Từ dinh Norodom đến dinh Độc Lập

 Từ dinh Norodom (Gia Long) đến dinh Độc Lập

Hôm nay có ông thần nào bên tây, có tên việt nhưng có cái họ là Nhật Bản, hình như lai tây, lại đi lính cho tây tải mấy tấm ảnh của dinh Norodom tại Sàigòn xưa và kể vụ ngày 4 tháng 4 năm 1955, ngày ông thủ tướng Ngô Đình Diệm truất phế cựu hoàng Bảo Đại. Dinh Norodom vì được người Sàigòn hay gọi vì nằm gần đường Norodom, tên của vua, cha của ông hoàng Sihanouk. Không khí rất căng thẳng vì mọi người đợi tin tức từ quân đội. Mình đoán là lính BÌnh Xuyên, và các đoàn thể khác vẫn còn trung thành với cựu hoàng Bảo Đại, đang ở Hương Cảng. Mình đọc đâu đó, mấy ông tàu Chợ Lớn, Bảy Viễn, Bình Xuyên chi tiền cho cựu hoàng ăn chơi ở Hương Cảng để đạt được các khu vực ăn chơi ở Đại Thế Giới.

Dinh Norodom vì con đường dẫn vào mang tên vị hoàng thân Cao Miên

Cựu hoàng Bảo Đại, bị người Pháp, người Mỹ làm áp lực mời ông Ngô Đình Diệm về làm thủ tướng trong khi ông ta ăn chơi ở Hương Cảng. Mình đoán là các nhóm vũ trang như Bình Xuyên, Ba Cụt và tàu Chợ Lớn, lộng hành sau khi người Pháp về nước. Thậm chí quân đội miền nam, nghe nói dưới sự lãnh đạo của tướng Nguyễn Văn HInh, có bố là Nguyễn Văn Tâm, cựu thủ tướng trước khi ông Diệm về nước, không nghe lời ông Diệm nên nhóm ông Diệm bắt buộc truất phế vua Bảo Đại để dễ làm việc hơn.

Cũng nên nhắc lại thực dân pháp chia Việt Nam thành 3 miền: miền nam thì thuộc của Pháp nên cư dân miền nam (cochinchine) được xem là công dân pháp nên mấy ông như tướng Nguyễn Văn Hinh, Trần Văn Đôn khi xưa là có quốc tịch pháp. Ông Hinh học bên tây về, được phong làm tướng, tổng tham mưu trưởng quân đội quốc gia Việt Nam, mang quân hàm trung tướng, và được De Gaulle ủng hộ.

Ông Hinh không chấp nhận ông Diệm làm Thủ tướng và công khai chỉ trích ông là “kẻ độc tài”, “không có năng lực”. Ngược lại, ông Diệm coi ông Hinh là mối đe dọa lớn vì ông Hinh kiểm soát quân đội và có hậu thuẫn từ Pháp. Ông Hinh được Pháp và một số tướng lĩnh ủng hộ, trong khi Diệm ngày càng được Mỹ hậu thuẫn.

Tháng 8–10/1954: ông Hinh công khai thách thức ông Diệm, đòi ông Diệm từ chức hoặc thành lập chính phủ mới. Ông tập trung quân đội quanh Sài Gòn và chuẩn bị đảo chính. Ông Hinh tuyên bố sẽ “đánh Diệm như đánh Việt Minh”. Ông Diệm khéo léo dùng chiến thuật trì hoãn, đàm phán, đồng thời củng cố lực lượng trung thành và vận động Mỹ ủng hộ. Cuối năm 1954 – đầu 1955: ông Diệm ra lệnh cách chức ông Hinh. Ông Hinh không chấp hành và tiếp tục chống đối. Tháng 4/1955: ông Diệm quyết liệt hành động, loại bỏ ảnh hưởng của Bình Xuyên và các tướng lĩnh đối lập. Ông Hinh buộc phải lưu vong sang Pháp để tránh bị bắt hoặc thanh trừng.

Ngô Đình Diệm thắng lợi hoàn toàn, củng cố quyền lực và sau đó tổ chức trưng cầu dân ý năm 1955 để truất phế cựu hoàng Bảo Đại, thành lập Việt Nam Cộng hòa (1955) và tự xưng Tổng thống. Ông Nguyễn Văn Hinh sống lưu vong tại Pháp đến cuối đời (mất năm 2004), không quay lại Việt Nam. Xung đột này đánh dấu bước ngoặt giúp Ngô Đình Diệm loại bỏ đối thủ lớn nhất trong quân đội, từ đó xây dựng chế độ gia đình trị (với vai trò của Ngô Đình Nhu và Madame Nhu).

Dinh Norodom (còn gọi là Dinh Thống đốc Nam Kỳ hoặc Dinh Toàn quyền) là một công trình kiến trúc quan trọng và mang tính biểu tượng của Sài Gòn thời thuộc địa Pháp. Đây là tiền thân của Dinh Độc Lập ngày nay. Mình thấy tiếc là cái dinh này bị đập bỏ thay vì sửa chửa lại sau khi bị bỏ bom. Kiến trúc rất đẹp. Chán Mớ Đời 

Năm 1868, chính quyền thực dân Pháp quyết định xây dựng một dinh thự sang trọng tại trung tâm Sài Gòn để làm nơi ở và làm việc cho Thống đốc Nam Kỳ do Kiến trúc sư: Achille-Antoine Hermitte (một kiến trúc sư trẻ người Pháp, tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Paris) thiết kế. Ngày 23 tháng 3 năm 1868, do Thống đốc Pierre-Paul de La Grandière đặt viên đá đầu tiên. Năm 1871–1873 (nội thất hoàn tất khoảng 1875). Chi phí xây dựng rất lớn, lên đến hơn 4 triệu franc (một khoản tiền khổng lồ lúc bấy giờ), với nhiều vật liệu nhập từ Pháp.

Dinh được xây theo phong cách Tân Baroque (kiến trúc Napoleon III), mặt bằng hình chữ T, mặt tiền rộng khoảng 80m. Đây là một trong những công trình hoành tráng nhất Đông Dương lúc bấy giờ, với khuôn viên rộng lớn (khoảng 450m x 300m), nhiều đường nội bộ và không gian tiếp khách có thể chứa hàng trăm người. Vì nằm đầu Đại lộ Norodom (nay là đường Lê Duẩn), nên được gọi là Dinh Norodom (theo tên vua Norodom của Campuchia).

Ban đầu, trước khi xây dinh đá, Pháp từng dựng một ngôi nhà gỗ tạm nhập từ Singapore.

Các giai đoạn sử dụng

• 1868–1887: Là Dinh Thống đốc Nam Kỳ.
• 1887 trở đi: Khi Pháp thành lập Liên bang Đông Dương, dinh trở thành nơi ở và làm việc của Toàn quyền Đông Dương tại Sài Gòn (Dinh Toàn quyền). Nó là trung tâm quyền lực thuộc địa ở Nam Kỳ.18
• Trong Thế chiến II và giai đoạn 1945: Dinh từng bị Nhật Bản chiếm dụng sau đảo chính Pháp (9/3/1945).
• Ngày 7 tháng 9 năm 1954, sau Hiệp định Genève, Pháp bàn giao dinh cho chính quyền Quốc gia Việt Nam.
• Năm 1955, Ngô Đình Diệm thành lập Việt Nam Cộng hòa, đổi tên thành Dinh Độc Lập và dùng làm dinh Tổng thống. Ông cùng gia đình (bao gồm Ngô Đình Nhu và Trần Lệ Xuân) sống và làm việc tại đây.
• Ngày 27 tháng 2 năm 1962, hai phi công Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc (Quân lực Việt Nam Cộng hòa) lái máy bay ném bom tấn công dinh, làm sập cánh trái. Ngô Đình Diệm ra lệnh phá dỡ toàn bộ dinh cũ và xây dinh mới trên nền cũ.
• Dinh mới do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế (kiến trúc hiện đại Việt Nam), khởi công năm 1962, khánh thành năm 1966. Tổng thống Ngô Đình Diệm không kịp sử dụng vì bị đảo chính và sát hại năm 1963. Sau này là nơi làm việc của tổng thống Nguyễn Văn Thiệu cho đến năm 1975.

Khi dinh hoàn thành (1873), người ta đặt tên theo con đường chính dẫn vào dinh, giống như nhiều công trình thuộc địa khác. Đây là cách thông thường để vinh danh các đồng minh hoặc người có liên quan trong hệ thống thuộc địa Pháp.

Dinh Gia Long bị dội bom

Mình đoán là ông Diệm sợ bị dội bom nữa nên quyết định xây dinh Độc Lập, kiên cố hơn, có hầm núp bom.

Vô Nam là chọn tự do, không hình này ở ngoài bắc hay trong Nam khi sau 1954, có người bắc vào nam và người trong nam tập kết ra bắc

Mình xin tải mấy tấm ảnh của ông thần bên tây và một số mình đã lượm từ lâu, định viết về dinh này nhưng quên. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Rút ống hay không rút ống

 Rút hay không rút ống (Đó là câu hỏi cho người ở lại)

Sáng nay nói chuyện với bà hàng xóm. Bà ta cho biết ông chồng bị lọc thận nên chả làm gì được thêm bị ngã, gãy xương chậu nên áp huyết thấp, ngồi dậy là bị chóng mặt nên cuối cùng bà ta quyết định rút ống thở cho ông chồng ngày đầu tháng sau 2 tuần vật vã ở nhà thương khi xe cứu thương đưa ông chồng bị ngã vào cấp cứu. Bà ta không muốn ông chồng sống như thực vật. 

Mình biết một ông người Việt, giàu có, bị tai biến khi về Việt Nam nên gia đình đưa qua Thái Lan chữa trị không được nên mướn máy bay chở về Hoa Kỳ. Và từ hơn 10 năm nay, ông ta sống như thực vật, mỗi ngày có y tá đến thay thế thức ăn và nước biển cho ông ta vì gia đình theo đạo công giáo nên không muốn rút ống khi chúa chưa cho hộ khẩu về thiên quốc.

Ngày nay, khoa học có thể giúp con người sống lâu hơn với những công nghệ y khoa hiện đại giúp kéo dài đời sống nhưng câu hỏi là có nên sống như vậy hay không. Để gia đình vãn giữ những hình ảnh tươi đẹp trước đây thay vì cơ thể teo dần, nằm lêu bêu không biết ai là ai. 

Tuỳ theo mỗi gia đình, mỗi tôn giáo. Nhớ có dạo ông nào có bà vợ sống thực vật lâu năm, ông ta muốn lập gia đình lại nên muốn rút ống bà vợ thực vật nhưng gia đình vợ không chịu nên đưa nhau ra toà mút mùa lệ thuỷ. Cuối cùng toà án phán, cho ông ta rút ống nên được giải thoát và đi lấy vợ khác. Hởi cô vợ của tôi ơi, sống thiêng thì cho anh đi lấy vợ khác. Có lẻ bà này không muốn chồng đi lấy vợ khác nên ghen, không muốn chết. Chán Mớ Đời 

Dạo mình mới sang Hoa Kỳ, có ông bác sĩ bị rút bằng đủ trò, tên Jack Kevorkian giúp bệnh nhân tiêu diêu miền cực lạc theo lời yêu cầu của họ mà họ gọi ông ta là bác sĩ tử thần. Từ đó có những đạo luật tùy tiểu bang giúp bệnh nhân chết theo mong muốn của họ. Hình như nữ sĩ Quỳnh Dao, tác giả Mùa Thu Lá Bay cũng kết thúc cuộc đời mình như mong đợi sau khi đau ốm liên miên. Ai buồn đời thì xem đường dẫn về ông bác sĩ chuyên giúp bệnh nhân chết sớm.

 https://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Kevorkian

Doctors who help patients end their lives do so under strict, state-regulated guidelines known as Medical Aid in Dying (MAID) or physician-assisted death. It is a legal practice in 10 U.S. states (including California) and Washington, D.C., as well as in countries like Canada. [1, 2, 3]

Nhưng muốn thực hiện di nguyện này thì phải làm giấy tờ thị thực trước khi vào nhà thương vì khi đụng trận, bác sĩ hỏi giấy tờ đâu là ngọng. Khi làm giấy tờ thừa kế (estate planning) với Family trust thì nên làm thêm mấy tờ uỷ quyền (Power of attorney) về tài chánh cũng như y tế. Khi cần thì lấy ra đưa cho bác sĩ xem hay ngân hàng.

Tuy nhiên cũng có những hội đoàn tôn giáo lên án vấn đề rút ống, biểu tình đủ trò. Ở Cali thì tương đối dễ hơn vì dân tình rất thoáng chớ đến các tiểu bang khác thì mệt. Do đó chỉ có 10 tiểu bang cho phép việc người ra đi có đôi dòng lệ. Chán Mớ Đời 

Tuỳ mỗi gia đình, như bà hàng xóm thì tin rằng nếu để ông chồng sống như thực vật thì không phải là sống, lại làm khổ gia đình trong khi ông kia nằm Coma cả trên 10 năm trời vì họ theo Thiên Chúa Giáo thì đành chấp nhận. Quan trọng nhất là chính mình, làm giấy tờ trước để khỏi phiền luỵ con cháu khi đụng trận. Vì con cháu có đứa muốn giữ có đứa muốn rút ống, lại sinh ra anh em bất hoà. Do đó người ta khuyên chúng ta nên thực hiện việc này để sau này không làm phiền con cái. Chán Mớ Đời 

Thường anh em trong nhà khi cha mẹ còn sống thì ít ai để ý, chăm sóc , viếng thăm nhưng khi đụng chuyện thì cứ cãi nhau vì tự xưng mình thương cha mẹ hơn các người kia bú xua la mua. Thật ra cha mẹ đều nhìn rõ sự việc nhưng không nói ra. Cho nên có cãi nhau thì trên bàn thờ ông bà vẫn hiểu hết mọi chuyện. Thương cha mẹ thì khi còn sống nên viếng thăm chớ rồi khi chết thì có bạc triệu trong tay cũng chả làm gì. Làm cỗ cho to để nói với xóm làng mình là đệ nhất Nhị Thập Tứ Hiếu nhưng chính bản thân mình đều biết. Cãi nhau như để thoả lấp sự hối tiếc của mình. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Túc cầu và tài chánh (chính trị)

 Thể thao và tài chánh

Mấy ngày qua chúng ta chứng kiến vụ thẻ đỏ của cầu thủ Hoa Kỳ Balogun được tạm xếp lại để anh ta có thể thi đấu trong trận với Bỉ quốc. Nhiều người kêu là tham nhũng bú xua la mua. Trên thực tế ngày nay, thể thao là môn đẻ ra tiền và rất nhiều tiền. FIFA ký hợp đồng với nhiều thương hiệu và truyền thông để cho truyền hình trực tiếp. Các cầu thủ cũng như đội tuyển được các công ty tặng tiền để thi đấu. Nếu thi đấu tốt có thể thay đổi cuộc đời, được các câu lạc bộ lớn mướn, tiền lương cao hơn. Do đó chúng ta thấy nhiều cầu thủ chơi xấu vì tiền thưởng quá nhiều nếu thắng được vào vòng trong.

Hôm qua xem trận đấu Hoa Kỳ -Bỉ có hiệp nhất sau đó thì hết muốn coi vì thấy rõ hai đội tuyển đẳng cấp khác nhau. Hoa Kỳ đá khá hơn xưa nhưng đội tuyển Bỉ quốc là một trong những đội tuyển giỏi nhất thêm có thủ môn được xem là số một thế giới. Cho nên mấy vụ thẻ đỏ hay thẻ vàng không ăn thua vì vòng trong họ mới đá thật sự.

Điển hình khi xưa, muốn thi đấu thế vận hội, chỉ có các tuyển thủ tài tử, nghĩa là không có lương thường nhật khi chơi một môn thể thao nào. Ngày nay, tất cả các cầu thủ chuyên nghiệp đều được thi đấu ở thế vận hội, nếu không ít ai xem. Cho nên khó mà nói đến tinh thần thể thao này nọ. 

Người ta ngạc nhiên là mỗi trận đổi tuyển phải bận áo quần màu khác, lý do là đã ký hợp đồng với các thương hiệu là trong một năm họ phải bận áo quần có thương hiệu được gắn trên áo. Và cũng để bán thêm áo quần cho người ham mộ. Áo màu đỏ cho thương hiệu giày, áo màu xanh là cho thương hiệu nào đó. Điểm đặc biệt là đa số các cầu thủ mang giày màu hồng vì sẽ nổi trên sân cỏ màu xang và khiến khán giả chú ý đến hiệu giày đang mang để quảng cáo tiếp.

Điển hình là cầu thủ của Ba-tây Neimar, dù bị thương nhưng huấn luyện viên quốc gia phải đem anh ta theo. Mỗi trận Ba Tây đá đều có quay cảnh anh ta đứng ngồi để quảng cáo. Nghe đâu vụ này khiến đội tuyển bất bình nên không hợp sức thi đấu. Mình đọc tin tức thì như cầu thủ Ronaldo của Bồ Đào nha cũng vậy bị thẻ đỏ phạt 2 trận nhưng vì thương hiệu, quảng cáo đành gạt qua một bên. Có danh sách các cầu thủ danh tiếng khác. Chán Mớ Đời 

Ai cũng muốn xem thể thao theo tinh thần thể thao ngày xưa nhưng khi tiền bạc được dính vào thì khó có thể cưỡng lại được. Vì nếu không chúng ta phải trả tiền xem đài truyền hình rất nhiều. Họ cho xem gần như miễn phí thì bù lại cần quảng cáo để có thể trả chi phí cho sự tổ chức. Chúng ta sống ngày nay tỏng hoàn cảnh là tiền bạc đã làm giảm đạo đức, tinh thần thể tháo gia. Thể thao ngày nay là một show trình diễn, cần có cầu thủ nổi tiếng mới thu hút khán giả, mới làm tiền.

Kỳ này tổ chức ở Bắc Mỹ nên chắc không lỗ vì trước đây, các nước tổ chức giải túc cầu thế giới đều lỗ nặng. FIFA kêu là sẽ đem lại du khách, khách sạn này nọ. Điển hình là Qatar kỳ trước, xứ này giàu nên xây cất các vận đồng trường nhưng thu vào không bao nhiêu. Kỳ này ở Bắc Mỹ thì tương đối không cần phải xây vận động trường mới, nhất là ở Hoa Kỳ các sân vận động có thể chứa cả 100,000 khán giả. Kỳ này thấy khán giả ngoại quốc như Hoà Lan, ở ngoài sân vận động xem truyền hình vì vé quá cao mà cũng đầy.

Giải FIFA World Cup không chỉ là sự kiện thể thao mà còn là một “cỗ máy kiếm tiền” khổng lồ, nhưng lợi ích phân bổ không đồng đều giữa FIFA, các nhà tài trợ, du lịch và quốc gia/chủ nhà. FIFA là bên hưởng lợi lớn nhất. Với World Cup 2026 (đồng tổ chức Mỹ - Canada - Mexico, 48 đội, 104 trận):

Doanh thu dự kiến cho chu kỳ 2023-2026: Khoảng 11-13 tỷ USD, trong đó phần lớn từ năm 2026 (~8.9 tỷ USD).

• Quyền truyền hình/phát sóng: ~3.9 tỷ USD (chiếm tỷ lệ lớn nhất).
• Vé + dịch vụ hospitality (VIP): ~3 tỷ USD (tăng mạnh nhờ dynamic pricing, vé có thể lên hàng chục nghìn USD). Mình thấy ở Los Angeles có thể lên $91,000.
• Tài trợ (sponsorships): ~2.8 tỷ USD.
• Các nguồn khác: Licensing, merchandise…

So với Qatar 2022 (~7.5-7.6 tỷ USD), đây là mức cao kỷ lục. FIFA là tổ chức phi lợi nhuận nhưng tái đầu tư phần lớn vào phát triển bóng đá toàn cầu (prize money, hỗ trợ liên đoàn), dù vẫn giữ lợi nhuận lớn. Tiền thưởng (prize money): Tổng ~871 triệu USD (tăng mạnh), đội vô địch nhận khoảng 50-53 triệu USD.

Các quốc gia chủ nhà thường chịu chi phí khổng lồ về sân vận động, hạ tầng, an ninh, giao thông:

Brazil 2014: ~11-15 tỷ USD.

Nga 2018: ~14-16 tỷ USD.

Qatar 2022: ~200 tỷ USD (bao gồm hạ tầng tổng thể). Mà thâu về chả bao nhiêu.

2026: FIFA chi ~3.8-4 tỷ USD cho vận hành. Các thành phố chủ nhà Mỹ chịu hàng trăm triệu USD (an ninh, hỗ trợ), dù có hỗ trợ liên bang (FEMA ~625 triệu USD). Nhiều thành phố có nguy cơ lỗ (ví dụ New York dự kiến lỗ hàng chục triệu).

Nhiều nghiên cứu cho thấy lợi ích kinh tế thường bị thổi phồng, chi phí dài hạn (sân vận động “ma”) cao, trong khi lợi ích du lịch ngắn hạn. Dự báo tích cực: World Cup 2026 có thể góp 17-40 tỷ USD vào GDP Mỹ (và tổng thể Bắc Mỹ), tạo hàng trăm nghìn việc làm (du lịch, khách sạn, bán lẻ, vận tải). Du khách quốc tế tăng mạnh. Nghe nói có trên 3,5 triệu vé đã được bán.

Thực tế: Tác động thường tập trung ngắn hạn (tháng diễn ra), lợi ích lan tỏa không đều. FIFA và các công ty đa quốc gia (truyền hình, tài trợ) hưởng phần lớn. Chủ nhà có thể được lợi về hình ảnh, hạ tầng lâu dài nếu quản lý tốt (như Đức 2006), nhưng nhiều trường hợp không đạt kỳ vọng. Nếu không sử dụng lâu dài sẽ banh ta lông.

Tài trợ: Các ông lớn như Coca-Cola, McDonald’s, ngân hàng, công nghệ… chi hàng trăm triệu USD. Nên họ cần nhiều đòi hỏi như Ronaldo, Neymar,…cần phải được chơi hay bận áo có huy hiệu thương hiệu của họ. Như cầu thủ Messi, mỗi năm lên đến 185 triệu trong khi đá cho câu lạc bộ thì đâu 10% số tiền nhận hàng năm.

Rủi ro: Lạm phát, di dời dân cư, nợ công, “white elephant” (sân vận động bỏ hoang).

Xu hướng: World Cup ngày càng thương mại hóa (dynamic pricing vé, mở rộng số trận) để tối đa hóa doanh thu.

World Cup mang lại dòng tiền khổng lồ (hàng chục tỷ USD), nhưng FIFA và đối tác thương mại hưởng lợi chính, trong khi chủ nhà phải cân nhắc kỹ chi phí vs. lợi ích dài hạn. Nhiều chuyên gia kinh tế nghi ngờ giá trị “cú hích” thực sự so với đầu tư. Thường để làm đẹp mặt đẹp lòng chính phủ tổ chức chớ chả có ăn gì cả. Hoa Kỳ kỳ này làm ăn nhiều chắc chắn không lỗ vì không phải xây dựng hạ tầng cơ sở như các nước tổ chắc trước đây.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn