Tại sao thiên hạ thích vào rừng chữa lành
Hôm nay nghe Podcast trên đường lên vườn thì có câu chuyện chữa lành như sau. Bên Nhật Bản và Nam Hàn, ngày nay người ta thích ra thiên nhiên, vào rừng để chữa lành, giảm stress, tăng hệ miễn dịch. Có lẻ như cuộc thử nghiệm của người Nhật làm từ trên hai thập niên qua. Có thấy trên mạng nói đến nhóm người vào rừng ôm cây chữa lành gì đó nhưng không hiểu lý do, nay nghe podcast này thì hiểu thêm một chút. Vườn mình có 1,200 cây bơ nên khi vào vườn mình cảm thấy có gì đó khác lạ, giúp mình không bị phiền não, an bình.
Một nhà miễn dịch học gốc Nhật - Trung, Qing Li đã dành 20 năm để chứng minh rằng các hợp chất hóa học mà cây cối thải vào không khí có thể đi vào máu của người tìm đến thiên nhiên, có cây cối rậm rạp, các hormone gây căng thẳng và tăng cường hệ miễn dịch theo cách mà chưa liệu pháp hay loại thuốc nào sánh được. Điều đáng chú ý là phần lớn dữ liệu này đã nằm trong các tạp chí y khoa Nhật Bản suốt hai thập niên. 20 năm nghiên cứu thì khả tín hơn là các influencer trên mạng tìm cách bán thuốc bổ sung.
Ông Qing Li, sinh ra tại Trung Cộng và du học tại Nhật Bản rồi ở lại, giáo sư lâm sàng tại Trường Y Nippon ở Tokyo và là chủ tịch Hiệp hội “Y học Rừng” Nhật Bản. Có cả tên nữa. Kinh. Chính phủ Nhật đã tài trợ nghiên cứu của ông từ năm 2004, và những công trình ông thực hiện chính là lý do liệu pháp “tắm rừng” hiện được kê toa chính thức tại Nhật Bản và Hàn Quốc.
Câu chuyện thực ra bắt đầu từ năm 1982, khi Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản đặt ra thuật ngữ “shinrin-yoku” để mô tả việc đi bộ chậm rãi, có ý thức trong rừng, nôm na là “tắm rừng”. Họ làm vậy vì lý do thực tế. Nhật Bản đang đô thị hóa nhanh, các bệnh liên quan đến stress tăng cao, làm việc quá độ trong khi quốc gia này có hàng nghìn km² rừng chưa được tận dụng. Ý tưởng là tạo lý do để mọi người ngưng làm việc, bước vào rừng... nhưng họ không hề biết điều gì thực sự xảy ra với cơ thể con người trong những chuyến đi đó cho đến khi giáo sư Qing Li thực hiện thí nghiệm chuẩn đầu tiên vào năm 2005.
Ông đưa 12 người đàn ông trưởng thành khỏe mạnh đi chuyến dã ngoại rừng kéo dài 3 ngày 2 đêm. Mỗi ngày họ đi bộ vài giờ, không gắng sức, không lộ trình hay bài tập thở cụ thể mà ngày nay mình thấy trên mạng tải lên do A.I. Họ chỉ đơn giản đi chậm qua rừng, hít thở không khí, quan sát thiên nhiên. Giáo sư Li lấy mẫu máu và nước tiểu trước chuyến đi, vào ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ bảy và ngày thứ ba mươi sau khi về nhà. Kết quả từ phòng thí nghiệm không giống bất kỳ những gì dự đoán. Có lần ai đó kêu muốn bán vườn bơ của họ ở vùng Escondido, mình chạy xuống thì thấy gần đó có một ngôi làng của người Việt tu hành chi đó. Hôm đó thấy họ đi bộ chậm chậm trên đường theo hàng dài như ông Thích Minh Tuệ đi khất thực. Không biết có phải họ thực hành tắm rừng hay không. Đứng bên đồi này nhìn sang khu vực của họ thì thấy có mấy cái chòi chắc họ chia nhau ở trong đó.
Hoạt động của một loại tế bào miễn dịch gọi là “tế bào tiêu diệt tự nhiên” (natural killer cell), một loại tế bào giúp cơ thể tiêu diệt tế bào ung thư và tế bào nhiễm virus đã gia tăng khoảng 50% trong chuyến đi rừng. Số lượng các tế bào này trong máu cũng tăng đáng kể. Khỏi cần uống thuốc hay xạ trị.
Ba loại protein chống ung thư do các tế bào này tạo ra như perforin, granzymes và granulysin đều tăng mạnh. Mình ghi các tên chất đạm nhưng chả biết có công dụng gì. Để tìm kiếm tài liệu đọc thêm sẽ bổ túc. Ai có tài liệu thì cho em xin. Họ không nói đến số lượng và hiệu ứng này không biến mất khi họ trở về nhà. Sự tăng cường miễn dịch vẫn đo được vào ngày thứ bảy sau chuyến hành trình và vẫn còn một phần vào ngày thứ ba mươi sau cuộc đi tắm rừng. Chỉ hai giờ mỗi ngày trong rừng đã nâng cấp hệ miễn dịch suốt cả tháng. Viết đến đây thì nhớ đến câu chuyện của một người gốc Hy Lạp, di dân qua Hoa Kỳ rồi khi bị bệnh ung thư, ông ta muốn về quê cha đất tổ để chết. Vấn đề là 20 năm sau, ông ta vẫn sống nhăn răng, họ cho biết nhờ ông ta về xứ nên ăn uống rau quả lại bình thường và có vườn để chăm sóc, hoạt động trong thiên nhiên. Có thể nhờ làm vườn, sống ở thiên nhiên khiến hệ miễn nhiễm của ông ta gia tăng, giúp giảm các tế bào ung thư như thí nghiệm bên Nhật Bản cho thấy. Chỉ có thử mới biết có hợp với trường hợp của mỗi cá nhân vì căng cơ khác nhau.
Một năm sau, giáo sư Li thực hiện thí nghiệm tương tự với phụ nữ và thu được kết quả gần như giống hệt. Sau đó ông thử với một nhóm đối chứng, thay vì vào rừng thì đi du lịch 3 ngày trong thành phố với cùng mức độ đi bộ, cùng chất lượng khách sạn và chế độ ăn uống. Kết quả các cuộc thử máu của nhóm đi chơi ở thành phố không có bất kỳ thay đổi đáng kể nào về hoạt động của tế bào miễn dịch nên họ kết luận chính khu rừng tạo ra tác động, không phải kỳ nghỉ hè. Nghỉ hè, chúng ta ăn uống như điên, chạy đôn chạy đáo, tìm xe, cái này chụp hình chỗ nọ. Uống rượu này nọ. Mình đã đi du lịch khá nhiều nhưng chỉ năm ngoái khi mình đi bộ tại Ý Đại Lợi 375 cây số thì mới thấy nhẹ nhàng chớ còn thường đi viếng các thành phố, là muốn đến chỗ này chỗ kia, viếng viện bảo tàng, xem nhạc nước, …, gặp thân hữu, ăn uống đủ trò nhất là đi du thuyền, xuống hải cảng là chạy như điên tỏng mấy tiếng đồng hồ rồi hối hả chạy về hải cảng, cả trễ tàu ra khơi, lên tàu ăn như điên nên chắc mình sẽ không đi du thuyền nữa.
Sự việc này được xác định là do các phân tử trong không khí gọi là phytoncides. Cây cối tạo ra các hợp chất này để tự vệ trước côn trùng, vi khuẩn và nấm. Các cây như thông, tuyết tùng, sồi và bách tiết ra chúng với lượng lớn, đặc biệt trong thời tiết ấm và sau mưa. Hồi nhỏ học vạn vật thì nghe thầy cô nói là ban ngày, cây thả oxygen và hút Gas Carbonique vào. Nay thì được biết thêm không khí là không đơn giản như hồi nhỏ học.
Khi đi trong rừng, người ta hít các phân tử này vào phổi và hấp thụ qua da. Khi vào cơ thể, chúng dường như trực tiếp kích thích sự sản xuất và hoạt động của các tế bào miễn dịch mà giáo sư Li đo lường trong phòng thí nghiệm. Năm ngoái, khi mình đi bộ một mình 375 km tại Ý Đại Lợi, thì cảm thấy rất lạ, tuy đường dài nhưng không mệt lại cảm thấy phấn chấn thêm, sau một ngày băng rừng lội suối. Ngoài ra mỗi tuần khi tập leo núi ở Đỉnh Baldy miền Nam Cali, tuần 2 lần, rồi lên 3, 4, 5 lần. Năm nay không leo núi, nên vợ mình thấy cũng xuống sắc lắm. Nay thì tối hai vợ chồng đi bộ 2 dặm. Nhưng không bằng leo núi có cây cối um tùm. Mình thích nhất là con đường mòn Baden Powell, có rất nhiều cây hay khu rừng có mấy cây cao gần Yosemite.
Theo dữ liệu của giáo sư Li, khoảng 50% lợi ích sức khỏe của việc đi bộ trong rừng đến từ chính thành phần hóa học của không khí. Nửa còn lại đến từ tác động của rừng lên hệ thần kinh. Đây là lúc câu chuyện không còn chỉ là miễn dịch mà trở thành vấn đề về xả stress.
Một nhóm nghiên cứu Nhật Bản khác đã đo cortisol, hormone stress chính của cơ thể ở 84 người tham gia tại 35 khu rừng khác nhau. Họ lấy mẫu trước và sau khi đi bộ 30 phút trong rừng, rồi so sánh với việc đi bộ tương tự trong môi trường đô thị. Kết quả cho thấy mức cortisol của những người đi rừng thấp hơn đáng kể so với những người đi trong thành phố. Nhịp tim và huyết áp của họ cũng thấp hơn. Hoạt động của hệ thần kinh đối giao cảm, hệ chịu trách nhiệm nghỉ ngơi và phục hồi tăng lên. Trong khi đó, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, hệ kích hoạt phản ứng chống lại hay bỏ qua giảm xuống. Mình nhớ doạ ở Paris, vào mùa thu, có anh bạn hay rủ về vùng Saint-Sever, Calvados để đi săn với bố anh ta. Mình thì không săn bắn nhưng đi theo họ săn mấy con chim phaisant. Khu rừng này không nhớ mấy trăm mẩu, của ông bà nội anh ta thì cảm thấy rất bình an. Toàn là rừng và rừng, lá vàng rơi như tây khóc mùa thu lá bay.
Sau đó, một nhà nghiên cứu tại Đại học Michigan tên Mary Carol Hunter thực hiện phiên bản thí nghiệm chặt chẽ nhất. Bà yêu cầu người tham gia “uống thuốc thiên nhiên”, (vào rừng) ba lần mỗi tuần trong tám tuần. Họ được tự chọn thời gian, địa điểm và thời lượng, miễn là ở ngoài trời, vào ban ngày, không dùng điện thoại, không trò chuyện và không vận động mạnh. Họ gửi mẫu nước bọt trước và sau mỗi lần để đo cortisol chính xác và loại trừ sự giảm tự nhiên trong ngày.
Kết quả cho thấy lượng cortisol giảm 21,3% mỗi giờ khi ở trong thiên nhiên, với hiệu quả lớn nhất xảy ra trong khoảng từ phút thứ 20 đến 30. Sau đó cortisol vẫn giảm nhưng chậm hơn. Liều tối thiểu để có hiệu quả rõ rệt chỉ là 20 phút ở ngoài trời, trong môi trường giống thiên nhiên. Tương tự người ta cũng khuyên nên tắm nắng mỗi ngày ít nhất 20 phút. Lý do là khi ánh nắng chạm làn da, phải đợi 20 phút sau thì cơ thể mới tạo được sinh tố D, giúp tạo calcium cho xương cốt.
Vấn đề là ngày nay, thiên hạ bị định hướng bởi các công ty dược phẩm, lo sợ bị ung thư da nên không dám tắm nắng. Ra đường là họ bôi kem chống nắng. Người ta khuyên là tuỳ làn da, như da trắng thì chỉ phơi độ 20 phút còn da đen thì lâu hơn được. Có chị bạn bác sĩ giải thích vấn nạn là về già, các người lớn tuổi ở các vùng phiá bắc, quanh năm mùa đông nên họ ít ra nắng, nên thiếu sinh tố D. Còn Cali thì quanh năm có nắng nhưng thiên hạ ra đường lại sợ ăn nắng nên trét kem chống nắng nên không có ánh nắng mặt trời xuyên qua da để giúp tạo nên sinh tố D, cần thiết cho xương cốt nên về già xương cốt mềm, dễ bị té ngã khi đi bộ vì xương yếu khiến mất thân bằng.
Có ông hàng xóm mỹ, bị ngã, gãy xương chậu và ống quyển phải đưa vào bệnh viện nhưng bác sĩ chưa cho mỗ. Từ ngày ông ta lọc thận, chỉ loanh quanh trong nhà nên thiếu ánh mặt trời. Dữ liệu cho biết là 75% người 65 tuổi trở lên, chết vì ngã. Té xuống có thể bị chấn thương sọ não, có thể gãy xương chậu thì khó lành vì lớn tuổi, xương mềm. Nằm dài trên giường thì không cử động cũng khó khăn.
Điều này không có nghĩa thiên nhiên thay thế được liệu pháp tâm lý hay thuốc men khi cần thiết. Hai thứ đó điều trị những vấn đề khác nhau, và chính ông Li cũng nhấn mạnh rằng “tắm rừng” là phương pháp hổ trợ, không phải thay thế điều trị y khoa.
Nhưng nghiên cứu đã xác nhận là cơ thể con người có phản ứng sinh lý khi ở giữa cây cối, tác động lên chính những hệ sinh học mà y học hiện đại đang cố gắng điều chỉnh bằng thuốc và quá trình điều trị và phản ứng này nhanh, đo được, và miễn phí.
Phần kỳ lạ nhất trong công trình nghiên cứu của giáo sư Li là điều ông thường nhắc lại: con người hiện đại dành hơn 90% thời gian sinh hoạt ở trong nhà hay sở làm. Cortisol luôn ở mức độ cao. Tế bào miễn dịch hoạt động chậm chạp. Cortisol cao có nguy cơ tăng lượng đường trong máu. Mình mới đọc tài liệu, họ giải thích bị thức giấc vào buổi sáng độ 3 giờ sáng không phải vì mắc tè, lý do chính là cortisol lên cao. Họ cho biết cortisol lên cao đến 9 giờ sáng, do đó họ khuyên không nên ăn sáng trước 9 giờ sáng.
Hệ thần kinh đối giao cảm hiếm khi có cơ hội hoạt động. Một hệ thống sinh học được hình thành qua hàng triệu năm sống dưới tán cây giờ đây phải vận hành trong những chiếc hộp bằng tường thạch cao và màn hình. Thêm không khí không được trong lành vì máy điều hoà không khí. Như lên xe hơi, trời nóng mở máy lạnh, họ khuyên mở cửa sổ mấy phút đầu trước khi mở máy điều hoà bắt đầu hoạt động. Lý do là trời nóng các chất hoá học của các thiết kế trong xe bị nóng khi chúng ta hít vào không tốt. Thêm chất Freon, làm lạnh lúc đầu tiên vì đọng lại trước khi tắt máy lần trước, có thể gây độc hại khi hít vào.
Mình cảm nhận từ ngày mua cái vườn, đi bộ chặt cây, hay làm các công việc khác ở vườn. Vườn lại toàn là dốc cao nên đi rất chậm, trung bình mỗi ngày là 4 dặm như ứng dụng Pedometer cho biết từ ngày 22 tháng 9 năm 2016 đến hôm nay, mình đã đi bộ được 21,770,342 bước chân hay 8,939 dặm đường.
Nhớ ngày đầu tiên vào viếng cái vườn khi họ kêu bán. Từ thành phố, bổng nhiên vào đây với 1,200 cây bơ, mình cảm thấy có cái gì lạ lắm khó tả. Hơi thở chậm lại, trời nóng nhưng đứng dưới mấy cây bơ thấy mát hơn rất nhiều, nhìn ánh sáng mặt trời xuyên qua các nhánh cây, nghe tiếng chim hót, mình cảm thấy an bình. Có cái gì hôi thúc mình phải mua. Rồi sau này bỏ ý định xây nhà bán nên mình định bán cho mấy người muốn mua. Nhưng có lẻ trời bắt mình giữ cái vườn để phục hồi sức khoẻ cho mình. Làm vườn giúp mình khoẻ mạnh vì lao động chân tay. Đó là may mắn của cuộc đời. Có lẻ ơn trên đã xui khiến thiên hạ kêu mình để bán cái vườn cho mình.
Do đó mình muốn chia sẻ cảm giác an bình cho thân hữu nên lâu lâu có người muốn đến thăm vườn thì mình nhất trí. Ai ngờ khi họ đến vườn thì stress của họ càng gia tăng vì chỉ muốn đi tìm đi kiếm bơ để hái. Chả ai đến để đi bộ dưới các làn cây, hít thở không khí trong lành. Hình như vài người bạn của vợ mình, có hái bơ nhưng cũng đem theo đàn để trải chiếu ăn uống rồi hát hò.
Độc nhất có một anh, không biết từ đâu xuất hiện rồi hỏi mình có cần gì giúp không. Cứ mỗi tuần anh ta dành mấy tiếng đến phụ mình. Như mua mấy cái tag có số để đóng trên mỗi cây để làm dấu, tính bao nhiêu cây ở mỗi khu vực. Anh ta về hưu nhưng khoẻ lắm, đi rừng leo núi mỗi tuần. Lâu lâu lại nghe anh ta vác lều lên các công viên ở 1 tuần. Rồi khi mùa xuân đến, anh ta theo phụ các nhóm bảo vệ rừng, như sửa chửa lại các con đường mòn bị tuyết tan phá hư để thiên hạ có thể leo núi không nguy hiểm vì đường trơn trợt. Có lẻ sống như anh ta là phải đạo khi về vườn như người xưa hay nói khi hưu trí thì nên làm vườn cho có sức khoẻ.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
