Showing posts with label Kinh tế. Show all posts
Showing posts with label Kinh tế. Show all posts

Từ xã hội chủ nghĩa trở lại tư bản

 

“The case of Argentina is an empirical demonstration that no matter how rich you may be ... if measures are adopted that hinder the free functioning of markets, competition, price systems, trade and ownership of private property, the only possible fate is poverty”.

~ Javier Milei, tổng thống Á Căn Đình


Năm ngoái mình đi viếng Á Căn Đình trên đường xuống Nam Cực, cảm nhận xứ nuôi bò ngon nhất thế giới là một quốc gia khá lạ kỳ. Phải công nhận thịt bò ở đây ăn ngon nhất thế giới, hải sản cũng rất ngon. Em được ăn cua hoàng đế tươi, bơi trong hồ cá trong tiệm ăn. Một nước có một nền kinh tế quái đản. Một đô la đổi theo giá chợ đen gấp 2 lần hối đoái chính thức tương tự khi xưa Việt Nam Cộng Hoà đổi đô la gấp 3 lần nhưng dạo đó chỉ có người nào đi buôn bán hay du học mới được đổi theo hối đoái chính thức. Có anh bạn kể là mỗi tháng du học sinh được đổi $150 đô la, anh ta dèn xén ăn mặc còn dư $50, đưa cho mấy người bạn con nhà giàu xài và gia đình họ, ở Việt Nam trả theo hối đoái chợ đen nên cũng đỡ.


Để mình giải thích, mỗi tháng du học sinh được chính phủ cho chuyển ngân $150 với giá 150 đồng hay là 22,500 đồng tiền Việt Nam. Anh ta ăn uống trả tiền phòng là $100, còn dư $50, đưa cho con nhà giàu xài. Ở Việt Nam gia đình của mấy anh chị du học sinh có tiền, trả theo hối đoái chợ đen là 450 đồng / đôla. 50 đô la là 22,500 đồng, xem như gia đình không tốn đồng xu cho anh ta. Nhưng anh ta phải thắc lưng buộc bụng sống đời du học sinh nghèo chớ không như nhiều du học sinh ngày nay, mình thấy ở Bolsa, đem laptop ra quán cà phê, làm bài, uống trà sữa, đi xe hơi xịn. Thời mình đi thì Hoa Kỳ giảm viện trợ, chuẩn bị rút lui, chủ đích bỏ Việt Nam Cộng Hoà, chính phủ hết ngoại tệ nên không cho chuyển ngân nữa thế là ngọng. May sao chính phủ pháp cho học bổng mới học ra trường. Do đó mình luôn luôn cảm ơn chính phủ pháp và vẫn còn quốc tịch pháp. Ngày nay du học sinh thì bố mẹ gửi bao nhiêu cũng được, đưa người ở Việt Nam rồi bên này người thân được lại.


 Khách sạn lấy $200/ đêm đến khi trả tiền thì mình khám phá ra thay vì trả bằng thẻ tín dụng với hối đoái chính thức, có thể trả bằng tiền mặt, nên chạy qua bên đường, có một văn phòng đổi tiền chính thức, đổi đô la giá gấp đôi theo chợ đen, đem về trả tiền phòng. Các bác đi chơi thì ra ngân hàng nói họ đưa tiền $100 mới tinh như để lì xì nhé. Tiền cũ hay $20 thì giá thấp hơn. Ở Việt Nam cũng vậy. Xem như chỉ trả có $100/ đêm. Đi ăn uống cũng đổi tiền tươi ra trả thì thấy cái gì cũng rẻ phân nữa. Ai đi xứ này, không nên đổi tiền ở ngoài đường, có thể bị theo dõi, móc túi. Nên vô mấy văn phòng đổi tiền đàng hoàng gái còn cao hơn ngoài đường một tí. Còn không thì hỏi khách sạn chỗ đổi. Khách sạn chỉ mình qua đường đổi.

Xứ này đang thử nghiệm một loại kinh tế và nền chính trị mà cả thế giới đều chú tâm. Các chính phủ từ 70 năm qua liên tiếp nối nhau, càng ngày càng to lớn hơn và giới cai trị càng ngày càng trở thành các ký sinh trùng đúng chất và từ từ đưa nền kinh tế rơi xuống đáy thẳm. May là đội tuyển túc cầu của họ đã thắng giải vô địch thế giới khiến dân tình hồ hởi quên đi âu lo. Chạy xe ngoài đường thấy toàn là Messi và Maradona,…


75 năm về trước, vợ chồng ông Peron lên cầm quyền mà ai cũng biết đến vỡ tuồng “don’t cry for me Argentina”, rồi dẫn đến các cuộc chiến tranh vô nghĩa, mức lạm phát đến 2000%, sát hại tập thể bởi các chế độ quân phiệt mà năm ngoái mình có viếng công viên nơi các bà mẹ, bà vợ và con đến đó mỗi tuần để đòi hỏi tin tức của con, chồng, bố của họ bị mất tích. Chế độ độc tài nào cũng tàn ác.


Đây là hối đoái tiền Mỹ kim và đồng Việt Nam Cộng Hoà. Năm mình đi du học giá 650 đồng. Kinh. Được đổi $100, 65,000 tiền Việt Nam Cộng Hoà 

75 năm trước, quốc gia này đứng thứ 6 giàu có nhất thế giới, và ngày nay rơi xuống đến hạng thứ 65 trên thế giới, sau cả nước Kazakhstan và Bảo Gia LỢi, các xứ thuộc LIên Xô cũ. Vào thập niên 60 của thế kỷ trước lợi tức hàng năm trung bình của người Á Căn Đình là 40% lợi tức của người Mỹ. Ngày nay thì lợi tức của người dân xứ này giảm phân nữa khi xưa.


Có một xứ tên là Zimbabwe ở phi CHâu, trước kia mang tên Rhodesia, do người da trắng làm chủ về kinh tế và chính trị, được xem là một xứ giàu có nhất Châu Phi. Nếu ai xem phim Gods must be crazies. Đến khi họ cho bầu cử dân chủ thì người da đen chiếm đa số. Không may cho dân tộc này, họ không có một ông như Mandela, tìm cách thay đổi từ từ, vẫn để các người chủ cũ da trắng nắm lấy kinh tế nên họ thay đổi hết, đuổi cổ dân da trắng ra khỏi chính phủ và các khu kỹ nghệ và nông trại, người da đen xem như cướp trắng tài sản của người da trắng xây dựng mấy đời. Cái khổ là người da đen tranh đấu, làm kháng chiến cách mạng trong rừng nên không biết gì về làm kinh tế. Họ chỉ biết khi xưa, chận đường cướp của thiên hạ để nuôi kháng chiến, nay cũng tiếp tục ăn cướp như xưa nhưng cho riêng họ. Thế là lạm phát như điên lên đến mấy chục ngàn phần trăm. Người da đen cai trị qua đảng phái của họ và bỏ túi, dân nghèo hơn khi làm cu li cho người da trắng.


Cứ lấy thí dụ 30 năm trước, khi mình xin phép xây nhà, chỉ hẹn với nhân viên tại thành phố tại Cali rồi đưa cho họ bản vẽ để xem và đóng dấu. Sau này, họ chả muốn làm nữa, sợ bị thưa kiện, giao cho một công ty kỹ sư ở ngoài xem duyệt bản vẽ nên tiền chi phí lại lên cao. Công ty kỹ sư muốn làm thêm tiền nên lúc nào cũng đòi hỏi mấy chuyện lặt vặt để được thêm tiền nên thay vì làm tại chỗ nay mất mấy tháng. Nên giá thành để xây cất lên cao vì thành phố phải trả cho nhân viên thêm để ngồi thay vì xem xét hồ sơ, gói hồ sơ lại gửi đi cho công ty kỹ sư bên ngoài rồi nhận rồi viết thư báo tin cho mình mấy lần. Thay vì như trước, chỉ cần lấy viết sửa bản vẽ hay viết trên bản vẽ chính. Mình bỏ nghề vì chán. Xây nhà hai tầng chỉ mất có 6 tuần lễ mà xin giấy phép lên đến 7 tháng trời và tiền đóng cho thành phố lên đến 30% tiền xây cất. Hết ăn.


Càng ngày chính phủ càng nợ chồng chất vì tiền hưu trí của cựu nhân viên sống lâu và lạm phát gia tăng. Các công ty Sears,…bị phá sản vì phải trả tiền hưu trí cho cựu nhân viên và y tế. 3 công ty sản xuất xe hơi Hoa Kỳ danh tiếng nay èo ông vì phải trả tiền hưu trí và y tế cho cựu nhân viên hưu trí nên không lời. Vấn đề là chính phủ dân chủ không dám bỏ rơi họ vì sẽ mất phiếu nên năm nào cũng lỗ và chính phủ đúng hơn là lấy thuế của người Mỹ để nuôi 3 công ty. ông Obama đã giải cứu họ nay cũng vậy. Tương tự, tuần rồi quốc hội Hoa Kỳ phải tranh nhau, thương lượng để bỏ phiếu cho ngân sách quốc gia, đúng hơn là để nuôi các nhân viên chính phủ với các chương trình tùm lum. Nợ và ngân sách để chia chác cho các cử tri, các chương trình vô bổ tại các địa phương của cử tri để họ bầu cho đại biểu tham nhũng. Hoa Kỳ đang trên đường tiến xuống xã hội chủ nghĩa.

Từ từ xứ này lại thấy các viên chức chính phủ tiếp tục lãnh tiền nhiều hơn như các giới cai trị của Liên Xô cũ khi xưa. Cứ muốn làm công chức no ấm, về hưu được chính phủ trả tiền lương cao, y tế đầy đủ. Cứ xem giới tư bản đỏ của Nga hay Trung Cộng ngày nay tòn thuộc tầng lớp cai trị từ mấy đời nay, cha truyền con nối.


Khi viếng thăm xứ này, nói chuyện với người dân thì họ mong các giới cai trị sẽ để chủ nghĩa tư bản thống trị xứ này, xây dựng lại để họ có thể kiếm thêm tiền nhiều hơn thay vì chạy theo chế độ xã hội chủ nghĩa như hiện tại. Nói chung chế độ nào thì giới cai trị vẫn sung sướng. Được cái là người dân chán ngán muốn thay đổi. Lý do là có tiền thì thiên hạ chạy đi đổi tiền qua đô la để khỏi bị mất tiền khi lạm phát lên như diều. Hơn cả xứ Thổ Nhĩ Kỳ.


Người dân xứ này mới bầu ông Javier Milei làm tổng thống. Ông này ra ứng cử với tiêu đề là giảm tất cả các chi tiêu không cần thiết của chính phủ. Thiên hạ tưởng ông này chỉ nói cho vui như các chính trị gia để câu phiếu. Ai ngờ ông này có tư tưởng, cái nhìn về chính phủ như bác sĩ Ron Paul, hay Hayek. Ông Ron Paul này ra ứng cử tổng thống nhiều lần và mình bầu cho ông ta nhưng nay già Chán Mớ Đời chỉ mở đài của ông ta bán tin tức lấy tiền nên mình hết theo dõi.

Tại Davos năm nay, ông Milei tuyên bố các giá trị nền tảng của tây phương đang trong hồi cơ nguy, và con đường dẫn đến chính phủ càng ngày càng kiểm soát kinh tế và xã hội, sẽ biến thành xã hội chủ nghĩa nghĩa là nghèo đói. Trong một thể chế kinh tế tự do thì chủ bố lộc nhưng vì có cạnh tranh với các công ty khác thì họ bắt buộc trả lương theo giá thị trường. Họ muốn nhân viên làm giỏi thì phải có Stocks options, bảo hiểm sức khoẻ, đầy đủ. Còn theo tiêu chuẩn làm theo năng suất, hưởng theo nhu cầu thì chỉ có nghèo và tham nhũng..


