Từ dinh Norodom (Gia Long) đến dinh Độc Lập

 Từ dinh Norodom (Gia Long) đến dinh Độc Lập

Hôm nay có ông thần nào bên tây, có tên việt nhưng có cái họ là Nhật Bản, hình như lai tây, lại đi lính cho tây tải mấy tấm ảnh của dinh Norodom tại Sàigòn xưa và kể vụ ngày 4 tháng 4 năm 1955, ngày ông thủ tướng Ngô Đình Diệm truất phế cựu hoàng Bảo Đại. Dinh Norodom vì được người Sàigòn hay gọi vì nằm gần đường Norodom, tên của vua, cha của ông hoàng Sihanouk. Không khí rất căng thẳng vì mọi người đợi tin tức từ quân đội. Mình đoán là lính BÌnh Xuyên, và các đoàn thể khác vẫn còn trung thành với cựu hoàng Bảo Đại, đang ở Hương Cảng. Mình đọc đâu đó, mấy ông tàu Chợ Lớn, Bảy Viễn, Bình Xuyên chi tiền cho cựu hoàng ăn chơi ở Hương Cảng để đạt được các khu vực ăn chơi ở Đại Thế Giới.

Dinh Norodom vì con đường dẫn vào mang tên vị hoàng thân Cao Miên

Cựu hoàng Bảo Đại, bị người Pháp, người Mỹ làm áp lực mời ông Ngô Đình Diệm về làm thủ tướng trong khi ông ta ăn chơi ở Hương Cảng. Mình đoán là các nhóm vũ trang như Bình Xuyên, Ba Cụt và tàu Chợ Lớn, lộng hành sau khi người Pháp về nước. Thậm chí quân đội miền nam, nghe nói dưới sự lãnh đạo của tướng Nguyễn Văn HInh, có bố là Nguyễn Văn Tâm, cựu thủ tướng trước khi ông Diệm về nước, không nghe lời ông Diệm nên nhóm ông Diệm bắt buộc truất phế vua Bảo Đại để dễ làm việc hơn.

Cũng nên nhắc lại thực dân pháp chia Việt Nam thành 3 miền: miền nam thì thuộc của Pháp nên cư dân miền nam (cochinchine) được xem là công dân pháp nên mấy ông như tướng Nguyễn Văn Hinh, Trần Văn Đôn khi xưa là có quốc tịch pháp. Ông Hinh học bên tây về, được phong làm tướng, tổng tham mưu trưởng quân đội quốc gia Việt Nam, mang quân hàm trung tướng, và được De Gaulle ủng hộ.

Ông Hinh không chấp nhận ông Diệm làm Thủ tướng và công khai chỉ trích ông là “kẻ độc tài”, “không có năng lực”. Ngược lại, ông Diệm coi ông Hinh là mối đe dọa lớn vì ông Hinh kiểm soát quân đội và có hậu thuẫn từ Pháp. Ông Hinh được Pháp và một số tướng lĩnh ủng hộ, trong khi Diệm ngày càng được Mỹ hậu thuẫn.

Tháng 8–10/1954: ông Hinh công khai thách thức ông Diệm, đòi ông Diệm từ chức hoặc thành lập chính phủ mới. Ông tập trung quân đội quanh Sài Gòn và chuẩn bị đảo chính. Ông Hinh tuyên bố sẽ “đánh Diệm như đánh Việt Minh”. Ông Diệm khéo léo dùng chiến thuật trì hoãn, đàm phán, đồng thời củng cố lực lượng trung thành và vận động Mỹ ủng hộ. Cuối năm 1954 – đầu 1955: ông Diệm ra lệnh cách chức ông Hinh. Ông Hinh không chấp hành và tiếp tục chống đối. Tháng 4/1955: ông Diệm quyết liệt hành động, loại bỏ ảnh hưởng của Bình Xuyên và các tướng lĩnh đối lập. Ông Hinh buộc phải lưu vong sang Pháp để tránh bị bắt hoặc thanh trừng.

Ngô Đình Diệm thắng lợi hoàn toàn, củng cố quyền lực và sau đó tổ chức trưng cầu dân ý năm 1955 để truất phế cựu hoàng Bảo Đại, thành lập Việt Nam Cộng hòa (1955) và tự xưng Tổng thống. Ông Nguyễn Văn Hinh sống lưu vong tại Pháp đến cuối đời (mất năm 2004), không quay lại Việt Nam. Xung đột này đánh dấu bước ngoặt giúp Ngô Đình Diệm loại bỏ đối thủ lớn nhất trong quân đội, từ đó xây dựng chế độ gia đình trị (với vai trò của Ngô Đình Nhu và Madame Nhu).

Dinh Norodom (còn gọi là Dinh Thống đốc Nam Kỳ hoặc Dinh Toàn quyền) là một công trình kiến trúc quan trọng và mang tính biểu tượng của Sài Gòn thời thuộc địa Pháp. Đây là tiền thân của Dinh Độc Lập ngày nay. Mình thấy tiếc là cái dinh này bị đập bỏ thay vì sửa chửa lại sau khi bị bỏ bom. Kiến trúc rất đẹp. Chán Mớ Đời 

Năm 1868, chính quyền thực dân Pháp quyết định xây dựng một dinh thự sang trọng tại trung tâm Sài Gòn để làm nơi ở và làm việc cho Thống đốc Nam Kỳ do Kiến trúc sư: Achille-Antoine Hermitte (một kiến trúc sư trẻ người Pháp, tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Paris) thiết kế. Ngày 23 tháng 3 năm 1868, do Thống đốc Pierre-Paul de La Grandière đặt viên đá đầu tiên. Năm 1871–1873 (nội thất hoàn tất khoảng 1875). Chi phí xây dựng rất lớn, lên đến hơn 4 triệu franc (một khoản tiền khổng lồ lúc bấy giờ), với nhiều vật liệu nhập từ Pháp.

Dinh được xây theo phong cách Tân Baroque (kiến trúc Napoleon III), mặt bằng hình chữ T, mặt tiền rộng khoảng 80m. Đây là một trong những công trình hoành tráng nhất Đông Dương lúc bấy giờ, với khuôn viên rộng lớn (khoảng 450m x 300m), nhiều đường nội bộ và không gian tiếp khách có thể chứa hàng trăm người. Vì nằm đầu Đại lộ Norodom (nay là đường Lê Duẩn), nên được gọi là Dinh Norodom (theo tên vua Norodom của Campuchia).

Ban đầu, trước khi xây dinh đá, Pháp từng dựng một ngôi nhà gỗ tạm nhập từ Singapore.

Các giai đoạn sử dụng

• 1868–1887: Là Dinh Thống đốc Nam Kỳ.
• 1887 trở đi: Khi Pháp thành lập Liên bang Đông Dương, dinh trở thành nơi ở và làm việc của Toàn quyền Đông Dương tại Sài Gòn (Dinh Toàn quyền). Nó là trung tâm quyền lực thuộc địa ở Nam Kỳ.18
• Trong Thế chiến II và giai đoạn 1945: Dinh từng bị Nhật Bản chiếm dụng sau đảo chính Pháp (9/3/1945).
• Ngày 7 tháng 9 năm 1954, sau Hiệp định Genève, Pháp bàn giao dinh cho chính quyền Quốc gia Việt Nam.
• Năm 1955, Ngô Đình Diệm thành lập Việt Nam Cộng hòa, đổi tên thành Dinh Độc Lập và dùng làm dinh Tổng thống. Ông cùng gia đình (bao gồm Ngô Đình Nhu và Trần Lệ Xuân) sống và làm việc tại đây.
• Ngày 27 tháng 2 năm 1962, hai phi công Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc (Quân lực Việt Nam Cộng hòa) lái máy bay ném bom tấn công dinh, làm sập cánh trái. Ngô Đình Diệm ra lệnh phá dỡ toàn bộ dinh cũ và xây dinh mới trên nền cũ.
• Dinh mới do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế (kiến trúc hiện đại Việt Nam), khởi công năm 1962, khánh thành năm 1966. Tổng thống Ngô Đình Diệm không kịp sử dụng vì bị đảo chính và sát hại năm 1963. Sau này là nơi làm việc của tổng thống Nguyễn Văn Thiệu cho đến năm 1975.

Khi dinh hoàn thành (1873), người ta đặt tên theo con đường chính dẫn vào dinh, giống như nhiều công trình thuộc địa khác. Đây là cách thông thường để vinh danh các đồng minh hoặc người có liên quan trong hệ thống thuộc địa Pháp.

Dinh Gia Long bị dội bom

Mình đoán là ông Diệm sợ bị dội bom nữa nên quyết định xây dinh Độc Lập, kiên cố hơn, có hầm núp bom.

Vô Nam là chọn tự do, không hình này ở ngoài bắc hay trong Nam khi sau 1954, có người bắc vào nam và người trong nam tập kết ra bắc

Mình xin tải mấy tấm ảnh của ông thần bên tây và một số mình đã lượm từ lâu, định viết về dinh này nhưng quên. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Song Tịch, Bản Sắc

 

Song Tịch và bản thể

Ít ai hiểu được tâm trạng một người song tịch, có hai quốc tịch nếu không sống trong hoàn cảnh của họ. Hôm qua nói chuyện với anh bạn gốc mễ, hỏi tối nay có xem trận Mexico- Anh quốc. Anh ta kêu có. Đến nhà họ hàng để xem cho vui.

AI làm thì phải

Hai cha con đi xem trận đấu giữa Nam Phi-Gia-nã-đại, gặp hai vợ chồng gốc Mễ lên xe buýt, một bận áo của đội tuyển Mễ tây Cơ và một bận áo đội tuyển Hoa Kỳ. Hỏi anh ta là nếu mễ Tây Cơ đá với Hoa Kỳ thì anh chọn bên nào. Anh ta cho biết không biết vì anh ta vui khi một đội tuyển thắng nhưng đồng thời cũng buồn vì đội kia thua. Anh ta hỏi mình nếu Việt Nam đá với Hoa Kỳ thì mình theo ai. Mình nói dễ vì nước tôi sinh ra đã bị mất trong lịch sử nên chỉ còn Hoa Kỳ và Pháp để ủng hộ. Anh ta nói nước Việt Nam vẫn còn. Mình nói đúng nhưng một nước khác xâm chiến, diệt bỏ nước tôi nên chịu. Tên thì như nhau, địa lý vẫn như nhau nhưng ký ức của tôi thì khác. Chán Mớ Đời 

Anh ta cho biết là sinh ra và lớn lên tại Hoa Kỳ nhưng bố mẹ lại gốc Mễ. Ở nhà bố mẹ nói tiếng mễ, đúng hơn là phương ngữ của vùng họ sinh ra và lớn lên. Và anh ta trả lời bằng anh ngữ. Trang trí trong nhà là mễ, đặt thù, cơm ăn, xem truyền hình đài nói tiếng mễ. Nói chung ở nhà là anh ta là người Mễ. Nhưng khi ra đường anh ta ở Hoa Kỳ. Sống trong nền văn hoá mỹ, trường mỹ, tinh thần mỹ, chuyện tếu lâm mỹ, cãi nhau đều là mỹ, giá trị tinh thần đều là mỹ. Anh ta sống và lớn lên song song trong hai nền văn hoá Mễ và mỹ.

Khi anh ta nói về mễ tây Cơ, anh ta chỉ nói đến một nền văn hoá xa lạ mà gia đình tổ chức bữa tiệc hàng năm 2 lần. Anh ta về mễ nghỉ hè khi còn bé. Bố mẹ bận công ăn việc làm nên gửi về cho ông bà nội chăm sóc và học tiếng mễ. 90% họ hàng của anh ta đều ở mễ, họ khó có thể đến Hoa Kỳ nghỉ hè vì giấy tờ.

Cho nên sống tại Hoa Kỳ, mễ tây cơ không những là nguồn cội của anh ta. Những khuôn mặt, mái nhà, con đường làng, bạn bè, anh em họ hàng, những bữa ăn, những kỷ niệm, cãi vã, đám cưới, đám ma. Những kỳ nghỉ hè nhưng không phải là nghỉ hè thật sự mà anh ta sống một phần khác của cuộc đời anh ta. Tương tự như khi anh ta ở Hoa Kỳ, nơi chôn nhau cắt rún.

Hoa Kỳ là tuổi ấu thơ của anh ta, nơi anh ta có những người bạn thân nhất, tiếng nói mẹ đẻ, lối suy nghĩ, xứ sở đã xây dựng anh ta thành người. Nếu nói là Mexican-American thì không đúng 50/50. Nhưng có lẻ là 100% cả hai văn hoá.

Vấn đề là người ta muốn anh ta phải chọn lựa. Ở Hoa Kỳ, đa số kêu anh ta là người mễ, dù sinh ra tại đây. Anh ta có thể biết nhiều về Hoa Kỳ hơn những người phát chứng chỉ về tố chất mỹ. Ở Mễ tây cơ, anh ta được gọi là “Chicano”, một người từ Hoa Kỳ, gần như người ngoại quốc. Việt Nam mình gọi là Việt kiều. Anh ta sử dụng ngôn ngữ địa phương khó khăn hơn. 

Và anh ta lâm vào một trường hợp quái đản là anh ta không được xem là người Mỹ hoàn toàn đối với một số người Mỹ. Ở Mễ tây CƠ anh ta không hoàn toàn là người Mễ đối với một số người Mễ. Ở nhà anh ta là con trai của bố mẹ, với một nền giáo dục mễ tây cơ, ngoài đường anh ta là một người Mỹ với những luật lệ của nhà trường mỹ. Từ đó tạo ra một loại người đặc biệt song tịch. Với thời gian anh ta bắt đầu yêu mến cả hai quốc gia, chỉ trích cả hai theo tri thức của anh ta. Và anh ta ngưng nói với người Mễ là anh ta người mễ và tương tự không muốn cãi vã với người Mỹ về sự việc anh ta cũng là người Mỹ. Đúng hơn anh ta là Mexican-American. Đứng ở giữa gạch nối của hai nền văn hoá, không biết chọn lựa bên nào vì cả hai nền văn hoá không chấp nhận anh ta 100%. Đó là bản sắc của anh ta.

Có hai nền văn hoá, không phải là vấn đề cần phải giải quyết mà là tài sản văn hoá sở hữu cần được chập nhận. Nhưng sự việc không đơn giản như vậy vì đối với nhiều người Mễ, anh ta quá mỹ hơn và đối với người Mỹ thì anh ta quá mễ tây cơ. Anh ta là một sản phẩm của hai nền văn hoá, hai lịch sử, hai lối nhìn về giới quan. 

Nói chuyện với anh ta xong thì mình nghĩ về mấy đứa con của mình. Không biết chúng có sự trăn trở về bản thể, bản sắc của chúng hay không. Mình nghĩ thằng con có cố gắng tìm hiểu về cội nguồn nhưng con gái thì không để ý lắm. Thằng con thì thích gái gốc á châu còn con gái thì thích mỹ trắng hơn. Chả hiểu lý do. Có lần nó hỏi mình có ngại nếu nó lấy chồng da trắng. Mình nói nếu nó hạnh phúc là điều tiên quyết chớ lấy da vàng, không hạnh phúc mà ly dị bỏ nhau thì cũng bù trớt.

Có lần thằng con nói mình không giống như bố mấy đứa bạn gốc việt. Mình hỏi khác biệt ra sao. Nó nói không tương tác như người mỹ gốc Việt, uống rượu, thuốc lá nhất là có cái gì khó hiểu là suy nghĩ của mình không giống như người Việt nên mình ngọng. Có thể khi bé mình như anh bạn gốc Mễ, tuy sống tại Việt Nam nhưng lại học chương trình pháp ngữ nên tiếng Việt của mình lọng ngọng. Hôm đến Melbourne, gặp lại anh bạn học khi xưa ở trường Yersin Đà Lạt, anh ta nói khi xưa tụi mình đến tường học tiếng tây, tiếng Việt chỉ học có 2-4 giời mỗi tuần xem như sinh ngữ 1 rồi sau này học thêm anh ngữ là sinh ngữ 2, còn tiếng tây xem như ngôn ngữ chính.

 Sau này đi tây năm 18 tuổi nên càng không biết nhiều về văn hoá Việt Nam. Đời đưa đẩy sao mình đi làm kiếm cơm tại nhiều quốc gia nên từ từ bản thể của mình bị nhiễm với nhiều nền văn hoá khác nhau nên từ từ mình không còn đứng ở gạch nối Franco-Vietnamien như khi ở Việt Nam và Pháp mà lai lai thêm Ý Đại Lợi, Thuỵ Sĩ, Anh quốc rồi nay đến mỹ.

Chỉ biết mình là 100% là mình , lai đủ các nền văn hoá khác ở âu châu thì chịu. Người ta song tịch là đủ mệt rồi còn mình thì Tam-Tịch (Việt Nam, Pháp quốc và Hoa Kỳ). Chán Mớ Đời 

Mình có diễn thuyết trước hội Toastmasters, tải lại đây:

Dual Citizenship and Identity

Toastmasters Speech (9-11 minutes)

Fellow Toastmasters, distinguished guests, good morning

How many of you have ever felt caught between two worlds? Not fully here, not fully there? Today I want to talk about something few people truly understand unless they’ve lived it: the heart and soul of someone with dual citizenship — what we call “song tịch.”

Just yesterday, I was chatting with a friend who was born and raised in the United States but whose parents are from Mexico. That same evening, he was watching the Mexico vs. England soccer match. He was excited, but also conflicted. Then he told me about another game — South Africa versus Canada — where he saw a couple on the bus: one wearing a Mexico jersey, the other a United States jersey. He asked the man, “If Mexico played the United States, who would you root for?” The man smiled and said, “I would be happy for one… and sad for the other.”

My friend turned to me and asked, “What about you? If Vietnam played the United States, who would you support?”

I answered honestly: “It’s easy for me. Vietnam is disappeared in history. So today, I support the United States.” He replied, “But Vietnam is still there.” I said, “Yes, the name and the land are the same, but the memories… my memories are different.”

That conversation stayed with me.

My friend was born in America. At home, his parents spoke Spanish — the dialect of their home region. The house was decorated in Mexican style. They ate Mexican food, watched Spanish-language TV. Inside those walls, he was completely Mexican. But the moment he stepped outside, he was 100% American — American culture, American humor, American values, American way of thinking. He grew up immersed in two complete worlds.

When he speaks about Mexico, he doesn’t just talk about a distant country. He talks about grandparents, cousins, village roads, family parties, weddings, funerals, and summer “vacations” that were never really vacations. They were the other half of his life. Mexico is where his roots are. America is where he was shaped — his childhood, his best friends, his first language outside the home, his dreams.

He told me, “It’s not 50/50. It feels more like 100% of both.”

But here’s the painful part: the world often forces you to choose.

In the United States, many people see him only as Mexican, even though he was born here and knows American life better than many who wave the flag the loudest. In Mexico, they call him “Chicano” — a Mexican-American, almost a foreigner. His Spanish carries an accent. He doesn’t quite fit.

So he lives in this strange in-between space. He loves both countries. He criticizes both countries. But he stopped telling Mexicans he is fully Mexican, and he stopped arguing with Americans that he is also fully American. Instead, he simply says, “I am Mexican-American.” He stands on the hyphen — that fragile bridge between two cultures that don’t always accept him 100%.

Having two cultures is not a problem to be solved. It is a richness to be embraced. Yet for many, he is “too American” for Mexicans and “too Mexican” for Americans. He is the product of two histories, two worldviews, two hearts beating in one chest.

After that conversation, I thought about my own children.

Will they struggle with their identity? My son seems curious about his Vietnamese roots. My daughter, less so. He prefers dating Asian girls. She prefers Caucasian boys. One day she asked me, “Dad, would you mind if I marry a white guy?” I told her, “As long as you are happy. Marrying someone with the same skin color and then getting divorced would be worse.”

My son once told me, “Dad, you’re not like the other Vietnamese fathers.” When I asked how, he said I don’t act very Vietnamese. I don’t drink much, I don’t smoke, and my thinking is different. He’s right. When I was young, I studied in a French program in Vietnam. At 18, I left for the West. Life took me to many countries — France, Italy, Switzerland, England, and now America. Over time, my identity became layered with many cultures.

I am no longer just on the Franco-Vietnamese bridge. I carry pieces of Italy, Switzerland, Britain, and America too. Some people have dual citizenship and find it exhausting. I have three — Vietnamese, French, and American. And yet, at the end of the day, I am simply 100% myself — a beautiful, complicated mix.

Ladies and gentlemen, dual identity is not a flaw. It is a unique lens through which we see the world. It gives us empathy, cultural fluency, and the ability to stand in someone else’s shoes. But it also brings loneliness — the feeling of never being fully claimed by any single tribe.

So the next time you meet someone who carries more than one flag in their heart, don’t ask them to choose. Instead, celebrate the richness they bring. Because in a world that grows more connected every day, the future belongs to those who can live on the hyphen — and still stand tall.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn