Showing posts with label Giáo dục. Show all posts
Showing posts with label Giáo dục. Show all posts

Chuyện bên lề giải túc cầu 2022

 Kỳ tranh giải túc cầu thế giới năm nay gây nhiều tranh cãi, nào là để cho mấy ông nhà giàu ả rập tổ chức thay vì Hoa Kỳ. Hoa Kỳ bị loại khi ghi danh muốn tổ chức giải túc cầu thế giới dù đem cựu tổng thống Clinton ra để chiêu dụ thế giới túc cầu vì không được phép hối lộ cho các chủ tịch túc cầu thế giới. Nghe tài liệu kể rất là nhiều tiền, thêm gái gú. Nổi điên, ông Mỹ chơi thiên hạ, khui ra hết và cho bắt hết mấy tên chủ tịch bóng tròn chính, rồi lại để lộ ra mấy ông chủ tịch bóng trong thế giới và Âu châu như Platini, tham nhũng khiến họ phải từ chức. Sau đó Hoa Kỳ, Gia-nã-đại và Mễ Tây Cơ đăng cai được lãnh thầu tổ chức kỳ tới.

Cuối cùng thì tiền thưởng quá nhiều nên mọi người bổng nhiên trả nhớ về không, nhất trí tranh giải vào mùa đông tây phương để bớt nóng vì mùa hè là khỏi cần đá. Tháng 7 vừa rồi mình có ghé lại Dubai 1 tuần, nóng kinh khủng, không có máy lạnh chắc chảy mở. 

Nhớ năm 1994, Hoa Kỳ được giao cho nhiệm vụ tổ chức giải túc cầu thế giới mà dân Mỹ chưa bao giờ thấy một trận đá banh treen đài truyền hình. Xứ này chơi banh bầu dục nhưng lại gọi Football như ở Âu châu nên mình hơi chới với khi sang Hoa Kỳ sinh sống. Nhưng cũng nhờ vậy mà người Mỹ mới bắt đầu chơi loại thể thao nhất là phái nữ, đoạt nhiều giải vô địch thế giới. Phái nam cũng bắt đầu khá lên, có cầu thủ đá cho các câu lạc bộ Âu châu như đại hàn và Nhật Bản. Biết đâu nhờ đăng cai tổ chức giải thế giới, mấy chục năm sau người Qatar sẽ đoạt giải thế giới.

Túc cầu tại Hoa Kỳ khó phát triển như các môn bóng chuyền, bóng rỗ và banh bầu dục. Tiền bạc nhiều quá nên các môn này tìm cách chống sự bành trướng của môn túc cầu. Được cái là túc cầu được phái nữ thích nên đang phát triển mạnh ở trường học.

Mình nhớ dạo còn đi học, đọc báo L’equipe, cựu tuyển quốc gia và huấn luyện viên của đội NIce, đề nghị qua Phi châu, mở một câu lạc bộ huấn luyện đá banh, để tuyển cầu thủ đá giỏi, đem qua Pháp để đá, để câu khách các người nhân công gốc phi châu. Không ngờ hôm nay  14 đội trong 32 đội dự WC 2022 đều có cầu thủ gốc Phi tổng cộng lên tới 72 cầu thủ và cộng thêm các đội châu Phi đang tham dự thì có lẽ nói không ngoa World Cup 2022 thuộc về châu…Phi.

Đội Anh có mỗi Bukayo Saka gốc Nigeria, thêm các cầu thủ như Rashford, từ vùng Trung Mỹ, cựu thuộc địa của Anh quốc là ít nhất trong khi các đội Pháp (14), Qatar (10), Đức (7), Bỉ (6), Thụy Sỹ (6) và Bồ Đào Nha (5) có nhiều cầu thủ gốc Phi nhất. Mỗi đội được tuyển 26 người, trong đó có 3 thủ môn. Các ngôi sao như Cody Gakpo, Karim Benzema, Kylian Mbappé, Antonio Rüdiger, Romélu Lukaku đang chơi cho các đội châu Âu mà lập thành hàng công cho đội tuyển châu Phi.

Tranh giải thì có những vụ ngựa về ngược, kết quả trái với dự đoán như Nhật Bản thắng Đức quốc hay Á Căn Đình bị bại dưới Saudi Arabia. Nhiều người xấu mồm kêu là bán độ đủ trò. Cho thấy trình độ túc cầu các nước nhỏ khi xưa đang bắp kịp các quốc gia Âu châu và Nam Mỹ.

Cổ động viên của đội tuyển Ma-rốc, ở lại sau trận đấu kết thúc để dọn dẹp, cho thấy các khán giả của xứ hồi giáo này cũng đàng hoàng không thua gì mấy hiệp sĩ của xứ Phù Tang. Không hút gió, chửi bới khi quốc thiểu của đối thủ được cất lên. Nói lên tinh thần thượng thể thao của xứ họ,không tự hào quá đáng, hạ bệ đối phương thua xa đến 15 năm..

Báo chí đưa tin các cổ động viên của đội tuyển Ma-rốc rất lịch sự, không chê bai, châm chọc trước trận đấu khi đội tuyển Croatia hát quốc ca của họ như thường gặp tại các trận đấu quốc tế. Ngoài ra, họ cũng như các cổ động viên Nhật Bản, ở lại sau khi trận đấu kết thúc để dọn dẹp, đem rác đi quăng. Làm kiểu này thì xứ Qatar sẽ không cần mướn người nhân công ngoại quốc, khỏi bị lên án là gian ác, vi phạm nhân quyền,…

Phòng thay đồ của đội tuyển Nhật Bản sau khi họ rời khỏi sau trận đấu.

Có hai điểm chú ý là trước và sau trận đấu giữa Đức quốc và Nhật Bản, khiến báo chí đăng tải và thiên hạ nhảy vào chửi bới. Con người thích chửi bới dù chưa hiểu hư thực. Trước trận đấu, đội tuyển Đức quốc đứng chụp hình và tự bịt mồm. Nghe nói họ bỏ rất nhiều thì giời để tư duy đột phá ra cách ủng hộ giới đồng tính, bị khoá mồm hay cấm cản tại xứ ả rập này như Âu châu mấy chục năm trước. 

Các khán giả ả rập lại đem hình ảnh cựu cầu thủ quốc gia Đức quốc Ozil ra để nói rằng Đức quốc cũng kỳ thị, đạo đức giả. Cầu thủ Ozil này gốc Thổ Nhĩ Kỳ, đá cực đỉnh, giúp Đức quốc đoạt giải vô địch ở Ba Tây nhưng sau này ông ta lên tiếng, cho rằng Đức quốc kỳ thị nên không được tuyển nữa.

Theo giải thích của báo chí, xứ Qatar này cấm các giới đồng tính nên nhân danh quyền làm người, các cầu thủ tự bịt mồm mình như 1 ẩn dụ, thay cho các người đồng tính tại xứ này. Họ muốn đeo băng tay hay chi đó để ủng hộ các nhóm đồng tính nhưng ông thần Fifa ra lệnh, không được. Nếu làm sẽ bị loại.

Nghe nói các thủ quân các đội muốn đeo băng tay này để nói lên tiếng nói cho các người đồng tính tại Qatar. Sau không dám vì sợ bị loại ra khỏi cuộc thi đấu và mất tiền thưởng.

Trước khi đấu, các cầu thủ Âu châu muốn đeo cái vòng gì nói lên sự ủng hộ giới đồng tính như cái cờ ngủ sắc tiêu biểu của họ. Bộ trưởng thể thao của Đức quốc, tham dự ở khán đài, nghe nói cũng mang gì đó để ủng hộ vụ này hay lấy phiếu như thể chửi vào mặt ban tổ chức, bà đếch sợ mày. Nghe nói trước đó, FIFA cấm, không được làm như vậy, sẽ bị loại. Nếu bị loại thì không có tiền thưởng nên họ chấp nhận, bỏ vụ này. Cứ tưởng tượng nếu đoạt giải này, các cầu thủ sẽ được vài chục triệu hay cả 100 triệu đô qua quảng cáo.

Có người kêu gào không nên xen chính trị vào thể thao. Khi chống lại quyền lợi của mình thì người ta kêu gọi không muốn dính dáng gì đến chính trị nhưng khi đụng đến quyền lợi thì họ kêu ré lên.  

Sáng nay, đọc báo thì được biết các xứ âu châu đang dọ hỏi với nhau để rút khỏi hội FIFA khiến thiên hạ nhảy vào chửi. Họ nói các ông các bà đến xứ người ta nhưng lại bắt buộc người ta nghe lời của các ông bà tương tự ai đến nhà các ông bà, bắt ông bà nghe lời họ. Nếu đọc báo tây thì họ hoan hô các cử chỉ này còn đọc báo các nước nhỏ thì họ chửi mấy ông tây bà đầm không lịch sự. Vào nhà người ta mà cứ đòi này đòi nọ. Muốn áp dụng tư duy của người Âu châu vào xứ họ.

Thế kỷ 21 cho thấy văn hoá tây phương gây nhiều ảnh hưởng trên toàn cầu. Mình viếng nhiều quốc gia từ đầu năm đến nay như Peru, Tanzania, Ai Cập, Jordan, Dubai, Thổ Nhĩ Kỳ và tuần tới là Mexico. Điều mình nhận thấy là văn hoá tây phương nhất là Hoa Kỳ tràn ngập mấy xứ này về ăn uống, nhạc, truyền hình, phim ảnh. Đi đâu cũng thấy dân tình uống Coca Cola, bận áo quần hiệu Mỹ.

Có nhiều lãnh đạo các nước lớn, không muốn bị văn hoá tây phương thay thế văn hoá ngàn năm của quốc gia họ nên tìm cách thoát Mỹ. Họ mua xe Nhật Bản, Đại HÀn, và tìm cách thoát khỏi vòng tay anh Mỹ nên ngã vào anh ba tàu. Ở phi châu, Trung Cộng đầu tư 50% tổng số đầu tư của ngoại quốc. Hỏi Ai Cập JOrdan, Thổ Nhĩ Kỳ đều nói vậy. Trung Cộng tuyên bố là trong 10 năm tới sẽ đầu tư 10 tỷ đô la vào thị trường Ai Cập.

Điểm đáng để ý là các câu lạc bộ túc cầu lớn ở Âu châu đều do các ông ả rập làm chủ như các đội Paris Saint Germain, Manchester City,… và họ còn đang tính mua thêm Mờ U. Khán giả qua truyền hình, cổ động viên của các câu lạc bộ Âu châu đa số là từ Trung Cộng, Ấn Độ,..nên thấy các quảng cáo bằng tiếng tàu. Nếu họ bỏ FIFA thì chơi một mình, tiền đâu trả cho cầu thủ. Mấy chính trị gia và truyền thông phương thông chỉ trích tự do ngôn luận bị chèn ép tại Qatar hay các công trình xây dựng khiến nhiều công nhân ngoại quốc chết. Chuyện tai nạn nghề nghiệp ở công trường xẩy ra hàng ngày tại các công trường xây cất, bất cứ quốc gia nào. Nhất là khi cố gắng làm giờ phụ trội, mệt nên dễ xây tai nạn.

Trong khi đó các áo quần của các đội tuyển Âu châu đều được may tại các quốc gia nghèo, công nhân được trả mấy xu một giờ, đã nói lên sự đạo đức giả của các ông tây bà đầm. Mình có xem phim tài liệu về ngành may mặc tây phương, đưa sang các nước nghèo thực hiện để họ làm giàu. Nhân công mấy xứ này bị  ép làm việc không ngưng, dễ bị tai nạn. Mình thì muốn làm rẻ bán giá cao để lời nên không bao giờ chỉ trích ai cả.

Các nước Tây phương hơi đạo đức giả vì nếu họ không thích đường lối của chủ nhà thì boycott, không tham dự như ở thế vận hội Mạc Tư KHoa khi xưa hay khối Liên Sô boycott thế vận hội Hoa Kỳ sau đó. Không đến dự thì thế giới cảm phục nay họ cứ lấy tiền rồi lên tiếng rao giảng đạo đức.

Theo tin tức từ Qatar thì giới trẻ nhất là nữ giới tham gia các thể thao nhiều hơn xưa. Phụ nữ nghe nói lên đến 60%. Cho thấy chúng ta cần thời gian để thay đổi nền văn hoá cổ xưa để tiến theo trào lưu của thế giới hiện nay. Các chỉ trích đúng nhưng không nên đạo Đức giả.

Theo mình đọc tin tức, các người ngoại quốc đến từ Âu Châu, sinh sống tại xứ này nhiều năm qua. Họ cho biết nhờ chính phủ chi hơn 200 tỷ đôla để xây hạ tầng cơ sở, giúp người dân di chuyển và đời sống của họ thay đổi sau giải túc cầu thế giới. Chúng ta bị truyền thông định hướng nên cứ lên tiếng chỉ trích đủ trò. Kêu bỏ ra hơn 200 tỷ đô để được tổ chức giải túc cầu thế giới. Khi có tiền thì họ muốn làm thì làm, ai cấm họ đâu. Có lẻ chúng ta nghèo, ganh tị nên lên tiếng chửi bới. Việt Nam có bỏ tiền ra để tổ chức đua xe Formula 1 nhưng bị dính covid nên không thực hiện được.

Khi đi Dubai hay Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Jordan, mình mới khám phá những gì mình đọc trên báo tây phương đều không đúng hoàn toàn. Có mục thị mấy xứ này mới hiểu mình có cái nhìn sai, bị định hướng bởi truyền thông tây phương.

Khi leo núi Kilimanjaro, mình có nói chuyện với cặp Thụy sĩ trong nhóm. Mấy người này, du lịch các nước nhiều nơi nên họ có cái nhìn thoáng không cực đoan như người Âu châu không đi chơi ở ngoại quốc. Điển hình là người hồi giáo rất tốt với người khách lạ. Khi xưa ông Mohammed mồ côi cha sớm rồi mẹ nên được ông nội nuôi nên khuyến khích người tín đồ theo ông ta phải đối xử tốt với người lạ.

Mình nhớ lần đầu tiên đến Hy Lạp, người dân địa phương rất tốt, chả quen biết gì cả, họ vẫn mời mình về nhà họ ở. Nhà họ nghèo nhưng vẫn dành cho mình thức ăn,.. sau này mình mới hiểu là họ bị người Ottoman đô hộ đến 400 năm. Do đó bị ảnh hưởng bởi văn hóa người hồi giáo. Sau này đi Ma-rốc mới hiểu, và được người bản xứ giải thích những điều răn dạy của ông Mohammed. Họ mơi mình về nhà họ ăn uống, thậm chí kêu ở lại ngủ.

Có thể trong một xã hội cấp tiến như Âu châu hay Hoa Kỳ, người ta chấp nhận sự đồng tính, bảo vệ quyền tự do lựa chọn nhưng các nước khác nhất là nước theo đạo hồi giáo thì hơi khó. Thiên chúa giáo, nếu mình không lầm cũng không chấp nhận sự đồng tính. Nhớ dạo ở Pháp, các người đồng tính phải trốn, che dấu sự lựa chọn luyến ái của mình, nay thì xem như bình thường. Có lẻ trong tương lai, các nước khác sẽ chấp nhận sự tự do luyến ái nhưng cũng phải đợi thời gian.

Lâu lâu mình có xem những chương trình truyền hình Việt Nam, thấy mấy nghệ sĩ hài, chuyên dùng đề tài đồng tính, giả trai, giả gái để làm trò hề, giúp vui cho khán giả. Có thể mấy người đồng tính cảm thấy bị xúc phạm. Chúng ta có nên đem ra để làm trò cười. Tùy góc độ của mỗi cá nhân.

Hai thái cực của cuộc đời. Chúng ta chỉ trích với định kiến. Chỉ khi nào bỏ tính tự kiêu, cố gắng hiểu rõ văn háo cua người khác mới cởi mở, quyết đoán.

Chúng ta không thể áp đặt nền văn hoá tây phương lên nền văn hoá sở tại vì khác văn hoá. Điển hình đồng chí gái đi các nước theo đạo hồi giáo rồi bị định kiến với những gì đọc và truyền thông rao giảng về sự áp bức của phụ nữ tại các nước này. Đến khi sang đó, đồng chí gái mới ngạc nhiên khi thấy phụ nữ lái xe, hay không đeo khăn nên chỉ mình.

Trong trận đấu, mình thấy hậu vệ của hội tuyển đức, cao lêu nghêu, hình như tên Rudiger, chạy như chọc anh cầu thủ bé nhỏ Nhật Bản sau đó còn cười như anh 7 Chà Hynos. Anh này vui tính hay tếu đủ thứ khi chơi banh nhưng người ta không hiểu. Đức quốc thua nên thiên hạ chửi te tua, kêu xem thường đối thủ. Điểm thú vị là chính anh chàng nhỏ con, chạy như điên đá vào bàn thắng. Người mà hiểu về tạo danh tiếng là ông võ sĩ Mohammad Ali (Cassius Clay). Sau này các cầu thủ đều bị các công ty quảng cáo chỉ dạy cách thức được ông này sử dụng.

Sau trận đấu, các khán giả đến từ Nhật Bản lại gây chú ý thậm chí các cầu thủ của đội banh Nhật Bản cũng khiến mọi người ngạc nhiên. Họ tuy thắng trận nhưng vẫn xếp áo quần, dọn rác trong phòng thay đồ như trước khi thi đấu. Các khán giả người nhật, ở lại dọn dẹp rác do họ và các khán giả của đội khác. Báo chí nói đến vụ này năm 2018, tại Nga.

Người Nhật Bản đi ra hải ngoại, để lại ấn tượng cho người địa phương trong khi người Tàu thì lại làm người ngoại quốc bất mãn dù họ tiêu tiền như rác. Nhớ dạo sinh viên tại Paris, thiên hạ mướn mình đi mua bó ví cho du khách nhật vì họ chỉ giới hạn 2 món cho mỗi du khách. Mình được 50 quan cho mỗi món. Cứ vô tiệm mua hai cái ví là được 100 quan pháp. Họ đưa tiền cho mình đi mua ở gần Champs Elysees.

Cách đây mấy năm, đọc báo đức, thấy họ than phiền về du khách tàu. Họ viết bằng tiếng đức, xin lỗi các du khách khác ngụ tại khách sạn đã bị du khách đến từ Trung Cộng làm phiền.

Rút kinh nghiệm, khi đi chơi các nước ngoài Hoa Kỳ, mình cố gắng để lại dấu ấn cho người sở tại, để họ không chửi hay coi thường người Việt hay người Mỹ. Phải cho tiền boa cẩn thận, không hạch sách hay kêu này nọ. Chán Mớ Đời 

Hôm qua, xem trận Hoa Kỳ đá với Ba Tư khiến mình hồi hộp đến nghẹt thở mấy phút cuối khi đội tuyển Ba Tư tìm cách gỡ hoà. Giải túc cầu nữ sắp tới, đội tuyển Việt Nam sẽ dụng đội tuyển Hoa Kỳ. Mình sẽ ủng hộ bên nào. Chắc Hoa Kỳ.

Nguyễn Hoàng Sơn 




Vấn nạn giáo dục phổ thông tại Hoa Kỳ

Ông cựu ngoại trưởng Hoa Kỳ, Mike Pompeo, có tham vọng trở thành ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng Hoà vào năm 2024, tuyên bố người nguy hiểm nhất hành tin là chủ tịch Công đoàn giáo chức Hoa Kỳ với chương trình 1619, khiến bà này nổi điên, chửi bới đủ trò. Ông này liên tục viếng thăm Đài Loan, chắc để xin tiền ứng cử vì thấy chụp hình với bà tổng thống xứ này và tuyên bố chửi Trung Cộng và ủng hộ Đài Loan. Nghe đâu bà tổng thống này đã từ chức chủ tịch đảng của bà vì thua trong lần bầu cử vừa qua tại Đài Loan.

Ông này bắt đầu bố trí tư tưởng cử tri Hoa Kỳ về nền giáo dục phổ thông Mỹ xuống cấp như bao ứng cử viên đi trước, rồi sau khi đắc cử, lại làm ngơ vì công đoàn giáo chức Hoa Kỳ quá mạnh. Họ tung tiền cho các ứng cử viên khác và quảng cáo để đánh sập những ai muốn cưỡng lại quyền lực của họ. Khi xưa, có con đi học, mình hay theo dõi vấn đề này.
Trước đây, hình như thời ông Obama, có một bà tên Michelle Rhee, gốc Đại Hàn được bổ làm trưởng học khu ở Hoa Thịnh Đốn, làm việc rất hay, đuổi các giáo chức dỡ đi sau khi thi tuyển lại, được phụ huynh khen nhưng rồi công đoàn giáo chức lobby để bà ta bay đi cánh chim biền biệt. Sau này ông Trump có mời bà ta làm bộ trưởng giáo dục nhưng bà ta hết dám nhận vì sợ bị báo chí đánh te tua.

Ở Hoa Kỳ, mỗi năm ai có bằng hành nghề như y sĩ, nha sĩ, tài chánh, địa ốc,…đều phải đi học thêm bổ túc văn hóa, cập nhật hoá các luật lệ, kỹ thuật mới của nghề nghiệp để bảo đảm các khách hàng. Do đó người ta muốn các giáo chức phải tiếp tục học trùng tu tại chức, để cập nhật hóa kiến thức để giảng dạy học sinh. Ngay chính bà Michelle Rhee cho biết là khi mới đi dạy, bà ta không được trang bị nghề nghiệp cách dạy, kiểm soát lớp cho nên thất bại. Bà ta chỉ muốn bỏ cuộc nhưng sau cố gắng, học thêm để hiểu cách khai trí các trẻ em.


Ở Hoa Kỳ công đoàn giáo chức rất mạnh, nền giáo dục phổ thông Mỹ bị chính trị hoá vì một quốc gia đa chủng tộc. Một số đại biểu và trí thức muốn các cộng đồng thiểu số hội nhập vào dòng chính của Hoa Kỳ, đồng thời muốn giữ bản sắc của người thiểu số nên gây nhiều tai hại và tranh cãi. Nguyên nhân chính là các giáo chức muốn bảo vệ quyền lợi của họ, không bị sa thải, hưu trí được nhiều quyền lợi. Nếu sa thải thì thường các giáo viên mới bị đuổi trước, còn ai đã thâm niên thì không lo ngại. Vấn đề là các giáo viên có thâm niên nằm trong nhóm cần được sa thải vì họ không cập nhật hoá tri thức, cách giảng dạy. 

Thật ra họ cũng có lý của họ, phải được lương bổng tốt thì mới có thời gian nghiên cứu để giảng dạy học sinh, vấn nạn là được chính trị hoá và tôn giáo hoá. Nhớ dạo thằng con học trung học, lâu lâu đi ăn ở tiệm ăn trong thành phố, gặp thầy của nó, làm bồi bàn thêm để kiếm tiền nuôi 5 đứa con của cô bồ. Sau này oải quá nên đành từ giả cô bồ 5 con. Khuyến mải Mua 1 tặng 5.

Người ta lý giải giáo dục cấp đại học của Hoa Kỳ được xem là số một trên thế giới vì các đại học được tự do dạy theo chủ trương của mỗi trường và tự lo về tiền bạc, chính phủ không dính dáng đến ngược lại nền giáo dục phổ thông thì miễn phí, được chính phủ tài trợ, bắt học đến 18 tuổi. Do đó giáo dục phổ thông Hoa Kỳ được định hướng tuỳ theo từng nhiệm kỳ và chủ trương của mỗi tổng thống nên te tua vì bị chính trị hoá, và bảo đảm quyền lợi của giáo chức. Thêm ở cấp tiểu bang, nhiều khi lại chống lại đường lối của chính quyền Liên Bang vì khác đảng. Cứ mỗi lần thay đổi tổng thống là thay đổi chủ trương và không có đường lối nào khá cả vì không đủ thì giờ để được áp dụng.

Các chương trình cải tổ chỉ thực hiện nữa vời như thời tổng thống Bush con thì kêu “No child left behind”, đến thời tổng thống Obama thì kêu gọi “Race to the top”. Sau đó ở trường, người ta cho xem phụ huynh xem phim “race to the death”, nói lên ảnh hưởng của chương trình cua rông Obama nên lại bỏ. Đến thời ông Trump thì muốn học sinh tự do chọn lựa trường mình muốn học. Mỗi năm chính phủ Hoa Kỳ dành quỹ đâu $5,000 cho mỗi học sinh phổ thông, đảng Cộng hoà thì chủ trương tự do giáo dục, cứ phát cho học sinh cái vouncher $5,000 để bố mẹ giao cho trường học nào họ muốn như trường tư hay trường công có chương trình họ thích hay gần chỗ họ làm. 

Mình nhớ khi con mình còn học tiểu học, được cô giáo cho thi trắc nghiệm để xem có nên cho học chương trình GATE hay không. Có lẻ chúng có gen của mẹ chúng nên đạt được số điểm. Thế là mình nhận điện thoại của hiệu trưởng và cô giáo, kêu không nên để con mình học trường GATE. Mình theo chủ nghĩa lười học từ bé nên cũng không muốn con mình theo học mấy chương trình này vì nghe nói rất nặng. Con nít thì nên cho chơi nhiều hơn là học học học như bác Lê Ninh bảo.

Mình trả lời là sẽ không cho con đổi trường. Tưởng êm ấm, ai ngờ trường học bên cạnh có chương trình GATE lại cứ réo. Mình đành hỏi con muốn học hay không. Nếu không thích thì trở lại. Thế là cho con đi học ở trường bên cạnh, mất công chở đi thay vì để chúng đi bộ đến trường.

Thật ra trường có chương trình GATE, thì chỉ dành ra một lớp riêng thôi còn mọi sinh hoạt đều giống nhau. Có trường thì ra chương trình rất nặng, trường thì tà tà. Con mình may học trường tà tà, cho đi viếng viện bảo tàng, dã ngoại,…nên thấy có lý, bạn học cùng trình độ nên học dễ hơn. Cô giáo kêu là bài tập ở nhà chỉ 20 phút. Nếu học sinh mất thì giờ hơn thì cho cô biết. Có tường thì theo chủ trương học ngày chưa đủ tranh thủ học đêm khiến cha mẹ chới với. Họ nói như vậy giúp chúng quen cách học ở đại học. Nói chung thì học lớp này, được cái là họ dạy cách soạn chương trình, thời khoá biểu trong tuần cho mình. Mình đến 45 tuổi được công ty cho đi học bổ túc văn hoá lớp này vì thấy ngu quá.

 Nói chung thì không có chương trình nào thành công cả vì khi ra luật thì phải được quốc hội bỏ phiếu thuận nhưng công đoàn giáo chức rất mạnh, cúng tiền bầu cử cho đại biểu rất nhiều nên thua non. Ai cũng hứa khi ra ứng cử nhưng khi đắc cử thì trả nhớ về không đến 2 năm sau lại hát bài con cá sống vì nước lại. Đó là một trong những trở ngại của chế độ dân chủ.

     Người ta đổi lỗi nền giáo dục banh ta lông vì nạn Kỳ thị chủng tộc, có sự bất bình đẳng về lợi tức. Họ cho rằng học sinh của các cộng đồng thiểu số không thể nào thi đổ có điểm cao bằng học sinh các trường da trắng giàu có. Đưa đến sự bất bình đẳng trong xã hội ngay từ bé nên chính trị gia muốn giải quyết vấn nạn này dù Hoa Kỳ được xem là quốc gia của cơ hội cho mọi người. Lâu lâu, có học sinh điên điên vác súng vào trường học bắn chết lại khiến báo chí lên án và giáo dục phổ thông Hoa Kỳ lại được đưa ra mổ xẻ.

Vào đại học thì có những ưu tiên cho học sinh thiểu số. Vấn đề là người Á châu là thiểu số, chiếm độ 5.6% dân số Hoa Kỳ nhưng không được công nhận là thiểu số trong giáo dục. Trong khi đó, người Mỹ gốc La tinh lên đến 30.2% và người Mỹ da đen lên đến 12% lại được xem là thiểu số. Lý do là học sinh á châu học điểm cao hơn. Mình nói chuyện với anh bạn tốt nghiệp đại học M.I.T thì anh ta cho biết với những điều kiện của ngày nay thì chắc chắn anh ta không được vào đại học danh tiếng này.


Vì vậy mình thấy các ứng cử viên gốc việt cứ chửi nhau đâu đâu thay vì chú tâm đến tranh cãi về quyền lợi của cộng đồng A đông. Phải liên hiệp với các các cộng đồng khác Á Châu khác để bảo vệ quyền lợi của người Á châu. Nếu một người Mỹ gốc á châu không được vào đại học tại tiểu bang của mình thì phải đi học trường tư hay trường ở tiểu bang khác. Tốn thêm $20,000/ năm chưa kể tiền máy bay về thăm nhà,… 4 năm đại học là tốn thêm $80,000 hay mình phải đi làm $150,000, đóng thuế 45%.


Nhớ đi lãnh phần thưởng của mấy đứa con. Chúng học toàn kỳ trong năm được điểm A, mới được kêu lên lãnh bảng danh dự, trong khi một học sinh gốc Mễ, chỉ được có 3 điểm C, lại được khen thưởng đủ trò. Làm như vậy vô hình trung, các học sinh sẽ xem thường bạn học gốc Mễ, đưa đến sự kỳ thị từ bé về tri thức.


Họ giới hạn sinh viên Á châu vào các đại học danh tiếng. Mấy chục năm trước, khi người Việt mới sang thì được xem là thiểu số nên dễ xin vào đại học danh tiếng, nhất là phụ nữ nay thì rất châm. Phải học cực giỏi. Có anh bạn kể thằng con được nhận vào trường đại học ở Seatle, cho biết là họ cứ thấy học sinh á châu, có các sinh hoạt ngoại khoá như chơi dương cầm, vĩ cầm trong khi con anh ta chơi túc cầu nên được nhận còn nhiều đứa bạn, học giỏi hơn nhưng không được nhận. Thật ra, người ta muốn nhận sinh viên có sự khác thường thay vì cứ theo khuông của người Á châu, cho con học vĩ cầm hay dương cầm còn thể thao thì ơ hờ. May mình cho con học đàn bầu và đàn tranh nên khi viết tiểu luận xin vào trường đại học, nó kể nghe tiếng đan bầu lần đầu tiên,…


Cách đây đâu 10 năm, có một sinh viên gốc đại hàn kiện trường Princeton, anh ta thi SAT 100% điểm nhưng không được nhận trong khi một bạn học người Mỹ trắng, học điểm thấp hơn nhưng lại được nhận vào học.

 

Vấn đề giáo dục phổ thông xuống cấp, họ viện cớ đủ thứ về mặt tinh thần, kinh tế. Nào học sinh nghèo, sáng đến trường có thể ăn sáng miễn phí tại trường sẽ làm chúng mặc cảm nghèo khổ nên không học khá, thua xa bọn da trắng. Chính phủ có chương trình giúp học sinh nghèo, được miễn trả tiền ăn sáng và ăn trưa nhưng trên thực tế thì quỹ này rất ít nên các trường học phải mua loại thức ăn rẻ, khiến học sinh ăn vào lại gây ra bệnh béo phì. Con mình cũng như bạn của chúng không ăn vì dỡ nên mình phải làm cơm trưa cho chúng đem theo. Mình đã có kể.

Trên thực tế có những khu vực học sinh thiểu số thi đậu điểm cao hơn khu đông da trắng. Điển hình khu Bolsa, người Việt chiếm 50% học khu, có học sinh tốt nghiệp đậu ưu hạng, được vào các trường lớn. Nhờ đó các trường trung học phổ thông tại các vùng ngày được mang danh trường tiên tiến. Con của mấy người mướn nhà mình đều học Berkeley, UCLA,…

     Cuộc chiến giáo dục tại Hoa Kỳ từ bao nhiêu năm nay vẫn chưa có lối thoát. Người kêu phải dạy thánh kinh, đạo Đức ở trường. Người thì đòi dạy con nít về giới tính ở tuổi 5,6 để chúng không mặc cảm về sinh lý của chúng. Đủ trò. Do đó người Việt chúng ta cần dấn thân vào để tranh đấu theo tiêu chuẩn mình chọn lựa.

 Để hiểu rõ vấn đề, người ta mò tài liệu, thống kê từ năm 1899 để nghiên cứu cho một đáp án. Họ lấy thí dụ giáo dục trung học tại địa hạt Hoa Thịnh Đốn. Từ năm 1899, có 4 trường trung học tại Washington, D. C., 1 dành cho người da màu và ba trường kia dành cho người da trắng. Nên nhớ dạo ấy tuy Hoa Kỳ đã hủy bỏ chế độ nô lệ sau cuộc nội chiến nhưng đa đen và da trắng không có chung đụng kiểu Apartheid ở Phi Châu. Mình có kể vụ các ông cha dòng Jesuite của đại học John Hopkins vẫn có nô lệ làm nô dịch cho trường này và bị kiện, phải đền ná thở.

Họ nhận thấy học sinh trường da đen có điểm cao hơn hai trong ba trường da trắng. Họ xem lại kết quả thống kê của trường này từ năm 1870 đến 1955 và khám phá các môn thi điểm cuối năm đều bằng hay cao hơn điểm trung bình quốc gia khiến họ phải đặt lại câu hỏi về sự kỳ thị, nghèo giàu có ảnh hưởng thật sự đến trình độ học vấn của học sinh. Thế là bên Dân Chủ chửi bới và bên Cộng Hoà choảng lại, kêu gọi tự chủ tự do thay vì xã hội chủ nghĩa hoá học đường. Đảng Cộng hoà thì kêu gào đám giáo chức đang giảng dạy con cháu chúng ta xã hội chủ nghĩa, giới tính trong khi đó đảng Dân CHủ kêu gào tự do giới tính, tự do luyến ái, phá thai đủ trò.


      Năm 1890, trường này được mang tên M Street school và được đổi tên vào năm 1916 là trung học Dunbar nhưng học bạ của học sinh vẫn duy trì tốt đến cuối thập niên 50 của thế kỷ trước. Khi tiến sĩ Thomas Sowell, một người da đen, giáo sư đại học Columbia, đưa ra một nghiên cứu về trường này vào năm 1974 thì người ta cho rằng trường này toàn là học sinh của giai cấp thiểu số trung lưu không thể so sánh với giai cấp nghèo thiểu số. Các đại biểu da đen chửi ông này là không bảo vệ quyền lợi người da đen. Thật ra ông này lúc còn trẻ, là cử tri của đảng Dân Chủ, thậm chí có thể nói là cộng sản nhưng dần dần ông ta thấy sự sai lầm khi chính trị hoá học đường nên đổi sang đảng Cộng hOà nên bị các đại biểu da đen chửi là phản động, phản lại quyền lợi người da đen, cu li tay sai của người da trắng.


      Các giáo viên dựa trên các giáo điều chính trị đã được định hướng, học sinh đạt điểm cao vì thuộc giai cấp trung lưu hay giàu có. Không muốn tìm hiểu rõ thêm vấn nạn của đa số học sinh các khu vực nghèo. Người ta có thống kê về phụ huynh từ 1892-93, trong số 81 hồ sơ còn lưu lại, 51 phụ huynh là công nhân, 1 y sĩ cho thấy học khu này, không thuộc giai cấp trung lưu. 
     
      Theo năm tháng người da đen vùng hoa thịnh đốn từ từ đạt được giai cấp trung lưu và gửi con cháu họ học tại trường người da đen nói trên. Từ từ người ta tìm thêm tài liệu, cho thấy mẹ của đa số học sinh người da đen học trường này, làm ô sin cho các gia đình giàu có trong vùng thay vì có cha làm bác sĩ. 


     Qua bao nhiêu năm tháng, trường này chỉ có một giáo viên người da đen cho toàn District of Columbia. Đến năm 1948, 1/3 học sinh da đen trong vùng theo học trường này. Điểm sáng nữa là các vụ cúp cua hay đi học trễ của học sinh trường này rất ít, so với mấy trường dành cho học sinh da trắng. 


     Sự việc này được giải thích, nhờ truyền thống được thành lập bởi các hiệu trưởng tiền nhiệm. Trong số đó có một hiệu trưởng người da đen, người phụ nữ da đen đầu tiên tốt nghiệp đại học Hoa Kỳ. Bà ta tên là Mary Jane Patterson, xuất thân đại học Oberlin năm 1862.


      Dạo đó trường đại học này chỉ có chương trình giảng dạy khác biệt dành cho nam và nữ sinh viên. Tiếng Latinh, tiếng Hy Lạp và toán học chỉ dành cho nam sinh viên còn nữ sinh viên không được theo học. Cô Patterson, yêu cầu trường cho cô ta theo học các lớp dành cho nam sinh viên. Trong suốt 12 năm làm hiệu trưởng của trường trung học dành cho người da đen, người ta đánh giá bà là một có một nhân cách rất cứng cỏi và làm việc không mệt mỏi. Những người như bà Patterson thay nhau tạo dần một truyền thống tốt cho học sinh để làm gương cho các thế hệ sau.


      Ngoài ra, các hiệu trưởng đầu tiên khác gồm một người da đen tốt nghiệp đại học Harvard năm 1870. 4 người khác tốt nghiệp Oberdin và hai người khác xuất thân đại học Harvard. Ngoài ra còn có 3 người tốt nghiệp tiến sĩ. 


Người hiệu trưởng rất quan trọng cho việc học hành. Cuối tuần qua, mình có gặp lại 2 người bạn học chung trường Văn Học Đà Lạt khi xưa, ai cũng nhắc đến thầy hiệu trưởng Chử Bá Anh, lái xe vòng vòng phố để xem có học sinh trốn học, chở về trường, quất roi mây khiến mấy tên này chừa bệnh cúp cua và mình nhớ có người đậu bình, kể là nhờ thầy hiệu trưởng vì trước kia anh ta học một trường tư khác, hay cúp cua với bạn học đi đánh bi-da.

       Nếu xét lịch sử của trường trung học dành cho học sinh người da đen này, cho thấy nếu các giáo viên và hiệu trưởng chú trọng và kiến tạo một nền móng học vấn vững chắc cho các học sinh và các cuộc thi để khảo nghiệm lại sự hiểu biết, sẽ giúp học sinh có một căn bản để sử dụng khi ra đời. Trong suốt 85 năm từ 1870 đến 1955, đa số 12,000 học sinh tốt nghiệp có rất nhiều học sinh tiếp tục lên đại học. Đa số theo học các trường sư phạm nhưng có một số khá cao được học bổng từ các đại học nổi tiếng. Năm 1916, có 9 sinh viên da đen toàn Hoa Kỳ theo học Đại học Amherst thì có 6 học sinh tốt nghiệp trường M Street.

 
      Từ 1918 đến 1923, có 25 học sinh trường ngày tốt nghiệp các trường đại học lớn như Amherst, Williams, và Wesleyan. Trong khoảng thời gian từ 1892 -1954, Amherst nhận 34 học sinh da đen của trường này. 74% tốt nghiệp và hơn 1/4 dành danh hiệu Phi Beta Kappas. Người ta khám phá ra đa số các tiến sĩ đầu tiên người Mỹ da đen đều xuất thân từ trường trung học này. 


     Những sĩ quan da đen tốt nghiệp đầu tiên West Point and Annapolis cũng xuất thân từ trường này. Tương tự giáo sư đại học danh tiếng đầu tiên người Mỹ da đen cũng xuất thân từ trường này  (Allison Davis, University of Chicago). Tương tự quan tòa liên bang đầu tiên hay tướng da đen hay bộ trưởng hoặc thượng nghị sĩ da đen đầu tiên cũng từ đây ra. Lịch sử của trường M street này chứng tỏ sự thành công về học vấn hay nghề nghiệp không phải vì gia đình ít lợi tức hay gia đình có ảnh hưởng lớn trong xã hội. Học sinh học tập tốt nhờ giáo chức có lương tâm. Có hiệu trưởng người da trắng, có người da đen.


      Người ta đặt câu hỏi lý do tại sao trong quá trình lịch sử của trường này trong suốt 85 năm với những thành công đáng kể của học sinh da đen bổng nhiên ngưng hẳn hoàn toàn một cách rất nhanh chóng. Người ta lý giải là năm 1954 có sự cách ly về chủng tộc qua vụ án Brown v. Board of Education. Có sự xung đột và áp lực chính trị muốn loại bỏ sự cách ly chủng tộc tại học đường. Cuối cùng để dĩ hòa, các chính trị gia đồng ý để khỏi di chuyển thay đổi chỗ học, họ biến các trường học thành trường học của khu vực. Ai nấy ở đâu học ở trường gần đó.


Người Việt mình có lợi tức thấp nên ở mướn những nơi có học khu kém nên có một số người lấy địa chỉ của bạn hay người thân ở khu học tốt để cho con họ đi học tại đó. Sau này nghe nói có thanh tra để xem có ai gian dối hay không.

 

      Dạo ấy trường này, có lớp học hơi xuống cấp vì sau 85 năm hoạt động, không tu sửa nhưng chất lượng giáo dục vẫn cao hơn các trường xung quanh. Khi trường này được biến thành trường của khu phố thì học sinh theo học bị thay đổi hoàn toàn. Trước đây muốn vào học phải thi tuyển nay thì ai ở trong học khu, gần nhà thì được ưu tiên vào học. 

Các giáo viên bắt đầu hưu trí, các giáo viên mới không được tuyển chọn như trước và từ đó giáo dục của ngôi trường tiêu biểu này cho người Mỹ da đen bị thay đổi hoàn toàn và xuống cấp như bao ngôi trường trong các học khu nghèo để phù hợp với các giáo điều chính trị đương thời. 

      Khi xưa tại Đà Lạt khi vào trung học, học sinh phải qua kỳ thi tuyển để vào trường công lập như Trần Hưng Đạo và Bùi Thị Xuân. Học sinh nào rớt thì phải theo học trường tư tốn tiền. Do đó khi thi Tú tài thì học sinh các trường công lập đậu cao hơn các trường tư vì học sinh tương đối giỏi đều. Các chính trị gia muốn các học sinh thiểu số phải hòa nhập với các học sinh da trắng. Không còn sự phân chia về khả năng học vấn. Học trò giỏi hay dỡ đều nhập chung nên những học sinh giỏi chán nản vì giáo viên phải giảng dạy cho các học sinh kém, để đạt mục tiêu của trường.

     Vấn nạn này kéo dài đến ngày nay sau 68 năm, nền giáo dục xuống cấp, điểm thi cử xuống cấp đến nổi nay họ cũng bỏ điểm thi khi tuyển vào đại học. Cách đây mấy năm, có một học sinh kiện nhà trường vì không cho cô ta tốt nghiệp phổ thông. Lý do là học dốt, điểm thi quá thấp. Cuối cùng nhà trường thí cô hồn cho cô ta bằng phổ thông, để khỏi tốn cả triệu đô, ra toà trả luật sư phí.
      

Ngày xưa, ngân quỹ trường Dunbar rất hạn chế, mỗi lớp có trên 40 học sinh. Phòng ăn quá nhỏ nên học sinh đa phần phải ăn ngoài đường. Bảng trong lớp cũ bị nức nhưng đã đào tạo rất nhiều nhân tài cho quốc gia Hoa Kỳ.

Ngày nay, tiền bạc được bơm vào ngân sách hàng năm nhưng chỉ để quảng bá nhưng không đào tạo được nền giáo dục có chất lượng như xưa. Thằng con mình có thằng bạn học giỏi, được vào chương trình GATE nhưng lại chọn trường khác. Tại trường này, các học sinh gốc Mễ ghét bọn học sinh giỏi nên ra chơi đè xuống đánh hội đồng, khiến thằng bé sợ quá hết dám bò đi học, phải đô

Có một ngôi trường công 91 ở Brooklyn, New YOrk, toạ lạc trong một toà nhà cũ kỹ hơn ngôi trường Dunbar ở Hoa Thịnh Đôn. Trường này nằm trong một khu khá nguy hiểm, nghèo nàn nhưng các học sinh thi điểm đều cao hơn trung bình của học sinh toàn quốc.

Chỉ là một ngôi trường trong một ghetto, do một hiệu trưởng có lương tâm điều hành. Quan khách có thể đến xem xét lớp nào tuỳ ý, không phải được chỉ định như viếng thăm trường kiểu mẫu. Học sinh đến từ các nhà nghèo trong ghetto, ăn welfare. Tại trường học sinh nói anh ngữ rất rõ ràng, học lực cao hơn các học sinh trường khác cả năm. Có nhiều gia đình không có điện thoại vì không có khả năng trả nhưng con họ vẫn học giỏi.

Trong cuốn sách “No Excuses” do Heritage Foundation xuất bản năm 1970, có nêu lên hai trường công giáo phổ thông dành cho người da đen ở New Orleans, như St. Augustine, đã có học sinh da đen đầu tiên đoạt giải National Merit Scholarship, cũng như Presidential Scholar của tiểu bang. Xét ra là 20% của tất cả Presidential Scholars của tiểu bang Louisiana đều xuất thân từ trường học này. 

Mình có xem cuốn phim “Stand and deliver” nói về ông thầy gốc La tinh Jaime Escalante nói về một giáo viên gốc Mễ la tinh đã giúp các học trò của ông ta vượt qua những áp lực và buồn phiền của con nhà lao động để học cao, thay đổi cuộc đời cho cả gia đình.

Vợ chồng mình có tặng xe đạp cho một giáo xứ ở Việt Nam, để các cha mua xe đạp để các học trò gốc Chu Ru, có thể mượn để đi học hàng ngày vì trường học cách các buông của họ đến 5-10 cây số. Các cha nói chỉ mong giúp được một đứa khá, để sau này nó giúp đỡ đổi đời các gia đình của buông sau này.

Người ta kể là linh mục Grant, hiệu trưởng trường này, không cho phép học sinh tham gia cuộc đấu tranh Civil Rights vì không muốn mất thời gian, chỉ chú tâm vào đào tạo học sinh về giáo dục, không dây dưa vào chính trị. Ngược lại ngày nay người ta muốn con nít ở tiểu học phải học về giới tính, đồng tính đủ trò.

Người ta xét thống kê học lực học sinh trước 1970 thì học sinh ở các trường học nghèo vẫn có điểm tốt khi thi, hoc sinh đều có điểm trung bình tương tự các học sinh trường học ở khu giàu có hay da trắng.

Nói chung các nghiên cứu gia học đường cho rằng bố mẹ là yếu tố quan trọng cần thiết để giúp con em học khá. Có đọc cuốn sách và xem phim kể về cuộc đời ông bác sĩ da đen đầu tiên mỗ trẻ em sơ sinh đôi dính liền. Ông Ben Carson kể bà mẹ làm ô sin cho một ông Mỹ da trắng. Một hôm ông chủ khám phá ra bà ta không biết đọc nên dạy cho bà ta đọc và từ đó bà ta bắt anh em ông ta phải học. Trước đây, ông ta lười học nên bị bạn bè chế nhạo nhưng từ khi ông ta được bà mẹ dẫn đi mượn sách để đọc thì bắt đầu học giỏi và đậu trường y khoa John Hopkins.

Ngày nay, bố mẹ đều phải đi làm cả ngày nên không có thì giờ chăm sóc con cái làm bài tập. Trước năm 1940, đa số các người da đen lớn tuổi chỉ có học đến hết tiểu học, ít ai nghĩ đến học lên cao. Các cha mẹ di dân không biết anh ngữ nên không muốn đến trường gặp thầy giáo hay cô giáo hay làm mất mặt con họ khi đến trường, nói tiếng Mỹ bồi.

Các chính trị gia cho rằng phải mở các lớp song ngữ cho da đen, do người Việt, người Tàu, người Mễ,…cần ngân quỹ để mướn giáo viên nói tiếng tàu, tiếng Mễ, tiếng Việt,… nếu không sẽ bị dán cái nhãn kỳ thị chủng tộc. Nếu học song ngữ thì thời giờ đâu mà học các môn toán,.. mình nghe mấy người bạn sang đây còn trẻ, học trung học, tiếng anh không biết nhưng phải cố gắng, trường có những giờ dạy thêm thì độ 1, 2 năm sau thì rành tiếng anh. Thi vào đại học lớn, họ đâu có thông dịch viên để mình học ở Harvard,…

Trong cuộc chạy đua ở thee kỷ 21, Hoa Kỳ sản xuất 500,000 cử nhân hàng năm trong khi Ấn Độ sản xuất 1,500,000 kỹ sư hàng năm và Trung Cộng sản xuất 3,000,000 cử nhân hàng năm. Chính trị gia chỉ đấu với nhau về song văn hoá trong khi các nước lớn khác chú tâm đào luyện các kỹ sư cho mai sau.

Nói chung nền giáo dục Hoa Kỳ ở cấp đại học rất cao, có thể xem là số 1 trên thế giới khiến ai cũng muốn sang Hoa Kỳ học. Ngược lại ở cấp phổ thông thì có vấn đề. Phụ huynh muốn có tiếng nói trong việc giáo dục con cháu họ trong khi các giáo viên hay đúng hơn là công đoàn giáo chức cho rằng đó là thiên chức của họ.

Trong học khu của nơi mình ở có một trường được gọi là Charter School, do chính phụ huynh điều hành, đóng góp vào việc giáo dục con cháu. Do đó phải mất công , bỏ thì giờ để tham gia các sinh hoạt và tiền bạc, gây quỹ cho trường. Theo mình đọc thì các trường loại này rất thành công nên người ta muốn có thêm những trường như vậy.

Theo mình đổ lỗi nhà trường hết cũng hơi oan. Hoa Kỳ bắt buộc trẻ em phải đi học đến năm 18 tuổi. Đâu phải học sinh ai cũng muốn học hay có khả năng để hấp thụ những gì thầy cô giảng dạy trên bục. Mình thấy ở Âu châu, có điểm hay là học sinh chỉ bắt buộc học đến đệ tứ. Sau đó ai không muốn tiếp tục học chữ thì có các lớp dạy nghề để họ theo học, để có thể kiếm một nghề sau 18 tuổi.

Tại Hoa Kỳ các học sinh chán học, bị bắt buộc đến trường để học những gì mình không thích, mất thời gian và tiền bạc cua cha mẹ và chính phủ. Mình nhớ khi xưa, đi học thấy Chán Mớ Đời vì nghĩ học cho cố cũng đi lính rồi anh trở về dang dỡ đời em nên chả thích học. Đến khi gặp thầy Lưu Văn NGuyên, khuyên mình ráng hoc đi Tây nên mới chịu khó học lại và cuối cùng được học bổng đi tây.

Có những người có tiền thì gửi con đi học ở các trường tư. Người nào không có khả năng thì nghỉ làm, ở nhà dạy con học gọi là Home Schooling. Cuối năm thì cũng cho con đi thi điểm của tiểu bang. Có lẻ vì môi trường giáo dục hiện tại nên người Mỹ không muốn sinh con, chỉ nuôi chó mèo cho khoẻ dời, khỏi phải lộn xộn về trường học. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo giang nắng Sơn đen 
Nguyễn Hoàng Sơn 


    

Khiêm tốn để học hỏi

 Nhớ đâu 20 năm về trước, sau khi mình viếng thăm Nam Dương về thì có vụ bạo loạn xẩy ra tại xứ này sau khi ông tổng thống gốc người Hoa từ chức. Khi viếng thăm xứ này thì bố mẹ người bạn học rằng bao nhiêu của cải, thương mại đều nằm trong tay của dòng họ tổng thống độc tài này khiến Hoa Kỳ phải lên tiếng kêu gọi ông ta từ chức để có bầu cử tự do lại. Ở vùng Đông Nam Á, có nhiều lãnh đạo gốc người Hoa như Hun Sen của Cambuchia, Duerte của Phi Luật Tân, Suharto của Nam Dương,..

 Trong mấy ngày, người dân ở đây, đập phá tiệm buôn, hiếp dâm phụ nữ gốc tàu. Họ cho biết người gốc tàu là 5% dân số Nam Dương mà chiếm đến 80% tài sản xứ này, tạo ra bực tức, căm ghét của người sở tại. Trường hợp này không chỉ riêng tại Nam dương mà đa số các nước trong vùng đều lâm vào hoàn cảnh tương tự. Người Tàu chiếm lĩnh thị trường, kinh tế của các quốc gia này như thời Việt Nam Cộng Hoà, khiến ông thủ tướng Nguyễn Cao Kỳ phải đem Tạ Vinh ra bắn mới làm giá gạo xuống. đám đầu cơ tích trữ này cũng bán gạo cho Việt Cộng,…

Mình nhớ học lịch sử với ông thầy Hà Mai Phương. Ông có cái tính ghét người Tàu. Thầy kêu tôi thà mua hàng ở tiệm người Việt dù đắt, thay vì mua ở tiệm người Tàu rẻ hơn. Mua của người Việt giúp người Việt làm giàu. Thấy chí lý nên mình đi mua đồ ở tiệm người Việt thì thấy đắt hơn tiệm tàu, nhất là chủ tiệm nhìn mình như khinh Bỉ, sợ mình ăn cắp đồ nên cuối cùng mình lại mua của người Tàu, vui vẻ. Mình hỏi mẹ mình thì bà cụ kêu người Tàu tin tưởng hơn. Mẹ mình bị nhiều người Việt giựt tiền, xù nợ nhưng tuyệt nhiên người Tàu thì không. Sau 75, chạy giặc về thì mất hết tiền bạc, may bà tàu bán tương ớt ở cầu thang chợ cho mượn tiền để buôn bán lại.

Người Tàu hay người Ấn Độ di cư đến một quốc gia lạ, như Fiji, Nam Phi, nghèo đói nhưng với sự chịu khó, từ từ họ chiếm lĩnh thị trường của xứ này. Nay ở Hoa Kỳ mới nhận ra. Các người di dân chịu khó nên tiết kiệm, làm ăn dần dần tạo ra một tài sản lớn.

Đi viếng Ý Đại Lợi, thấy mấy tiệm bán tạp hoá của người Á châu, mở cửa 24/7 trong khi người Ý thì lười, hay ở Tiệp, cũng thấy mấy người Việt có các cửa hàng tạp hoá nhỏ, mở cửa ngày đêm tạo ra một tầng lớp di dân giàu có dù không rành tiếng sở tại. Nghe nói đám da trắng kỳ thị cũng hay đập phá tiệm của người Việt.

Vào những thập niên 20 của thế kỷ trước, người gốc Do thái chiếm 6% dân số Hung Gia Lợi và 11% dân Ba Lan, nhưng họ có đến hơn 50% y sĩ của hai nước này, cũng như có mặt trong thương trường. Tương tự đầu thế kỷ 20, các công ty sản xuất lớn tại Ba Tây, đa số là người di dân gốc Đức làm chủ.

Vào thế kỷ 19, 3 nước Anh quốc, Hoa Kỳ và Đức quốc sản xuất tất cả sản phẩm bằng máy cho cả thế giới nhưng đến thế kỷ 20 thì 17% dân số trên thế giới sản xuất 80% sản phẩm tiêu thụ trên thế giới. Tại sao có sự khác biệt như vậy. Các nhà xã hội học hay kinh tế gia viện dẫn đủ chứng cớ nên rối đầu.

Vào thập niên 60, người Tàu ở MÃ Lai có bằng cấp kỹ sư, đại học gấp 100 lần người mã lai. Ở phi châu như Nigeria, chỉ 9% dân số học đại học. Dưới thời đế chế Áo-Hung, năm 1900, 40% dân Ba lAn mù chữ, 75 % dân Serbo-Croatian mù chữ trong khi dân gốc đức chỉ có 6% là không biết đọc. Nói cho ngay, người Áo nói tiếng đức nên người đức dễ học còn các giống dân khác toàn là nông dân.

Các nhà xã hội học hay chính trị gia kêu gọi sự bình đẳng nhưng khi số lượng người mù chữ hay có bằng cấp đại học khác nhau thì làm sao chúng ta có thể gọi bình đẳng về lợi tức khi có sự bất bình đẳng về học vấn. Việt Nam đã hiểu ra vấn đề nên đã cải thiện đào tạo trên 24,000 tiến sĩ. Tại Quận Cam, số lượng y sĩ gốc la tinh rất ít nên họ đi khám các phòng mạch người Việt. Mình bảo đảm y sĩ và nha sĩ, dược sĩ ở Quận Cam đông hơn các đồng nghiệp tại Đà Lạt.

Sự khác biệt, chênh lệch về học vấn không phải là yếu tố chính đưa đến sự chênh lệch giữa giàu và nghèo. Nhớ lên San Jose chơi, ở nhà người bạn, có cổng gác đủ trò. Hai vợ chồng là kỹ sư, ở nhà 2 triệu dạo đó. Mình chỉ con mình căn nhà trên đồi cao, nói bạn của bố mẹ là kỹ sư ở nhà hai triệu, còn người Việt bán bánh mì ở nhà 10 triệu. 

Trong thời trung cổ, ở các xứ đông âu, các giống dân đức, do thái sống trong các thành phố, còn các giống dân slavic thì ở ngoài ruộng, làm nông như mình. Sống trong thành phố thì người ta mới học các nghề thủ công, buôn bán mới phát triển về tài chánh như nghề kim hoàn, làm móng ngựa,… còn ở ngoài đồng, làm ruộng thì muôn đời vẫn không thay đổi, đói khát dựa vào thời tiết.

Xem thống kê thì các giống dân di dân đến Hoa Kỳ hay Úc Đại lợi vào đầu thế kỷ 20. Các người đến từ đông Âu và Nam Âu châu, lợi tức của họ chỉ bằng 15% các giống dân đến từ Na Uy, Hoà LAn, Thuỵ Điển và Anh quốc.

Trong thời kỳ Liên Xô, người ta nhận thấy vùng Trung Á có nhiều con hơn người nga da trắng hay các vùng Baltic do đó khó mà có sự bình đẳng như các chính trị gia kêu gọi. Muốn học cần có khả năng thu thập kiến thức. Khi xưa, vào lớp là mình ngáp vì thầy cô dạy chi chi mình không hiểu hay không có sự thông minh để thu nhập các thông tin từ thầy cô. Nay làm nông dân thấy đúng nghề hơn.

Người ta kêu gọi bình đẳng là sự không tưởng. Văn hoá của mỗi giống dân tuỳ thuộc vào địa lý và phát triển lâu dài và có nhiều hệ quả khác biệt về văn hoá. Làm sao một người sinh sống tại Bắc Âu có thể hiểu về lạc đà của người Bedouin trong sa mạc? Ngược lại người Bedouin làm sao biết câu cá, đánh cá như người Bắc ÂU. Một người Eskimo không thể nào hiểu trồng bơ như mình hay ngược lại mình khó mà sống trong mấy cái igloo vì lạnh.

Người ta cho rằng khác biệt về địa lý gây nên sự khác biệt về tài sản, văn hoá,.. Khi người Tây Ban Nha xâm chiếm đảo Canary, khám phá một bộ lạc gốc da trắng sống như thời đồ đá. Tương tự khi người Anh quốc tìm ra Úc châu thì khám phá ra người aborigine. Các thành phố là những điểm tiền vệ của sự phát triển của nhân loại vì là nơi giao thoa thương mại và các văn hoá. Ngày nay, giới trẻ không muốn đụng chạm đến các nhóm người này, họ muốn họ tiếp tục sống như tổ tiên họ, không điện nước, máy điều hoà không khí,…thay vì sống với tiện nghi ngày nay để nhân danh bảo vệ văn hoá.

Điển hình trên vườn mình không có điện, wifi thì làm sao tiến bộ, không cập nhật tin tức thêm làm việc ngành nông thì phải tranh thủ làm cho xong để về vì sợ kẹt xe.

Năm nay, mình đi ta bà khắp nơi nên học hỏi được nhiều thứ, những hiểu biết qua sách vở được kiểm nghiệm, chứng tỏ mình bị định kiến qua cái nhìn của tác giả các bài báo. Ai Cập , Jordan không như mình nghĩ trước đây tương tự Dubai và Thổ Nhĩ Kỳ,.. trước đây mình như con ếch ngồi đáy giếng với tư duy tre làng. Nói đến Thổ Nhĩ Kỳ, may quá khi mình viếng thăm xứ này không bị gì dù kiểm soát an ninh. Nhớ có năm, vừa rời Luân đôn bay sang Venice, xem truyền hình thấy chất nổ ở ngay gần khách sạn hôm qua.

Từ thời con người biết làm thuyền bè để di chuyển cho nhanh thì các thành phố đều được thành lập been cạnh các con sông. Sau đó khi họ chế được tàu lớn để ra biển khơi thì các thành phố được mọc lên cạnh bờ biển. Thành phố Lutece (Paris) được thành lập cạnh con sông Seine. Di chuyển bằng thuỷ lộ rất quan trọng từ ngàn xưa, như con sông Nile đã giúp phát triển xứ Ai Cập, tạo dựng một nền văn minh cực đỉnh.

Khi người Anh quốc vượt Đại Tây Dương, và gặp các người Iroquois ở các vùng Gia-nã-đại và Hoa Kỳ ngày nay, họ sử dụng các tay lái tàu sáng chế bởi người Tàu, xem xét địa bàn lượng giác do người Ai Cập sáng chế, tính toán với toán học do người ấn độ sáng lập, nhất là sự hiểu biết của họ được ghi lại bằng chữ viết do người La Mã sáng lập Mẫu tự Latinh.

Trong khi đó các người dân bản địa sinh sống tại Bắc Mỹ, không có liên hệ với các thổ dân của nền văn minh Aztec hay Inca tại Nam Mỹ. Sự xung đột văn hoá đầu tiên tại châu Mỹ không phải văn hoá Anh quốc chống chọi văn hoá người bản địa mà là sự xung đột văn hoá tạo dựng cả vùng đất rộng của thế giới với văn hoá của một vùng bị cô lập. Do đó văn hoá của hai bên khác nhau như ai đó nói địa lý chưa bao giờ được xem là công bằng.

Hồi nhỏ học địa lý về nước pháp cũng như âu châu thì thấy mấy con sông dài, chảy vòng vèo qua các ánh đồng, liên kết với các kinh tế và văn hoá khác nhau như sông Danube chảy qua nhiều nước từ Lỗ MA Ni, Hung Gia lợi, Áo quốc đến Đức quốc,… sông Meuse chảy từ Đức quốc, qua Bỉ quốc rồi đến Hoà Lan,… chảy qua nhiều vùng với ngôn ngữ khác nhau. Các xứ này có 4 mùa nên nước chảy xuyên Âu châu quanh năm. Ngược lại các dòng sông ở phi châu như dòng sông Nile mà mình có dịp đi du thuyền 3 ngày 3 đêm tháng vừa rồi. Nước lên xuống rất nhiều và làm ngập nước, gây ngập lụt, phá hoại mùa màn. Các thành phố không được thành lập gần dòng sông. Thương mại đều phải đi qua sa mạc, sử dụng lạc đà,…không di chuyển hàng hoá nhiều tạo dựng một văn hoá thương mại khác biệt với người âu châu, sử dụng thuyền bè.

Phi châu to gấp 2 âu châu nhưng lại ít bờ biển hơn âu châu. Các hải cảng ở phi châu rất ít trong khi âu châu có rất nhiều hải cảng giúp cho việc mua bán, tàu bè cập bến dễ dàng. Do đó thương mại quốc tế ít phát triển tại phi châu trước đây. Điểm đặc biệt là dân số phi châu chiếm 10% dân số thế giới nhưng ngôn ngữ của họ chiếm 1/3 ngôn ngữ thế giới.

Nói về Trung hoa thì họ dẫn đầu thế giới về kỹ thuật, tổ chức trong nhiều thế kỷ chỉ mấy thế kỷ sau này, họ bị bỏ xa bởi Âu châu. Họ chế ra thuốc nổ để làm pháo bông trong khi người âu châu sử dụng để làm súng đạn. Vào thế kỷ 15, trung hoa có tàu lớn hơn cả tàu Âu châu, gửi các chuyến tàu đi xa hơn dưới sự lãnh đạo của đô đốc Dương Hệ trước Kha luân Bố cả 50 năm. Người ta cho rằng các thuyền buồm này, to lớn và đi nhanh hơn tàu Âu châu. Không biết vì lý do gì mà nhà Minh bế môn toả cảng, đốt hết tàu bè, và bỏ các vùng dân cư ven biển. Và từ đó tụt hầu đưa đến bị người Âu châu chiếm đóng mà ngày nay Trung Cộng đang tìm cách rữa hận như bán fentanyl cho người Âu châu và người Mỹ để trả thù khi xưa bán cho tổ tiên họ thuốc phiện,…

Lịch sử cho thấy các người di dân từ các vùng đông Âu đến Bắc Mỹ hay Úc Châu, đều có lợi tức thấp hơn người đến từ Tây âu. Nếu người phi châu di dân đàng hoàng, không bị bắt làm nô lệ, di dân như các người đông Âu, liệu lợi tức của họ cao hơn các người đến từ đông Âu.

Chắc chắn là người phi châu sẽ bị kỳ thị nhưng đừng quên các giống người di dân khác đến Hoa Kỳ và Úc Châu có lợi tức cao như người Tàu và người Nhật Bản hơn người Mỹ trung bình mặc dù người Tàu và người Nhật Bản bị kỳ thị bởi người Mỹ da trắng.

Người da đen bị treo cổ bởi người Mỹ da trắng mà họ gọi lynching. Đám đông tự quyết định xử tử người da đen chưa được toà án xét xử. Có năm lên đến 181 người bị xử tử bới đám đông da trắng. Người da đen đến Haiti được dành độc lập từ 200 năm trước thì trên nguyên tắc họ được tự do và có nhiều lợi tức hơn các người Mỹ da đen.

Trên thực tế thì người Mỹ da đen có lợi tức cao hơn các người da đen ở Trung Mỹ, được tự do trước nm da đen 200 năm. Hàng ngày chúng ta cứ nghe Black Lives Matter, các chính trị gia ăn có rồi chúng ta cứ tư duy theo truyền thông nhưng nếu đọc thống kê thì ta thấy Haiti bây giờ loạn. Du khách không dám tới vì bị bắt cóc chuộc tiền,.. lượng bổng người da đen ở vùng Trung Mỹ thấp hơn rất nhiều người Mỹ da đen tại Hoa Kỳ.

Khi xưa, có sự kỳ thị, chia cách ở miền nam giữa người da đen và người Mỹ da trắng. Một đứa bé da đen đi học 9 năm bằng một đứa bé da trắng đi học 6 năm. Học sinh da trắng học xong thì sách cũ được đưa sang trường da đen để sử dụng do đó chắc chắn thi cử đều khác nhau. Một đứa da trắng vẫn khá hơn học sinh da đen. Chưa chắc.

Thử xem khi học sinh gốc Nhật Bản và Mễ di dân đến California. Không có sự kỳ thị giữa hai giống dân này, đều làm ruộng canh nông. Họ đều học chung lớp nhưng thi cử lại khác, kết quả khác với người da trắng và da đen. Lý do? Người ta không biết rõ, chỉ đoán là vì văn hoá của mỗi cộng đồng.

Người ta cho biết năm 1899, khi các trường trung học tại hoa thịnh đốn được chia 3 trường da trắng và 1 da màu. Khi thi cử thì trường da màu được điểm cao hơn 2 trường da trắng dù trường học, thiết bị tệ hại hơn trường da trắng. Ngày nay, trường học này được xây cất mới lại như trường da trắng thì họ khám phá ra thi cử của trường này thấp hơn da trắng. Cho thấy khi nghèo, người ta cố gắng học để hy vọng có tương lai tươi sáng hơn.

Lịch sử, địa lý và văn hoá gây nhiều ảnh hưởng cho sự thịnh vượng của một quốc gia nhưng không phải là một tiền định. Các quốc gia đều có thể thay đổi từ tụt hậu đến tiên phong của các nền văn minh. Điển hình một nước dân ít, nhỏ bé, trên một hòn đảo nhỏ như Anh quốc, lạc hậu để rồi trở thành một đế quốc hùng mạnh rộng lớn như đế quốc la mã. 

Nước Tô Cách Lan được xem lạc hậu nhưng đến thế kỷ 18, khi họ bị đô hộ bởi người Anh quốc thì họ tạo ra một thế hệ trí thức rất cao, không những về mặt kinh tế, y khoa và kỹ nghệ cho Anh quốc và cả thế giới.

Người Anh quốc cần nhiều thế kỷ mới tiếp thu các kỹ thuật tân tiến mang lại từ các người la mã, Norman hay các người di dân Huguenot, Đức, Do Thái để phát triển nền kinh tế của họ. Khi người la mã rút khỏi Anh quốc để bảo vệ đế chế của họ tại châu âu thì kinh tế và cơ cấu chính trị của Anh quốc sụp đổ. Phải đợi đến 1,000 năm sau, Anh quốc mới vực dậy, trở thành tiên phong trong cuộc cách mạng kỹ nghệ và kiểm soát 1/4 đất trên thế giới.

Khi chiếc tàu Commodore Perry tặng Nhật Bản chiếc xe hoả. Người Nhật Bản xem nó như một quái vật, lo ngại rồi từ từ họ đam mê và giác ngộ rằng họ thua người da trắng và sẵn sàng học hỏi từ người da trắng. 1 thế kỷ sau, xe lửa của họ vượt xa xe amstrack của Hoa Kỳ. Sách giáo khoa của họ dạy học sinh Nhật Bản về Lincoln và franklin dù bị Hoa Kỳ chiếm đóng thay vì hô hào đánh cho Mỹ cút. Người Nhật Bản, khiêm tốn, biết mình thua xa người Mỹ, học tập và làm việc từ nhiều thế hệ để vượt qua sự lạc hậu về kỹ thuật. Kết quả là họ đã vượt trội Hoa Kỳ trong nhiều lĩnh vực. Đi Phi châu, trung đông thậm chí tại Hoa Kỳ, xe hơi, đồ điền tử của họ đầy đường.

Dạo này trên mạng thấy thiên hạ tải hình chiếc tàu của Panama rồi một công ty người Việt mướn, sơn phết lại để tên công ty họ khiến bà con nhảy vào chỉ trích đủ trò. Mình thấy nên ủng hộ, bắt chước cách làm ăn của người ngoại quốc, quảng cáo có gì lạ đâu. Mướn chiếc tàu rẻ hơn là mua. Người mình thích chê bai nhưng ít khi chịu khó làm. Trên mạng có người viết bài hay tải hình ảnh lên là bị ném đá. Kêu viết như cứt, chụp hình như mọi,… phải lý giải vì sao người ta viết như cứt để người viết hiểu và học tập rút kinh nghiệm.

Mình thích đọc bài của người ngoại quốc nhất là các phản biện để hiểu rõ hơn vấn đề. Người đọc đưa ra nhiều ý kiến khá lạ và sáng tạo. Ít ai nhảy vào kêu viết như cứt cả. Họ không đồng ý thì phản biện, đưa ra lý do để thuyết phục độc giả, có thể giúp người viết có cái nhìn khác mà họ chưa nghĩ tới.

Người tô cách lan bắt chước người Anh quốc 100% để rồi họ bức phá người Anh quốc về kỹ thuật và y khoa,.. lịch sử chứng tỏ khi muốn thành công, chúng ta phải tự xét mình là dốt, thua kém người ta thì mới để tâm ra mà học hỏi cho bì kịp người hơn mình. Phải khiêm tốn, để học hỏi. Thay vì ganh tị rồi chửi tìm cách hạ nhục, chê bai. Như trường hợp người nam dương, đập phá tiệm nhà cửa của người nam dương gốc hoa. Thay vì nhận ra mình thua kém, học hỏi cách làm giàu của người Tàu. Đập phá để nói lên sự bất lực của dân mình, ngu dốt không giúp chúng ta khôn lên hay giàu có.

Hồi nhỏ ở Việt Nam, nghe mấy ông thầy nói người Việt mình thông minh, đủ trò. Đến khi qua tây, học chết bỏ, vẫn thấy thằng tây con đầm văn hoá chúng quá cao. Mình học 10 nhớ 1 còn chúng thì nói thao thao bất tuyệt về nghệ thuật, về lịch sử, địa lý, chính trị khiến mình chới với. Từ từ mình nhận ra mình cực dốt, bị nhồi sọ bởi mấy ông thầy có tinh thần yêu nước quá khích nên hỏi tây đầm chỉ cách học mới lò mò ra trường chớ cứ khư khư kêu mình thông minh hơn Tây đầm như thầy dạy việt văn nói là hỏng đời trai. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo giang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 


   
   


Hậu quả của sự đô hộ tốt hay xấu

 Hồi nhỏ, mình học chương trình pháp nên hơi bị lộn xộn đầu óc. Vào giờ sử địa, ông tây kêu tổ tiên chúng ta là người Gaulois (nos ancêtres sont des gaulois), khiến mình mơ đến một ngày nào đó, được đi tây, về thăm tổ tiên để ăn thịt heo rừng nướng như trong truyện hoạt hình Asterix. Đến giờ Việt văn, ông thầy Việt chửi bới tây thực dân, đô hộ khiến dân ta khổ đau, nô lệ đủ trò thêm 1,000 năm đô hộ giặc tàu nên mình không hiểu đâu là bến bờ và ngu luôn từ đó vì không biết tin ông thầy Tây bà Đầm hay tin ông thầy Việt. Ông thầy việt văn lại hay kể chuyện thời kháng chiến chống pháp nên mình hơi bị lộn xộn cái não. Mỗi lần ông tây hiệu trưởng vào lớp thì ông thầy việt văn, đứng nghiêm, một hai là oui monsieur nên mình cũng không hiểu chửi tây mà cứ sợ sợ bị tây đuổi việc.

Sau này, đậu tú tài thì bà rá vớ được cái học bổng đi tây. Qua tây, mình vẫn bị nhồi sọ bởi ông thầy việt văn nên cứ đinh ninh là tây đầm gian ác. Từ từ mình khám phá người Pháp không gian ác như mình đã được nhồi sọ khi xưa. Họ lại tử tế giúp đỡ mình, nếu không có sự giúp đỡ của họ, được học bổng, nhà ở, mình khó tốt nghiệp. Lâu lâu có gặp một tên tây thực dân, có thời sinh sống tại Việt Nam, mới khám phá ra khi xưa, dân tây sang Việt Nam, đa số ở quê, không công ăn việc làm, như dân ở đảo Corse, ít học nên khi qua Việt Nam, họ rất là đầu gấu, đối xử tàn bạo với người Việt.

Sau này có dịp sang làm việc tại Luân Đôn, thấy đồng nghiệp từ các xứ Tô Cách Lan, Ái Nhỉ Lan, bỏ quê hương, bò sang LUân Đôn làm việc vì xứ họ không có việc làm thì mình thắc mắc hỏi họ thì họ cũng đơ ra luôn. Họ lại chửi người Anh quốc, chiếm đóng quốc gia họ nhưng vì miếng ăn, lại bò sang Anh quốc. Mình đọc báo Anh quốc thì gọi Londonderry là thủ đô của xứ Bắc Ái Nhỉ Lan thì bị họ chửi, kêu Belfast. Kiểu gặp người miền nam kêu Sàigòn là thành phố Hochiminh. Chán Mớ Đời 

Kỹ thuật dẫn thuỷ nhập điền của người La Mã quá tuyệt vời. Mình có viếng chỗ này Segovia khi viếng thăm Tây Ban Nha lần đầu tiên

Chúng ta học lịch sử ở trường cho thấy các cuộc chinh chiến, chiếm đóng trong lịch sử đã giúp hình thành thế giới ngày nay. Các cuộc chinh phục đã thay đổi ngôn ngữ, văn hoá, tôn giáo, kinh tế và đạo đức của mọi người trên thế giới. Hậu quả của những cuộc chinh phạt này, tạo ra một nền văn minh phương tây rộng lớn, có nhiều ảnh hưởng khắp Năm châu. Ngày nay, chính con cháu của những người đã bất chấp tính mạng, đi chinh phục thế giới, quay lại nguyền rủa, đấu tố tổ tiên họ. 

Điển hình khi xưa mình học lịch sử, người ta tôn vinh ông Kha Luân Bố, người đã tìm ra Mỹ châu. Nay thì con cháu họ, lên tiếng nguyền rủa, ghê tởm tổ tiên họ đã chinh phục và tàn sát, diệt chủng các bộ lạc bản địa. Nếu chúng ta sử dụng sự hiểu biết, tư duy ngày nay, để đánh giá tiền nhân thì khó vì xã hội được hình thành qua những năm tháng dài. Tư duy thay đổi theo kiến thức được thu nhận. Suy nghĩ của chúng ta ngày nay, hội nhập thế giới, khác với tư duy của thế hệ bố mẹ mình hay ông bà.

Nhìn lại Việt Nam trước khi người Pháp sang xâm chiếm, đại khái là do người Việt cai trị người Việt. Đọc  tài liệu của người Pháp, 50% người Việt tại Việt Nam nghiện thuốc phiện vì người Tàu, những người phản Thanh phục Minh, bán thuốc phiện tại Việt Nam để gây quỹ kháng chiến chống nhà Thanh. Những người mà người lớn hay khen gọi là “Hảo Hán”, người Hán tốt, đầu độc người Việt chúng ta. Tây thấy vậy, nhảy vào chiếm độc quyền, không cho người Tàu bán thuốc phiện và rượu để họ kiếm tiền thay vì anh ba tàu. Người Việt thì được mấy anh ba tàu cho nhai đi nhai lại tứ thư kinh ngủ nên vỗ ngực tự xưng là người quân tử như ông Tú Xương, không làm việc, để vợ đi buôn bán để nuôi ông ta ăn học 20 năm mới đậu bằng Tú Tài.

 Nhìn lại sau 80 năm đô hộ Việt Nam, người Pháp đã xây dựng quốc lộ số 1, đường rày xe lửa xuyên Việt mà đến ngày nay vẫn được sử dụng. Mình không biết ở các nơi khác nhưng chắc chắn là thành phố Đà Lạt, nơi mình sinh ra và lớn lên. Các cuộc xây dựng này gây nhiều cái chết như đường xe lửa Phan rang-Đà Lạt, nghe người Pháp nói lên đến trên 30,000 người Việt chết. Theo tài liệu của người Pháp thì người Thượng bỏ trốn qua Lào vì bị bắt đi lao công, chết vì sốt rét.

Họ đã đem lại điện nước trong các thành phố lớn, mà triều đình nhà nGuyễn, không tin, kêu khi quân, đòi chém đầu. Đồng ý người Pháp xây dựng để chuyên chở hàng hoá về mẫu quốc,..nhưng người Việt được hưởng cái văn minh mới, theo trào lưu, tiến bộ của thế giới.

Nhìn hình ảnh khi xưa, khi người Pháp mới sang, lính việt đi chân không, đâu có giầy dép gì. Nói chung thì sự chuyển giao công nghệ khá nhanh. Người âu châu tạo ra chữ quốc ngữ để giảng dạy thánh kinh nhưng bù vào đấy đã giúp tiếng Việt dễ học, bình dân học vụ nhanh chóng. Khi người Pháp đến Việt Nam, qua tài liệu của người Pháp, cho biết vào năm 1905, chưa tới 5% người Việt biết đọc chữ Hán, gọi là sơ sơ độ vài trăm chữ. Còn theo tài liệu của Hà Nội thì đến năm 1914, có đến 20% người Việt biết đọc. Mình đọc bài viết của ông tiến sĩ nào trên tạp chí quốc phòng toàn dân, lên án người Pháp ngu dân hoá dân an nam mít. Khi người Pháp sang Việt Nam, chỉ có 5% người Việt biết đọc chữ Hán và 10 năm sau con số lên 20%. Kinh

Trước khi người Pháp sang, triều đình Nguyễn cũng chỉ nhận một số người đậu ra làm quan. Người Pháp cũng chỉ đào tạo một số người ra làm việc cho họ. Đào tạo công chức tốn tiền, tốn thời gian. Sang tây mình thấy họ cũng chỉ nhận một số vào các trường lớn để đào tạo các công chức hay chuyên viên cho nền kỹ nghệ, kinh tế của họ. Sàigòn khi xưa, hàng năm thi tú tài cũng bị hạn chế, sau đó thi vào đại học cũng bị giới hạn như thi vào các trường kỹ sư Phú Thọ, Quốc Gia Hành Chánh,… còn Văn Khoa thì tha hồ, ai rớt thì vaò đó học.

Các cuộc di dân chuyển giao kiến thức, kỹ thuật, kinh tế khắp thế giới, trong khi các cuộc chinh phạt thì để lại nhiều vai trò lịch sử khó đánh giá vì người bị đô hộ và người chiếm đóng không thống nhất về vai trò lịch sử của các cuộc chinh phạt này. Chúng ta hỏi một người da đỏ hay một người bản địa ở Nam Mỹ thì họ sẽ trả lời khác với một người da trắng từ âu châu sang. Tương tự hỏi một người Việt và người Pháp về sự đô hộ gần 1 thế kỷ. Người Việt chỉ thấy là đau thương như ông thầy dạy việt văn, còn người Pháp mà mình có gặp vài người ở Pháp, họ cho rằng đã giúp Việt Nam tiến bộ, khai hoá người Việt còn phôi thai. 

Trước khi người Pháp đến Việt Nam, những kẻ sĩ người Việt chỉ biết vua bảo chết thì chết, suốt đời phục vụ ông vua, đến khi người Pháp truyền cho các tư tưởng về căn bản quyền làm người, mới giúp kẻ sĩ người Việt hiểu về những căn bản con người và từ đó dấy lên phòng trào bài tây, đô hộ, đòi lại độc lập. Nếu người Pháp cứ cho tiếp tục giảng dạy chữ Hán như xưa thì có lẻ cục diện Việt Nam sẽ khác. Cứ đưa một ông vua bù nhìn rồi toàn dân cúi đầu sống chết với vua theo chỉ thị của người Pháp.

Mình mới đi Ai Cập về thì khám phá ra người Hy Lạp chinh phạt được xứ Ai Cập dưới thời đại đế Alexander nhưng kinh tế cũng như tri thức của họ thấp hơn người mà họ chinh phạt, chiếm đóng. Họ học hỏi về kiến trúc, y khoa,…từ người Ai Cập. Các nhà hiền triết danh tiếng, y sĩ của Hy Lạp mà thế giới tây phương ngưỡng mộ, kêu là cha đẻ của nền y khoa, triết học của họ đều sang Ai Cập để học từ người họ cai trị.

Được cái là họ không tàn phá nền văn hoá sở tại như mấy ông ả rập trung đông sau này, của kẻ thắng cuộc, tìm cách phá bỏ các di tích của chế độ cũ để viết lại lịch sử. Đi thuyền trên sông Nile, thấy những đền đài mà người Hy Lạp xây dựng mấy ngàn năm trước đây, bắt chước người Ai Cập từ đó tạo dựng một nền kiến trúc vĩ đại mà các di tích còn lưu lại đến ngày nay vẫn không đẹp bằng kiến trúc khi xưa của Ai Cập.

Người Pháp thành lập các nhóm chuyên gia đi khảo cứu văn hóa Việt Nam qua viện Viễn Đông Bác Cổ. Mình có bộ bản vẽ của ông Besacier, mua tại Paris khi xưa về Đình Bảng và các Chùa, Lăng Miếu của Việt Nam.

Sống tại Hoa Kỳ chúng ta cứ nghe truyền thông, chính trị gia da màu nhắc đến chế độ nô lệ vì có đến 12% người Mỹ là hậu duệ của những người nô lệ, bị bắt cóc từ phi châu đem sang đây để giúp canh tác, giúp Hoa Kỳ và các nước Nam Mỹ trở nên giàu có. Các chính trị gia da màu thường sử dụng chiêu bài này để câu phiếu và đổ lỗi các vấn nạn của người da màu là hệ quả của chương trình nô lệ tổ tiên họ. Mình có mấy người bạn da màu, rất thành công. Như cựu ngoại trưởng Condi Rice viết trong hồi ký là người da màu, bà ta phải cố gắng gấp 3 lần người da trắng. Nếu không làm việc cật lực hơn người da trắng thì khó đấu lại được họ.

Mình đang ở Puerto Rico, nói chuyện với vài người địa phương thì họ muốn thoát khỏi Hoa Kỳ, muốn độc lập nhưng khi hỏi sẽ không được Hoa Kỳ bảo trợ tiền bạc thì họ lại câm mồm. Nếu mình nhớ không lầm thì mấy năm trước có cuộc trưng cầu dân ý để dành độc lập từ Hoa Kỳ thì 80% dân trên đảo này chống. Nếu độc lập sẽ giống Cuba ngay. Đi đường thấy người lái xe như ở Hoa Kỳ, ngừng lại khi thấy mình băng qua đường, không như ở các xứ khác xung quanh vùng, chạy xe ẩu tả. Hôm qua, sau khi học, mình đi viếng lò nấu rượu Rum Bacardi, được thành lập bởi một người di dân từ Cuba khi Fidel Castro chiếm đóng. Nay họ có 3 chỗ chính sản xuất rượu Rum này, ngoài Puerto Rico, còn ở Mễ tây Cơ, Bahamas, Tây Ban Nha,.. dù Rum được xuất phát từ Cuba. Mình có mua vài chai về tặng bạn bè.

Người da đen thì sử dụng chiêu bài nô lệ để bảo vệ quyền lợi của cộng đồng của họ, người do thái thì sử dụng cuộc tàn sát mà họ gọi là Holocaust để bảo vệ quyền lợi của họ. Ở New York mình có tham gia thiết kế viện bảo tàng Holocaust ở Hoa Thịnh Đốn, đến phi trường Dallas, hình ảnh đầu tiên là thấy quảng cáo viện bảo tàng Holocaust,… 

Tại Bolsa, có nhiều nhóm người Việt muốn xây dựng một viện bảo tàng thuyền nhân nhưng có nhiều nhóm nên không làm được cái gì ra hồn, để con cháu hãnh diện. Bầu cử vừa qua, thấy toàn là các ứng cử viên gốc việt tranh nhau ghế đại diện, thay vì rãi ra ở các khu lân cận để mỗi thành phố, khu vực có người Việt đại diện thay vì để da trắng hay Mễ thắng cử.

Trên thực tế thì tình trạng bắt nô lệ có mặt trên trái đất này từ xưa. Đọc thánh kinh chúng ta thấy ông Moise, gốc Do Thái, dẫn dắt người nô lệ Do Thái từ Ai Cập về vùng đất hứa. Ngay ông Socrates còn kêu nô lệ là đúng. Chỉ đến thế kỷ 20 thì quyền tự quyết của người dân mới được phổ biến rộng rãi sau cuộc cách mạng tại Pháp quốc, nêu lên sự bình đẳng, tự do và bác ái con người.

Đến thế chiến thứ 1, Anh quốc và các đồng minh đánh bại và giải thể các đế chế Ottoman và Áo-Hung, tạo dựng các quốc gia nhỏ. Quyền tự quyết có giá phải trả của nó. Quân đội của Hitler có thể đánh chiếm các tân quốc gia này, từng bị đô hộ hay được bảo vệ của đế chế Ottoman hay Áo-Hung trước thế chiến thứ 1. Khi đế chế Ottoman bị giải thể thì có 71 quốc gia mới được thành lập tương tự khi Liên Xô sụp đỗ thì có không biết bao nhiều quốc gia tuyên bố độc lập rồi anh Putin, vớt lại từ từ.

Khối NATO như một khối của đế chế Hoa Kỳ, do các nước Âu Châu quy về để tránh bị chiếm bởi anh Putin. Tuần vừa rồi, không quân Mỹ Oanh tạc và cho đổ bộ lực lượng tại Syria nhưng không hiểu lý do gì. Không nghe tuyền thông Âu châu hay Hoa Kỳ nói chỉ đọc trên báo Trung Đông.

Nay Ba Lan, Tiệp Khắc mới được thành lập sau thế chiến thứ 1, không có quân đội, hay mới thành lập, làm con mồi dễ dàng cho quân đội Hitler chiếm đóng. Khi xưa, học lịch sử thế chiến, mình không hiểu lý do các nước này bị Hitler xâm chiến quá nhanh. Thậm chí Paris bị Hitler đánh chiếm trong vòng 9 ngày dù đã xây LIgne de MAginot. Sau thế chiến thứ 2 thì bị hồng quân của bác Stalin nuốt.

Đức quốc là một quốc gia có văn hoá cao, đã sản xuất những vĩ nhân cho thế giới như Beethoven, Goethe, Brahms,…nên mình không hiểu tại sao một nền văn hoá cao cấp ở như vậy có thể đưa đến sự diệt chủng, tàn sát dã man trong thế chiến thứ 2. Theo mình đọc thì có đến 6 triệu người Do Thái bị giết. Một trong 3 người dạy mình, gốc Do Thái, cho biết là ông nội thoát khỏi Đức quốc nhưng không đem theo được của cải nên mua vé tàu hạng nhất cho sướng. Sau này, Thuỵ Sĩ kêu ông ta để trả lại tài sản bị cướp khi xưa. Mình có xem một phim tài liệu kể một bà gốc do Thái, gia đình có bức tranh của Klimt. Bà ta phải tranh đấu với viện bảo tàng áo quốc để đòi lại vì bức tranh của gia đình bà ta. Giá trị mấy trăm triệu đô la. Không biết có phải bức tranh bị mấy người trẻ tạt sơn tuần này.

Sau khi Liên Xô sụp đổ thì hai nước Tiệp-Khắc được tách đôi trong hoà bình, ngược lại nước nam tư của đế chế Ottoman khi xưa thì chia năm xẻ 7, choảng nhau đến khi tây phương nhảy vào can thiệp vì thấy cuộc diệt chủng kinh hoàng của các hàng xóm với nhau như vụ chia đội Ấn Độ và Pakistan quá rùn rợn hay các vụ cáp duồn tại Cambuchia…

Câu hỏi mình hay đặt là Anh quốc từ một thuộc địa nhỏ bé của đế chế la mã, biệt lập trên một hải đảo nhỏ, vài thế kỷ sau trở thành một đế quốc mà họ tự hào cho rằng mặt trời không bao giờ lặn tại Anh quốc. Xét kỷ là nhờ sự giao thoa với nền văn minh La Hy mà Anh quốc trở thành một cường quốc dù ít dân và bị đô hộ. Người bị đô hộ không vui sướng chút nào nhưng bù lại họ học hỏi được từ người cai trị họ.

Khi quân la mã đến chiếm đóng đảo Anh quốc thì có những vụ kháng chiến của kẻ bị trị bùng dậy, chống lại kẻ chiếm đóng nhưng đều bị quân đội của la mã dẹp tan. La mã tổ chức rất chặc chẻ và kỹ thuật cao hơn nên mới đánh chiếm khắp nơi và bình định nhanh chóng.

Tường thành xây bằng gạch thời la mã

Trước cuộc xâm lăng của đế quốc la mã, nước Anh quốc chưa ra đời. Hòn đảo Anh quốc gồm 30 bộ lạc và họ đánh đấm nhau như mấy sứ quân thời trước nhà Đinh tại Việt Nam. Người ta gọi thời gian từ 96AD đến 180 là nền hòa bình la mã (pax romana). Nhờ hoà bình nên văn hoá la mã mới có dịp phát huy tại hòn đảo này mà sau này thủ tướng của đế quốc hùng mạnh nhất thời đó Winston Churchill phát biểu: “we owe London to Rome”. Người La mã đem kỹ thuật đến xứ này. Khác với các nước miền Nam Âu châu, người la mã sử dụng đất để nun gạch thay vì đá mà đến ngày nay người Anh quốc vẫn tiếp tục sử dụng kỹ thuật xây gạch đến mức cao cấp.

Sau này, các bộ lạc gốc Đức đánh chiếm, nhất là giống dân Angles và Saxon đến chiếm đóng, đuổi người Anh quốc qua đảo Wales. Một số người Anh quốc chạy qua Pháp mà nay được gọi vùng Bretagne. Sau này người từ Normandie xâm chiếm xứ này do đó hoàng gia Anh quốc và hoàng gia pháp có sự liên hệ nhau và đánh nhau sau này.

Người la mã chiếm đóng đầu thế kỷ thứ 1 và khi đế quốc la mã yếu dần, rút về thì quân đội của Angles và Saxon chiếm đóng Anh quốc, sau đó đến các quân đội Bắc Âu ở thế kỷ thứ 9 và quân đội Norman vào thế kỷ 11. Do đó người Anh quốc rất đa dạng, nhiều chủng tộc nhưng người ta hay dùng cụm từ Anglo-Saxon để chỉ người Anh quốc.

Đời sống của thế giới đã thay đổi hoàn toàn không còn như xưa từ khi người Anh quốc xây các đường rầy xe lửa. Nhớ năm 3ème, học về lịch sử cách mạng kỹ nghệ, trong cuốn anh văn, người Anh quốc sáng chế máy chạy bằng nước,.. Trước đây các thành phố đều được xây dựng cạnh các con sông lớn hay bờ biển vì di chuyển dễ dàng, giao thương. Nay người Anh quốc xây dựng đường rầy ở nước họ và các nước khác. Di chuyển vào nội địa rẻ hơn khiến các thành phố nội địa phát triển mau chóng nếu có hầm mỏ,…giúp cho ngành kỹ nghệ của họ phát triển nhanh và giàu có. Đường xe hoả cũng đã giúp Hoa Kỳ trở nên thịnh vượng, phát triển về miền viễn tây.

Trong thời gian cách mạng kỹ nghệ, nền văn minh Âu châu trở nên mạnh nhất thế giới về kinh tế và kỹ thuật. Anh quốc có thể chia sẻ kỹ thuật với các quốc gia Âu châu. Anh quốc trồi dậy và để lại dấu ấn, ảnh hưởng lớn cho Âu châu từ khi đế quốc la mã lụi tàn. Sau đó chịu sự cạnh tranh với các quốc gia khác trong vùng như Pháp quốc, hoà lan và Đức quốc,..vì các quốc gia này có dân số đông hơn Anh quốc. Ngày nay thì Anh quốc te tua vì nạn dân số kém. Các cộng đồng di dân khá đông. Mình về thăm Luân Đôn phải thất kinh vì đi ngoài đường thấy các chủng tộc từ Ấn Độ và Pakistan hay Trung Mỹ rất đông.


Có thể nói ảnh hưởng của văn hoá của Anh quốc rất sâu rộng trên thế giới hay Bắc Mỹ như Gia-nã-đại, Hoa Kỳ nói riêng. Các luật dân sự của các quốc gia này, đều dựa theo luật pháp của Anh quốc thậm chí đến các quốc gia từng bị đô hộ như ấn độ, Pakistan, hay các nước Phi Châu, Uc Đại Lợi, Tân Tây lan,… hôm nay mình phải đi thị thực chữ ký một tờ giấy cần để gửi về Cali cho một vụ mua nhà. Mình tưởng như ở Hoa Kỳ nên gọi một tiệm UPS gần khách sạn, mới khám phá ra luật dân sự sử dụng ở đảo này theo luật của Napoleon xưa kia, chỉ có luật sư mới có quyền thị thực chữ ký, tốn nhiều hơn. Chán Mớ Đời 


Song song với các cuộc chia sẻ văn hoá, các cuộc tàn sát đầm máu tàn bạo của các thực dân Anh quốc khi đánh chiếm các nước. Sự kỳ thị chủng tộc được áp dụng triệt để không những với các người da màu mà thậm chí đến các người da trắng ở các thuộc địa của họ như Ái NHỉ Lan, Tô Cách Lan,… cũng không thoát khỏi sự kỳ thị này, dân chúng vẫn căm thù người Anh quốc. Có anh bạn, gốc Ái Nhỉ Lan đem vợ con di dân sang Hoa Kỳ vì không muốn con anh ta lớn lên bị người Anh quốc khinh thường như anh ta đã từng trải nghiệm. Vấn đề là người ái nhỉ lan di cư, học từ kẻ đô hộ mình nên khi xưa, họ rất kỳ thị các người đến từ Ý Đại Lợi,…mà trong cuốn truyện Bố Già, có kể vụ mấy tên ái nhỉ lan hành hung cô gái gốc ý, ra toà được tha bổng nên phải nhờ đến Don Corleone ra tay, khệnh mấy tên ái nhỉ lan, quẹo tay què cẳng. Mình có xem phim tài liệu về cảnh sát Mỹ khi xưa đa số là Ái Nhỉ LAn tìm kiếm dân Ý Đại Lợi,…


Ngày nay, ta thấy các cuộc hôn nhân ngoại chủng rất nhiều, cho thấy sự kỳ thị chủng tộc đã bớt nhiều. Có cuốn phim của ông Sydney Poitier nói về vụ này, cô con gái dẫn về anh bạn trai gốc da đen, đã giúp người Mỹ có cái nhìn thoáng hơn.


Nhìn lại thì thấy người Anh quốc đã chia sẻ kỹ thuật, cách thức tổ chức kinh tế, luật lệ và anh ngữ trong đế chế của họ. Nhiều quốc gia không có chữ viết hay có nhiều phương ngữ nên anh ngữ đã giúp họ thống nhất. Nếu so sánh người Pháp và người Anh quốc thì có một điều khi họ rút lui thì các nước được bảo hộ bởi người Anh quốc ít đánh nhau hơn các nước bị pháp đô hộ. Nếu không kể các cuộc chinh phạt tàn ác của người Anh quốc thì có thể nói là sự đóng góp của họ cho thế giới rất lớn, sau đế chế lA MÃ. Hôm nào mình sẽ kể vụ người Pháp đô hộ người Việt là cái xui của nước mình. Nếu được người Anh quốc thì có lẻ Việt Nam sẽ không có cuộc chiến uỷ nhiệm từ 1954 đến 1975.


Chúng ta học lịch sử của kẻ bị trị nên chửi bới kẻ đô hộ mình nhưng ngày nay người ta chứng minh là đế quốc Anh được thành hình giàu có nhờ các cuộc cách mạng kỹ thuật của họ chớ các nước thuộc đế chế của họ đóng góp rất ít. Cá nhân hay các công ty tư nhân có thể làm tiền nhiều tại các thuộc địa nhưng mẫu quốc không hưởng lộc được nhiều, thậm chí cũng phải chi thêm. Tương tự ngày nay, các công ty Mỹ làm ra tiền nhiều tại các quốc gia khác nhưng Hoa Kỳ đâu có sơ múi gì cả vì họ không đóng thuế tại Hoa Kỳ, vì cơ sở làm ăn được thành lập tại các quốc gia không phải đóng thuế. Apple, Amazon làm biết bao nhiêu tiền hàng năm nhưng không đóng thuế tại Hoa Kỳ cũng như các nước khác. Nay có lẻ bị thay đổi.


Đọc tài liệu tây về xây dựng Đà Lạt thì Pháp quốc tốn rất nhiều tiền để thành lập thành phố nghỉ dưỡng và thủ đô tương lai của Đông Dương của họ. Họ hết tiền, muốn bỏ nhưng may thay đệ nhất thế chiến xẩy ra khiến người Pháp ở đông Dương không về nước được khi nghỉ hè nên bò lên Đà Lạt và từ đó họ phải tiếp tục phát triển thêm nhưng được vài chục năm sau phải bỏ của chạy lấy người về pháp.


Có vấn đề đáng nhắc đến là người Anh quốc chiếm đóng các đất nước khác, các nước này học được cách sử dụng kỹ thuật mới để phát triển. Ngoài ra họ đã cho di chuyển các người dân sở tại đến các thuộc địa khác như người ấn độ đến Phi Châu, người Tàu đến mã Lai… hay người Tô Cách Lan, Ái NHỉ Lan đến, Hoa Kỳ, Gia-nã-đại, Úc Đại Lợi, Tân Tây Lan. Các cuộc di dân này giúp các nước phát triển nhanh và xoá đói giảm nghèo ở các nước như ấn độ,…


Vào thế kỷ 20, có đến 1 tỷ người nói anh ngữ, giúp họ có thể truyền đạt được vì phương ngữ của họ rất khó học và truyền đạt. Còn ngày nay, người không biết anh ngữ là được xem mù chữ.


Xem lịch sử thì chúng ta có thể ước mơ về tương lai. Điển hình xứ Hy Lạp và LA MÃ rất hiện đại, và mạnh về kinh tế và kỹ thuật so với Anh quốc, Bắc Âu nhưng 1 thời gian sau đế chế của họ tàn rụi vì nhiều lý do. Sau đó các nước bị trị, đô hộ lại vươn lên nhờ học hỏi ở những kẻ đô hộ mình về kỹ thuật, kinh tế,…


Vào thế kỷ 19, 3 quốc gia: Anh quốc, Hoa Kỳ, và Đức quốc sản xuất 2/3 tổng số hàng hoá sử dụng trên thế giới. Đến cuối thế kỷ 20 thì 17% dân số thế giới sản xuất hơn 80% hàng hoá thế giới. Do đó chúng ta có thể giải thích sự chênh lệch về sự bất bình đẳng về lợi tức trên thế giới. Thống kê cho biết là vào năm 1994, cộng đồng người Tàu hải ngoại với 34 triệu người tạo dựng tài sản tương đương với 1 tỷ người Tàu tại Trung Cộng. Mình nhớ khi ở Pháp, họ cho biết số bác sĩ gốc việt tại pHáp đông hơn số bác sĩ hành nghề tại Sàigòn.


Mình học lịch sử sơ sơ khi xưa, cho rằng các đế quốc chiếm đóng các nước khác, ăn cướp tài nguyên,… các sử gia vẽ chủ nghĩa đế quốc là cách chuyển giao tài sản từ một nước bị trị đến một nước đô hộ. Vấn đề là khi các đế chế tàn lụi thì theo nguyên tắc này thì các nước bị trị, đánh đuổi được thực dân sẽ giàu to lên vì của cải, tài nguyên cua họ không bị cướp nữa. Người ta lại thấy khi các nước này dành lại độc lập thì kinh tế te tua, dân chúng đói khổ hơn trước.


Người ta lý giải là người dân địa phương chưa đủ trình độ để quản lý nền kinh tế của thực dân bỏ lại. Cứ lấy thí dụ Nam Phi, Rhodesia,..khi người da trắng trao quyền hành lại là kinh tế sụp đỗ. Điển hình kinh tế Việt Nam sau 1975, te tua dù đã không còn tiếng súng. Thiên hạ thà chết ra đi để tìm đường sống. May sau này họ cho người ngoại quốc đầu tư mới giúp người Việt có công ăn việc làm. Các ông chủ đại hàn, tàu thay thế các ông tây bà đầm khi xưa. Thậm chí ông tây bà đầm còn đối xử người Việt tử tế hơn mấy anh ba tàu hay hàn quốc ngày nay. Nghe kể hiện nay, có đến 90,000 Hàn kiều tại Việt Nam và 90,000 Việt kiều tại Nam Hàn. Vấn đề là người Việt tại Nam Hàn, ở lậu, đi làm công cho người hàn những việc mà dân họ chê trong khi Hàn kiều tại Việt Nam là ông chủ các xí nghiệp tại Việt Nam. Khi xưa, Nam Hàn nghèo đến độ phải gửi lính sang Việt Nam đánh nhau để Mỹ trả tiền, giúp họ phát triển.


Ông John Stuart Mill giải thích lý do các quốc gia bị can qua làm tan nát nhưng sau đó họ vẫn xây dựng lại nền kinh tế của họ nhanh chóng. Điển hình Đức quốc và Nhật Bản sau 1945. Ông ta cho rằng điểm quan trọng là Vốn Văn Hoá (cultural capital). Nếu vốn con người không bị tàn phá thì sự đổ nát của chiến tranh sẽ được xây dựng lại.


Ông ta lại nói có “negative human capital” , không biết dịch ra sao qua việt ngữ, dưới dạng tiêu cực sẽ khống chế, cản trở những vốn văn hoá xây dựng lại sự đỗ nát. Việt Nam có chế độ lý lịch rất đánh ghi nhớ. Ông Đào Duy Từ, học giỏi nhưng vì con phường chèo, được xem là xướng ca vô loại nên không được đi thi. Bà mẹ hứa với ông cán bộ trong làng sẽ lấy ông ta với điều kiện, nhận ông con làm con nuôi, đổi họ. Ông Đào Duy Từ đậu cao nhưng bà mẹ dỡ chứng không chịu ái ân. Thế là cà cuống đau quá, đem tố giác thế là ông Từ bị CHúa Trịnh lột đai, đuổi về làm ruộng. Thế là ông này vượt biên xuống miền nam, phò chúa Nguyễn, giúp triều đình Nguyễn đứng vững đến 1945.


Sự hãnh diện về chủng tộc, phe phái, bản thể thường được xem là yếu tố chính để phát triển nhưng có những quốc gia chủng tộc giác ngộ cách mạng về sự thụt hậu của họ và mắc cỡ đã giúp họ thay đổi. 


Điển hình hòa xứ Tô Cách Lan, không bị người La MÃ chiếm đóng vì xa nên vẫn ở trạng thái không thay đổi, lạc hậu vì không có sự cọ sát với nền văn minh La Mã như Anh quốc. Đến khi họ bị người Anh quốc đô hộ thì mới khám phá ra sự tuột hậu của họ nên dân chúng tìm cách học hỏi từ người Anh quốc, giúp phát triển xứ này, chạy theo Anh quốc khiến đất nước họ sản xuất ra nhiều nhân tài vào thế kỷ 19.


Tương tự, 1 thế kỷ sau, Nhật Bản với chế độ bế môn toả cảng, cảm thấy thua kém người da trắng đã giúp xứ họ tiến nhanh đến nổi có thể thắng cả hải quân Nga Sô vào năm 1905 khiến người Việt tìm đường chạy qua Nhật Bản để học với chương trình Đông Du. Người Pháp đang đô hộ, dạy chúng ta thì không chịu, lại chạy qua bên anh Nhật Bản để học những gì họ học từ người da trắng. Chán Mớ Đời 


Trung Cộng mang mặc cảm bị người tây phương cai trị nên đã ra sức phát triển xứ họ từ 30 năm nay. (Còn tiếp)


Nguyễn Hoàng Sơn