ra năm 2019 thì tiền lời nhất là dưới thời bác Biden quá rẻ mà nay muốn tái tài trợ thì từ 4% lên 8%.


Không có tiền 60 triệu để trả ngân hàng nên ông Ron giao chìa khoá cho ngân hàng và hát chuyện đôi ta buồn ít hơn vui. Báo WSJ cho biết năm 2026 có hàng triệu ức đô la phải tái tài trợ cho ngân hàng. Nên ai có tiền đầu tư để được gọi là Angel, silent partner khi đi dự party, xem như ngọng. Có người kể cách đây 5 năm bỏ nữa triệu để hùng mua cái gì đó, nay giá building xuống nên họ kêu phải bỏ thêm 50,000 nên ngọng.


Kỳ này, không có bác Biden, bác Kamala để in tiền. Bác Trump thì kêu cho chúng bây biết mùi tao bị khai phá sản ra sao. Các triệu phú ăn cơm dân chủ thờ ma dân chủ, nay đang bị dính vào trường hợp này rất nhiều.


Đi ăn phở người nghèo nông dân như mình thấy giá phở lên như điên, CPI cho biết là 3% nhưng đối với 1% người giàu thì không phải 3% mà là 15-20%. Lý do? Những gì người giàu có cần gia tăng kinh khủng từ các zip code tại Hoa Kỳ như Montecito đến Star Island,… họ giàu có nên mua những biệt thự sang trọng giá cả 25 triệu, nhìn xuống đại dương thêm có vườn nho làm rượu. American Dream. 


Buồn đời, một hôm nhận được thư của các công ty bảo hiểm kêu không bảo hiểm nhà của mấy bác nữa là ngọng. Từ 2 năm nay các công ty bảo hiểm bỏ chạy xứ Cali vì sợ nạn cháy rừng vì bác Newsom kêu cháy nhà bọn nhà giàu, đáng kiếp dù bác ở trong biệt thự 35 triệu. Nếu bác có nhà 20 triệu mà không có bảo hiểm thì xem như không mượn nợ được. Ngoài ra tiền bảo trì nhà. Lương của vị quản gia từ 180k lên 250k thêm xe cộ, mấy bà dọn phòng nấu ăn rồi mấy ông làm vườn,… xem như mỗi năm bay nữa triệu. Rồi trường học tư 70k cho mỗi đứa con, 3 đứa là bay 210k.


Đi party, thiên hạ nói mới bỏ 50k đầu tư cho start-up AI nghe thấy hồ hởi, kêu tương lai Uber này nọ. Tuần này Microsoft đầu tư 100 tỷ cho AI và mất 367 tỷ mỹ kim, Amazon đầu tư cũng nhiều cho AI nhưng sa thải cả 10,000 nhân viên. Khi tiền lời gần như 0, các bác sĩ, nha sĩ, luật sư hồ hởi mượn tiền rẻ và đầu tư AI để được gọi venture capitalist. Sang trọng hơn. Cao cấp hơn. Năm 2021, họ cảm thấy giàu nên đầu tư vào 5-10 cái start up, chỉ cần trúng một cái là giàu no bụng. Nhưng rồi AI start-up banh ta lông rất nhiều. Nhiều công ty cần thêm tiền người ta gọi down round, nghĩa là họ phải bán cổ phiếu giá thấp hơn trước đây. Nghĩa là phần mình 100k, bổng nhiên còn lại 20K mà nếu start up nào cũng vậy là ngọng. Dân có sạn 0.01% giàu có đã bỏ chạy từ lâu nên họ không mất tiền.


Bây giờ đến vụ chia tài sản. Khi tình hình kinh tế tử tua thì tài sản xuống giá là dã te tua rồi. Nay đến phần mấy bà đòi chia của, kêu anh hết thời thì em xin vẩy tay chào nhau một lần cuối. Thống kê cho biết giới tuổi 50 tuổi lên ly dị gia tăng rất nhiều từ năm 1990. Mà ai nắm giữ tài sản nhiều nhất, tuổi 50 trở lên. (Còn tiếp)


Sau 1975 Má tôi phải "hiến" của cải cho nhà nước để được chứng nhận là "tư sản dân tộc" hầu tránh cho gia đình bị cưởng bức đi kinh tế mới. Mà dầu cho không hiến thì cũng bị tịch thu. Nhờ kính đáo "hiến" thêm cho ông chủ tịch phường nên gia đình còn được ở lại ngôi nhà của mình trong thành phố. Má tôi là một người coi trọng đại đức nên đồng tiền của bà làm ra là đồng tiền sạch, nhưng khi mất hết bà chỉ nói một câu : khi nào tiền muốn vào nhà mình thì nó đập cửa nó vào. Còn nếu nó muốn đi thì nó đội nón nó đi. Mình không cản được. Có lẻ nhờ cái tư duy cổ lổ xĩ này mà bà không đau khổ lắm.
Tóm lại được giàu hay bị nghèo không hoàn toàn do ta quyết định.


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Chiếc xe màu Đỏ

 Chiếc xe màu đỏ


Nhớ hồi đi học mua nhà, thầy bảo mua xe gì thì thấy xe đó nhiều. Mua nhà cho thuê thì thấy nhà cho thuê. Mình không hiểu lắm. Khi mua xe chở con nhỏ, mấy đứa con cứ kêu bố chỉ xe Dodge như xe mình. 20 năm sau đọc sách “Chiếc xe màu đỏ” mới thấy đúng. Giá như mình không ngu lâu dốt bền thì giờ đã giàu. Chán đời.

Sách giải thích khi quyết định mua xe màu đỏ, trước đó chúng ta chả để ý xe màu đỏ, nhưng sau khi mua chạy thì thấy toàn xe màu đỏ. Con mình cũng vậy, chỉ thấy xe Dodge giống xe mình.


Nhà Phật gọi là nghiệp kiếp trước, khoa học gọi là “Baader-Meinhof Phenomenon” hay “Frequency Illusion”. Não bộ lọc bỏ hầu hết thông tin xung quanh. Nhưng khi điều gì đó quan trọng với mình, nó sẽ gỡ bỏ bộ lọc. Mình bắt đầu thấy nó ở khắp nơi. Baader-Meinhof là nhóm khủng bố người đức khi mình còn ở âu châu, chuyên cướp ngân hàng bắt cóc thiên hạ, chống lại chủ nghĩa tư bản. Sau bị bắt nên chính phủ sợ họ trốn thoát nữa nên giúp họ tự tử trong tù.


Điều này không chỉ xảy ra với xe cộ. Nó xảy ra với cơ hội, ý tưởng, thành công, và cả cảm xúc. Mình tập trung vào điều gì thì thấy nhiều hơn. Thế giới của mình thay đổi dựa trên những gì mình chọn để ý. Nay mình mới hiểu, nếu anh ghét Dân Chửi thì đâu đâu anh đều thấy Dân Chửi, còn chị ghét Mà-Ga thì đâu đâu cũng thấy Mà-Ga tha hồ chửi nhau. Tất cả đều đúng cả. Vì INternet làm tiền nên kỹ thuật số sẽ bơm các tin tức hạp nhãn với người đọc nên chúng ta cần đọc tin tức phía bên kia chiến tuyến như mình khi xưa hay nghe đài Hà Nội ban đêm. Hay ngày nay đọc sách báo của Hà Nội để hiểu thêm.

Tại sao lại vậy? Vì một phần của não bộ gọi là “Reticular Activating System (RAS)”, nó hoạt động như người gác cổng, lọc bỏ hàng triệu thông tin đến não mỗi giây. Bộ phận này quyết định cái gì quan trọng và cái gì không nên để ý. Như chúng ta có thể nghe tiếng ai đó gọi tên mình trong đám đông ngoài ra thì bỏ ngoài tai. Một người Mà-Ga sẽ rung động trước một tin dù là fake News nói về ông Trump, trong khi một người theo Dân Chửi thì không tin hình ảnh tổng thống Clinton, Obama tuyên bố phải trục xuất người di dân lậu,…


Điển hình khi mua xe xong thì mình và con của mình thấy rất nhiều xe giống xe mình mới mua. Trước đó chả để ý gì cả. Những người cứ để ý đến tiêu cực thì cuộc đời họ cứ thấy toàn tiêu cực xung quanh mình. Ai khen cái áo của mình đẹp, thay vì cảm ơn lại tự hỏi bà này nói như vậy nghĩa là gì, chê áo mình hay nói Kháy này nọ. Còn ai chửi mình thì cứ nghĩ Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen là xong, chả để ý. Lý do là người chửi trên mạng nên chả biết họ là ai. Mà ngay người mình biết có chửi mình cũng nhăn răng ra cười. Lý do từ nhỏ mình đã được bạn bè thầy cô kêu là ngu, quen bị chửi ngu từ bé nên mình chấp nhận. Xong om


Điểm hay là chúng ta có thể thay đổi RAS. Chúng ta có thể định hướng, lập trình não bộ cho chúng ta biết cơ hội, giải pháp thay vì chỉ nhìn thấy vấn đề và thất bại. Đây là cách những người thành công tạo ra vận may cho chính họ.

Điển hình, chúng ta có một ý mở tiệm nail hay bán bún bò làm giàu, thì đã có nhiều người đã làm khắp Bolsa. Chúng ta nghĩ nên học những điều gì mới thì nảy ra khắp nơi. Chúng ta bị vợ chửi, lại khiến mọi việc xung quanh mình làm mình điên thêm. Đó là sự vận hành của RAS. Đa số trong chúng ta để RAS kiểm soát chúng ta. Chúng ta cứ nghĩ đến lo sợ, thất bại, và nghi ngờ và não bộ lại càng cho ta thấy các tiêu cực khác nữa. Trong khi đó những người thành công huấn luyện não bộ chú tâm vào cơ hội, thay đổi và cách thay đổi, phương án.


Mình lấy thí dụ, khi mới bắt đầu học nghề mua nhà cho thuê. Đồng chí gái kêu tiền đâu mà mua, rồi lại nghe họ hàng thân hữu đã có định kiến về mình là bất tài, ngu dốt. Họ kêu thằng đó ngu, nhà đang xuống mà chạy đi mua nhà (1995). Mình thuộc dạng ngu lâu dốt bền. 


Như khi xưa, mình nói muốn đi du học, bạn bè, họ hàng kêu ngu mà đòi lên trời rồi họ cười. Trời ị trúng đầu, mình đậu cao nên nạp đơn du học lại khiến bạn học lắc đầu. Rồi trời ị trúng đầu thêm một phát nữa, mình được học bổng đi tây. Bạn bè họ hàng kêu thằng này qua Tây khá lắm là đậu bằng nhảy đầm, Qua tây, Sàigòn mất thiên hạ kêu mình đi học nghề sửa ống nước nhưng mình cứ đâm đầu đi học, 6 năm sau ra trường với bằng thạc sĩ nên thiên hạ chửi thề. Bạn học khi xưa, bỏ học đi làm rất nhiều, uống rượu hút thuốc lá nhiều nên có người chết sớm.


Rồi mình mò đi mua nhà rẻ, được người ta cho vay. Như nhà của ông John, bác sĩ, ông ta đổi lại thành khu thương mại để mở văn phòng bác sĩ. Về hưu, ông ta bán nhưng chả có thằng nào mua cả năm trời vì nhà ở không được mà làm ăn buôn bán cũng không. Mình thấy đây là cơ hội nên hỏi mua, ông ta đồng ý bán và mình lên thành phố xin đổi qua vùng dân cư. Mình giải quyết được vấn đề mà ít ai nghĩ đến. Xong om


Ngày nay, họ hàng thân hữu kêu ông Sơn, (ông nghe chớ không phải thằng như xưa) hên vì mua nhà khi nhà xuống, lại kêu đồng chí gái hên lấy được mình. Mình đi kỵ giỗ bên vợ, nay được thiên hạ tới chào hỏi, bắt tay như tây đầm, chớ khi xưa chả có ai hỏi một câu. Chán Mớ Đời 


Tương tự khi mình muốn leo núi, thiên hạ cứ kêu già rồi không nên bú xua la mua. Mình thì thiên hạ càng nói mình càng muốn làm thêm. Thế là tập luyện đi leo Kilimanjaro, Đỉnh Whitney, Machu Pechu đủ trò. Năm ngoái buồn đời, mình đi bộ hành hương bên Ý Đại Lợi, ngày 30-40 cây số suốt 2 tuần lễ, vẫn tĩnh bơ con cà cuống.


Khoa học giải thích là não bộ chúng ta có “neuroplasticity”, nghĩa là có thể tự điều chỉnh dựa trên những gì chúng ta chú tâm vào. Thí dụ, chính phủ Trump ra lệnh trục xuất di dân, mình mò xem các công ty có nhà tù tạm cho chính phủ thuê để mua cổ phiếu thay vì chửi bới bú xua la mua trên mạng. Thấy lạm phát thì đi mua bạc hồi một lượng có $15, nay lên $100. Có chửi cũng chả thay đổi sự việc, mình nông dân nên khi mở mồm là thiên hạ chửi rồi, ngu biết gì mà nói. Nên nhớ các nhà tù này được thành lập từ lâu, được các chính quyền Bush, Obama, Trump, Biden mướn.


Chúng ta càng nghĩ đến một vấn đề nào, thì các neuro tạo dựng các con đường chỉ dẫn về điều đó. Tư tưởng của chúng ta tạo dựng hiện thật. Điển hình người Mà-Gà thì chỉ đọc tin tức khen ông Trump, còn người theo Dân Chửi thì chỉ đọc tin tức, chửi bới ông Trump. Chúng ta không thể kết luận là Ma-Ga là sai, ngu dốt tương tự Dân Chửi là hèn này nọ. Thế giới này do bọn nhà giàu nắm đầu nên chúng tạo ra mấy chuyện để thiên hạ chửi nhau để quên kinh tế đang xuống, sa thải nhiều, tiệm đóng cửa nhiều. Kinh tế rất te tua, nhất là Cali. Đừng nghe tin tức của chính phủ cứ đi vòng vòng sẽ thấy. Hôm kia mình ghé góc đường Brookhurst và Westminster, tiệm 99 Cents đóng cửa, bãi đậu xe to đùng, khiến mấy tiệm bên cạnh điều hiêu thấy rõ. Qua mấy chỗ tiệm Rite Aid, Walgreens đóng cửa sẽ thấy te tua hơn.


Nếu chúng ta tìm kiếm về sự biết ơn, RAS sẽ chỉ cho chúng ta nhiều sự việc để biết ơn, sẽ thay đổi cách nhìn của chúng ta về cuộc đời. Sáng đi tập Đông Phương Hội, mình mở nghe ông sư giảng về kinh phật giáo, giúp suốt ngày mình hướng thiện, biết ơn đời, ơn đồng chí gái, ơn mẹ, em út, ơn dân chửi, ơn ma-ga, bú xua la mua.


Chớ sáng sớm, thức dậy mình mở mạng xã hội, xem tin fake News rồi chửi bới đủ trò, cả ngày não bộ sẽ làm cho mình tiêu cực, và cuộc đời bực mình.


Do đó họ khuyên chúng ta nên có những mục đích rõ ràng, nhìn về sự thành công của chúng ta hàng ngày, tập trung vào thực hiện giấc mơ của chúng ta, biết ơn những người giúp chúng ta, nhất là quen với những người có đầu óc tích cực, tiến bộ. Và não bộ sẽ làm mọi việc khác. Thay đổi chú tâm để thay đổi cuộc đời mình tích cực hơn.


Lên mạng xã hội thấy ai chụp hình cả gia đình, con cháu đang ăn uống thì chúc phúc cho họ thay vì chửi bới hay chê bai. Thấy ai quen đi chơi đây đó chụp hình, chúc phúc cho họ thay vì ganh tỵ. Phải mừng cho họ gặp lại thân hữu, họ hàng hay anh em. Khi đầu óc mình hướng thiện thì tự nhiên cuộc đời mình thay đổi. Điển hình khi xưa bị mấy cô đá lên đá xuống, mình chúc phúc cho họ được tên nào vớt, cuộc đời họ sẽ sung sướng hơn, có người chăm sóc nên phát hiện ra mối tình hữu nghị của đồng chí gái. Chớ dạo đó mình căm thù đàn bà là ngọng rồi, xung quanh chỉ thấy toàn đàn bà phản bội. Mình phải hiểu mình không có lương cao thì mấy cô muốn cuộc sống của họ bền vững. Đi chơi với mình cho vui trong khi đợi một hoàng tử đạt tiêu chuẩn của họ đến rước.


Lý thuyết chiếc xe màu đỏ không chỉ đơn thuần là việc nhìn thấy những chiếc xe; mà nó còn nói về việc nhìn thấy một thực tế quyền lực mới, nơi suy nghĩ của chúng ta định hình thế giới của chúng ta, và thành công chỉ là sự thay đổi trong cách nhìn nhận vấn đề.


Mình nhớ công ty cho mình đi học một Seminar do công ty ông Steven Covey hướng dẫn cách thành lập mục tiêu trong đời và quan trọng nhất là 4 quadrant . Mình tuân theo nên làm mục tiêu để về hưu này nọ. Mỗi ngày mình mở cuốn sổ ra để đọc lại các mục đích làm chồng, làm cha, làm con, làm phật tử,… mỗi ngày chỉ làm một chút như sáng thức giấc mi trên trán mụ vợ đang say sưa ngủ. Có lẻ mụ vợ không biết nhưng mình biết, kể chuyện cổ tích cho con mỗi đêm trước khi chúng đi ngủ, viết thư cho ông bà cụ, đọc 1 trang kinh Pháp Hoa,…


Thằng con hôm trước mình kể chuyện xe màu đỏ thì nó nhớ. Mình nói nó thấy vụ bố gặp bà mướn tiệm của mình, dọn ra , việc đầu tiên là chúc mừng bà ta về hưu, rồi hỏi han mới biết bà ta muốn dọn ra khỏi Cali thì mình hỏi căn nhà đang ở làm gì thì bà ta kêu bán. Mình nói bán cho mình và 2 ngày sau hai cha con đến nhà bà ta gặp ông chồng làm giấy tờ mua. Mình nói thằng con, khi mình chú ý điều kiện hoá não bộ của mình thì chỉ thấy cơ hội. Còn nếu chú trọng được người đời khen mình là ma gà hay Dân chửi thì mất thời gian vì chả đem lại lợi lộc gì cho mình và thời gian là những gì mình không thể tái sinh được. 


Cuộc đời mình là nông dân thì chăm chú trồng cây bơ cho ra trái tốt, không nên xịt thuốc này nọ, còn chuyện thiên hạ chửi nhau không nên xen vào. Ông Khổng Khâu khi xưa có tuyên bố “tu thân tề gia trị quốc bình thiên hạ”. Mình chưa tu thân hay tề gia được mà cứ tối ngày đòi trị quốc bình thiên hạ. Xong om 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Dầu hoả Venezuela

Ngành dầu mỏ Venezuela: Bức tranh thê lương sau 20 năm dưới chế độ xã hội chủ nghĩa 


Hôm qua thức dậy thấy hình ảnh ông Maduro bị dẫn độ khiến mình thất kinh. Chạy vào mạng đọc tin tức về dầu hoả ở Venezuela và công ty dầu hoả nào dính dáng đến để mua cổ phiếu. Mình ghi lại để nhớ để mua nhưng đa số mình đã có mua rồi. Mình là nông dân nên khi mưa gió thì phải xem để biết đường mà binh, còn dân chủ hay gì đó thì để các trí thức họ bàn chuyện. Mình có mua tài liệu để đầu tư nên mò thêm về những bài nghiên cứu của họ để đọc thêm vì họ có nhiều loại, đọc không hết. Về dầu của Venezuela thì mình tóm tắc để khi đọc lại cho dễ hiểu nhớ mấy điểm chính.


Các sự thật quan trọng nhất về dầu hoả Venezuela:

Sản lượng hiện tại: Khoảng 900.000 – 1 triệu thùng/ngày, giảm từ 3,2 triệu thùng/ngày vào cuối thập niên 1990. Từ khi ông Hugo Chavez lên nắm quyền và đá đít mấy ông mỹ ra khỏi các giếng dầu của xứ này như thời mấy ông Ayatollah chơi mấy ông Anh quốc ở Ba Tư.

Quy mô trữ lượng: 303 tỷ thùng trữ lượng đã được chứng minh lớn nhất thế giới, nghe nói là 20% số dự trữ dầu cảu thế giới hơn cả Saudi Arabia nhưng 77% trở lên là dầu siêu nặng rất tốn công và tiền để lọc. Xem như tốn tiền. Khác với dầu hảo của Mỹ, được bơm theo kiểu fracking nên nhẹ hơn vì có thể đi ngang dưới lòng đất, tránh đụng và phải lấy mấy lớp nằm phía trên.

Khách hàng chính: Trung Cộng mua khoảng 80–85% lượng xuất khẩu, tương đương hơn 600.000 thùng/ngày. Cho thấy xứ này tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa, tránh anh mỹ thì gặp anh ba tàu mua rẻ hơn nhưng vì ý thức hệ nên đời đời nhớ ơn bác Hugo Chavez.

Loại dầu: gần như toàn bộ là dầu nặng và siêu nặng chứa nhiều lưu huỳnh (8–16° API), cần nhà máy lọc chuyên dụng và chất pha loãng nhập cảng. Đa số là nhờ các nhà máy lọc dầu của Hoa Kỳ tại vùng Texas. Xem hình bản đồ.

Vốn đầu tư cần thiết: Ước tính từ 10–58 tỷ USD để khôi phục sản lượng về mức năm 1998; công ty Wood Mackenzie cho rằng cần 15–20 tỷ USD chỉ để tăng thêm 500.000 thùng/ngày ở vành đai Orinoco.

Thời gian phục hồi: Tối thiểu 5–10 năm để phục hồi với điều kiện lý tưởng có thể đạt 2 triệu thùng/ngày trong 1–2 năm

Nợ của PDVSA: nợ tài chính hợp nhất khoảng 34,7 tỷ USD, tổng nghĩa vụ có thể vượt 150 tỷ mỹ kim.

Chảy máu chất xám: Hơn 18.000 nhân viên, chuyên gia có tay nghề cao bị sa thải năm 2003; làn sóng ra đi của kỹ sư, địa chất gia và quản lý vẫn tiếp diễn đến nay.


Hôm qua xem bình luận của các bình luận gia kêu là Hoa Kỳ bắt cóc vợ chồng Maduro vì nhắm vào dầu mỏ nhưng cách nhìn này hiểu sai cả bản chất dầu thô Venezuela lẫn thực trạng thị trường năng lượng toàn cầu. Mình tin vào lý do Petrodollar. Lý do là nợ của Hoa Kỳ ngày nay lên đến 35 ức mỹ kim, nội tiền trả tiền lời không là còn hơn ngân sách quốc phòng và y tế. Mà ngân sách quốc phòng của Hoa Kỳ nhiều nhất thế giới. Mình có kể trong bài tại sao bắt Maduro, để kìm chế không cho khối BRICS xé lẻ. Không còn sử dụng đồng Mỹ kim để giao thương. Mọi vụ bắt mấy chiếc tàu treo cờ giả cuả Puchin, cho thấy Hoa Kỳ muốn báo cho mọi người biết là phải sử dụng đồng Petrodollar khi gia dịch buôn bán dầu hoả.


Hoa Kỳ hiện sản xuất hơn 13 triệu thùng/ngày trong nước là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Dầu đá phiến Mỹ là dầu nhẹ, ngọt, giá cao và dễ tinh luyện trong các nhà máy tiêu chuẩn. Trái lại, dầu Venezuela là thứ đặc, nhiều lưu huỳnh, cần nâng cấp tốn kém hoặc các nhà máy lọc cốc hóa chuyên biệt mới có thể biến thành sản phẩm sử dụng được. Trung Cộng mua rẻ như bèo về để lọc cho nên cứ nói xứ này có dầu lửa là sống như vua thì không đúng lắm.


Nếu so sánh với thất bại của Hoa Kỳ tại Iraq trên nhiều phương diện. Dầu Iraq chủ yếu là dầu trung bình và nhẹ, độ API 24–36°, chảy tương đối dễ, lọc được trong các cơ sở tiêu chuẩn và bán theo giá thị trường. Dầu Orinoco của Venezuela có độ API 8–10°, nặng hơn nước ở nhiệt độ trong phòng. Nó phải được pha trộn với dầu nhẹ hoặc naphtha nhập cảng chỉ để chảy trong đường ống. Vì chỉ có rất ít nhà máy trên thế giới xử lý được, nên dầu này bị bán với mức chiết khấu lớn.


Nhớ thời ông Biden, chấm dứt chương trình thực hiện ống dẫn dầu từ Gia-nã-đại, vì dầu thô của xứ này cũng khá nặng, phải sử dụng các máy lọc dầu ở Hoa Kỳ. Một trong vấn đề của ống dẫn dầu là nếu bị phá huỷ bởi khủng bố thì mệt. Nhớ mấy con tàu chở dầu bị đắm ngoài biển khiến môi trường banh ta lông. Như ở Cali có dạo. Nên nhắc lại Cali vừa khoá sổ nhà máy lọc dầu cuối cùng tại tiểu bang này nên giá xăng của Cali lên như tây ăn baguette. Cali chiếm kỷ lục Hoa Kỳ về giá dầu xăng cao nhất Hoa Kỳ.


Quan trọng hơn, ý tưởng cho rằng có thể nhanh chóng tăng mạnh sản lượng Venezuela để “tràn ngập thị trường” đã đánh giá sai mức độ tàn phá của kỹ nghệ dầu hoả của xứ này trong hai thập kỷ qua. Con số sẽ cho thấy rõ điều đó. Điểm này rất quan trọng nên mình chưa mua cổ phiếu của mấy công ty sẽ nhảy vào khai thác dầu thô của xứ này trong nay mai.


Kỹ thuật khai thác dầu thô Venezuela.


Dầu được phân loại theo độ API, thước đo mật độ. Số càng cao, dầu càng nhẹ và giá trị càng lớn.

West Texas Intermediate (WTI): khoảng 39–40° API

Brent: khoảng 38° API

Dầu Venezuela hoàn toàn khác. Các loại dầu của Venezuela

Orinoco siêu nặng: 8–10° API, 4–6% lưu huỳnh. Gần như bitum; không thể chảy nếu không gia nhiệt hoặc pha loãng.

Merey-16: 15,9° API, 2,7% lưu huỳnh. Hỗn hợp xuất khẩu chính; tạo ra bằng cách trộn dầu siêu nặng với dầu nhẹ.

Boscan: 10,7° API, 5,2% lưu huỳnh. Từ hồ Maracaibo; cực kỳ nặng và chua.

Mesa-30: 29,1° API, 1,08% lưu huỳnh. Dầu nhẹ hơn từ El Furrial; dùng để pha trộn.

Santa Barbara: 39,3° API, 0,48% lưu huỳnh. Dầu nhẹ, ngọt; chủ yếu tiêu thụ trong nước.


Khoảng 77% trở lên trữ lượng của Venezuela là dầu siêu nặng ở vành đai Orinoco. Đây không phải dầu truyền thống; thành phần gần với cát dầu Canada (dù ít nhớt hơn). Ở nhiệt độ phòng, dầu Orinoco giống như bùn đặc. Nó cần pha loãng 20–40% theo thể tích chỉ để chảy trong đường ống.


Venezuela không thể xuất cảng sản phẩm chính nếu không nhập cảng chất pha loảng đưa đến sự mong manh căn bản của ngành. Để tạo hỗn hợp Merey xuất cảng, PDVSA phải nhập dầu nhẹ, condensate hoặc naphtha để trộn với dầu siêu nặng Orinoco. Nguồn cung đã thay đổi theo thời gian: condensate Iran (2020–2023), naphtha Mỹ (1/2023–5/2025 theo giấy phép), và gần đây là naphtha Nga sau khi Mỹ thu hồi giấy phép từ khi ông Trump lên, nhóm đưa ông Trump lên ngôi, quyết lấy lại các giếng dầu này. Nhất là muốn nhổ cái gai Trung Cộng đang gieo mầm ở Mỹ Châu.


Nếu nguồn pha loãng bị gián đoạn quá 6 tuần, sản lượng Orinoco bắt đầu giảm. Đây không phải giả thuyết: thiếu pha loãng đã nhiều lần kìm hãm sản lượng trong 5 năm qua. Giải pháp thay thế là nâng cấp: xử lý dầu siêu nặng để tạo dầu tổng hợp (syncrude) 30–32° API. Venezuela xây 4 nhà máy nâng cấp ở khu công nghiệp Jose cuối thập niên 1990 đầu 2000, tổng công suất danh định hơn 600.000 thùng/ngày. Hiện nay, đa số hoạt động chập chờn; các lộn xộn gần đây khiến 500.000 thùng/ngày công suất nâng cấp ngừng hoạt động hoàn toàn.


Sụp đổ sản lượng: Từ 3,2 triệu xuống dưới 1 triệu thùng/ngày. Năm 1998, trước khi Hugo Chávez nhậm chức, Venezuela sản xuất khoảng 3,2 triệu thùng/ngày. Đến tháng 12/2025, sản lượng dao động 900.000–950.000 thùng/ngày theo nguồn thứ cấp OPEC; PDVSA công bố gần 1,1 triệu (chênh lệch có thể do tính hay không tính NGL và condensate). Xem như chỉ sản xuất có 30% khả năng của mấy giếng dầu. Que paso?


Sự suy giảm diễn ra qua nhiều giai đoạn:

Giai đoạn 1: Đình công 2002–2003 và sa thải hàng loạt. Cuối 2002, đình công phản đối chính sách của Chávez làm ngành dầu mỏ tê liệt khoảng 9 tuần. Tháng 2/2003, chính quyền bác Chavez sa thải hơn 18.000 nhân viên PDVSA (~40% lực lượng). Đây là các quản lý cao cấp, kỹ sư, địa chất gia, chuyên gia kỹ thuật, những người đã xây dựng PDVSA thành một trong các công ty dầu khí quốc doanh năng lực nhất thế giới. Tên họ bị công bố công khai và bị đưa vào danh sách đen, thành phần phản động, thể là không kiếm được việc làm nên bỏ chạy ra xứ khác. Mình đi Peru, Chí Lợi và á Căn Đình ở miền nam châu Mỹ, dân xứ Venezuela tràn ngập.


Hàng nghìn người di cư: sang Alberta (Canada), sang Ecopetrol (Colombia), hoặc vào ExxonMobil, Chevron và các công ty Trung Đông. PDVSA sau đó tuyển ồ ạt, phình to lên 150.000 người năm 2014 tạo thêm công ăn việc làm theo thể thức làm theo năng suất hưởng theo nhu cầu nhưng nhiều người làm không đồng nghĩa với chuyên môn. Đến 2014, INTEVEP (R&D của PDVSA) mất 80% nhân lực kỹ thuật. Tri thức thể chế tích lũy hàng chục năm bốc hơi trong vài tháng. Hồng hơn chuyên, trung thành với chế độ thì được bổ nhiệm làm việc dù ngu dốt, còn thằng giỏi thì không mướn.


Giai đoạn 2: Chính trị hóa và “rút máu” tài chính. Dưới thời Chávez rồi Maduro, PDVSA biến thành công cụ chi tiêu xã hội. Nhà nước áp thuế/phí 40–45% doanh thu, chuyển tiền sang các chương trình xã hội thay vì tái đầu tư bảo trì và thăm dò. Các chương trình tương tự đều thất bại trên thế giới. Hôm nào mình rảnh sẽ kể vì khi xưa mình học chương trình phát triển đệ tam thế giới, họ có nói đến vụ này điển hình là ở Libya. Ở các nước ả rập tương tự, người dân hưởng thụ, mướn ngoại quốc sang làm việc.


Năm 2006, Bộ trưởng Năng lượng Rafael Ramírez nói thẳng với nhân viên: ủng hộ bác Chavez hoặc mất việc. Trung thành chính trị thay thế năng lực kỹ thuật. Bảo trì bị trì hoãn, thiết bị già cỗi, đường ống xuống cấp. PDVSA ước tính cần 8 tỷ USD chỉ để đưa hạ tầng đường ống về mức thập niên 1990, nhiều phân tích cho rằng con số này đánh giá thấp.


Giai đoạn 3: Trừng phạt và suy sụp tăng tốc. Trừng phạt Mỹ nhắm vào PDVSA từ 1/2019 gây tác động tức thì. Xuất khẩu ~500.000 thùng/ngày sang Mỹ gần như dừng lại. Quan trọng hơn, Venezuela mất tiếp cận chất pha loãng, phụ tùng, dịch vụ kỹ thuật từ phương Tây. Hình như các cán bộ lớn của Hà Nội, vào thời này nhảy vào đầu tư đâu 4 tỷ mỹ kim để giúp phát triển ngành dầu khí của xứ này, ôm đầu máu mất 4 tỷ mỹ kim. Khiến ông thần Đinh La Thăng phải đi tù vì tội xúi dại.


Sản lượng lao dốc như con đường xưa em đi. Cuối 2020, PDVSA chỉ còn 336.000 thùng/ngày, thấp nhất từ thập niên 1940. Xuất khẩu chạm đáy lịch sử hiện đại.


Nới lỏng từng phần cho Chevron (11/2022) và các miễn trừ tạm thời (10/2023) giúp phục hồi khiêm tốn. Liên doanh của Chevron đạt ~200.000 thùng/ngày năm 2024; Eni, Repsol, Maurel & Prom bổ sung thêm. Tuy vậy, hạ tầng cơ sở vẫn tiếp tục xuống cấp. Các nhà máy lọc trong nước (công suất danh định 1,46 triệu thùng/ngày) chỉ chạy 20–30%. Venezuela thành nước nhập khẩu xăng ròng từ 2012; Iran hỗ trợ sản phẩm và kỹ thuật để duy trì một phần vận hành.


Ai thực sự mua dầu Venezuela? Đây là mẩu chốt cho việc Hoa Kỳ bắt cóc Maduro, gán cho nhiều tội danh buôn bán ma tuý này nọ. Trung Cộng mua 80–85% dầu xuất cảng, khoảng 600.000 thùng/ngày. Lợi ích: dầu chiết khấu cho các nhà máy độc lập, ủng hộ địa chính trị, và trả nợ các khoản vay chính sách suốt hai thập kỷ.


Các nhà máy độc lập ở Sơn Đông cấu hình để xử lý Merey, dùng cho bitum làm đường và pha trộn dầu nhiên liệu. Dù khó xử lý, giá chiết khấu khiến nó hấp dẫn. Tổng nợ Venezuela với Trung Quốc từng lên ~60 tỷ USD, phần lớn trả bằng dầu; có lúc 1/3 sản lượng dùng để trả nợ. Bị cấm vận nên chỉ có anh ba tàu là không sợ thằng mỹ mới mua do đó, giá rẻ như bèo, lại còn cấn nợ tiền lời 60 tỷ mỹ kim cho vay.


Hoa Kỳ: Thị trường tự nhiên nhưng bị hạn chế. Hoa Kỳ chửi bú xua la mua nhưng cũng mua dầu của xứ này. Các nhà máy Vịnh Meẽico nay người Mỹ gọi là vịnh America được xây để lọc dầu nặng. Trước trừng phạt, Venezuela cung 1,3–1,4 triệu thùng/ngày. Theo giấy phép, dầu Venezuela quay lại Mỹ với khối lượng hạn chế: Chevron ~150.000–220.000 thùng/ngày năm 2024. Valero, PBF, Phillips 66 muốn nguồn này vì các lựa chọn khác (Canada bị nghẽn ống, Maya Mexico suy giảm, Colombia hạn chế) không thay thế đủ.


Ấn Độ (đặc biệt Reliance) mua gián đoạn; Thổ Nhĩ Kỳ, Tây Ban Nha, Colombia, Brazil nhận khối lượng nhỏ; châu Âu tăng mua khi trừng phạt cho phép. Mẫu hình rõ ràng: thị trường hạn chế vì chỉ có một số nhà máy xử lý được và chấp nhận rủi ro địa chính trị.


Thảm họa hạ tầng cơ sở. Vấn đề của hạ tầng cơ sở là phải bảo trì, nhiều khi có kỹ thuật mới cần phải thiết bị thay cấp. Khu công nghiệp Jose có 4 nhà máy:

PetroPiar (Chevron): 210.000 thùng/ngày

PetroCedeno (Total/Equinor): 200.000 thùng/ngày

PetroMonagas (Rosneft): 140.000–160.000 thùng/ngày

PetroSanFelix (PDVSA): 102.000 thùng/ngày – đóng từ 2017


Tình hình gần đây khiến 500.000 thùng/ngày công suất ngoại tuyến, đẩy sản lượng xuống mức thấp nhất 3 năm. Phục hồi đầy đủ sớm nhất đầu 2026. Nhiều cơ sở chuyển sang pha trộn, phụ thuộc liên tục vào pha loãng nhập khẩu.


Lọc dầu: 5 nhà máy trong nước (1,46 triệu thùng/ngày danh định) chỉ chạy 20–30%. Trung tâm Paraguana (955.000 thùng/ngày) sản xuất một phần nhỏ. Cháy nổ, hỏng hóc diễn ra thường xuyên. Iran hỗ trợ kỹ thuật, nhưng phục hồi căn bản cần vốn lớn chưa xuất hiện.


Mỏ dầu: Các mỏ truyền thống ở hồ Maracaibo suy giảm tự nhiên ~25%/năm thuộc hàng cao nhất thế giới, cần cập nhật hoá liên tục. Thiếu giàn sửa giếng, phụ tùng, nhân lực, sản lượng rơi nhanh như lá mùa thu gặp gió.


Orinoco cần bơm nâng nhân tạo (ESP, PCP) bảo trì thường xuyên; mất điện làm gián đoạn; giếng đóng có thể bị cát lấp, phải khoan lại tốn kém. Nhiều giếng bị đóng sai cách trong đình công 2002–2003; bài học này lặp lại hiện nay. Phục hồi cần gì? Phần này quan trọng vì các công ty dầu khí Hoa Kỳ sẽ nhảy vào để nâng cấp này nọ. Họ đưa ra nhiều kịch bản như:


Kịch bản 1: Ổn định khiêm tốn (1–2 năm). Cải thiện vận hành và đầu tư vừa phải, có thể đạt ~2 triệu thùng/ngày trong 1–2 năm nếu điều kiện thuận lợi: pha loãng ổn định, khôi phục nâng cấp, điện ổn định, duy trì giếng hiện có. Wood Mackenzie cho rằng khả thi nếu hạ tầng hiện hữu được vận hành tốt.


Kịch bản 2: Phục hồi đáng kể (5–10 năm). Vượt 2 triệu thùng/ngày cần vốn lớn. 15–20 tỷ USD/10 năm chỉ để thêm 500.000 thùng/ngày ở Orinoco; ước tính khác 30–58 tỷ USD để về mức 1998. Cần khoan mới, phục hồi/xây nâng cấp, thay ống, cải thiện điện, hiện đại hóa cảng, phát triển nhân lực.


Kịch bản 3: Phục hồi toàn diện (vài thập kỷ). Để trở lại 3+ triệu thùng/ngày, cần vài thập kỷ, hàng chục tỷ USD, ổn định chính trị, dỡ trừng phạt và sự trở lại của chuyên môn kỹ thuật. Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) nhận định việc phục hồi Venezuela có thể khó hơn cả Iraq hậu chiến.


Bài toán nhân lực: Thách thức khó nhất là vốn con người. Các kỹ sư, địa chất gia từng vận hành PDVSA đã tản mác toàn cầu, nhiều người không muốn quay lại môi trường bất ổn, lương thấp. Xây dựng lại năng lực cần thời gian, không thể mua hay tăng tốc vô hạn.


Tín hiệu địa chính trị: Ngoài kỹ thuật thị trường, ý nghĩa của Venezuela nằm ở vị trí trong mạng lưới các quốc gia đối trọng lợi ích Mỹ. Cùng Iran và Nga, Venezuela thuộc nhóm các nhà sản xuất dầu bị trừng phạt dựa vào Trung Quốc làm thị trường và nguồn tài chính. Tháng 10/2025, khoảng 41% dầu nhập cảng của Trung Cộng đến từ ba nước này. Trung Cộng rất vui khi mấy nước bị trừng phạt vì họ có thể mua với giá như bèo.


Venezuela có cố vấn quân sự Nga, diễn tập quân sự; tình báo Cuba gắn chặt với chế độ Maduro; Trung Cộng cho vay hàng tỷ USD trả bằng dầu. Do đó, doanh thu dầu dù suy kiệt vẫn duy trì liên kết địa chính trị này. Hình như Bắc Triều Tiên cũng mua dầu của xứ này. 


Quan niệm rằng Venezuela là “kho dầu chờ bị chiếm” cho thấy hiểu lầm sâu sắc về thị trường năng lượng hiện đại và địa chất Venezuela. Venezuela có trữ lượng đã chứng minh lớn nhất thế giới, nhưng chủ yếu là dầu siêu nặng nhiều lưu huỳnh, cần xử lý chuyên biệt. Sản lượng đã sụp từ 3,2 triệu xuống dưới 1 triệu thùng/ngày trong 25 năm vì quản lý chính trị yếu kém, sa thải hàng loạt nhân sự kỹ thuật, thiếu đầu tư kéo dài và bị cấm vận, trừng phạt.


Hạ tầng cơ sở đổ nát, lực lượng lao động tan rã. Phục hồi cần hàng chục tỷ USD và tối thiểu 5–10 năm, thậm chí vài thập kỷ để phục hồi hoàn toàn. Ngay cả với vốn vô hạn, chuyên môn con người vẫn là rào cản khó vượt.


Trung Quốc mua 80%+ vì rất ít người mua khác có nhà máy phù hợp và chấp nhận rủi ro. Hoa Kỳ có công suất lọc phù hợp nhưng bị hạn chế bởi trừng phạt. Mọi phân tích về Venezuela nên bắt đầu từ những thực tế này, thay vì giả định đơn giản về “cướp dầu”. Dầu thì có, nhưng khai thác, xử lý và đưa ra thị trường là câu chuyện khác hẳn, cần nhiều năm nỗ lực bền bỉ, bất kể kết cục chính trị ra sao.


Ngành dầu mỏ Venezuela không phải là chiến lợi phẩm. Đó là một thảm họa cần được phục hồi và sự phục hồi ấy sẽ được đo bằng thập kỷ, nhất là nhiều tiền không phải tháng. Hoa Kỳ muốn chận đường Trung Cộng, và buộc mọi nước trên thế giới tiếp tục sử dụng đồng Petrodollar khi mua dầu để đế chế Hoa Kỳ không bị sụp đỗ như đế quốc Anh quốc sau đệ nhị thế chiến khi đồng bản anh bị tiền mỹ kim thay thế.


Nếu ngày mai, Nhật Bản, và Trung Cộng bán trái phiếu của Hoa Kỳ (thật ra thì hai nước này bắt đầu bán từ từ mấy năm nay rồi) và không ai sử dụng Petrodollar thì Hoa Kỳ sẽ trở thành Zimbabwe lạm phát. Chúng ta đã chứng kiến lạm phát sau COVID, một tô phở lên gấp đôi trong tiền lương thì không tăng. Nếu lạm phát lên tiền lời lên như thời ông Jimmy Carter đến 15-18% thì chỉ ngáp mà thôi. Cách tốt nhất là đầu tư vào địa ốc vì chỉ có nhà cửa mới chạy theo tỷ lệ lạm phát. Chán Mớ Đời


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn