Từ độ 10 năm qua, thấy xã hội Hoa Kỳ có vẻ bị nữ tính hoá, con trai không được huấn luyện trở thành một người đàn ông truyền thống như văn hoá la-tinh hay văn hoá kỵ-mã của Anh quốc. Nhất là ở tiểu bang Cali, các nhà vệ sinh công cộng phải được cho đồng giới này nọ. Mình không biết sự chấp nhận giới đồng tính qua luật pháp đã khiến xã hội thay đổi nhanh chóng và không biết xử sự ra sao cho đúng, không bị lên án là kỳ thị giới tính hay chủng tộc. Mình nhớ khi mới sang tây, giới đồng tính rất ít nhưng từ từ họ lên tiếng và tự nhận là đồng tính, không e ngại xã hội dị nghị này nọ. Hiện tượng này đã xuất hiện trong quá khứ ở các đế chế Hy Lạp và La MÃ vào những năm của sự suy đồi của người dân của nền văn minh La-Hy. Có thể đây là dấu hiệu khởi đầu cho sự suy tàn của tây phương mà 100 năm sau các sử gia mới nói đến.
Mình nghĩ hiện tại là sự tiếp nối của chủ nghĩa Mát-xít, nêu lên sự đấu tranh giai cấp, chống lại sự bốc lột của chủ nhân và nhân công. Sau khi chủ nghĩa này thất bại tại âu châu khiến khối Liên Sô sụp đỗ nhưng các giới trí thức vẫn tiếp tục sự nghiệp cách mạng. Hay quay qua sử dụng đấu tranh về nam nữ bình quyền, chủng tộc và giới tính. Ngày nay, chúng ta bắt đầu thấy sự xuất hiện của nhiều nhà xã hội học cho rằng tranh đấu nam nữ bình quyền khiến phụ nữ mất đi nhiều điều hay có từ nghìn xưa. Buồn đời, mình mò tài liệu để đọc để hiểu thêm. Có lẻ bệnh nghề nghiệp kiến trúc sư, phải để ý đến lịch sử xã hội thay đổi với kỹ thuật trong tương lai.
Mình nghĩ xã hội cần có những người có đầu óc thay đổi. Có thể sai và có thể đúng vì nếu không xã hội sẽ không có tiến bộ hay sụp tàn. Mình vẫn tôn trọng những ai có ý tưởng khác mình hay đối đầu. Điển hình, Pháp quốc có hai trường phái, cách tả và cánh hữu. Sau 1945 thì ông De Gaulle, buồn đời sao đó có mặt ở Luân Đôn trong thời gian Hitler chiếm đóng Paris nên được các đồng minh, kêu ông ta thành lập Pháp quốc tự do (France Libre) rồi mỗi ngày kể chuyện trên đài phát thanh. Sau 1945, về nước, không được quân đội đồng mình cho ông ta đi vào Paris trước thay vì lọt tọt theo sau chân lính đế quốc mỹ nên ông ta căm thù.
Ông De Gaulle lên ngôi, thành lập nền đệ ngũ cộng hoà, tái thiết đất nước đến năm 1981, người Pháp buồn đời bầu cho ông Mitterand thay vì Giscard D’Estaing. Hồ hởi như có bác Mitterand trong ngày đại thắng nên hay thay đổi hết cơ cấu do ông De Gaulle thành lập đưa đến banh ta lông như ngày nay. Đó là lịch sử không thể chối cải. Dạo ấy năm mình đang làm luận án ra trường nên nhớ rõ. Nền vui sướng cua r ấy tên bạn học chung. Cách đây 7 năm mình có gặp lại vài tên trong đám đó. Đám này lại bầu cho Le Pen, cực hữu, chửi bọn xã hội này nọ. Nay thì đảng cộng sản của pháp rất ít người tham gia.
Do đó, chúng ta sống nếu không để ý sự thay đổi ngôn từ, cách xử sự của cộng đồng thì nhận ra vấn nạn mà chúng ta đang trải nghiệm mà không hay. Diễn ngôn về hiện tượng “nữ tính hóa xã hội Hoa Kỳ” đã trở thành một khung diễn giải có sức ảnh hưởng mạnh mẽ, thông qua đó những lo âu đương đại về giới tính, quyền lực và trật tự xã hội được diễn đạt và tranh luận. Thường được trình bày như một sự suy thoái về đạo đức hoặc tâm lý, hiện tượng nữ tính hóa xã hội tây phương dưới góc nhìn nghiên cứu văn hóa không phải là một biến đổi xã hội có thể đo lường trực tiếp, mà là một tường thuật mang tính biểu tượng, được định hình bởi tái cấu trúc kinh tế, chế độ đại diện văn hóa và đấu tranh ý thức hệ.
Ngày nay, chúng ta nhận thấy người ít đi nhà thờ, khoa học và sự tiến bộ từ 1 thế kỷ qua đã xoá sổ tôn giáo. Mình về âu châu thì ngay xứ Ý Đại Lợi có nhiều nhà thờ nhất thế giới mà vào một thánh đường lớn, vào giờ thánh lễ, chỉ có chưa tới 10 người. Khoa học có thể giúp chuyển giới, giúp ai muốn đẹp như ba tây thì lên bàn giải phẫu thẩm mỹ.
Nếu chúng ta đứng từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa, nữ tính hóa vận hành như một cấu trúc diễn ngôn hơn là một thực trạng xã hội khách quan. Theo Stuart Hall, diễn ngôn sản sinh ý nghĩa bằng cách tổ chức cách xã hội hiểu và kể lại sự thay đổi, thường thông qua các cặp đối lập nhị phân như sức mạnh/yếu đuối hay nam tính/nữ tính. Trong khung này, nữ tính hóa trở thành một ẩn dụ cho sự suy giảm được cảm nhận của thứ bậc, kỷ luật và thẩm quyền truyền thống trong bối cảnh hiện đại muộn.
https://en.wikipedia.org/wiki/Stuart_Hall_(cultural_theorist)
Diễn ngôn này trở nên mạnh mẽ hơn trong các giai đoạn biến đổi thể chế nhanh chóng. Sự mở rộng của ngôn ngữ trị liệu, biểu đạt cảm xúc và các chuẩn mực bao dung được diễn giải không phải như sự thích nghi, mà như sự mất mát. Điều quan trọng, nghiên cứu văn hóa chỉ ra rằng những cách diễn giải này không đơn thuần phản ánh thực tại, mà còn tích cực định hình liên kết chính trị, phán đoán đạo đức và trật tự xã hội.
Hôm qua thấy tấm ảnh của bà tài tử Naomi Watts đi bên người con chuyển giới. Vấn đề là mình không biết là từ con trai qua con gái hay ngược lại. Nếu những người có đầu óc thiên hữu sẽ mạt sát tấm ảnh, kêu hai mẹ con là bệnh nhân nặng còn thiên tả thì có lẻ ca tụng hai mẹ con như tấm gương anh hùng, can đảm chuyển giới bú xua la mua. Cái gì khác lạ thường không được người ta chấp nhận ngày lúc đầu nhưng rồi với thời gian, người ta sẽ quen và ngưng lên án.
Vợ mình rất căm phẩn khi thấy hình ảnh nói về phụ nữ tại Ba Tư bị kềm kẹp này nọ. Cứ hỏi mình về chiến sự Ba Tư, mình nói không biết vì dạo này video tuyên truyền hai bên đưa lên mạng, chả biết đâu mà lần. Mình thì chống chiến tranh, nếu thay vì chế tạo bom đạn, họ dùng tiền đó để xây nhà cửa, đường giá cho dân sử dụng có lẻ tốt hơn. Họ đánh nhau chả phải để giải cứu mấy cô mấy bà ba tư mà vì muốn kiểm soát dầu hoả nếu không Hoa Kỳ banh ta lông.
Người ta nhận diện đúng sự sụp đổ của các kịch bản nam tính truyền thống, các học giả nghiên cứu văn hóa cho rằng khung lý thuyết của ông có nguy cơ tự nhiên hóa những quan hệ quyền lực mang tính lịch sử. Khi coi các hệ thống thứ bậc là bắt nguồn từ sinh học và cần thiết cho trật tự xã hội, và người ta đang muốn tìm cách tái trung tâm một mô hình nam tính từng gắn chặt với quyền lực da trắng, phương Tây và công nghiệp.
Xã hội Hoa Kỳ cho phép phụ nữ ra khỏi nhà. Nên nhớ tước kia phụ nữ Hoa Kỳ đều ở nhà như kiểu đàn ông xây nhà còn phụ nữ thì xây tổ ấm. Chỉ đến khi có chiến tranh, họ kéo đàn ông đi quân dịch hết thì cần lao động. Lúc đó họ mới đột phá tư duy cho phép mấy bà đi làm chế tạo đan hay thức ăn làm em gái hậu phương để anh yên lòng ở tiền tuyến.
Người tây phương không muốn đẻ con, chỉ thích nuôi chó mèo. Thì trong tương lai, người da trắng sẽ trở thành thiểu số. Đó là sự lo sợ của người tây phương hiện nay. Hơn nữa, nữ tính hóa có xu hướng phổ quát hóa trải nghiệm nam giới, đồng thời bỏ qua thực tế rằng nam tính luôn mang tính chủng tộc hóa. Sự mất mát địa vị nam tính mà các nhà xã hội học có khuynh hướng thiên hữu mô tả chưa bao giờ được phân bổ đồng đều giữa các nhóm chủng tộc. Nam giới Mỹ gốc Á, chẳng hạn, vốn đã bị loại khỏi nam tính bá quyền ngay cả trong thời kỳ đỉnh cao của nó, thường bị khắc họa là yếu đuối hoặc phi tính dục trong các đại diện văn hóa Hoa Kỳ. Người tây phương thấy đàn ông á châu thấp hơn họ nên hay đùa cợt kêu con chim đa đa của người á châu nhỏ bé. Họ cấm người Tàu được đem vợ con sang đây, có luật lệ khắc nghiệt cấm người Tàu, người á đông. Chỉ bãi bỏ khi Trung Hoà của Tưởng giới Thạch đứng về phía Mỹ đánh Nhật Bản.
Người Mỹ gốc Á chiếm giữ một vị thế phức tạp trong tường thuật của xã hội tây phương. Một mặt, nhiều phẩm chất được đề cao như kỷ luật, trì hoãn thỏa mãn, cam kết giáo dục và tinh thần trách nhiệm hay tương thích chặt chẽ với quá trình xã hội hóa văn hóa của người Mỹ gốc Á. Theo nghĩa này, họ dường như là những chủ thể điển hình của đức hạnh theo kiểu người tây phương xưa.
Mặt khác, chính những phẩm chất ấy lại bị nữ tính hóa khi được thể hiện bởi người Mỹ gốc Á. Sự tiết chế cảm xúc bị đọc thành thụ động; lao động trí óc bị xem là kỹ trị; trách nhiệm bị hiểu là sự tuân phục. Mâu thuẫn này phơi bày tính bất đối xứng chủng tộc trong cách các đức tính nam tính được công nhận về mặt văn hóa. Cách đây đâu 15 năm có một bà người Mỹ gốc tàu dạy đại học Yale, ra cuốn sách nói về dạy con mà họ gọi là Tiger Mom, con cọp mẹ. Ai nấy khen đáo để nhưng khi lớn lên hai cô con gái không thèm nhìn mặt mẹ mình.
Mình không biết phong trào bài Trung Cộng, có dùng những từ ngữ để hạ phẩm giá người đàn ông gốc Á tại Hoa Kỳ hay không. Ngày nay, giới trẻ nữ gốc á lấy hay cặp bồ với người da trắng rất nhiều. Họ đưa ra nhiều giả thuyết như phong trào nữ quyền đã khiến các bà da trắng hùng hổ nên đàn ông muốn tìm phụ nữ có chút gì đó nữ tính nên rất nhiều người đàn ông âu châu cũng như Hoa Kỳ về á châu cưới vợ. Ở Hoa Kỳ hay âu châu thì họ tìm các người gốc á đông để hy vọng có thể tìm được chút gì chăm sóc ở phái nữ.
Người Mỹ gốc Á, đứng ở giao điểm giữa diễn ngôn nữ tính hóa và nam tính chủng tộc hóa, phơi bày giới hạn của cả các tường thuật nữ quyền lẫn phản nữ quyền khi chủng tộc bị bỏ qua. Thách thức không nằm ở việc bác bỏ sự cảm thông để quay về thống trị, cũng không phải từ bỏ trách nhiệm để theo đuổi phê phán, mà là diễn đạt những mô hình mới về nam tính và tác nhân xã hội, nơi ý nghĩa, chăm sóc, kỷ luật và ý thức chủng tộc được tích hợp một cách biện chứng. Cách tiếp cận này cho phép vượt qua các đối lập giản lược giữa nữ tính hóa và nam tính, hướng tới một hiểu biết tinh tế hơn về bản sắc trong xã hội Hoa Kỳ đương đại.`
Mình nói chuyện với thằng con để hiểu những gì nó đang trải qua. Dù là người Mỹ nhưng ít nhiều cũng dính chút gì văn hoá việt kiểu nữa nạt nữa mỡ của bố mẹ nó. Gặp xã hội Hoa Kỳ đang chuyển hướng, nữ giới hoá nên gặp khó khăn trong vấn đề tìm người bạn đời.
Mình nhớ khi xưa bằng tuổi nó cũng khó khăn. Ở bên âu châu thì dễ mình hoà nhịp vào đời sống của người sở tại khi mới 18 tuổi nên dễ dàng. Đến khi sang Hoa Kỳ thì chẳng hiểu sao lại giao thiệp với người Mỹ gốc Việt nhiều. Lúc đó mình vướng phải xử sự với mấy cô gốc việt này kiểu khi xưa văn hoá việt hay là chơi kiểu mỹ. Loay hoay mất gàn chục năm mới lấy vợ. (Còn tiếp)
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
