Thảm sát Thánh Bartholomew ở thế kỷ 21

 Thảm sát Thánh Bartholomew ở thế kỷ 21

Đọc báo chí và mạng xã hội bên pháp và âu châu, thấy nhiều người Pháp lên tiếng chống đối người hồi giáo ra mặt. Không còn lịch sự, ngại ngùng bị chỉ trích là kỳ thị chủng tộc này nọ. Có người nhắc đến cuộc thảm sát ngày Thánh Bartholomew khi xưa và có thể xảy ra lại tại âu châu giữa người sở tại và người di dân theo hồi giáo. Thấy họ bỏ video chiếu cảnh người âu châu bị người hồi giáo đánh đập rồi người sở tại, hè nhau đánh lại đủ trò. Chính phủ thuỷ điển đã ra chương trình hồi hương người hồi giáo, nghe nói họ cho mỗi gia đình về lại cố hương 40,000 euro để làm lại cuộc đời ở quê nhà. Theo mình thì có lẻ về sự khác biệt văn hoá hơn là tôn giáo vì dân âu châu ít đi nhà thờ lắm.

Khi mình ghé Barcelona lần đầu tiên thì có xem tấm tranh này nhưng chả hiểu lý do. Sau đọc sách mới hiểu ông thánh này bị hành hình, xẻo da

Chính phủ Đức quốc muốn hồi hương 900,000 người tỵ nạn Syria mà chính phủ lâm thời Syria không muốn nhận. Tối cao Pháp Viện Hoa Kỳ mới tuyên bố cho phép chính quyền mỹ hiện nay có thể hồi hương các người tỵ nạn Haiti,… nghe đâu trên triệu người. Đi qua Thổ Nhĩ Kỳ, đến các biên giới gần Syria sẽ thấy dân tình tỵ nạn ở đó đông lắm. Mấy ông tây phương, tàu, nga cứ đưa súng đạn cho mấy người này đánh nhau như Việt Nam khi xưa rồi tỵ nạn chạy giặc đầy. Sống lây lấc ở các trại tỵ nạn như trường hợp dân Palestine, mà mình có chạy ngang xem các trại tỵ nạn của dân này ở Jordan, họ sống từ năm 1948 đến nay, không biết bao nhiều thế hệ. Đặc biệt, là ai cũng thương dân Palestine nhưng chả có nước nào muốn nhận tỵ nạn của giống dân này cả. Ngày cả các anh em ả rập.

Các đế chế như Hy-Lạp, La-Mã thời xưa cũng tan rã vì nội chiến, khi các người di dân mà người hy-lạp chính thống gọi “Métèque”, nổi lên chống lại người Hy-Lạp. Một đế chế tan rã vì nội chiến như chúng ta thấy ngày nay tại các nước tây phương, có sự xung đột giữa hai bên, vì quyền lợi cá nhân hơn là quyền lợi dân tộc.

Nhớ khi xưa ông tây dạy lịch sử Pháp quốc, nói vụ chiến tranh tôn giáo với những nhóm Huguenots đủ trò khiến mình đã ngu lại càng ngu thêm. Sau này sang âu châu nhất là khi làm việc ở Luân đôn mới hiểu vụ người công giáo và người Tin Lành choảng nhau ở vùng Bắc Ái Nhỉ Lan. Cùng một tôn giáo, cùng thánh kinh mà họ hiểu khác nhau đánh nhau bú xua la mua. Cứ lâu lâu nghe họ đặt bom nổ ở đâu đó, thậm chí khách sạn mà bà thủ tướng đang cư ngụ, họ cũng tìm cách đánh bom banh ta lông.

Ngày tàn sát thánh Bartholomew là một trong những vụ bạo lực tôn giáo nổi tiếng nhất trong lịch sử châu Âu. Khởi đầu vào đêm 23–24 tháng 8 năm 1572 tại Paris và nhanh chóng lan sang nhiều thành phố khác của Pháp quốc. Năm ngoái có ghé thành phố Lyon, ông thổ công ở đây dẫn mình đi ngang một ngôi nhà thờ xưa của người đạo Tin Lành, sau này làm gì mình quên nhưng đó là dấu hiệu, di tích lịch sử tồn tại còn lại của sự việc. Nhưng cũng nhờ vậy mà người Pháp, người Anh quốc vì tôn giáo nên vượt biển di dân sang châu Mỹ để tìm miền đất hứa mới.

Thế kỷ 16, nước Pháp bị chia rẽ bởi các cuộc chiến tranh tôn giáo giữa người Công giáo và người Tin Lành Pháp, được gọi là Huguenot. Hai bên đã trải qua nhiều năm giao tranh, ám sát và trả thù lẫn nhau.

Đội tuyển pháp chỉ có độc nhất một người gốc pháp. Hy vọng năm nay Pháp quốc sẽ thắng giải túc cầu thế giới chớ thua thì dân pháp chửi dân di dân, lại lộn xộn đình công đủ trò.

Để hòa giải, triều đình tổ chức hôn lễ giữa: Marguerite de Valois (Công giáo)và Henri de Navarre (Tin Lành). Đám cưới hoành tráng diễn ra tại Paris vào tháng 8 năm 1572 và thu hút rất nhiều quý tộc Huguenot đến thủ đô. Vài ngày sau đám cưới, lãnh tụ Huguenot là Gaspard II de Coligny, bị ám sát hụt. Triều đình lo ngại những người Huguenot sẽ nổi dậy để trả thù. Trong bối cảnh căng thẳng đó, nhà vua Charles IX cảu Pháp quốc, đã ra lệnh tiêu diệt một số lãnh đạo Huguenot. Có người cho rằng chính mẹ ông, Catherine de’ Medici, là người đưa ra quyết định này. Bà này gốc Ý Đại Lợi, sùng công giáo, dòng họ này có nhiều người làm đức giáo hoàng tại La-Mã.

Rạng sáng ngày 24 tháng 8: Đô đốc Coligny bị giết. Đám đông sau đó tấn công những người Huguenot trong thành phố. Cuộc giết chóc nhanh chóng vượt khỏi mục tiêu ban đầu và trở thành bạo lực trên toàn nước pháp. Hình như thành phố Lyon có nhiều người theo đạo Tin Lành. Viết đến đây mới nhớ cảnh trong phim “Ghandi” của đạo diễn David Lean, có diễn lại cảnh người theo Hồi Giáo và Ấn Độ Giáo giết nhau sau khi người Anh quốc rút lui khỏi thuộc địa của họ. Kinh hoàng.

Các ước tính số người chết hai bên rất khác nhau nhưng so với dân số thời đó thì khá nhiều. Hôm qua đọc tin tức bên tây được biết là công ty Louis Vuitton đã bỏ ý định tiếp tục xây khách sạn trên đại lộ Champs Elysees mà ngày nay du khách đi ngang tấy hình thù một cái rương to đùng. Mình đoán lý do là mỗi lần đội banh PSG thắng là dân tình chạy ra đây đốt phá. Các tiệm cứ phải mua gỗ đóng che cửa tiệm lại. Đu khách đến trả mấy ngàn một đêm mà bị đốt phá thì hơi phiền.

Người ta ước tính khoảng 2.000–3.000 người bị sát hại ở Paris. Trên toàn nước Pháp, khoảng 5.000–10.000 người, dù một số nguồn lịch sử đưa ra con số cao hơn. Do tài liệu đương thời không đầy đủ, không có con số chính xác được tất cả các sử gia chấp nhận.

Hậu quả sự việc là hàng nghìn người Huguenot bỏ trốn sang các nước khác như Hoà lan, THuỵ Sĩ, Châu Mỹ như Hoa Kỳ, Gia-nã-đại, các đảo nhỏ của Pháp quốc,… Chiến tranh tôn giáo ở Pháp tiếp tục kéo dài thêm nhiều năm. Sự kiện làm người Công giáo và Tin Lành trên khắp châu Âu, không ưa nhau. Có anh bạn người hoà Lan nói: tao sinh ra ở bên đường ngày là công giáo nhưng nếu tao sinh ra bên kia đường thì là Tin Lành. Chán Mớ Đời 

Về sau, Henry IV của Pháp quốc, lên ngôi và ban hành Edict of Nantes năm 1598, trao cho người Huguenot nhiều quyền tự do tôn giáo hơn và giúp giảm bớt xung đột, dù sắc lệnh này sau đó bị hủy bỏ vào năm 1685. Nói chung mình ít gặp người Pháp theo đại tin lành bên pháp.

Cái gì trên đời này mà choảng nhau là vì quyền lợi, còn tôn giáo chỉ là cách giải thích cho hợp lý. Cạnh tranh quyền lực giữa các gia đình quý tộc, và các gia đình làm ăn buôn bán khá hơn, lo ngại về an ninh của triều đình. Tình hình chính trị bất ổn trong nước thêm tâm lý đám đông và bạo lực leo thang sau những vụ ám sát ban đầu. Điển hình lâu lâu ở Hoa Kỳ, có cảnh sát nào bắn chết một người Mỹ da đen là thấy lộn xộn. Vì vậy, thảm sát Ngày Thánh Bartholomew thường được xem là kết quả của sự kết hợp giữa xung đột tôn giáo, đấu tranh chính trị và những quyết định của giới cầm quyền trong bối cảnh khủng hoảng.

Mình không phải công giáo nhưng khi xưa đi viếng viện bảo tàng, hay vào nhà thờ xem tranh đều thấy các bức tranh nói về ông thánh Bartholomew này, một trong Mười Hai Tông đồ của Jesus of Nazareth.

Theo truyền thống Kitô giáo, sau khi Chúa Giêsu phục sinh, Thánh Bartholomew đã đi truyền giáo tại nhiều nơi, có người nói bên Ấn Độ, có thể ngày nay là các vùng của Ba Tư, Armenia,.. Theo truyền thống, Thánh Bartholomew bị tử đạo tại Armenia, sau này được phong thánh. Vấn đề là nghe nói ông ta bị hành hình, bị lột da khi còn sống, sau đó bị chém đầu hoặc đóng đinh. Vì vậy, trong nghệ thuật Kitô giáo, ông thường được các hoạ sĩ vẽ: cầm một con dao (dụng cụ hành hình) hay cầm chính tấm da của mình. Kinh

Mình không phải công giáo nhưng khi học kiến trúc, phải đi xem tranh bú xua la mua rồi học lịch sử nghệ thuật, thầy giảng về các nhân vật trong kinh thánh để nói lên hình ảnh, lý do bức tranh được thực hiện,… nên phải mò tìm thánh kinh để đọc để hiểu thêm về văn hoá nước sở tại. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Đại Do Thái (The great Israel Project)

 Đại Do Thái (The great Israel Project)

Từ cuộc khủng bố bắt con tin Thế Vận Hội 1972 đến nay vấn đề Palestine được nói đến hàng ngày. Từ Tháng 9 Đen (Black September) đến Gaza khiến thế giới lên án nhưng chả đi đến đâu. Hàng ngày cứ thấy hình ảnh phụ nữ và trẻ em bị bỏ bom. Mình đi Jordan thì có chạy ngang những trại tạm cư cho người tỵ nạn Palestine thì thấy te tua, mấy chục năm qua bao nhiêu thế hệ người Palestine vẫn sống trong các trại tạm cư này.

Nhiều khi mình tự hỏi, nước Do thái được thành lập bởi hậu duệ của một số người bị tha hương suốt 2000 năm, nay được liên hiệp quốc cho về vùng Palestine để ở, rồi từ từ họ lấn đất đuổi dân Palestine mà trong kinh thánh có nói, người Palestine là con thứ của Thượng Đế, chỉ có dân Do Thái là con chính thức. Gần đây mình đọc một tài liệu về chương trình xây dựng, hoàn thành Đại Do Thái, “Greater Israel” (tiếng Hebrew: Eretz Yisrael HaShlema). Ý tưởng đến từ kinh thánh nói về vùng đất của Israel. Nhiều giải thích về một khu vực trãi dài từ dòng sông Nile, Ai Cập đến dòng sông Euphrates. Lâu dần các nhóm tôn giáo cũng như cực hữu xem đây là lịch sử của vùng đất hứa. 

Sau cuộc chiến 6 ngày năm 1967, nhiều nhóm phong trào chính trị do Thái biện luận rằng Do Thái cần giữ các vùng đất đã chiếm đóng trong cuộc chiến thần tốc, như dãy Tây ngạn West Bank vùng đất mà người do thái gọi Judea và Samaria. Tiếng đức Jude để gọi người do thái, đến từ vùng Judea. Có tổ chức gọi là phong trào cho đại Đô Thái xuất hiện để bào biện cho ý tưởng này. Mình có đọc tài liệu, nhiều giáo sư đại học cho rằng Do Thái dưới sự lãnh đạo của thủ tướng Netanyahu, cực hữu đã tìm cách bành trướng, đẩy người Palestine ra khỏi dãy Gaza. Nếu họ thành công phá sập chính quyền Ba Tư thì xem như kiểm soát vùng trung đông.

Nếu chịu khó xem lại các video mà ông thủ tướng do Thái đã từng nói chuyện trước quốc hội Hoa Kỳ từ 20 năm qua.  Ông ta nói nếu hạ bệ Sadam Hussein thì có hoà bình, rồi đến Khadafi, Assad,…nhưng mấy năm qua vẫn đánh nhau như điên.

Hôm nay, những người chỉ trích chính sách của Israel đôi khi sử dụng cụm từ “Dự án Đại Israel” để mô tả những gì họ coi là một chương trình nghị sự bành trướng lãnh thổ. Một số người dẫn chứng các phát ngôn của một số chính trị gia Israel cực hữu và lãnh đạo phong trào định cư làm bằng chứng cho tham vọng lãnh thổ vượt ra ngoài biên giới được quốc tế công nhận của Israel.

Không có kế hoạch chính thức nào của chính phủ Israel được chính phủ Do Thái công khai thông qua nhằm chinh phục và sáp nhập toàn bộ khu vực từ sông Nile đến sông Euphrates. Tuy nhiên, có một số phe phái chính trị và cá nhân ủng hộ các phiên bản khác nhau của tầm nhìn “Đại Israel”, từ việc sáp nhập Bờ Tây đến những khát vọng dân tộc-tôn giáo rộng lớn hơn. Ảnh hưởng và mục tiêu của họ là chủ đề tranh luận gay gắt cả trong lẫn ngoài Israel.

Với những người ủng hộ, các đề cập đến Đại Israel có thể xuất phát từ niềm tin tôn giáo, yêu sách lịch sử hoặc nhu cầu an ninh. Xem như xung quanh xứ này toàn là các nước hồi giáo nhất là Ba Tư muốn lãnh đạo các nước hồi giáo này nên đã quyết tâm từ 47 năm qua đánh phá DO thái qua các nhóm Hamas, Herzbollah, Houthis,. Với những người chỉ trích, thuật ngữ này tượng trưng cho việc mở rộng khu định cư, chiếm đóng và nỗi lo ngại về tham vọng thống trị khu vực.

Do đó, “Đại Israel” có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau: một khái niệm Kinh Thánh, ý tưởng Zionist lịch sử. Một phong trào ủng hộ việc giữ lại các lãnh thổ chiếm được năm 1967. Một cáo buộc chính trị hiện đại được dùng bởi những người phản đối chính sách của Israel. Ngày nay với sự xuất hiện của các hoả tiễn không người lái, có thể tấn công ồ ạt, phá hủy Do Thái cho nên họ cần các vùng trấn giữ như đồi Golan. Nghe nói Do Thái đã chiếm ngọn núi cao nhất của Syria để đặt hệ thống phòng không.

Những ý nghĩa này không hoàn toàn giống nhau, đó là lý do các cuộc thảo luận về “Dự án Đại Israel” thường trở nên cực kỳ phân cực. Ý tưởng thường được gọi là “Đại Israel” không phải là một kế hoạch duy nhất, liên tục từ đầu. Thay vào đó, nó đã phát triển qua nhiều giai đoạn riêng biệt của chủ nghĩa dân tộc Do Thái, Chủ nghĩa Zion, chiến tranh, ngoại giao, tôn giáo và chính trị Israel.

Trong nhiều thế kỷ, các lời cầu nguyện và truyền thống tôn giáo của người Do Thái đã nhắc đến việc trở về Đất Israel. Những khát vọng này chủ yếu mang tính tôn giáo và cứu thế, chứ không phải chính trị. Các văn bản truyền thống nói về những vùng đất Kinh Thánh liên quan đến các vương quốc Israel và Judah cổ đại, nhưng không có phong trào có tổ chức nào nhằm thành lập một quốc gia hiện đại.

Mình mò tài liệu để hiểu thêm vấn đề vì khi xưa mình rất phục người do thái nhưng mấy năm gần đây thì thấy họ tìm cách lấn chiếm đất đai cua r người Palestine nên đặt lại vấn đề. Theo tài liệu thì khi ông Theodor Herzl và các lãnh đạo Zionist khác tìm kiếm một quê hương cho người Do Thái để ứng phó với nạn bài Do Thái ở châu Âu. Điều đáng chú ý là các nhà Zionist ban đầu thường mang tính thực tế hơn là tập trung vào biên giới Kinh Thánh:

• Một số đề xuất thành lập nhà nước Do Thái tại một phần của Palestine.
• Một số xem xét các địa điểm thay thế như Argentina hoặc đề xuất Uganda của Anh.
• Mục tiêu chính là một quê hương an toàn, chứ không nhất thiết phải kiểm soát toàn bộ lãnh thổ Kinh Thánh.

Phong trào bị chia rẽ giữa: những người Zion thực tế, ưu tiên các mục tiêu chính trị khả thi. Những người Zion Revisionist, ủng hộ một nhà nước Do Thái rộng lớn hơn.

Có một viên cựu CIA tên Kiriokiu, bị ở tù vì dám nói CIA tra tấn ở hải ngoại trong cuộc chống khủng bố hồi giáo, cho rằng chính quyền Do Thái được sự giúp đỡ của các cộng đồng Do Thái ở hải ngoại. Các người này giàu có, trí thức được cơ quan Mossad liên lạc để giúp đỡ chính quyền Do Thái. Họ cho người ra hải ngoại để móc nối nên hàng năm được  được kiều bào của họ gửi tiền nhất là giúp đỡ. Nghe nói cộng đồng người mỹ gốc Do Thái lobby ra sao mà hàng năm chính phủ mỹ viện trợ cho xứ này. Tỏng khi đó có nhiều quốc gia thì lại mướn dư luận viên lên mạng chửi nát nước các cộng đồng hải ngoại. Thấy vì thu phục lại tiếp tục chửi rã rã suốt mấy thập niên qua. Trung Cộng đang làm những gì Do Thái đang làm, lũng đoạn, mua các dân biểu quốc hội tại Hoa Kỳ.

Tuyên ngôn Balfour và sự cai trị sau đó của Anh tại Palestine đã thay đổi cuộc tranh luận. Một nhân vật quan trọng là Ze’ev Jabotinsk, chủ trương thành lập nhà nước Do Thái ở cả hai bên sông Jordan. Những người theo ông sau này ảnh hưởng lớn đến phe hữu dân tộc chủ nghĩa Israel. Trong khi đó, các nhà Zion chủ lưu dưới sự lãnh đạo của David Ben-Gurion chấp nhận các đề xuất phân chia lãnh thổ như một giải pháp thực tế để thành lập nhà nước. Đến những năm 1940, đã hình thành sự chia rẽ rõ rệt giữa:

• Những người sẵn sàng thỏa hiệp về lãnh thổ.
• Những người tìm kiếm một nhà nước lớn hơn bao gồm toàn bộ Palestine lịch sử.

Chiến tranh Arab-Israel năm 1948 đã thay đổi đáng kể bản đồ khu vực.

Israel chiếm được lãnh thổ nhiều hơn so với kế hoạch phân chia của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên Tây Ngạn nằm dưới sự kiểm soát của Jordan, Gaza nằm dưới sự quản lý của Ai Cập. Jerusalem bị chia cắt. Nhiều người Israel coi những vùng đất này là một phần của quê hương Do Thái lịch sử, nhưng việc thu hồi chúng chưa phải là mục tiêu chính trị ưu tiên.

Chiến tranh Sáu Ngày là sự kiện quan trọng nhất trong sự hình thành ý tưởng Đại Israel. Israel đã chiếm được:

• Tây Ngạn
• Đông Jerusalem
• Gaza
• Bán đảo Sinai
• Cao nguyên Golan

Với nhiều người Do Thái sùng đạo, việc chiếm lại Đông Jerusalem và các địa điểm Kinh Thánh như Hebron được xem là sự kiện lịch sử và thậm chí mang tính thần thánh. Điều này dẫn đến sự trỗi dậy của:

• Chủ nghĩa Zion tôn giáo
• Phong trào định cư Do Thái
• Lời kêu gọi kiểm soát vĩnh viễn Bờ Tây của Israel

Khái niệm chính trị hiện đại về Đại Israel phần lớn bắt nguồn từ giai đoạn này. Sau năm 1967, các nhà hoạt động đã thành lập Phong trào Đại Israel. Mục tiêu của phong trào bao gồm:

• Ngăn chặn việc rút quân khỏi các lãnh thổ bị chiếm.
• Thúc đẩy việc xây dựng khu định cư Do Thái.
• Phản đối mọi nhượng bộ lãnh thổ.

Nhiều người ủng hộ tin rằng Israel nên giữ vĩnh viễn Judea và Samaria (Bờ Tây). Đây là biểu hiện chính trị có tổ chức lớn đầu tiên của phong trào Đại Israel hiện đại.

Việc Menachem Begin đắc cử và Likud thắng cử đánh dấu bước chuyển lớn. Việc xây dựng khu định cư được đẩy mạnh. Tuy nhiên, ngay cả Begin cũng thể hiện sự thực tế khi trả Sinai cho Ai Cập theo Thỏa thuận Camp David. Điều này cho thấy căng thẳng lâu dài giữa: sự gắn bó ý thức hệ với lãnh thổ. sự linh hoạt chiến lược trong việc trao đổi đất đai lấy hòa bình.

Các Thỏa thuận Oslo là thách thức lớn nhất đối với tầm nhìn Đại Israel. Các chính phủ Israel đã đàm phán với Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) hướng tới khả năng thành lập một nhà nước Palestine. Những người ủng hộ Đại Israel phản đối mạnh mẽ các thỏa thuận này vì họ coi Bờ Tây là phần không thể tách rời của Israel. Sự chia rẽ chính trị càng leo thang, dẫn đến vụ ám sát Thủ tướng Yitzhak Rabin bởi một phần tử cực đoan Do Thái phản đối tiến trình hòa bình.

Việc mở rộng khu định cư tiếp tục dưới các chính phủ do Benjamin Netanyahu và những người khác lãnh đạo. Quan điểm trong xã hội Israel vẫn rất đa dạng: Một số người Israel ủng hộ sáp nhập toàn bộ Tây Ngạn. Cấp quyền công dân cho người Palestine. Duy trì chủ quyền Israel vĩnh viễn. Những người khác ủng hộ giải pháp hai nhà nước qua đàm phán. Thỏa hiệp lãnh thổ. Tách biệt với người Palestine vì lý do nhân khẩu học và an ninh.

Ngày nay, “Đại Israel” có ý nghĩa khác nhau tùy theo từng người: Israel vĩnh viễn giữ lại Đông Jerusalem, các khối định cư lớn, một phần hoặc toàn bộ Tây Ngạn. Quan điểm này nhận được sự ủng hộ đáng kể trong một số bộ phận của phe hữu Israel.

Israel cuối cùng kiểm soát lãnh thổ mở rộng xa hơn biên giới hiện tại, đôi khi liên quan đến các mô tả Kinh Thánh kéo dài đến sông Euphrates. Tầm nhìn rộng lớn này chủ yếu gắn với một số nhóm tôn giáo cực đoan và không phải là chính sách chính thức của nhà nước Israel.

Nếu chương trình Đại Do Thái này là nguyện vọng của người do Thái thì chắc chắn Trung đông sẽ đánh nhau hoài cho tới khi nào không còn người để đánh nhau.  Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Vào rừng chữa lành

 Tại sao thiên hạ thích vào rừng chữa lành

Hôm nay nghe Podcast trên đường lên vườn thì có câu chuyện chữa lành như sau. Bên Nhật Bản và Nam Hàn, ngày nay người ta thích ra thiên nhiên, vào rừng để chữa lành, giảm stress, tăng hệ miễn dịch. Có lẻ như cuộc thử nghiệm của người Nhật làm từ trên hai thập niên qua. Có thấy trên mạng nói đến nhóm người vào rừng ôm cây chữa lành gì đó nhưng không hiểu lý do, nay nghe podcast này thì hiểu thêm một chút. Vườn mình có 1,200 cây bơ nên khi vào vườn mình cảm thấy có gì đó khác lạ, giúp mình không bị phiền não, an bình.

Giáo sư Qing Li, người Nhật gốc Trung Hoà đã thực hiện nghiên cứu về “tắm Rừng”
Một nhà miễn dịch học gốc Nhật - Trung, Qing Li đã dành 20 năm để chứng minh rằng các hợp chất hóa học mà cây cối thải vào không khí có thể đi vào máu của người tìm đến thiên nhiên, có cây cối rậm rạp, các hormone gây căng thẳng và tăng cường hệ miễn dịch theo cách mà chưa liệu pháp hay loại thuốc nào sánh được. Điều đáng chú ý là phần lớn dữ liệu này đã nằm trong các tạp chí y khoa Nhật Bản suốt hai thập niên. 20 năm nghiên cứu thì khả tín hơn là các influencer trên mạng tìm cách bán thuốc bổ sung.

Ông Qing Li, sinh ra tại Trung Cộng và du học tại Nhật Bản rồi ở lại, giáo sư lâm sàng tại Trường Y Nippon ở Tokyo và là chủ tịch Hiệp hội “Y học Rừng” Nhật Bản. Có cả tên nữa. Kinh. Chính phủ Nhật đã tài trợ nghiên cứu của ông từ năm 2004, và những công trình ông thực hiện chính là lý do liệu pháp “tắm rừng” hiện được kê toa chính thức tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Câu chuyện thực ra bắt đầu từ năm 1982, khi Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản đặt ra thuật ngữ “shinrin-yoku” để mô tả việc đi bộ chậm rãi, có ý thức trong rừng, nôm na là “tắm rừng”. Họ làm vậy vì lý do thực tế. Nhật Bản đang đô thị hóa nhanh, các bệnh liên quan đến stress tăng cao, làm việc quá độ trong khi quốc gia này có hàng nghìn km² rừng chưa được tận dụng. Ý tưởng là tạo lý do để mọi người ngưng làm việc, bước vào rừng... nhưng họ không hề biết điều gì thực sự xảy ra với cơ thể con người trong những chuyến đi đó cho đến khi giáo sư Qing Li thực hiện thí nghiệm chuẩn đầu tiên vào năm 2005.

Ông đưa 12 người đàn ông trưởng thành khỏe mạnh đi chuyến dã ngoại rừng kéo dài 3 ngày 2 đêm. Mỗi ngày họ đi bộ vài giờ, không gắng sức, không lộ trình hay bài tập thở cụ thể mà ngày nay mình thấy trên mạng tải lên do A.I. Họ chỉ đơn giản đi chậm qua rừng, hít thở không khí, quan sát thiên nhiên. Giáo sư Li lấy mẫu máu và nước tiểu trước chuyến đi, vào ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ bảy và ngày thứ ba mươi sau khi về nhà. Kết quả từ phòng thí nghiệm không giống bất kỳ những gì dự đoán. Có lần ai đó kêu muốn bán vườn bơ của họ ở vùng Escondido, mình chạy xuống thì thấy gần đó có một ngôi làng của người Việt tu hành chi đó. Hôm đó thấy họ đi bộ chậm chậm trên đường theo hàng dài như ông Thích Minh Tuệ đi khất thực. Không biết có phải họ thực hành tắm rừng hay không. Đứng bên đồi này nhìn sang khu vực của họ thì thấy có mấy cái chòi chắc họ chia nhau ở trong đó.

Hoạt động của một loại tế bào miễn dịch gọi là “tế bào tiêu diệt tự nhiên” (natural killer cell), một loại tế bào giúp cơ thể tiêu diệt tế bào ung thư và tế bào nhiễm virus đã gia tăng khoảng 50% trong chuyến đi rừng. Số lượng các tế bào này trong máu cũng tăng đáng kể. Khỏi cần uống thuốc hay xạ trị.

Ba loại protein chống ung thư do các tế bào này tạo ra như perforin, granzymes và granulysin đều tăng mạnh. Mình ghi các tên chất đạm nhưng chả biết có công dụng gì. Để tìm kiếm tài liệu đọc thêm sẽ bổ túc. Ai có tài liệu thì cho em xin. Họ không nói đến số lượng và hiệu ứng này không biến mất khi họ trở về nhà. Sự tăng cường miễn dịch vẫn đo được vào ngày thứ bảy sau chuyến hành trình và vẫn còn một phần vào ngày thứ ba mươi sau cuộc đi tắm rừng. Chỉ hai giờ mỗi ngày trong rừng đã nâng cấp hệ miễn dịch suốt cả tháng. Viết đến đây thì nhớ đến câu chuyện của một người gốc Hy Lạp, di dân qua Hoa Kỳ rồi khi bị bệnh ung thư, ông ta muốn về quê cha đất tổ để chết. Vấn đề là 20 năm sau, ông ta vẫn sống nhăn răng, họ cho biết nhờ ông ta về xứ nên ăn uống rau quả lại bình thường và có vườn để chăm sóc, hoạt động trong thiên nhiên. Có thể nhờ làm vườn, sống ở thiên nhiên khiến hệ miễn nhiễm của ông ta gia tăng, giúp giảm các tế bào ung thư như thí nghiệm bên Nhật Bản cho thấy. Chỉ có thử mới biết có hợp với trường hợp của mỗi cá nhân vì căng cơ khác nhau.

Một năm sau, giáo sư Li thực hiện thí nghiệm tương tự với phụ nữ và thu được kết quả gần như giống hệt. Sau đó ông thử với một nhóm đối chứng, thay vì vào rừng thì đi du lịch 3 ngày trong thành phố với cùng mức độ đi bộ, cùng chất lượng khách sạn và chế độ ăn uống. Kết quả các cuộc thử máu của nhóm đi chơi ở thành phố không có bất kỳ thay đổi đáng kể nào về hoạt động của tế bào miễn dịch nên họ kết luận chính khu rừng tạo ra tác động, không phải kỳ nghỉ hè. Nghỉ hè, chúng ta ăn uống như điên, chạy đôn chạy đáo, tìm xe, cái này chụp hình chỗ nọ. Uống rượu này nọ. Mình đã đi du lịch khá nhiều nhưng chỉ năm ngoái khi mình đi bộ tại Ý Đại Lợi 375 cây số thì mới thấy nhẹ nhàng chớ còn thường đi viếng các thành phố, là muốn đến chỗ này chỗ kia, viếng viện bảo tàng, xem nhạc nước, …, gặp thân hữu, ăn uống đủ trò nhất là đi du thuyền, xuống hải cảng là chạy như điên tỏng mấy tiếng đồng hồ rồi hối hả chạy về hải cảng, cả trễ tàu ra khơi, lên tàu ăn như điên nên chắc mình sẽ không đi du thuyền nữa.

Sự việc này được xác định là do các phân tử trong không khí gọi là phytoncides. Cây cối tạo ra các hợp chất này để tự vệ trước côn trùng, vi khuẩn và nấm. Các cây như thông, tuyết tùng, sồi và bách tiết ra chúng với lượng lớn, đặc biệt trong thời tiết ấm và sau mưa. Hồi nhỏ học vạn vật thì nghe thầy cô nói là ban ngày, cây thả oxygen và hút Gas Carbonique vào. Nay thì được biết thêm không khí là không đơn giản như hồi nhỏ học.

Cách thửo trước khi đi ngủ để ngủ an giấc, ít bị cortisol tăng

Khi đi trong rừng, người ta hít các phân tử này vào phổi và hấp thụ qua da. Khi vào cơ thể, chúng dường như trực tiếp kích thích sự sản xuất và hoạt động của các tế bào miễn dịch mà giáo sư Li đo lường trong phòng thí nghiệm. Năm ngoái, khi mình đi bộ một mình 375 km tại Ý Đại Lợi, thì cảm thấy rất lạ, tuy đường dài nhưng không mệt lại cảm thấy phấn chấn thêm, sau một ngày băng rừng lội suối. Ngoài ra mỗi tuần khi tập leo núi ở Đỉnh Baldy miền Nam Cali, tuần 2 lần, rồi lên 3, 4, 5 lần. Năm nay không leo núi, nên vợ mình thấy cũng xuống sắc lắm. Nay thì tối hai vợ chồng đi bộ 2 dặm. Nhưng không bằng leo núi có cây cối um tùm. Mình thích nhất là con đường mòn Baden Powell, có rất nhiều cây hay khu rừng có mấy cây cao gần Yosemite.

Theo dữ liệu của giáo sư Li, khoảng 50% lợi ích sức khỏe của việc đi bộ trong rừng đến từ chính thành phần hóa học của không khí. Nửa còn lại đến từ tác động của rừng lên hệ thần kinh. Đây là lúc câu chuyện không còn chỉ là miễn dịch mà trở thành vấn đề về xả stress.

Một nhóm nghiên cứu Nhật Bản khác đã đo cortisol, hormone stress chính của cơ thể ở 84 người tham gia tại 35 khu rừng khác nhau. Họ lấy mẫu trước và sau khi đi bộ 30 phút trong rừng, rồi so sánh với việc đi bộ tương tự trong môi trường đô thị. Kết quả cho thấy mức cortisol của những người đi rừng thấp hơn đáng kể so với những người đi trong thành phố. Nhịp tim và huyết áp của họ cũng thấp hơn. Hoạt động của hệ thần kinh đối giao cảm, hệ chịu trách nhiệm nghỉ ngơi và phục hồi tăng lên. Trong khi đó, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, hệ kích hoạt phản ứng chống lại hay bỏ qua giảm xuống. Mình nhớ doạ ở Paris, vào mùa thu, có anh bạn hay rủ về vùng Saint-Sever, Calvados để đi săn với bố anh ta. Mình thì không săn bắn nhưng đi theo họ săn mấy con chim phaisant. Khu rừng này không nhớ mấy trăm mẩu, của ông bà nội anh ta thì cảm thấy rất bình an. Toàn là rừng và rừng, lá vàng rơi như tây khóc mùa thu lá bay.

Sau đó, một nhà nghiên cứu tại Đại học Michigan tên Mary Carol Hunter thực hiện phiên bản thí nghiệm chặt chẽ nhất. Bà yêu cầu người tham gia “uống thuốc thiên nhiên”, (vào rừng) ba lần mỗi tuần trong tám tuần. Họ được tự chọn thời gian, địa điểm và thời lượng, miễn là ở ngoài trời, vào ban ngày, không dùng điện thoại, không trò chuyện và không vận động mạnh. Họ gửi mẫu nước bọt trước và sau mỗi lần để đo cortisol chính xác và loại trừ sự giảm tự nhiên trong ngày.

Kết quả cho thấy lượng cortisol giảm 21,3% mỗi giờ khi ở trong thiên nhiên, với hiệu quả lớn nhất xảy ra trong khoảng từ phút thứ 20 đến 30. Sau đó cortisol vẫn giảm nhưng chậm hơn. Liều tối thiểu để có hiệu quả rõ rệt chỉ là 20 phút ở ngoài trời, trong môi trường giống thiên nhiên. Tương tự người ta cũng khuyên nên tắm nắng mỗi ngày ít nhất 20 phút. Lý do là khi ánh nắng chạm làn da, phải đợi 20 phút sau thì cơ thể mới tạo được sinh tố D, giúp tạo calcium cho xương cốt. 

Vấn đề là ngày nay, thiên hạ bị định hướng bởi các công ty dược phẩm, lo sợ bị ung thư da nên không dám tắm nắng. Ra đường là họ bôi kem chống nắng. Người ta khuyên là tuỳ làn da, như da trắng thì chỉ phơi độ 20 phút còn da đen thì lâu hơn được. Có chị bạn bác sĩ giải thích vấn nạn là về già, các người lớn tuổi ở các vùng phiá bắc, quanh năm mùa đông nên họ ít ra nắng, nên thiếu sinh tố D. Còn Cali thì quanh năm có nắng nhưng thiên hạ ra đường lại sợ ăn nắng nên trét kem chống nắng nên không có ánh nắng mặt trời xuyên qua da để giúp tạo nên sinh tố D, cần thiết cho xương cốt nên về già xương cốt mềm, dễ bị té ngã khi đi bộ vì xương yếu khiến mất thân bằng. 

Có ông hàng xóm mỹ, bị ngã, gãy xương chậu và ống quyển phải đưa vào bệnh viện nhưng bác sĩ chưa cho mỗ. Từ ngày ông ta lọc thận, chỉ loanh quanh trong nhà nên thiếu ánh mặt trời. Dữ liệu cho biết là 75% người 65 tuổi trở lên, chết vì ngã. Té xuống có thể bị chấn thương sọ não, có thể gãy xương chậu thì khó lành vì lớn tuổi, xương mềm. Nằm dài trên giường thì không cử động cũng khó khăn.

Điều này không có nghĩa thiên nhiên thay thế được liệu pháp tâm lý hay thuốc men khi cần thiết. Hai thứ đó điều trị những vấn đề khác nhau, và chính ông Li cũng nhấn mạnh rằng “tắm rừng” là phương pháp hổ trợ, không phải thay thế điều trị y khoa.

Nhưng nghiên cứu đã xác nhận là cơ thể con người có phản ứng sinh lý khi ở giữa cây cối, tác động lên chính những hệ sinh học mà y học hiện đại đang cố gắng điều chỉnh bằng thuốc và quá trình điều trị và phản ứng này nhanh, đo được, và miễn phí.

Phần kỳ lạ nhất trong công trình nghiên cứu của giáo sư Li là điều ông thường nhắc lại: con người hiện đại dành hơn 90% thời gian sinh hoạt ở trong nhà hay sở làm. Cortisol luôn ở mức độ cao. Tế bào miễn dịch hoạt động chậm chạp. Cortisol cao có nguy cơ tăng lượng đường trong máu. Mình mới đọc tài liệu, họ giải thích bị thức giấc vào buổi sáng độ 3 giờ sáng không phải vì mắc tè, lý do chính là cortisol lên cao. Họ cho biết cortisol lên cao đến 9 giờ sáng, do đó họ khuyên không nên ăn sáng trước 9 giờ sáng.

Hệ thần kinh đối giao cảm hiếm khi có cơ hội hoạt động. Một hệ thống sinh học được hình thành qua hàng triệu năm sống dưới tán cây giờ đây phải vận hành trong những chiếc hộp bằng tường thạch cao và màn hình. Thêm không khí không được trong lành vì máy điều hoà không khí. Như lên xe hơi, trời nóng mở máy lạnh, họ khuyên mở cửa sổ mấy phút đầu trước khi mở máy điều hoà bắt đầu hoạt động. Lý do là trời nóng các chất hoá học của các thiết kế trong xe bị nóng khi chúng ta hít vào không tốt. Thêm chất Freon, làm lạnh lúc đầu tiên vì đọng lại trước khi tắt máy lần trước, có thể gây độc hại khi hít vào.

Mình cảm nhận từ ngày mua cái vườn, đi bộ chặt cây, hay làm các công việc khác ở vườn. Vườn lại toàn là dốc cao nên đi rất chậm, trung bình mỗi ngày là 4 dặm như ứng dụng Pedometer cho biết từ ngày 22 tháng 9 năm 2016 đến hôm nay, mình đã đi bộ được 21,770,342 bước chân hay 8,939 dặm đường.

Tình cờ mới khám phá ra ứng dụng đã ghi lại từ ngày mua IPhone đến giờ, cho biết mình đã đi bộ 8,939 dặm gần 10 năm nay

Nhớ ngày đầu tiên vào viếng cái vườn khi họ kêu bán. Từ thành phố, bổng nhiên vào đây với 1,200 cây bơ, mình cảm thấy có cái gì lạ lắm khó tả. Hơi thở chậm lại, trời nóng nhưng đứng dưới mấy cây bơ thấy mát hơn rất nhiều, nhìn ánh sáng mặt trời xuyên qua các nhánh cây, nghe tiếng chim hót, mình cảm thấy an bình. Có cái gì hôi thúc mình phải mua. Rồi sau này bỏ ý định xây nhà bán nên mình định bán cho mấy người muốn mua. Nhưng có lẻ trời bắt mình giữ cái vườn để phục hồi sức khoẻ cho mình. Làm vườn giúp mình khoẻ mạnh vì lao động chân tay. Đó là may mắn của cuộc đời. Có lẻ ơn trên đã xui khiến thiên hạ kêu mình để bán cái vườn cho mình.

Do đó mình muốn chia sẻ cảm giác an bình cho thân hữu nên lâu lâu có người muốn đến thăm vườn thì mình nhất trí. Ai ngờ khi họ đến vườn thì stress của họ càng gia tăng vì chỉ muốn đi tìm đi kiếm bơ để hái. Chả ai đến để đi bộ dưới các làn cây, hít thở không khí trong lành. Hình như vài người bạn của vợ mình, có hái bơ nhưng cũng đem theo đàn để trải chiếu ăn uống rồi hát hò.

Độc nhất có một anh, không biết từ đâu xuất hiện rồi hỏi mình có cần gì giúp không. Cứ mỗi tuần anh ta dành mấy tiếng đến phụ mình. Như mua mấy cái tag có số để đóng trên mỗi cây để làm dấu, tính bao nhiêu cây ở mỗi khu vực. Anh ta về hưu nhưng khoẻ lắm, đi rừng leo núi mỗi tuần. Lâu lâu lại nghe anh ta vác lều lên các công viên ở 1 tuần. Rồi khi mùa xuân đến, anh ta theo phụ các nhóm bảo vệ rừng, như sửa chửa lại các con đường mòn bị tuyết tan phá hư để thiên hạ có thể leo núi không nguy hiểm vì đường trơn trợt. Có lẻ sống như anh ta là phải đạo khi về vườn như người xưa hay nói khi hưu trí thì nên làm vườn cho có sức khoẻ.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn