bác nào đứng đầu 10% Babyboomer

 Top 10% baby boomer

Người ta dự đoán có hàng ức mỹ kim sẽ và đang được chuyển nhượng từ thế hệ Baby Boomer sang cho thế hệ con cháu của họ. Người ta gọi Thế hệ Baby Boomer; những người sinh từ năm 1946 đến năm 1964. Em tuy sinh trong những thập niên này nhưng ở Việt Nam nên bù trướt. Về già trên 7 bó vẫn phải đi xuống ruộng mỗi ngày. Chán Mớ Đời 

Bảng biểu ngữ của Việt MInh, chiêu hồi các lính Lê Dương khi xưa

 Lý do là sau đệ nhị thế chiến, khi người lính Mỹ trở về từ Âu châu hay Á châu thì có một hiện tượng là người Mỹ sinh đẻ rất nhiều tỏng vòng 18 năm, khi thuốc ngừa thai và phá thai chưa được sử dụng. Nay thì ngược lại, người Mỹ hết muốn đẻ. Việt Nam sau 1975 cũng có hiện tượng babyboom khiến ngày nay dân số lên đến 100 triệu người Việt. Nếu mình không lầm cả miền bắc và miền nam có tổng cộng 30 triệu người trước 75 mà chết hai bên lên mấy triệu. Không bao giờ biết rõ con số này.

Thế hệ này chuyển giao tài sản ròng cũng như các doanh nghiệp mà đa số con họ không muốn tiếp nhận vì đã đổi nghề, học cao hơn thế hệ cha mẹ. Do đó ai muốn mua các doanh nghiệp thì đây là dịp để mua vì chủ nhân sẽ cho vay lại để bớt đóng thuế. Mình nói con mình thì nó phát hiện ra một tiệm giặt máy tự động ở New York, chủ bán cho vay lại nhưng nó chần chờ nên khi liên lạc thì đã được người khác vồ rồi. Nhớ có hai bác hàng xóm xưa ở Đà Lạt, sang Hoa Kỳ mở tiệm bán thực phẩm giàu lắm, nhưng khi hưu trí thì mấy đứa con lắc đầu kêu cực quá nên không dám tiếp thu lại tiệm bán bánh mì,…

Theo Báo cáo Global Wealth Report 2025 của ngân hàng UBS, thế hệ Baby Boomer là thế hệ giàu có nhất trong lịch sử nước Mỹ, với tổng tài sản ròng hơn 83 nghìn tỷ USD thuộc quyền sở hữu của các thành viên thế hệ này. Thế hệ Baby Boomer nắm giữ hơn một nửa tổng tài sản của nước Mỹ, mặc dù chỉ chiếm khoảng 24% dân số trưởng thành.

Giá trị tài sản ròng (Net worth), tức tổng giá trị tài sản trừ đi các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính là một con số phản ánh mức độ tài sản tích lũy của một người. Điển hình muốn đo một người Mỹ giàu có, tài sản ròng là bao nhiêu. Thí dụ: 1 cặp vợ chồng ở Cali, Hoa Kỳ, có một căn nhà, 2 chiếc xe không nói đến tiền trong ngân hàng hay đầu tư. Ở Cali trung bình một căn nhà giá trung bình 1 triệu, 2 chiếc xe cũ thì cho mỗi chiếc $10,000, tổng cộng là $20,000. Xem như cặp vợ chồng này là triệu phú vì tài sản là $1,000,000 + $20,000 = $1,020,000.

Nhưng nếu họ còn nợ độ $500,000 thì phải lấy giá trị căn nhà 1 Triệu trừ đi $500,000 tiền nợ, tổng cộng tài sản ròng của họ là $520,000. Đó chưa kể lệ phí khi bán buôn này nọ.

Với rất nhiều Baby Boomer đã nghỉ hưu hoặc đang chuẩn bị đến độ tuổi có thể rời khỏi lực lượng lao động, nhiều người không khỏi tự hỏi: Tài sản ròng của mình đang ở đâu so với những người cùng thế hệ?

Theo số liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve) tính đến năm 2022, những người thuộc nhóm tuổi 65–74 có tài sản ròng trung vị khoảng 410.000 USD. Trong khi đó, những Baby Boomer trẻ hơn, thuộc nhóm tuổi 55–64, có tài sản ròng trung vị khoảng 364.027 USD. Càng trẻ càng ít tiền hơn.

Những người 75 tuổi trở lên, nhóm bao gồm những Baby Boomer lớn tuổi nhất và một phần thế hệ Silent Generation, có tài sản ròng trung vị khoảng 334.070 USD. Trong khi đó, dựa trên phân tích dữ liệu của Federal Reserve, cho biết rằng nếu bác nào là một Baby Boomer và có tài sản ròng trên 2,9 triệu USD, bác nằm trong 10% người giàu nhất của thế hệ này. Kinh.

Đối với những Baby Boomer lớn tuổi, trên 75 tuổi, tài sản ròng ít nhất 2,7 triệu USD cũng đủ để đưa họ vào top 10%. Có tài sản ròng cao chỉ là một trong những dấu hiệu cho thấy bạn giàu hơn mức trung bình của một Baby Boomer. Tuy nhiên, để thực sự lọt vào 10% giàu nhất, chỉ có tài sản ròng cao thôi vẫn chưa phải là tất cả. Vấn đề là ở tuổi này thì cũng ở tuổi sắp đi thiên quốc.

Khi về hưu trên 65-67 tuổi thì người hưu trí có các thu nhập như sau:

An sinh Xã hội (Social Security) là một trong ba nguồn thu nhập lớn nhất của người nghỉ hưu. Tuy nhiên, nhiều Baby Boomer cũng dựa vào thu nhập từ đầu tư để trang trải cuộc sống sau khi nghỉ hưu. Vì về hưu, cuộc sống chúng ta vẫn tiếp tục như cũ, chỉ thiếu lợi tức hàng tháng từ công ty trả lương, do đó cần có thu nhập từ các quỹ hưu trí hay nhà cho thuê. Còn không thì leo lên xe buýt, họ chở đến sòng bài để kéo máy.

Tương tự, bất động sản chiếm một phần đáng kể trong tài sản ròng của Baby Boomer, khoảng 23%, theo UBS Global Wealth Report 2025. Khoảng 76% những người nghỉ hưu từ 65 đến 74 tuổi sở hữu một căn nhà. Mặc dù tỷ lệ sở hữu nhà nói chung đã giảm do thị trường nhà ở trì trệ trong năm 2025, số người nghỉ hưu thực sự sở hữu nhà vẫn tương đối ổn định.

Vấn đề là có nhiều người đến tuổi hưu trí nhưng không có khả năng nghỉ hưu, phải tiếp tục đi làm dù không phải nghề của mình. Tối khuya ghé vào các tiệm ăn MacDonalds, mở khuya, sẽ thấy nhân viên toàn là người cao tuổi. Ban ngày họ ngủ, ban đêm đi làm để tránh hàng xóm biết là vẫn tiếp tục đi làm. Như em đây, trên 7 bó vần phải đi lên vườn hàng ngày để trồng bơ. Có sanh bạn đề nghị là đem giống trái gấc lên vườn mình để trồng, bán chia. Vì gấc anh ta trồng ở nhà không đủ chỗ để trồng bán cho các tiệm bán xôi chè ở Bolsa.

Ngoài căn nhà chính đang ở, tài sản ròng của một Baby Boomer còn đến từ nhiều nguồn khác, trong đó:

• 29,4% đến từ cổ phiếu doanh nghiệp và cổ phần trong các quỹ tương hỗ (mutual funds).
• 11,9% đến từ quyền lợi lương hưu theo chế độ xác định mức hưởng (defined benefit pension).
• 7,5% đến từ các chương trình hưu trí đóng góp xác định (defined contribution pension).

Tuy nhiên, có một điểm quan trọng cần lưu ý: phần lớn số tiền này thường bị “khóa” trong các loại tài sản. Vì vậy, ngay cả những Baby Boomer nằm trong top 10% về tài sản ròng cũng có thể không dễ dàng tiếp cận hoặc sử dụng ngay số tài sản đó. Lý do là rút ra có thể bị đánh thuế.

Nói cách khác, giàu về tài sản không đồng nghĩa với có nhiều tiền mặt để chi tiêu. Một người có thể sở hữu một căn nhà trị giá hàng triệu đô la, cổ phiếu, quỹ hưu trí và các khoản đầu tư lớn, nhưng vẫn có dòng tiền hàng tháng tương đối hạn chế. Do đó ngày nay họ có ra chương trình reverse mortgage, ngân hàng cho mình tiền xài hàng tháng đến khi chết thì họ sẽ lấy nhà bán trừ số tiền đã cúng cho mình. Về hưu không có thu nhập thì khó mà được ngân hàng cho vay. Do đó họ kêu là của chìm vì không tiêu pha được. Đến khi chết con cái lấy bán. Gọi là hy sinh đời bố mẹ củng cố đời con. Chúng có tiền, anh em chia chát không đều, từ bỏ nhau hay đêm xài cái vèo xong om.

Nếu lấy một Baby Boomer khoảng 67 tuổi làm ví dụ, ta có thể hình dung như sau:

Tài sản ròng	So với median $410K	Đánh giá sơ bộ
$400K	~1×	Gần mức trung vị
$750K	~1,8×	Khá hơn đáng kể
$1M	~2,4×	Giàu hơn phần lớn người cùng tuổi
$1,5M	~3,7×	Nhóm khá giả
$2M	~4,9×	Rất khá giả
$2,9M	~7,1×	Ngưỡng top 10% theo bài viết
$5M	~12,2×	Rất giàu
$10M	~24,4×	Nhóm tài sản rất cao

Nhưng có một điều rất quan trọng; $2,9 triệu tài sản ròng không có nghĩa là có $2,9 triệu tiền mặt.

Ví dụ một Baby Boomer có:

• Nhà: $1,5 triệu
• 401(k)/IRA: $900.000
• Cổ phiếu/quỹ đầu tư: $400.000
• Tiền mặt: $200.000
• Nợ mortgage: $100.000

→ Tài sản ròng = $2,9 triệu.

Người này có thể thuộc top 10%, nhưng chỉ có $200.000 tiền mặt. Phần lớn tài sản nằm trong nhà và tài khoản đầu tư.

Muốn biết tài sản ròng của mình là bao nhiêu, các bác cứ tính theo sau đây rồni trừ là ra tài sản ròng của mình.

1. 🏠 Giá trị căn nhà/các bất động sản: $___
2. 💰 401(k), IRA, pension lump sum: $___
3. 📈 Stocks/ETF/mutual funds: $___
4. 💵 Tiền mặt/CD/bank: $___
5. 📉 Tổng nợ còn lại (mortgage, loans…): $___ (nợ nhà, có thể còn nợ xe, nợ thẻ tín dụng…)

Nếu có Social Security + pension, cho thêm số tiền mỗi tháng.

Sau khi tính hết lại thì làm toán, để xem mình có thể sống bao lâu vì sức khoẻ mỗi người khác nhau, trung bình người Mỹ chết ở độ tuổi 75 (đàn ông), còn đàn bà thì thêm 7 tuổi nữa (82). Có bà đại biểu quốc hội Việt Nam tuyên bố là đàn ông chết sớm hơn đàn bà thì nên ra luật bắt đàn ông lấy vợ già hơn mình 7 tuổi. Cứ lấy số tiền của mình để tính. Nhất là phần quỹ hưu trí, mấy năm nay lên như diều gặp bão nhưng dạo này kinh tế đang xuống nên có thể sẽ bị banh ta lông. Do đó cũng nên cẩn thận bỏ bớt tiền qua bonds, money market,… để lỡ thị trường chứng khoán xuống như năm 2008 là ngọng vì mìn đã về hưu. Không nên mất hết. Tham thì sẽ khổ. Nhớ sau 2008, đi khám bác sĩ, bà vợ bác sĩ nay làm thư ký kêu lấy bác sĩ bị chừ là mạt em ơi. Hỏi lý do, kêu chị chơi stocks high risk banh ta lông hết, chồng chị tra rồi mà vẫn phải đi khám bệnh. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Xe đạp ơi