Có dạo hình như năm 2018, ông Putin có lên tiếng về các nước quốc gia tây phương đang theo chân của Liên Xô khi xưa. Muốn mọi người bình đẳng, đàn ông đàn bà, chuyển giới tính,…ai nấy đen trắng vàng đỏ đều như nhau và đã thất bại sau 70 năm. Tại Hoa Kỳ có ông thần nào muốn tham dự thế vận hội cho đội tuyển bơi Hoa Kỳ nên đã chuyển đổi giới tính để được tham dự đội tuyển nữ Hoa Kỳ nay nghe nói bị cấm tham gia. Ông ta cứ doạ thưa kiện nên mấy hội đoàn thể thao phải cho ông ta thi với mấy cô, đoạt đủ thứ giải. Buồn năm phút.


Ông Milei hứa sẽ để kinh tế do các tư nhân tự lo và giảm chi tiêu của chính phủ, để thị trường tự điều chỉnh. Không bắt chước các chính phủ tiền nhiệm liên tiếp in tiền và tạo nên lạm phát. Năm vừa rồi thì ngân sách quốc gia bị thâm thụt 5%, trong khi Hoa Kỳ thì bị dính đến 6%. Các nhà đầu tư ngoại quốc vẫn tiếp tục cho Hoa Kỳ vay tiền với tiền lãi phải chăng và chính phủ Hoa Kỳ tiếp tục in tiền để trả nợ. Năm nào quốc hội cũng phải bỏ phiếu để mượn nợ thêm. Từ ngày mình sang Hoa Kỳ đến nay, chỉ có chính phủ của ông Clinton là không làm thiếu hụt ngân sách và thặng dư còn các chính phủ khác vừa cộng hoà và dân chủ đều nợ như chúa chổm.


Ông nuôi ong mới thay thế ông mỹ nuôi ong trong vườn mình kể năm ngoái chính phủ cali cho ông ta $200,000 nên ông ta phải mua chiếc xe Mercedes trên $100,000 để cho bà vợ lái để khấu trừ thuế. Mình hỏi ông ta chương trình gì để mình nộp đơn nhưng ông ta hứa nhưng không cho mình số điện thoại, để hỏi lại. Có các tổ chức của chính phủ cali chuyên về môi trường chi đó, họ có ngân sách hàng năm để giúp nông dân phân bón hữu cơ chi đó. Cuối năm còn tiền thì họ phải cho hết nếu không thì sang năm bị cúp và thế cứ xin thêm và ai rành thì cứ nạp đơn xin tiền tài trợ bú xua la mua. Cứ mỗi năm họ xin thêm ngân sách để được tiếp tục làm việc cho chính phủ đến khi về hưu.


Khác với Hoa Kỳ, không ai cho mượn chính phủ Á Căn Đình tiền mỹ kim và để trả lại bằng tiền pesos. Xứ này trở thành quốc gia nợ IMF nhiều nhất vì không có quyền in đô la như Hoa Kỳ. Các nước trên thế giới muốn diệt đồng đô la thành lập khối BRICKS, để sử dụng tiền của xứ họ để buôn bán thay vì vẫn phải dùng mỹ kim, bị tây phương chơi lại. Trung Cộng nay đang khủng hoảng, Nga cũng chới với vì chiến tranh. Tây phương cứ cho Ukraine đánh cầm chừng từ 3 năm nay,… để bán súng ống cho thế giới. Dân Ukraine chết đẻ các xứ khác làm giàu như người Việt trước 75.


Từ gần 1 năm nay ông Milei đã thành công chút đỉnh, đã giảm chi phí quốc gia thiếu hụt từ 5% xuống còn số không. Vấn đề là ông ta chưa kiểm soát được quốc hội, vẫn còn nằm trong tay các ký sinh trùng của quốc hội. Mình nghe mấy đại biểu quốc hội Hoa Kỳ như bà Pelosi, thượng nghĩ sĩ Menendez,… mua cổ phiếu các công ty sắp được lên cao hay lobby cho các nước khác để làm ăn, xin tiền, mua bán với Hoa Kỳ. Bà Pelosi chưa bao giờ đi làm từ mấy chục năm nay, tài sản có trên 650 triệu mỹ kim. Bà Feinstein, gia sản có trên tỷ đô la mới qua đời, bệnh ngơ người vẫn cố bám vào ghế thượng nghị sĩ đến khi qua đời.

Sau 100 ngày tại chức, ông ta đã giảm lạm phát phân nữa. Kinh. Mình tính đi Á Căn Đình nữa vì xứ này rộng lớn nhưng nay thì chắc hết muốn đi vì tiền đô la sẽ không được giá như năm ngoái.

CPI inflation has already slowed from a peak of 25.5% MoM in December to 13.2% MoM in February. 

 

Con thuyền của ông Milei sẽ không thuận buồm theo lái vì sẽ gặp sự chống đối của các ký sinh trùng của hệ thống cai trị nhưng hy vọng ông ta sẽ thành công giúp phục hồi lại kinh tế của xứ này thay vì trôi nổi theo xã hội chủ nghĩa từ thời Peron đến nay với tư duy làm theo năng suất hưởng theo nhu cầu. Nếu thành công thì các xứ khác trên thế giới muốn xoá đói giảm nghèo sẽ bắt chước. Thế giới sẽ bỏ xoá hoàn toàn chủ nghĩa xã hội vào quá khứ. Tư bản thì cũng không nên tham lắm để người khách sống với.


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 


Bến-xe Palace xưa

Ông thần N.K., lâu lâu lại gửi cho mình vài tấm ảnh Đà Lạt xưa, khiến mình phải xem lại để định vị địa điểm nào ở Đà Lạt xưa. Ông này là người có trên 800 tấm ảnh xưa về Đà Lạt. Nhiều khi xem mấy tấm ảnh của ông gửi lại khiến mình nhớ chút gì đó về Đà Lạt mà sau 75 biến mất một cách rẻ mạt như trường hợp tuyến đường rày xe lửa từ Tháp Chàm lên Đà Lạt là một trong những tuyến đường ít ỏi của lịch sử nhân loại mà ngày nay chỉ còn sót lại ở Ấn Độ, được xem là di tích lịch sử văn hoá của nhân loại, giúp vùng này khai thác du lịch giúp dân địa phương có công ăn việc làm dù trên núi. 