 Xe đạp ơi

Năm ngoái, về Paris thăm thân quyến, mình đi bộ lại những con đường khi xưa đã từng qua lại như để tìm lại những vết chân xưa của một thời sinh viên. Nhưng lần này mình cảm thấy có cái gì khác lạ. Sau nhiều lần quan sát thì khám phá ra Paris, ít có xe hay đúng hơn là kẹt xe như xưa. Không có tiếng còi xe in ỏi hay nghe Tây chửi thề. Thấy đường phố, được kẽ sơn thêm làn riêng cho những người đạp xe đạp, chiếm hết đường. Mấy ông tây bà đầm đạp xe đạp cứ nhìn lên trời, hãnh diện là thánh sống bảo vệ môi trường. Có hẹn cô bạn đầm khi xưa, đi ăn với mẹ cô ta, được sinh ra tại Nam Định khi ông bà ngoại cô ta sang Việt Nam làm việc cho chính quyền thuộc địa. Thấy cô ta đi xe đạp đến, và rất hãnh diện bảo vệ môi trường, không đi xe hơi, hay xe điện.

Sáng nay đọc báo bên tây thì được biết đường Rivoli sẽ được nới thêm vĩa hè cho người đi bộ, xe sẽ khó chạy qua đây.

Nhớ khi xưa ở Paris, khi thành phố tạo làn xe buýt riêng không thôi là dân tây chửi bới đủ trò, bóp còi in ỏi. Về Paris vừa rồi, cứ cảm tưởng như đang ở Utrecht, Hoà Lan hay Cambridge, Oxford, khi thấy sinh viên đạp xe đạp, bận áo choàng sinh viên khắp nơi.

Cho thấy chúng ta đang đi ngược thời gian về miền quá khứ. Khi xưa thì đi bộ, đi ngựa chán nên tìm cách chế biến xe hơi, rồi nay trời lại từ từ trở lại thời tiền sử. Không biết đó là cái hay, hay là nền văn minh tây phương đang dần tắt ngúm với tư duy bảo vệ môi trường. Mình không chủ trương phá hoại môi trường, nhưng không muốn thay đổi, đi ngược với trào lưu tiến bộ của khoa học.

Điểm nguy hiểm là các ông tây bà đầm nhân danh bảo vệ môi trường, không đi xe buýt, xe lửa mà đạp xe đạp. Đó là quyền tự do của họ, không ai phê phán gì cả. Đằng này họ trở nên quá khích, đi cạo xe hơi nào to lớn, hay xì bánh xe, kêu các người có xe hơi nhiều phân khối, làm ô nhiễm môi trường. Nhân danh bảo vệ môi trường, vô hình trung họ trở thành những kẻ khủng bố. Nhớ vụ xe Tesla, xe chạy bằng điện do các thánh bảo vệ môi trường tung hô vạn tuế trước khi ông Trump đắc cử vì xe điện bảo vệ môi trường. Những cũng chính những người này, đi cạo sơn xe, đập phá xe Tesla. Lý do ông Musk ủng hộ ông Trump. Chán Mớ Đời 

Nếu các người có xe hơi, bỏ hết đi bộ thì nói theo kinh tế gia thì quả địa cầu đang chết lần mòn vì tạo ra một cuộc khủng hoảng cho nền kinh tế quốc gia. Kinh tế mạnh là nhờ sản xuất và tiêu thụ. Họ đi xe đạp nên không mua xe hơi, thì sẽ không mượn tiền ngân hàng. Họ sẽ không trả tiền bảo hiểm, không phải trả tiền đổ xăng, không phải sửa chửa, trùng tu xe cộ. Chỉ trả tiền bảo trì, bánh xe, thắng dây này nọ.

Các trạm xăng đóng cửa, rồi từ từ công ty họ đang làm cũng đóng cửa vì không có khách hàng. Lý do là muốn tạo ra chiếc đạp, cần có chất liệu, thợ, nhà máy để chế tạo ra cái xích, cái nệm, cánh vỏ bánh xe,…

Các bãi đậu xe sẽ trống không, sẽ không cao tai nạn xe cộ, nhà thương sẽ đóng cửa vì không có cấp cứu. Người ta sẽ không cần các xa lộ, sẽ sa thải công nhân, hay xe lửa cũng đình chỉ luôn vì tốn nhiên liệu và gây hiểm hoạ cho môi trường. Nhà thương đóng cửa, bác sĩ bị sa thải, y tá cũng về vườn, đạp xe đạp. Đi xe đạp sẽ khiến người dân khoẻ mạnh nên chả ai cần đến bác sĩ, nhà thương.

Ngược lại, khi một cửa hàng tiệm ăn MacDonalds mở cửa thì tạo ra 30 công ăn việc làm: 10 bác sĩ, 10 nha sĩ, và 10 chuyên gia dinh dưỡng.

Hy vọng một ngày nào đó mình trở lại Paris sẽ không còn thấy xe đạp nữa, mà người Pháp đi bộ, như vậy người ta sẽ không cần tạo các phố đi bộ nữa vì chỗ nào cũng là phố đi bộ.

Hôm qua xem một cờ-líp trên mạng xã hội pháp, có một chủ nhân tiệm ăn ở miền nam nước pháp, quay và rên là tháng 7-8 là mùa du khách, kiếm tiền nhiều nhất của ông ta từ 20 năm qua. Năm nay chả thấy du khách đến nữa vì giá quá đắt so với Tây Ban Nha. Đa số các du khách chịu khó lái xe thêm 200 cây số, qua biên giới ăn uống rẻ gấp đôi bên pháp. 

Đọc còm của người Pháp thì đa số đổ lỗi cho tổng thống Macron, mình không sống ở xứ này thì chịu. Không có ý kiến. Người thì kêu giá đắt mà đa số là thức ăn đông lạnh. Xứ tây càng ngày càng thay đổi. Càng mỹ hoá cuộc sống. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Đi tìm một nữa của mình

 Đi tìm một nữa của mình

Khi xưa, đọc truyện tiểu thuyết bà Tùng Long, thấy bà này hay nói đến đi tìm một nữa của mình nên chả hiểu gì cả. Đến khi qua pháp thì đọc thêm về các huyền thoại hy-lạp thì mới thất kinh. Đa số các huyền thoại hy-lạp đều là đề tài của nền văn mình tây phương như người Việt mình hay nhắc đến sự tích 100 cái trứng.

Tò mò mình kiếm sách như Illiad, Ulyssus qua lời kể của Homer, hay Symposium (Bữa tiệc) của Plato (Platon) qua lời kể của nhà hài kịch Aristophanes… đọc để khi nói chuyện với người Pháp thì còn hiểu được, chớ khi họ nói ví von về những huyền thoại hy-lạp hay những gì trong thánh kinh mà đực ra như ngỗng ị thì mất mặt người Việt tỵ nạn. Có lần trong khi nói chuyện với đầm, chả hiểu sao mình nhớ đến cuốn “ Horace” của Pierre Corneille mà khi xưa ông tây bắt học như học sinh trường Việt, học Kim Vân Kiều khiến mình Chán Mớ Đời. Buồn đời mình kêu “mon coeur est romain, hélas! Je suis Sabin” cho nó vần”ain” và “in”. Thật ra trong cuốn Horace thì bà vợ người Sabine, kêu “Je suis romaine, hélas ! puisque mon époux l'est” nhưng mình chế thêm khiến tây đầm kêu hay hay hay.

Theo huyền thoại của hy-lạp thì thời xa xưa, con người vốn không phải như hiện nay. Ban đầu có ba loại người:

• Nam – Nam (sinh từ Mặt Trời) không biết có phải khi xưa đã có đồng tính, vì khi ở Pháp, người Pháp hay nói đến người huy-lạp có rất nhiều người đồng tính 
• Nữ – Nữ (sinh từ Đất), lesbian? Phụ nữ yêu phụ nữ
• Nam – Nữ (sinh từ Mặt Trăng) tức là người lưỡng tính

Mỗi người có hình dạng tròn, có 4 tay, 4 chân, 1 đầu với 2 mặt, Có 2 bộ phận sinh dục và di chuyển bằng cách lăn. Mình không hiểu vì đã có 4 chân nhưng có lẻ hai chân đi tới và 2 chân đi ngược, nên phải lăn. Họ rất mạnh mẽ, kiêu ngạo và dám tấn công các vị thần trên đỉnh Olympus. Vì quá mạnh và kiêu ngạo, loài người dám tấn công cả các vị thần trên đỉnh Olympus. Thần Zeus lo sợ, bèn họp hội đồng thần linh để bàn cách xử lý. Cuối cùng Zeus quyết định:“Ta sẽ chẻ chúng ra làm đôi. Như vậy chúng sẽ yếu đi một nửa, mà số lượng lại tăng gấp đôi, nên sẽ có nhiều lễ vật dâng lên ta hơn.” Zeus dùng sét chẻ đôi từng người. Sau đó ông bảo thần Apollo:

• Xoay mặt của mỗi nửa về phía trước (về phía vết cắt), có lẻ vì vậy mà phía trước thường phẳng lì, không hiểu sao phụ nữ lại có hai quả dưa phì ra. Không thấy họ nói đến.
• Kéo da lại và khâu ở giữa bụng (tạo thành cái rốn)
• Nếu chúng vẫn còn ngang ngược, Zeus sẽ chẻ tiếp lần nữa, để chúng phải nhảy lò cò bằng một chân như độc cước đại hiệp.

Từ đó, mỗi nửa con người luôn khao khát tìm lại nửa còn lại của mình như thuận vợ thuận chồng tát biển đông cũng cạn. Khi tìm được, họ ôm lấy nhau rất chặt, muốn hòa làm một như thuở ban đầu, thậm chí sẵn sàng chết vì nhau nếu không được ở bên như Juliette và Romeo.

Aristophanes giải thích: người thuộc giống Nam ban đầu sẽ tìm đàn ông (tình yêu đồng giới nam), người thuộc giống Nữ ban đầu sẽ tìm phụ nữ (tình yêu đồng giới nữ), người thuộc giống lưỡng tính sẽ tìm người khác giới (tình yêu dị tính). Đó chính là nguồn gốc sâu xa của tình yêu và khát vọng “một nửa của mình”. Mình thấy nhiều người quen, trên 7 bó, lỡ lần đò mà ngày nay vẫn đi kiếm một nữa của mình. Nghe họ kể là lái xe đường quốc lộ số 1, dọc bờ biển đến 1, 2 giờ sáng, nghe nhạc tây. Mình tưởng là về già thì chắc chả muốn đi tìm ai nữa. Hoá ra người ta vẫn cô đơn, cần sự hiện diện của một người bạn để đối ẩm, trò chuyện hay nhiều khi chả cần nói năng gì cả, chỉ cần sự hiện diện của một người tâm giao bên cạnh, đủ thấy bình yên.

Aristophanes không chỉ kể chuyện để giải trí. Ông muốn nói rằng: Tình yêu thực chất là nỗi nhớ về sự hoàn chỉnh đã mất. Mình chưa thấy phụ nữ nào, không bắt ông chồng làm theo ý mình, để hoàn chỉnh họ, giúp đời họ tốt hơn. Con người vốn dĩ không phải là cá thể độc lập hoàn toàn, mà luôn mang trong mình khát vọng trở về trạng thái “một thể”. Nếu không sẽ bắt chước Tuấn Vũ hát “người yêu cô đơn”, đời tôi cô đơn nên yêu ai cũng có thai, yêu ai cũng có bầu,..

Từ đó, mỗi nửa con người luôn khao khát tìm lại nửa còn lại của mình. Khi tìm được, họ ôm lấy nhau không rời, muốn hòa làm một như thuở ban đầu. Đó chính là nguồn gốc của tình yêu và khát vọng “đi tìm một nửa của mình”. Huyền thoại này giải thích tại sao con người luôn cảm thấy thiếu vắng và muốn tìm kiếm người “định mệnh”. Nó cũng là nguồn gốc của khái niệm soulmate (bạn tâm giao / một nửa linh hồn) trong văn hóa phương Tây. Nôm na là khao khát một mối tình hữu nghị, sông liền sông, núi liền núi.

Nếu có thể viết lại huyền thoại của hy-lạp, mình sẽ nói con người khi xưa, không nhất quán với chính mình vì hai nữa của mình cứ chống chọi với nhau suốt 24 tiếng mỗi ngày nên phải bò đến thần Zeus nhờ chẻ làm đôi, tách ra. Họ sẽ đi tìm người bạn tâm giao sau này nhưng một khi không hợp nhau nữa thì sẽ ly dị.

Đi tìm một nữa, có thể là một người con trai, đồng tính, hay một người con gái (lesbian) hay người khác giới tính như khi xưa người lưỡng tính. Thời đó, Plato chưa nghĩ đến chuyện ly dị, có lẻ khi xưa, lấy nhau là họ ăn đời ở kiếp còn ngày nay thì vui thì ở, buồn thì đi.

Họ đã tìm thấy đúng nửa còn lại của mình. Họ yêu nhau sâu sắc và không muốn rời xa nhưng dù có ở bên nhau cả đời, họ vẫn mãi mãi là hai cơ thể riêng biệt. Họ không bao giờ có thể thực sự “hòa làm một” như thuở nguyên thủy nữa. Nếu họ hoà hợp được, ít khắc khẩu, có cùng một chủ đích trong tương lai thì sẽ ăn nên làm ra, còn không thì lụn bại, mất hết tiền bạc, và đưa nhau ra toà, ly dị, hát bài nghìn trùng xa cách.

Chính vì vậy, tình yêu vừa là niềm hạnh phúc lớn nhất, vừa là nỗi day dứt không bao giờ nguôi. Nó là khát vọng về sự toàn vẹn đã mất, một khát vọng mà con người sẽ mang theo đến hơi thở cuối cùng. Đây chính là lý do Aristophanes cho rằng tình yêu không chỉ là chuyện cảm xúc hay dục vọng, mà là nỗi nhớ về chính bản thân mình đã bị chia cắt. Nôm na như ngày này, là ký ức ngày xưa và hiện tại. Chúng ta luôn luôn có những hoài niệm về miền quá khứ, để so sánh với hiện tại. Nổi ray rức ấy sẽ đi với chúng ta hết suốt cuộc đời.

Lấy vợ được 35 năm thì mình thấy đi tìm phần nữa của mình thì hơi ba-láp, ba-sàm. Phải định nghĩa lại là đàn ông ngu, đi tìm người để mình xung phong làm ô-sin, làm người chồng nhân-dân. Chán Mớ Đời

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Nhà thơ Ocean Vương

Nhà thơ gốc Việt Ocean Vương

Có lần em họ của đồng chí gái từ San Jose xuống thăm con học đại học UCLA, tối hai cha con ngủ lại nhà mình. Sáng ra, mình đi tập Đông Phương Hội về thì gặp thằng cháu ngồi đọc sách trong thư viện của mình. Nó nói không ngờ đọc được cuốn sách anh ngữ về chiến tranh Việt Nam rất thú vị, khám phá nhiều điều khá hay, xa lạ chưa bao giờ biết. Sau đó mình ngồi nói chuyện với nó, thằng con và người em họ.

Mình giải thích thêm về chiến tranh Việt Nam, mình phải đọc sách báo Hà Nội, Hoa Kỳ, Việt Nam Cộng Hoà, pháp ngữ,…. Để có một nhận định rõ hơn một tí thay vì chủ quan theo một chiều. Rồi câu chuyện xoay qua giới trẻ người Mỹ gốc việt. Mình nói đến thế hệ sau này có nhiều người đã vào dòng chính Hoa Kỳ, đã can đảm nói lên sự hội nhập của người Việt tỵ nạn. Có nhiều người đã không đi theo con đường mà đa số phụ huynh mong muốn là con học y khoa, nha khoa, hay tối thiểu là kỹ sư mà đi theo con đường về khoa học nhân văn như Nguyễn Thanh Việt, Ocean Vương khiến thằng cháu ngạc nhiên, không ngờ mình biết đến những người này. Mình nói phải theo dõi chớ để xem người Việt cống hiến vào mảnh đất đã cưu mang họ, cũng như mình đọc sách xuất bản từ Hà Nội để hiểu thêm về văn hoá Việt Nam ngày nay.

Bố nó thì ngọng, kêu không biết gì về chiến tranh, lịch sử Việt Nam hay văn chương mỹ hiện đại. Trẻ hơn mình, vượt biển khi còn bé. Sang đây đi học ra kỹ sư làm cho IBM đến giờ. Không biết gì về lịch sử Việt Nam cận đại. Nên khi con hỏi thì người em họ ngọng thôi. Mình nói thằng cháu là mình không thích hát karaoke nên khi rảnh thì đọc sách báo cho qua ngày tháng. Có vợ chồng anh bạn, tiến sĩ dạy đại học tại Hoa Kỳ, kể là khi đi học cũng không rành về lịch sử Việt Nam. Nên khi người Mỹ hỏi thì ngọng. Do đó chúng ta cần tìm hiểu thêm về vấn đề này để trả lời cho người Mỹ nhất thế hệ con của chúng ta.

Tuần này mình mới mua đọc cuốn sách mới ra của nhà thơ Ocean Vương có tựa đề “The Emperor of Gladness” (hoàng đế của niềm vui). Rất hay thường ông này ra sách về thơ của ông ta như cuốn sách bán chạy On Earth We’re Briefly Gorgeous và The Emperor of Gladness. Ông ta là người Việt thứ 2, nhận được MacArthur “Genius Grant” và giáo sư dạy sáng tác văn chương tại New York University. Người đầu tiên là bác Huỳnh Sanh Thông, chống đối chính sách mỹ tại Việt Nam nên bị trù dập không tìm được việc tại Hoa Kỳ, sau được đại học Yale, mướn và bác dịch Kim Vân Kiều, và CHinh Phụ Ngâm ra anh ngữ.

Mình đọc cuốn sách của ông ta xoay quanh việc làm thế nào để tìm thấy ý nghĩa, mục đích sống, phẩm giá và giá trị bản thân khi ta cảm thấy lạc lối, bế tắc hoặc bị đè nặng bởi mặc cảm, đặc biệt là những mặc cảm xuất phát từ nghèo khó, thân phận của người ngoài cuộc, mất mát hay áp lực xã hội. Được biết tên việt là Vương Quang Minh, chắc gốc người Tàu tại Việt Nam. Sau này, khi vào quốc tịch, mẹ ông ta đổi tên là “Ocean”, có nghĩa đại dương nối hai bờ biển Việt Nam và Hoa Kỳ. Lý do là khi làm việc ở tiệm nail, một hôm khách hàng hỏi mẹ ông ta là trời nắng, sau làm việc, bà làm gì, mẹ ông ta kêu go to the beach, đi biển nhưng với giọng nước mắm của bà ta nên nghe như “go to the bitch”, bitch tiếng lóng có nghĩa là một cô điếm khiến bà khách hàng chới với.  Phải công nhận là người mỹ gốc Việt, ông ta không được sinh ra tại Hoa Kỳ nhưng ngôn từ anh ngữ được ông ta sử dụng rất hay, bay bỗng. Mình thấy ông ta viết hay hơn ông Nguyễn Thanh Việt.

Ông ta cho biết là bà ngoại khi xưa có lấy một người lính mỹ tham chiến tại Việt Nam, ông ta có chân trong đội kèn đồng, ban quân nhạc. Có 3 người con, sau ông ta về Hoa Kỳ thăm gia đình thì bị kẹt luôn trước 75. Mẹ ông ta lai nên chế độ mới đì, nên cả nhà phải vượt biển và đến Hoa Kỳ, định cư tại Hartford, tiểu bang Connecticut.

Bố mẹ ông ta ly dị, sau này bà mẹ đi thêm bước nữa, có một người em trai cùng mẹ khác cha. Cách đây 7 năm thì mẹ ông ta qua đời vì ung thư. Có lẻ hít hoá chất khi làm nail nên ông ta viết cuốn “time is a Mother”. Ông ta hiện nay, là giáo sư về môn văn chương tại đại học danh tiếng New York, NYU.

Nghe ông ta kể là ông dượng, chồng sau của mẹ ông ta, vượt biển sau 7 ngày trên biển, đến Hoa Kỳ. Đi làm công nhân cho hãng xưởng, từ 3 giờ chiều đến 12 giờ sáng. Đi làm về, ông trân trọng cởi cái áo của hãng có tên của ông ta là Ngọc, lên tường. Ông ta rất hãnh diện và nói là làm ở đây, ông ta có bảo hiểm y tế. Ông Ocean Vương cho biết, trẻ nhìn cuộc đời của bố dượng thì Chán Mớ Đời, đây là giấc mơ Hoa Kỳ hay sao. Nhưng đối với ông dượng thì quá tốt, khá hơn nhiều cuộc sống tại Việt Nam. Cho thấy giá trị cuộc đời được định nghĩa tuỳ theo hoàn cảnh của mỗi người. Có thể một người khác sẽ chê cuộc đời ông bố dượng nhưng đối với ông ta là một hạnh phúc, được đi làm, chủ cho bảo hiểm y tế. Những ý thức như vậy khi sống với người binh dân, nghèo khiến giúp ông ta có chất liệu để suy gẫm và viết về những người bình thường.

Ông ta kể sống lên từ bé trong hoàn cảnh nghèo khó với bà mẹ đơn thân. Ăn housing, section 8, ông ta đi làm khi còn bé cho nhà nông trồng thuốc lá, được trả lương cao này nọ nhưng một hôm bà mẹ nói phải đi làm cho MacDonalds vì nếu không thì hai mẹ con sẽ mất trợ cấp Housing. Lúc đó, ông ta mới nhận thức cái vòng lẩn quẩn của xã hội Hoa Kỳ. Khi ăn housing trợ cấp thì con người khó thoát ra khỏi cái vòng ấy để vươn lên trong xã hội, thực hiện giác mơ Hoa Kỳ. Ông ta kể trong khu vực ông ta ở, có nhiều người trẻ muốn giúp gia đình nhưng không muốn gia đình mất trợ cấp nên làm chui hay buôn sì-ke, ma tuý và đưa đến bắn chết nhau hay vào tù.

Ông ta kể khi bà mẹ bị ung thư, ông ta có hỏi bà mẹ là kỷ niệm đáng nhớ nhất của hai mẹ con. Bà mẹ trả lời là khi hai mẹ con ngồi trong xe trên bãi đậu xe và ăn chicken Nuggets của MacDonalds. Cho thấy cuộc đời chúng ta cứ nghĩ đến chuyện cao sang nhưng kỷ niệm rất đơn sơ. Nhắc đến vụ này thì đối với mình kỷ niệm đáng nhớ với mẹ mình là khi hai mẹ con đi chơi ở Nhật Bản. Chỉ có hai mẹ con, lần đầu tiên mình được mẹ kể chuyện ngày xưa, thời còn bé ở Huế. Tương tự ngày nay, cô em mình nghỉ hưu ở nhà chăm sóc mẹ mình. Cô em cho rằng đó là quyết định đúng đắn nhất, vì chăm sóc mẹ, vì trước đây bận công ăn việc làm. Mỗi tuần nói chuyện với mẹ mình thì bà cụ cảm thấy hạnh phúc vì có cô em chăm sóc rất kỹ lưỡng. Đó cũng là cái Diễm phúc của cô em mình.

 Nói đến ăn gà khiến mình nhớ thời mới phát hiện ra mối tình hữu nghị của đồng chí gái, cuối tuần mình chạy xe xuống Quận Cam, đưa đồng chí gái đi chơi. Mình đưa cô nàng vào tiệm ăn Pollo Loco , (gà điên), mình đem theo mấy coupon mua 2 tặng 1. Cả hai ăn ngấu nghiến. Ngày nay thì có đi ăn tiệm sang nhưng có lẻ kỷ niệm đẹp nhất vẫn là ăn gà điên. Nói lên mối tình hữu nghị sông liền sông, đùi gà liền cánh gà. Chán Mớ Đời 

Ocean Vuong chia sẻ nhận thức, kỷ niệm từ chính cuộc đời mình, một người Mỹ gốc Việt đồng tính, lớn lên trong cảnh nghèo khó tại Hartford, Connecticut, được nuôi dưỡng chủ yếu bởi những người phụ nữ mù chữ anh văn làm nghề làm móng tay. Vùng này có nhiều người Việt tỵ nạn sinh sống khi xưa. Mình có vẽ một ngôi chùa cho gia đình phật tử ở vùng này. Anh ta nhìn nhận nghịch cảnh không chỉ là đau khổ, mà còn là mảnh đất nuôi dưỡng sự sáng tạo, sức bền và khả năng đổi mới của con người.

Người ta hỏi ông ta một cuộc đời có ý nghĩa là gì thì theo Ocean Vuong, một cuộc đời ý nghĩa không phải là liên tục chứng minh giá trị của mình với bản thân hay người khác, không phải leo lên đỉnh núi của thành tích, cũng không phải tìm mọi cách để thoát khỏi hoàn cảnh hiện tại. Điều quan trọng là “Hãy tìm thấy sức mạnh và giá trị ngay tại nơi chúng ta đang đứng.” Nơi chúng ta đang sống lúc này đã đủ để trở thành một con người có giá trị. Không ai cần phải “thoát ra” mới xứng đáng được yêu thương hay tôn trọng. Phải công nhận từ ngữ ông ta dùng để diễn đạt trong cuốn sách rất hay dù trẻ tuổi. Ông ta tập thiền phật giáo nên có lẻ ảnh hưởng chánh niệm phật giáo.

Ông Ocean nói rằng sự xấu hổ (shame) hiện diện khắp nơi, đặc biệt đối với người lao động nghèo và những người luôn cảm thấy mình là kẻ ngoài cuộc. Ông ta kể lại ký ức thời thơ ấu khi mẹ mình phải trả lại những quả cà chua tại siêu thị vì không đủ tiền mua. Đó là một ký ức nhỏ nhưng chứa đựng nỗi nhục nhằn mà người nghèo thường phải chịu đựng.

Theo ông ta: Phẩm giá (dignity) là khả năng sống mà không bị xấu hổ về chính con người mình. Điều đó có nghĩa là chấp nhận mọi phần của bản thân, kể cả những điều xã hội gọi là thất bại, và biết trân trọng chính hành trình đã tạo nên con người mình. Ông ta cũng phân biệt: Xấu hổ về bản thân (shame of being) với cảm giác mình vốn dĩ là người tồi tệ. Đây là loại xấu hổ phá hủy con người và xấu hổ về hành động (shame of actions), nhận ra mình đã làm điều sai. Loại xấu hổ này có thể thúc đẩy sự trưởng thành và thay đổi tích cực.

Ông ta cho rằng ngôn ngữ là sức mạnh, cho rằng ngôn ngữ hằng ngày từ quảng cáo, chính trị đến những khẩu hiệu doanh nghiệp, thường được sử dụng để thao túng, hạ thấp hoặc kiểm soát con người. Trong khi đó, thi ca và ngôn ngữ được lựa chọn một cách có ý thức có thể:

• khơi dậy vẻ đẹp,
• đánh thức sự kỳ diệu,
• trả lại phẩm giá cho con người.

Toàn bộ văn chương của ông ta là nỗ lực sử dụng ngôn ngữ để khẳng định giá trị của bản thân và của cộng đồng. Người ta thường hỏi ông ta định nghĩa lại thành công và ý nghĩa của “sống không uổng”. Ông Ocean phản bác quan niệm phổ biến tại Hoa Kỳ, rằng thành công đồng nghĩa với việc vươn lên địa vị cao hơn hoặc thoát khỏi tầng lớp lao động. Ông ta nhắc rằng rất nhiều người lao động cả đời vẫn sống trong hoàn cảnh bình thường nhưng cuộc sống của họ lại vô cùng giàu có bởi:

• tình yêu, có nhau bên đời
• sự chăm sóc lẫn nhau khi đau ốm
• trách nhiệm với gia đình,
• sự hy sinh cho nhau. Ông ta kể có nhiều đại học ở âu châu mời ông ta dạy, lương cao hơn nhưng ông ta từ chối vì ở Hoa Kỳ, ông ta có thể chở bà ngoại đi bác sĩ, giúp người dì, hay chơi bóng rổ với người em, tiểu gia đình của ông ta. Lý do ông ta là người đầu tiên tốt nghiệp đại học trong đại gia đình nên cam r thấy trách nhiệm rất nhiều đối với mẹ, em, bà ngoại, và các dì không rành tiếng anh.

Với họ, thành công không phải là giàu có hay nổi tiếng, mà là hoàn thành trách nhiệm và sống đúng với những giá trị của mình như trường hợp ông bố dượng. Một câu trong tiểu thuyết của ông ta gây nhiều suy ngẫm: “Điều khó khăn nhất trên đời là chỉ được sống một lần.” (The hardest thing is we live only once). Câu nói này không cổ vũ lối sống You Only Live Once “YOLO” bất chấp tất cả, mà nhắc nhở chúng ta hãy sống cẩn trọng, có ý thức và trân trọng từng ngày.

Ocean Vương đưa ra một cách nhìn rất khác mà ông ta gọi nó là: “Hệ miễn dịch của kẻ mạo danh.” (Imposter Syndrome). Thay vì xem đó là một khiếm khuyết cần loại bỏ, ông ta coi nó là: cơ chế bảo vệ, sự tỉnh táo, động lực để sáng tạo, lời nhắc phải luôn khiêm tốn và có trách nhiệm. Việc cảm thấy mình là người ngoài cuộc trong những môi trường ưu tú đôi khi phản ánh một sự căng thẳng đạo đức đáng được gìn giữ, chứ không phải điều cần xóa bỏ. Nếu mình nghèo rồi muốn lật đỗ bọn nhà giàu, là sai. Có lẻ chúng ta nên học tính khiêm nhường với mọi người xung quanh.

Ông Vương có nhắc đến “Văn hóa sợ bị quê” (Cringe Culture) và nỗi sợ thất bại trong xã hội ngày nay với các mạng xã hội lan tràn. Ông ta cho rằng mạng xã hội khiến nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, luôn sợ mình sẽ bị chế giễu hoặc bẽ mặt trước công chúng. Nỗi sợ ấy khiến họ như bị tê liệt, nhất là chủ nghĩa thức tĩnh, khiến họ không dám thử điều mới, không dám sáng tạo, không dám thất bại. Cũng như nói lên những gì mình ấp ủ, muốn lên tiếng vì sợ gán cho cái phù hiệu kỳ thị chủng tộc hay Nazi. Những cụm từ này bị con-hoang-hoá (bastardization), chụp mũ một cách vô lý, gán cho những tên nhãn hiệu vô cớ này.

Trong lớp học sáng tác của mình, ông ta luôn xem thất bại là một phần không thể thiếu của quá trình học hỏi. Theo ông ta, sáng tạo giống như làm thí nghiệm trong phòng lab. Không có thất bại thì sẽ không có đổi mới hay chữa lành. Chúng ta nợ nhau điều gì? Ông Ocean cho rằng điều con người thật sự cần dành cho nhau không chỉ là sự đồng cảm thụ động. Chúng ta cần:

• lòng tử tế, trong cuốn phim chuyện tử tế, đạo diễn Trần Văn Thuỷ có nhắc đến lòng tử tế của người xưa mà xã hội ngày nay đã đánh mất. Ông trần Văn Thuỷ làm cuốn phim này mà suýt bị bắt, may thay ông ta gửi chui đợi thi ở bên Đông Đức và đoạt được giải nên không đi tù, vì ông ta tính nếu không được giải thì có lẻ đã ở lại bên Đông Đức vì về Việt Nam là bị bắt.
• sự bao dung, sự đồng cảm khác với lòng tử tế, vì sự đồng cảm, compassion chỉ nhận thức thôi trong khi lòng tử tế đưa đến hành động. Tôi thấy anh nghèo đói khổ nên đồng cảm nhưng lòng tử tế đưa đến hành động như chị Thuỳ Giang nào trên mạng, mỗi tuần thấy chị ta nấu ăn rồi đi phân phát cho người vô gia cư.
• sự hiện diện, khi người thân cần đến mình. Như trường hợp cô em mình ngủ hưu sớm vì nghĩ mẹ mình cần cô ta chăm sóc kỹ hơn.
• khả năng thật sự lắng nghe và chăm sóc nhau. Hàng ngày chúng ta cứ gặp nhau, hỏi dăm câu trời nắng trời mưa, rồi đường ai nấy đi nhưng nếu chúng ta bỏ thêm thời gian, đứng lại hỏi thêm về cuộc sống của họ, nghe họ thật sự kể về cuộc sống của họ.

Chính những khoảnh khắc rất nhỏ, một cuộc trò chuyện chân thành, một người chịu lắng nghe, hay việc hướng sự chú ý khỏi nỗi đau của bản thân để quan tâm tới người khác, mới là điều tạo nên ý nghĩa cuộc sống. Ông ta dùng hình ảnh:“Viên sỏi và những gợn sóng.” Hãy quay trở lại với đứa trẻ bên trong mình, nhớ lại hy vọng và ý định ban đầu của nó. Đó là nguồn sức mạnh có thể lan tỏa thành những vòng sóng tích cực đến người khác.

Ông Ocean Vương chia sẻ thêm nhiều quan điểm đáng nhớ:

• Xây dựng và chữa lành luôn chậm chạp hơn rất nhiều so với phá hủy. Tình nghĩa vợ chồng được xây dựng rất lâu nhưng có thể bị đánh đỗ, phá huỷ rất nhanh chóng.
• Cuộc sống luôn chứa đựng cả vẻ đẹp lẫn nỗi đau; hai điều ấy có thể cùng tồn tại.
• Đừng mãi cố leo lên “đỉnh núi” của thành tựu. Hãy bước xuống để sống trọn vẹn trong đời thường, trong gia đình và các mối quan hệ. Nhiều người chạy theo công danh để rồi một ngày nhận ra sự vô thường thì đã quá muộn.
• Hãy chấp nhận nỗi sợ như dấu hiệu của sự trưởng thành.
• Nhưng đừng bao giờ sợ chính con người mình.
• Hãy dám chấp nhận rủi ro, kể cả khả năng bị xấu hổ hay thất bại.

Cuốn sách khuyên chúng ta:

• ngừng phán xét vị trí hiện tại của mình; ông ta có nói đến một đêm, trước khi đi ngủ, bà mẹ nói với ông ta, mẹ xin lỗi, mẹ đã cố gắng hết sức nhưng không thoát khỏi cảnh nghèo khổ, cuộc sống mẹ đơn thân tại Hoa Kỳ.
• buông bỏ áp lực phải trở thành một con người khác;
• học cách đối diện với mất mát mà không khép kín trái tim; ông ta mất bà mẹ qua bệnh ung thư nhưng không khép kín trái tim, viết cuốn sách về thời gian là mẹ.
• tìm lại phẩm giá và giá trị vốn có của bản thân. Chúng ta hay so sánh bản thân với những người khác. Không cần, vì trên thế gian có người giàu có người nghèo. Nếu họ giàu thì chúc phúc cho họ. Người ta giàu ăn cơm với cá, còn mình nghèo thì bắt võng ở đầu vườn bơ để ăn bơ.

Khi xưa, mình cũng trải nghiệm về người ta đánh giá mình về cái tội nghèo từ bé ở Đà Lạt. Đến nhà mấy tên học chung thường ít được mời vào nhà. Lớn lên, quen mấy cô bạn gái thì bị gia đình họ khinh vì không phải là bác sĩ, nha sĩ. Khi mình bắt đầu đi học đầu tư địa ốc, bạn bè, gia đình bên vợ cười nhất là mấy ông anh bác sĩ. Nhưng đó làm nguồn lửa, động lực giúp mình vượt qua. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nah