Ông N. K. Gửi cho tấm ảnh này, nằm sau lưng của khách sạn Palace, nơi có một trạm xăng nhỏ của Esso mà mình đã kể trong bài “những cây xăng cũ tại Đà Lạt khi xưa.” Mình đoán tấm ảnh xưa trước khi trạm xăng được thành lập. Thấy 3 tài xế người Việt bận đồng phục đứng rất tây

Tấm ảnh cũ này cho thấy một công ty du lịch toạ lạc ngay trên đường Yersin, phía sau khách sạn Palace, đối diện chéo với khách sạn Hôtel du Parc. Thấy tấm bảng trước cửa tiệm thì cho thấy là công ty du lịch, có các tour đi viếng thăm chung quanh Đà Lạt. Chỉ có bảng tên S.T. A. L  Chemins de Fer de L’Indochine thì chịu, chỉ đoán là Société Transport còn A và L thì chịu. Ai biết thì cho em xin để bổ túc. Công ty du lịch này có đến 3 chiếc xe lớn để đưa du khách đi chơi, nằm ngay phía sau lưng khách sạn Palace để du khách ngụ tại khách sạn có thể lên xe gần đó. Chắc cũng được dùng để chở du khách từ ga Đà Lạt lên khách sạn luôn.

Tấm ảnh này chụp phía sau lưng khách sạn Palace, cho thấy Hotel du Parc được xây cất để các đoàn tuỳ tùng ngụ trong khi các gia đình, ông lớn ngụ tại Palace (có 26 phòng). Bên phải thấy một chút cây xăng ESSO (Shell). Xe hơi đậu có vẻ mới hơn so với 3 chiếc xe Van
Hình này chụp thời Việt Nam Cộng Hoà, (xe gắn máy Nhật Bản) không còn thấy công ty du lịch nữa. Nghe ông N.K. Cho biết là căn nhà này được dùng làm cư xá cho nhân viên hoả xa Đà Lạt. Có cây xăng nhỏ cho xe hơi của du khách ngụ tại Palace đỗ khỏi phải đi xa. Mình chưa bao giờ đỗ xăng ở chỗ này nên khi thấy tấm ảnh thì ngạc nhiên vì không nhớ.
Hình này chụp từ ngay mấy thang cấp của khách sạn Palace phía sau. Thấy Hotel du Parc và cây xăng nhỏ
Ảnh cho thấy cầu thàng phía sau khách sạn Palace, có trạm xăng nhỏ. Cận cảnh là phái sau khách sạn du Parc. Theo hình này thì mình đoán mái nhà của Hotel du Parc đã được sửa lại. Có thời Mậu Thân Việt Cộng đột nhập vào đây là trụ sở của đài phát thanh Đà Lạt, rồi đốt phá hay sao đó không rõ.

Đọc trên mạng ngoại quốc thì rất ngạc nhiên, nhiều người ngoại quốc tiếc nuối khi được biết khi xưa trước 1975, Việt Nam có đường xe lửa răng cưa của Thuỵ Sĩ, dài 84 cây số nối đường xe lửa từ Tháp Chàm đến Đà Lạt trên cao nguyên. Họ tiếc than và tạo ra các bờ lốc hay tài khoản trên mạng xã hội để tìm kiếm thông tin về con đường rầy này bị Hà Nội bức tử. Mình xin tóm lược những gì đọc trên mạng xã hội của người ngoại quốc. Ngay ông Robie từng tham chiến tại Việt Nam, người đã chụp rất nhiều hình ảnh Đà Lạt, gây quỹ giúp cho 2 học sinh Bùi Thị Xuân, 2 học sinh Trần Hưng Đạo. Cũng gốc viết một bài khảo cứu há chi tiết về con đường rầy răng cưa Tháp CHàm-Đà Lạt.

Hình ảnh cũ của đầu máy số 707 (SLM HG4/4 0-8-0T rack-and-pinion locomotive No 707)


Lược sử Đà Lạt được khởi đầu từ những năm cuối của thế kỷ 19, khi người Pháp đã quyết định xây dựng một trung tâm nghỉ dưỡng trên cao nguyên ở độ cao 1550 mét. Người Pháp dự định kết nối đường xe lửa chính từ Nam chí bắc, xây dựng một tuyến đường từ Tháp Chàm, Ninh Thuận lên Đà Lạt. Con đường dài 84 cây số phải mất đến 30 năm mới hoàn tất. Phần 40 cây số đầu tiên từ Tháp Chàm đến Khrông Pha khởi đầu năm 1903 và hoàn tất năm 1919. Xem như mất 16 năm mà mình có kể, ít nhất có trên 30,000 người Việt lao công trên công trường này đã chết vì đói sức, bệnh sốt rét, tai nạn,… ai buồn đời thì đọc trên bờ lốc của mình.

Đầu máy xe lửa ở đèo Ngoạn Mục vào những năm 1930 (An SLM HG4/4 0-8-0T rack-and-pinion locomotive in the Bellevue Pass in the 1930s). Phải công nhận chỉ xem tấm ảnh này mà dân chuyên nghiệp vẫn nhận ra đầu máy loại gì.


Phần cuối 44 cây số từ 186 mét cao độ lên 1,550 mét cao độ trên mực nước biển với độ dốc cao đến 120mm/m, sử dụng đường rày xe lửa răng cưa của công ty Thụy sĩ Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik (SLM) ở Winterthur, có đại diện tại Đông-Dương bởi Société d’entreprises asiatiques. Công trình khởi đầu ngày 20 tháng 3 năm 1923 và hoàn tất năm 1932. Đúng lúc năm ấy có trận lụt đã cuốn trôi khu vực người Việt và người Tàu ở hạ lưu suối Cam Ly, khiến người Pháp phải dời khu phố Việt lên khu Hoà Bình.


Theo tin tức cho biết công ty Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik (SLM) bán 9 đầu máy 46-tấn HG4/4 0-8-0T (mang số 701-709) để kéo chiếc xe lửa trên tuyến đường này. 7 đầu máy này được chế tạo tại xưởng SLM Winterthur  (701-705, 708-709) còn hai đầu máy (706-707) được chế tạo bởi Maschinenfabrik Esslingen.


Con đường rầy răng cưa giúp phát triển ngành du lịch tại Đông-Dương, chuyên chở rau cải, trái cây và hoa từ cao nguyên Lâm Viên xuống vùng đồng bằng cũng như du khách. 

SLM HG4/4 0-8-0T đầu máy số 704 ở đèo Ngoạn Mục và Đơn dương năm 1927. 


Trong thời gian 1945-1946, đường rày răng cưa Lâm Viên bị Việt Minh phá hoại 4 đầu máy HG4/4, chỉ còn 40-302 (702), 40-303 (703), 40-304 (704), 40-306 (706) và 40-308 (708) còn khả năng xử dụng. Vào năm 1947 thì đường xe lửa này được sửa chửa và hoạt động trở lại. Công ty hoả xa Đông-Dương mua thêm 4 đầu máy ( số 31-201-31-204). Hồi nhỏ mình có đi xe này được 1 hay 2 lần xuống Trại Mát với ông cụ thăm ai.

Vào những năm dưới chính phủ đệ nhất Việt Nam Cộng Hoà, công ty hoả xa Việt Nam dự định điện hoá đường xe lửa này nhưng vì chi phí quá cao thêm vấn đề an ninh, phá hoại của Việt Cộng nên dự định này không được chấp thuận. Trước đó thì đầu máy chạy bằng hơi nước, nấu bằng củi. Quân đội mỹ sử dụng để chở rau cải cho binh lính họ ở Nha Trang. Cũng có thể lính đóng quân tại đài radar chỗ gần Đơn Dương. Không biết rĩ lắm, ai biết thì cho em hay. Do đó hay bị Việt Cộng phá hoại.

Nhà ga Đà Lạt với kiến trúc Art Déco năm 1948. Nhà ga này còn đẹp hơn mấy nhà ga bên tây

Đường rầy răng cưa vẫn tiếp tục hoạt động đến tháng 9 năm 1969 thì công ty hoả xa Việt Nam tuyên bố là không lời, bảo đảm an ninh vì Việt Cộng hay tấn công, phá hoài đường rày nên đã ngưng hoạt động.

Một trạm ga chụp thời Tây, nay bị bỏ phế hoang tàn
Cầu này được Việt Cộng tháo gỡ bán lạc xoong

Sau khi Việt Cộng chiếm đóng miền nam sau 30/4 thì đường rày được tháo gỡ để chở về bắc để sửa chửa đường rày ngoài bắc nhưng đường răng cưa khác với đường rày thường nên không sửa chửa được nên quăng hay bán sắt vụn. Đến năm 1990 các đầu máy còn thoát khỏi các cuộc phá hoại của Việt Cộng trong thòi gian chiến tranh được bán lại cho Dampfbahn Furka-Bergstrecke, DFB, để người Thuỵ Sĩ mở lại đường rầy lên núi ở Thuỵ Sĩ. 40-304 và 40-308 được trùng tu và lấy lại số 704 and 708. Xem ra thì Việt Cộng chỉ có biết phá hoại rồi không biết sử dụng khi chiếm được thì bán lạc xoong giúp người Thụy Sĩ làm giàu. Du khách muốn thương ngoạn trên núi với chiếc xe lửa đặc biệt này mua từ Việt Nam, nghe nói phải đặt chỗ từ cả năm trước. Tình cờ mình đọc được một bài của một anh ở Tây hay Thuỵ Sĩ kể rất chi tiết với hình ảnh của người Thuỵ SĨ chụp từ Việt Nam đến Thuỵ sĩ. Ai buồn đời thì tìm trên mạng để rõ hơn.

Việt Cộng bán đầu máy lạc xoong nên Thụy sĩ đem về Tân trang lại và sử dụng leo núi của họ cho du khách lời khẩm. (Rusting cog locomotives commencing their journey back to Switzerland in 1990….)

Năm 2004, cầu sắt bắt qua con sông Đa Nhim được Hà Nội cho phép tháo gỡ để bán sắt vụng. Cho thấy rất may là các đầu máy mà Thuỵ Sĩ mua lại nếu không chắc đã được bán ve chai. Việt Cộng tưởng bán ve chai cho người Thuỵ Sĩ, mừng quá vì được $500,000 vào thời đó nên ăn mừng hết lớn. Người Thụy sĩ khiêm nhường đến khi khám phá ra họ đem về tân trang lại, gắn mấy cái toa xe lửa là chạy lên núi, kiếm tiền du khách quá cỡ nên Việt Cộng mới nghĩ là làm lại tuyến đường này, nghe nói mấy tỷ đô la.


Bổng nhiên, gần đây đọc báo Hà Nội lại có ý định thành lập lại con đường rầy này. Nhà ga Đà Lạt theo lối kiến trúc Art Déco, được trùng tu lại và tuyến đường 7 cấy số từ Đà Lạt đến Trại MÁt được hoạt động lại nhưng nghe nói cũng ít du khách đi nên không biết Hà Nội tốn hàng tỷ đô để làm lại đường rầy này có thực thi hay không.

…. now restored to their former glory on the Furka Cogwheel Steam Railway (image copyright Dampfbahn Furka-Bergstrecke). Người Thuỵ Sĩ mua lạc xoong các đầu máy về, trùng tu lại, sơn phết nay làm tuyến đường leo núi, kiếm tiền bộn bạc nghe nói một vé giá 70 quan Thụy sĩ mà phải mua vé cả năm tước, chưa kể tiền họ tiêu xào và ngủ khách sạn.

Nếu đường rầy răng cưa Đà Lạt Tháp chàm không bị tháo gỡ bán ve chai thì ngày nay chắc chắn là điểm du lịch nổi tiếng nhất Đông Nam Á và sẽ được UNESCO công nhận di tích văn hoá thế giới như đường rầy lên núi Nilgiri bên Ấn Độ. Mình có xem phim Ấn Độ, có lần thấy họ quay chuyến xe lửa này. Sau này có dịp đi lại Thuỵ SĨ, chắc mình cũng ráng bò lên xe lửa này để Hoài niệm về một thời đi và thấy xe lửa này.


Nhiều khi không muốn kể chuyện Đà Lạt xưa vì càng kể thì so sánh với ngày nay, tan hoang hết nên Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 


Năm 2034, an sinh xã hội và Medicare phá sản

Hạ viện Hoa Kỳ mới bầu ông chủ tịch, Mike Johnson, thuộc Đảng Cộng Hoà nắm đa số. Không hiểu lý do gì họ truất phế ông trước. Cho thấy chung một Đảng nhưng vẫn có nhiều phe phái. Ông tân chủ tịch hạ viện thì chưa bao giờ nghe tên ông ta nên mò mò tin tức về ông ta thì thất kinh. Xứ Hoa Kỳ này rộng lớn quá nên khá lắm là biết vài dân biểu thuộc tiểu bang Cali nơi mình ở vì đi bầu. Còn các tiểu bang khác thì chịu. Chỉ khi họ ra tranh cử thì truyền thông, được mua để quảng cáo, đánh bóng họ thôi. 

Nghe ông tân chủ tịch quốc hội, và các ứng cử viên tổng thống năm 2024 nói về an sinh xã hội khiến mình hoảng vía. Theo society Security Trust Fund thì họ tiên đoán đến năm 2034, nghĩa là 10 năm nữa quỹ an sinh xã hội sẽ kiệt cạn và Medicare cũng cuốn theo chiều gió. Xem đường dẫn

Social Security Trust Fund would exhaust its cash reserves by 2034 


Năm vừa rồi họ báo động vụ này các đại biểu quốc hội phán rằng phải cắt giảm bớt tiền trả an sinh xã hội. 

Cho thấy chính phủ đang dụ dân lấy tiền an sinh xã hội trễ mà chúng ta cứ thấy quảng cáo trên mạng và truyền hình, mấy tên tự kêu là chuyên gia tài chính, dạy thiên hạ nào là phải đợi rút tiền vì nếu không là mất hơn $100,000. Đủ thứ doạ dẫm. Đến khi chết vẫn chưa lấy được tiền mình đã bỏ vào trong suốt thời gian đi làm.

Mình đến 62 tuổi là lấy, không xài thì bỏ vào Roth-IRA và HSA, sau này trả tiền mua thuốc hay bảo hiểm Medicare phần Đầu.


Từ khi mình sang Hoa Kỳ, đã nghe quốc hội bàn tán vụ việc an sinh xã hội nhưng cứ mỗi lần bầu cử như sắp tới, họ lại nói này nói nọ, hứa hẹn đủ điều nhưng sau bầu cử, chả có ai làm gì cả. Có lẻ lần nầy họ nói hơi nhiều nên hy vọng sẽ làm cái gì để tránh vấn nạn này trong tương lai gần đây.


Ông tân chủ tịch hạ viện này là chủ tịch của Republican Study Committee (RSC). Năm 2019, ông ta buồn buồn đề nghị một ngân sách mang tên "Preserving American Freedom." Mỗi lần mấy ông chính trị gia xướng lên hai chữ Tự Do là thấy mệt, nghĩa là họ bắt người Mỹ phải được tự do đóng thêm thuế. Ngân sách này nói đến những cách thức đánh thuế người Mỹ, những chương trình của chính phủ và muốn tìm một giải đáp cho an sinh xã hội.


Ông ta cho rằng chương trình của đảng dân chủ không khả thí vì muốn đánh thuế thêm. Xem đường dẫn Democrats' plans to save Social Security by raising taxes. Theo mình đoán họ bầu ông này vì hy vọng ông ta có đủ uy tín trong quốc hội về kinh nghiệm an sinh xã hội, để có thể thông qua đạo luật mới về an sinh xã hội rất cấp bách, cần phải giải quyết. Ai lo lắng về an sinh xã hội thì nên điều nghiên khi ông này nói chuyện, vào trang nhà của quốc hội để đọc tin tức của ông ta.


Ông ta tuyên bố là chúng ta không thể nào tiếp tục gia tăng đánh thuế cho một chương trình an sinh xã hội sắp phá sản. Ông ta để nghị là giảm bớt tiền an sinh xã hội cho mọi người và tăng số tuổi được lãnh tiền hưu lên 69 tuổi. Đồng chí gái thật ra tuổi về hưu là 67, như hưu sớm, lãnh tiền an sinh xã hội sớm thay vì tham đợi vài năm nữa, nay họ muốn tăng lên 69 tuổi thậm chí 70. RMD được gia hạn tới 73 tuổi.

Mình nghĩ chắc là sẽ tăng tuổi lãnh tiền an sinh xã hội. Xin nhắc lại là khi họ thành lập quỹ an sinh xã hội, 93 năm về trước, người Mỹ trung bình chết ở tuổi 63.5 tuổi. Nghĩa là 18 tháng trước khi nhận được ngân phiếu an sinh xã hội mà họ đóng trong suốt thời gian đi làm, mỗi tháng lương phải mất 6.3% và chủ trả thêm 6.3%. Nếu họ tự làm chủ thì đóng 12.6% . Ngày nay người Mỹ chết trung bình ở tuổi 82. Do đó họ có thể gia tăng tuổi nhận an sinh xã hội lên đến 80 tuổi. Ngoài ra họ dựa vào thời kỳ ấy, 25 người Mỹ đang làm việc, đóng tiền an sinh xã hội và Medicare để nuôi một người Mỹ về hưu, ngày nay thì chỉ có 5 người Mỹ đi làm để nuôi một người Mỹ về hưu. Con số người Mỹ lao động sẽ giảm xuống 3 người đi làm để nuôi một người Mỹ về hưu vào năm 2035. Chán Mớ Đời 


Nhắc lại là tiền lương dạo ấy 1 người đi làm có thể nuôi cả gia đình, và khi về hưu thì người phối ngẫu không đi làm, lãnh được 1/2 số tiền người đi làm. Ngày nay, chúng ta đi làm cả hai vợ chồng nhưng khi về hưu, thì một trong hai người chỉ lãnh được 1/2 số tiền của người kia dù trong quá trình lao động cũng đóng tiền 6.3% tiền lương cho mỗi tháng. Điển hình là vợ chồng chị vợ đều là nha sĩ, đi làm suốt 40 năm. Cứ đổ đồng cả hai làm $500,000/ năm, cho là mỗi người làm và đóng thuế $250,000 hay là cứ đóng 12.6% trên số tiền lương của họ thay vì 6.3% vì họ làm cho họ nên phải trả luôn phần của chủ. Xem mỗi người đóng $250,000 x 12.6% =  $31,500.00, 40 năm thì đóng tổng cộng $1,260,000.00. Nay hai vợ chồng về hưu chỉ được lãnh $3,600/ tháng và bà chị vợ được lãnh có $1,800/ tháng, tính theo luật của năm 1930 khi người phối ngẫu không đi làm. Đây cả hai đi làm tại sao bà chị vợ mình chỉ được lãnh có 1/2 tiền của ông chồng được lãnh. Theo mình đó là cách ăn cướp có luật. Chính quyền đều hiểu vụ này nhưng cứ quay mặt làm ngơ.


Có nhiều người không hiểu rõ vấn đề, lên tiếng dạy mình về đạo đức cách mạng, nói là đi làm đóng thuế để chính phủ xây trường học và đường xá. Trường học là chính quyền địa phương bắt chúng ta đóng thuế và trả tiền trái phiếu (Bond). Điển hình là trường trung học của con mình, đột phá tư duy, trưng cầu dân ý người dân thành phố qua bầu cử, có nên xây thêm và sửa chửa lại. Cả thành phố chiếm đa số bỏ phiếu thuận nên mỗi năm, 2 lần chúng ta đóng tiền trả mấy trái phiếu. Khi anh ra thành phố xin sửa chửa hay xây thêm nhà, ADU thì sẽ bị thành phố bắt đóng tiền công viên, trường học đủ trò. Tương tự đường xá, ống cống đủ trò. Còn đây chúng ta nói đến cá nhân đóng tiền để khi về già có tiền để sống. Hai cái khác nhau, bên đóng thuế cho các sinh hoạt cộng đồng, quốc gia và một bên cho cá nhân.


Cái này thì dân giàu, có lương bổng cao sẽ đồng ý. Lấy thí dụ vợ chồng chị vợ mình, cả hai đều nha sĩ. Mới về hưu. Mình không biết họ làm bao nhiêu vì không hỏi. Họ có một phòng mạch riêng nên phải đóng 12.6% tiền an sinh xã hội hàng tháng cho mỗi người. Chưa kể là trên $160,000 lại bị đóng thêm. Cứ tạm cho họ làm đổ đồng $500,000/ năm cho 40 năm trước khi về hưu. Mỗi năm đóng 12.6% x $500,000 = $63,000 cho 40 năm là $2,520,000. Nay về hưu ông anh cột chèo lãnh tối đa $3,600 tiền an sinh xã hội, chị vợ lãnh 1/2 là $1,800, xem tổng cộng là $5,400/ tháng hay $64,800/ năm. Nếu sống thêm 20 năm thì sẽ được lãnh tổng cộng $1,296,000. Trong khi đó họ bỏ vô tổng cộng là $2,520,000. 


Để lấy điểm, ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng hoà Christie kêu ông Warren Buffett, 93 tuổi mà lấy tiền an sinh xã hội là một sự điếm nhục. Ông này đóng tiền an sinh xã hội mà lại cấm ông ta không được lấy. Có thể ông ta dùng tiền để làm việc thiện gì đó. 


Thay vì đóng tiền an sinh xã hội, họ bỏ vào quỹ hưu trí hay gì đó. Cứ lấy đại chương trình cho vay ăn lời ngắn hạn 12 tháng thôi với tiền lời là 12% vì thị trường chứng khoán có thể lên và cũng có thể xuống. Mình tính chắc ăn. Thì ngày nay họ sẽ được $61,765,055.68. Nếu họ là dân chơi như Mitt Romney, bỏ vào Roth-IRA có $2,000/ năm mà sau 7 năm, Quỹ Roth của ông ta lên đến mấy chục triệu. Ông ta không phải là người đầu tiên mà tất cả dân giàu có đều làm như ông ta.

Ông Johnson đề nghị là nâng tuổi về hưu lên 70 tuổi. Xem như là cắt giảm tiền an sinh xã hội. Ông bạn mỹ của mình nghe lời dụ dỗ ráng về hưu vào tuổi 67, ráng thêm 1.5 năm thì lăn đùng ra chết. Nếu lên 68 tuổi thì xem như tiền nhận của an sinh xã hội sẽ bị giảm từ 6.2% đến 7.4%, còn tăng tuổi hưu trí lên 90 thì con số này sẽ giảm hơn từ 18.1% đến 20%. Vấn nạn là bản báo cáo này cho biết phải giảm 23% bắt đầu năm 2034 mới khả thí. Cho nên đừng tin những gì các chuyên gia tài chánh rao giảng. Họ chỉ nghĩ đến huê hồng quản lý số tiền hưu trí của mấy bác trong 401k hay IRA.


Mấy bác làm tính cho chính mình dựa theo tuổi tác và sức khoẻ của mỗi cá nhân. Nếu bắt đầu lãnh tiền ở tuổi 70, nghĩa là 8 năm trễ hơn thời gian cho phép (62 tuổi). Nếu bác sống đến 82 tuổi nghĩa là thêm 12 năm. Bác nhận thêm $200 mỗi tháng trong khi lãnh ở tuổi 62 bác có thể lãnh đến 20 năm thay vì 12 năm. Tiền nào nhiều hơn. Còn bác như ông mỹ bạn của em tham, đợi đến 67 tuổi vì bằng tuổi vợ em, lăn đùng ra chết, bà vợ chắc ngọng.


Đảng dân chủ cho rằng muốn cứu quỹ an sinh xã hội thì đánh thuế. Ông Biden đề nghị ai làm trên $400,000 sẽ bị đánh thuế thêm 12.4% an sinh xã hội. Hiện nay làm trên $160,200 bị đánh thuế thêm về an sinh xã hội. Do đó khi con gái mình thương lượng lương bổng, mình kêu nó nhận $160,000, đừng có đòi hơn vài ngàn vì sẽ bị đánh thuế cao hơn. Sang năm thì có thể xin lên một chút vì con số sẽ lên $168,600.

Vấn đề là đánh thuế thêm nhưng vẫn không cứu vãn được ngân quỹ an sinh xã hội về lâu về dài. Vì các nghiên cứu cho hay là nếu chính phủ áp dụng đánh thuế vào năm 2024, tức là trong 2 tháng nữa thì quỹ của an sinh xã hội sẽ cạn kiệt trong vòng 10 năm tới.


1 giải pháp khác là tăng thêm 3.8% thay vì 6.3%, xem như 10.1% thì sẽ giúp ngân quỹ này sống lâu dài hơn. Vấn đề là các gia đình nghèo sẽ phải chịu đựng thêm 3.8% hay 7.6% cho cả hai vợ chồng đi làm xem như gần 10% tiền lương. Đây là cái bẫy của đảng Dân Chủ, cứ hô hào đánh thuế bọn tư sản vô hình trung đánh thuê dân ít lợi tức luôn.


Hy vọng lưỡng đảng sẽ cùng chung nhau giải quyết vấn đề này êm ái trong vòng 4 năm tới. Nếu quốc hội không nhất trí để giải quyết vấn nạn này thì đến năm 2034, chúng ta sẽ thấy chính phủ giảm 23% tiền an sinh xã hội đang hưởng. Xem như quốc hội tăng tuổi về hưu lên đến 70 tuổi. Cuộc bầu cử năm tới rất quan trọng cho quỹ an sinh xã hội và Medicare.


Ngày nay 82% người Mỹ về hưu trông đợi vào an sinh xã hội trong khi đó chỉ có 18% người Mỹ có thể sống không cần tiền an sinh xã hội.

Trên đời này không ai chăm sóc, lo lắng về tiền bạc của mình bằng chính mình. Đừng có để truyền thông đánh lạc hướng, định hướng với những màn ra toà của ông Trump. Ông Clinton cũng bị thưa gửi về vụ cho cô sinh viên tập sự thổi kèn rồi cũng tái đặc cử. Thiên hạ mỗi ngày cứ thấy thiên hạ bu lại chửi bới khiến họ Chán Mớ Đời nên bầu cho ông Clinton. Nay đến phiên ông Trump, chả cần mua quảng cáo gì cả, ngày nào báo chí cũng nói đến ông ta như quảng cáo không công. Đến khi người Mỹ Chán Mớ Đời sẽ bầu cho ông ta lại. Trên thực tế thì Biden hay Trump cũng làm tài lọt cho đám tài phiệt phía sau.


Không biết an sinh xã hội và Medicare có bị phá sản trong 10 năm tới nhưng có lẻ chúng ta không nên ngồi đó đợi chờ. Có lẻ nên tìm một giải khác để binh vì lỡ chuyện đó xẩy ra, chúng ta sẽ ngọng. Khi đọc được bài báo, có tin gì lạ hay ai nói điều gì thì mình hay nghĩ đến thượng đế sai thiên sứ đến mách bảo mình như câu chuyện ông lão ngoan đạo.

Có lần một ông rất ngoan đạo, chủ nhật nào cũng đi lễ nhà thờ, sống, làm việc thiện theo 10 điều răn của Chúa. Một hôm, có trận lụt như ở Huế vừa qua, thiên hạ chạy qua nhà ông kêu di tản vì nước sông Hương đang dâng tới khu xóm. Ông ta lắc đầu, kêu ta một đời ăn ở hiền lành với những điều CHúa dạy dỗ nên không sợ. Chúa sẽ cứu rỗi ta. Hai tiếng sau nước dâng lên vào nhà ông ta. Ông ta chạy lên lầu trên thì thấy có người gõ cửa sổ, kêu ông ta nhảy qua thuyền để di tản vì cái đập bị vỡ. Ông ta cảm ơn nhưng tự nhũ, mình là con chiên ngoan của chúa không sợ thằng tây nào. Đấng toàn năng sẽ giúp mình vượt khỏi. Khi nước dâng lên lầu 2 thì ông ta chạy lên mái nhà đứng. Thấy một chiếc máy bay lên thẳng thả dây xuống kêu ông ta buộc vào để họ kéo lên. Ông ta cảm ơn, một lòng tin vào Chúa sẽ cứu ông ta. Cuối cùng ông chết lên thiên đàng. Ông ta trách Chúa tại sao lại để ông ta chết mà không cứu rỗi. Thượng đế kêu, ta đã cho 3 người đến cứu mi, mà mi thà chết không đi theo họ. Mình cảm ơn các bác hàng ngày cứ gửi thông tin cho em như thiên sứ. 


Bầu cử tới, ráng tham gia trong khu vực của mình, đi xem các ứng cử viên nói chuyện rồi đặt câu hỏi về an sinh xã hội. Lo quyền lợi mình trên hết thay vì ùa theo mỹ trắng chửi bới Biden hay Trump vì chỉ có 2 triệu người Việt tại Hoa Kỳ, quá ít để có một tiếng nói lớn. Gia nhập các hội đoàn thiểu số khác để tìm kiếm thêm tin tức, thông tin cho mình. Da trắng sẽ giúp da trắng. Mình ráng bầu da vàng vào quốc hội để bảo vệ quyền lợi của mình. Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn