Về già cần làm gì để sống khoẻ

 Về già cần làm gì để sống khoẻ

Mình nhận thấy thân hữu, ai chịu khó tập thể dục, chơi thể thao thì trên 65 tuổi, họ vẫn khoẻ. Có anh quen dân Đà Lạt, hơn mình 2 tuổi, leo núi Kilimanjaro với mình, thấy anh ta khoẻ như tây, leo núi này rồi núi nọ, chạy marathon, lướt sóng đủ trò, trong khi nhiều người bạn cùng tuổi anh ta lăn đùng ra chết. Một anh khác cùng tuổi với mình, buồn đời ra sao đó, hẹn gặp mình trước mộ thi sĩ Hàn Mạc Tử. Mình đi xe tới nơi, oải lưng luôn trong khi anh ta đạp xe đạp từ Nha Trang ra gặp mình để chụp tấm ảnh rồi sugar you you go, sugar mi mi go.

Ngược lại ai ăn nhậu nhiều và không tập thể thao thì đa số có vấn đề về sức khoẻ. Có nhiều người quen hỏi tập Đông Phương Hội ra sao, mình nói từ 5:30 sáng đến 7:00 sáng thì đa số bỏ chạy mất luôn dép. Đọc tài liệu thì được biết thời điểm tập thể thao hay thể dục tốt nhất là vào buổi sáng sau khi thức giấc. Thêm họ nghiên cứu người Nhật sống thọ trên 100 tuổi cũng nhờ vào những thói quen hằng ngày.

Đọc tài liệu thì được biết cơ thể được trang bị để sống thọ đến 100 tuổi nhưng đa số đến 55- 65 tuổi thì ngọng. Trái tim của chúng ta vẫn có thể đập thêm cả tỷ lần, các tế bào não bộ vẫn có thể tục tăng trưởng, cơ bắp vẫn có thể hoạt động như thời trẻ. Lý do là cơ thể của họ không thể thực hiện những điều trên khi đã qua 65 tuổi. Vì các thói quen của chúng ta ngăn cản sự cố gắng thực hiện. Thân hữu nói mình còn sớm quá vào 5:00 giờ sáng.

Đa số những người trên 65 tuổi đều thuở 1/3 lá phổi

Đại học Harvard có làm một nghiên cứu trên 4,400 người trên 60 tuổi suốt 2 thập niên. Họ khám phá ra ai thực hiện 6 thói quen vào buổi sáng thì sống thêm 30 năm với não bộ rất nhậy bén, chân tay mạnh và ít dấu hiệu bị lão hoá. Tưởng tượng sống thêm 30 năm không cần thuốc men, chất bổ sung nhưng nhờ vào các thói quen của họ vào buổi sáng.

Họ cho biết khi thức giấc vào buổi sáng thì cơ thể chờ đợi tín hiệu từ chúng ta. 60 phút đầu tiên trong ngày từ khi chúng ta mở mắt ra thì các tế bào của chúng ta bắt đầu sửa chữa hay tháo gỡ. Nếu chúng ta khởi đầu ngày mới với tiêu thụ đường, stress hay bất động, cơ thể chúng ta nghĩ là chúng ta đang bị tấn công và tự động khoá phần chữa lành. Nhưng nếu chúng ta khởi đầu buổi sáng với những hoạt động tích cực, cơ thể chúng ta kích hoạt giúp các mạch máu tiếp tục mỡ, giúp cơ bắp mạnh và năng lượng cao suốt ngày để làm việc hay hoạt động nếu không thì sẽ cảm thấy mệt mỏi, cần uống cà phê hay đường để kích hoạch cơ thể làm việc.

Họ khuyên sáng thức dậy nên tập thở lâu, giúp giảm áp huyết, giảm cortisol

Họ cho rằng khi thức giấc, chúng ta cần uống nước, độ 16 oz (473 mL) nước với độ ấm trong phòng trước khi ăn hay uống những gì khác, sẽ giúp chúng ta sống thêm 7 năm. Viện quốc gia về lão hoá (national Institute on Aging) theo dõi 11,000 người lớn tuổi suốt 25 năm, đưa đến kết quả là khi ngủ qua đêm, cơ thể mất độ 2 cân anh nước qua hơi thở và mồ hôi, nghĩa là khi chúng ta thức giấc thì máu của chúng ta đặc lại và dính nhau hơn cả si-rô, khiến trái tim chúng ta phải làm việc thêm 23% để bơm máu trong huyết quản. Do đó việc đầu tiên khi thức giấc là làm một cốc nước trước giúp máu loãng để tim không phải làm việc nhiều. Mình đọc đâu đó đa số các người bị đột quỵ là vào buổi sáng.

Các nhà nghiên cứu khám phá những ai uống 2 cốc nước đầy sau khi thức giấc có chỉ số bệnh đau tim giảm xuống 41% và tỷ lệ đột quỵ giảm xuống 37%. Chỉ cần uống 2 cốc nước vào buổi sáng khi thức giấc sẽ giúp máu của chúng ta loãng ra sẽ giúp chúng ta hoạt động lâu trong ngày. Thường đa số thức giấc là uống ngay cà phê, mà cà phê làm chúng ta càng khát nhiều hơn uống trà. Cứ uống hai thứ này vào là buồn tiểu nhanh.

2 lá phổi mất độ 40% khả năng từ 30 tuổi đến 70 tuổi, nếu tập thở sẽ giúp lá phổi thở nhiều hơn

Họ nói uống nước với nhiệt độ của nhà bếp là tốt nhất, giúp cơ thể hấp thụ nhanh hơn là nước lạnh. Lý do là cơ thể không cần thời gian để hâm nóng. Không thấy họ nói đến nước ấm. Mình nghĩ nước ấm chắc tốt hơn. Đi á châu như Đài Loan, Tân Gia BA,…đều thấy trong khách sạn thậm chí ở phi trường có máy nước nóng. Ngoài ra họ còn khám phá ra là khát nước vào buổi sáng khiến não bộ bị teo lại, và lâu ngày sẽ đưa đến mất trí nhớ. Mình có kể cuốn sách của một ông bác sĩ viết, nói là chúng ta không bị bệnh mà chúng ta khát nước. Khi lượng nước trong người không được quân bình sẽ khiến chúng ta bị đau.

Ngoài ra hai lá thân lọc mỗi ngày 200 quart hay 6,400 Oz máu, hoạt động hữu hiệu hơn nếu nước uống vào đủ dùng, giúp tẩy chất độc. Nếu không cứ tích trữ trong cơ thể và lâu ngày sẽ phá hư các nội tạng. Được biết thói quen uống nước khi thức giấc sẽ giúp giảm bớt 45% nguy cơ bị ung thư đường ruột, và 50% bọng đái vì nước sẽ tải ra ngoài các chất carcinogens trước khi chúng tấn công vào các nội tạng. Có thể nước không lạt lẽo thì thêm miếng chanh giúp kích hoạch các enzymes của hệ tiêu hoá. Nên nhớ là uống 30 phút trước bữa cơm sáng. Vụ này thì người ta khuyên không nên uống nước khi ăn cơm, đợi 30 phút sau bữa cơm mới uống nước. Lý do là nước sẽ làm loãng chất acid trong bao tử cần thiết để giúp tiêu hoá nhanh.

Các người thở 10 lần theo phương pháp 4-7-8 mỗ sáng giảm thiểu 50% nguy cơ bị đột quỵ, giảm 45% bị mất trí nhớ và hay nhất là trẻ hơn từ 10-15 tuổi.

Thói quen thứ 2 chúng ta cần làm là mở cửa sổ để ánh sáng lọt vào phòng hay đi ra ngoài sân. Ánh mặt trời 10 phút sau khi thức giấc sẽ giúp hệ sinh học của chúng ta trẻ độ 5 tuổi. Đại học John’s Hopkins đo các tế bào lão hoá của trên 3,000 người tham gia nghiên cứu, họ cho biết mắt của chúng ta có những tế bào đặc biệt, sẽ đánh tín hiệu lên não bộ, kiểm soát các hormone sẽ được thải ra trong cơ thể 24 tiếng đồng hồ tới. Khi ánh sáng mặt trời buổi sáng chạm vào các tế bào này sẽ giảm 50% melatonin và gia tăng 35% cortisol mà cơ thể cần để sữa chữa các tế bào hư hại ngày hôm trước. Họ còn cho biết là có ánh sáng mặt trời sẽ giúp ngủ ngon hơn 43% và 38% ít bị trầm cảm. Ánh sáng mặt trời giúp tạo các sinh tố D qua làn da vì khó có thể thay thế bởi chất bổ sung. Thiếu sinh tố D thì xương sẽ bị loãng. Ánh sáng mặt trời sau 10 giờ sáng thì sẽ không còn nhiều ảnh hưởng nữa vì Cortisol đã quá cao điểm, và cơ thể mất cơ hội để ăn nhịp với hoạt động trong ngày.

Họ giải thích là cơ thể buổi sáng, cortisol lên rất cao, cơ thể sau một đêm suốt 8-12 tiếng không ăn uống nên hơi lộn xộn. Do đó cần ăn một chút chất đạm để cơ thể không hoang mang. Ăn chất đạm vào buổi sáng sẽ kích hoạch quá trình mà họ gọi “muscle protein Synthesis”. Đa số sáng ăn cereal hay tinh bột nên cơ thể sẽ bắt đầu dùng amino acid của cơ bắp. Do đó nên ăn chút chất đạm vào buổi sáng để cơ thể không tìm chất đạm của cơ bắp khiến lâu ngày sẽ bị teo cơ. Mình nghe lời ông bác sĩ sáng dậy, uống nước xong thì làm vài muỗng mè đen, và đậu xanh rang, nghiền nhỏ, khuấy với nước ấm uống để cơ thể không hoang mang để khỏi mất cơ bắp. Có bác sĩ nói nên ăn hai quả trứng. Nói đúng hơn là buổi sáng cơ thể hấp thụ chất đạm 40% nhiều hơn là vào buổi chiều. Mình chỉ tóm tắt thôi chớ giải thích thì sẽ khiến các bác Chán Mớ Đời.

Đại học Texas nghiên cứu 2,500 người Mỹ trên 60 tuổi suốt 8 năm dài. Họ khám phá ra sau tuổi 60, chúng ta mất độ 3% cơ bắp mỗi năm, và khi chúng ta mất quá mức thì tỷ lệ bị ngã lên đến 400%. Nên nhớ 75% người Mỹ chết trên 65 tuổi, là bị ngã. Như trường hợp ông hàng xóm mỹ mình mới qua đời vì ngã, bể xương chậu, giải phẫu nhưng chỉ nằm vì ngồi dậy là chóng mặt. Máu không bơm đủ về tim. Họ cho biết nếu ngã thì 30% xác suất sẽ được  Chúa gọi về trong vòng 1 năm.

Bệnh viện Mayo có làm một nghiên cứu 4,000 người Mỹ lớn tuổi suốt 10 năm. Mỗi ngày họ chỉ đứng một chân độ 30 giây sẽ giúp kích hoạch các neuron mà thường sau 50 tuổi sẽ bị hư hại. Ở Đông Phương Hội, lúc phần nhiệt thân pháp, có phần đứng một chân, lắc đầu gối,… sẽ giúp họ không bị ngã. Mỗi năm có trên 3 triệu người Mỹ được chở vào cấp cứu vì bị ngã. Thông thường 30% người bị ngã sẽ không sống thọ quá 1 năm. Xin nhắc lại 75% người Mỹ trên 65 tuổi chết không phải vì ung thư mà bị ngã. Nghiên cứu của bệnh viện MAyo, cho thấy các người tham gia nghiên cứu, không đứng trên 1 chân quá 10 giây thì có tỷ lệ 84% cao hơn bị đột quỵ hay chết trong vòng 7 năm tới. Vụ này thì dễ biết hơn là đo cholesterol hay huyết áp. Mình có kể vụ đại học Harvard nghiên cứu lý do tại sao phải tập Thái Cực Quyền khi về già. Ai buồn đời thì mò trên bờ lốc.

Họ thấy rõ sự tiến bộ của mấy người tập đứng một chân. Lúc đầu chỉ cần vịnh một cái ghế rồi đứng một chân, sau 7 ngày, họ scan não bộ thì thấy có sự thay đổi, có khả năng hơn 40% để phòng bị khi bị ngã.

Sáng thức dậy, họ cũng khuyên sau uống nước, ra ánh mặt trời, ăn chất đạm, tập đứng 1 chân và thể dục như ở Đông Phương Hội. Nên tập thở giúp cơ thể có oxygen đều để khởi đầu một ngày mới. Lý do là các người trên 65 tuổi thường chỉ sử dụng 1/3 lá phổi để thở, nên chỉ hấp thụ được 30% oxygen cần thiết, từ từ sẽ khiến các nội tạng bị lão hoá nhanh hơn. Có anh kia quen, trước đây có ai bên pháp đọc bài của mình nên kêu anh ta đến Đông Phương Hội tập. Dạo ấy anh ta yếu lắm nhưng sau 2 năm tập thấy anh ta khoẻ lên nhưng rồi covid đến nên ngưng tập. Hôm trước mình gặp lại, anh ta kể là mới nằm nhà thương cả tháng vì lá phổi thở chỉ có 1/3 nên nay tối cần cái bình oxygen để thở. Khi tập thở sẽ giúp hạ áp huyết. Hạ cortisol, hormone lão hoá đến 50%. Họ xem các người Nhật sống trên 100 tuổi đều có tập thở hết. (Còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Như 

Từ cậu bé mồ côi đến nhà lãnh đạo tại Hoa Kỳ

 

ĐƯỢC NÂNG ĐỠ ĐỂ DẪN DẮT

Có một bà mỹ ở hội toastmasters, mời mình đi dự buổi ra mắt cuốn sách “Lifted to Lead” của một người Mỹ gốc Việt. Mình bận trên vườn nên không tham dự nên tuần sau bà ta tặng mình cuốn sách của ông Stefan Bean, tên Việt Nam là Lê Thành Nam, sinh ngày 20 tháng 11 năm 1969. Ông này bị bệnh Polio nên bà mẹ bỏ rơi và ông ta được đưa vào viện cô nhi, rồi trước ngày 30/4/1975, tổng thống Hoa Kỳ, Gérard Ford, lấy ngân quỹ $2 triệu để đưa 2,000 cô nhi Việt Nam Cộng Hoà sang Hoa Kỳ. Người ta gọi chiến dịch này là “Operation Babylift”. Nếu mình không lầm có một chiếc máy bay chở mấy bé cô nhi, bị rơi sau khi cất cánh khiến chính trị Hoa Kỳ nổi sóng. Ai buồn đời thì theo đường dẫn sau đây. Mình chỉ nhớ dạo ấy ở Pháp, thấy báo chí kêu gào đủ trò.

https://en.wikipedia.org/wiki/Operation_Babylift

Ông Lê Thành Nam có trong danh sách của 2,500 cô nhi được đưa đến Hoa Kỳ. Và ông ta được một gia đình mỹ nhận làm con nuôi và mang tên Stefan và họ Bean của gia đình. Ông ta được nuôi nấng tử tế nên người và tốt nghiệp tiến sĩ tại Hoa Kỳ dù bị tật nguyền vì bệnh Polio. Sau này ông ta lập gia đình với một người Mỹ da trắng, có mấy đứa con. Gần đây bà vợ qua đời nên ông ta viết cuốn sách vè đời mình và ra mắt cách đây mấy tuần.

Mình đọc cuốn sách của bà mỹ tặng. Thấy cảm động vì ông này thành đạt nhưng không quên nguồn cội và nhớ ơn đến những người đã giúp đỡ mình từ khi được đưa sang Hoa Kỳ. Thông thường những người thành đạt, đa số hay quên những sự việc này, hay gạt ra ký ức những người đã giúp đỡ mình lập nghiệp. Ít ai tự hỏi: thành công của chúng ta thật sự là do chính chúng ta tạo nên bao nhiêu phần? Họ viết hồi ký như thể là thánh thần amen.

Chúng ta thường nghĩ rằng mình là những con người “tự thân lập nghiệp”. Nói như người Mỹ là “Self-made millionaire” này nọ. Họ định nghĩa sự thành đạt của họ qua những câu như: “Tôi đã làm việc rất chăm chỉ.” Hay “Tôi đã đưa ra những quyết định đúng đắn.” Hoặc “Tôi chưa bao giờ bỏ cuộc.” Và tất cả những điều đó có thể hoàn toàn đúng. Nhưng nếu thành thật nhìn lại cuộc đời mình, hầu hết chúng ta sẽ nhận ra một điều khác.

Đã có lúc nào đó, một người nào đó đã nâng đỡ chúng ta như trường hợp mình khi sang Pháp, lơ mơ lúc đầu, được nhiều người pháp giúp đỡ trên những bước đầu làm thân tỵ nạn. Như gia đình ông bà Marco, ông bà Cayla, ông bà PELLERIN,.. Một người tin tưởng chúng ta trước cả khi chúng ta tin vào chính mình như thầy Lưu Văn Nguyên đã tin vào mình khi nói em cố đi du học, và đã cấy trong đầu mình ý định du học đổi đời. Một người đã mở cho chúng ta một cánh cửa. Một người đã cho chúng ta một cơ hội thứ hai.

Một người đã nói:“Bạn làm được!” Trong khi chính chúng ta tin rằng mình không thể. Và đôi khi, niềm tin của một người có thể hoàn toàn thay đổi hướng đi của cuộc đời một người khác. Đó chính là thông điệp trung tâm của cuốn sách Lifted to Lead ( Được nâng đỡ để dẫn dắt), câu chuyện của Tiến sĩ Stefan Bean.

Cuộc đời ông bắt đầu trong những hoàn cảnh mà nếu nhìn theo cách thông thường, hoàn toàn có thể quyết định số phận của ông. Ông sinh ra tại Việt Nam trong một giai đoạn đầy khó khăn của lịch sử. Khi còn nhỏ, ông bị bỏ rơi và phải chịu những ảnh hưởng của bệnh bại liệt. Sau đó, qua Chiến dịch Không vận Trẻ em (Operation Babylift) ông được đưa sang Hoa Kỳ và được nhận làm con nuôi.

Một đứa trẻ đến từ Việt Nam trong thời chiến. Một đất nước mới, một ngôn ngữ mới, một nền văn hóa mới, một gia đình mới và một khuyết tật về thể chất có thể trở thành cái nhãn gắn chặt với ông suốt đời.

Xã hội hoàn toàn có thể nhìn ông và nói: “Đứa trẻ này có quá nhiều bất lợi.” Nhưng có người đã nhìn ông theo một cách khác như gia đinh nuôi ông ta. Họ không chỉ nhìn thấy một đứa trẻ khuyết tật. Họ nhìn thấy tiềm năng.

Họ không chỉ hỏi: “Có điều gì không ổn với em?” Họ hỏi:“Em có thể trở thành người như thế nào?” Sự khác biệt trong cách nhìn đó đã thay đổi tất cả và đó là bài học đầu tiên về nghệ thuật lãnh đạo: Lãnh đạo bắt đầu từ khả năng nhìn thấy tiềm năng của một con người trước cả khi chính người đó nhìn thấy tiềm năng của mình.

Nhiều người trong chúng ta đã từng trải qua điều này. Có thể đó là một người thầy đã nhận ra điều gì đó đặc biệt nơi chúng ta. Khi xưa, mình được thầy Lưu Văn Nguyên, kêu mình ra ứng cử làm trưởng lớp rồi năm sau thầy Chử Bá Anh kêu mình làm trưởng lớp để tổ chức cắm trại, văn nghệ trong trường. Một người cha hoặc người mẹ đã khuyến khích chúng ta như mẹ mình dắt mình vào nhà bà Cháu để gặp anh Phú trước khi anh ta ra phi trường đi du học ở Nhật Bản. Cấy trong đầu mình ý tưởng noi theo anh Phú.

Một người bạn đã tin tưởng chúng ta trong những thời điểm khó khăn hoặc đơn giản chỉ là một người đã nói:“Hãy thử đi!” Khi con mình hay cháu mình nói ý tưởng chúng muốn làm gì thì mình kêu: “good idea! Try it” thay vì nói ra như bao người khác, kêu học y khoa đi. Nhớ có lần thằng cháu học trung học, rủ anh họ nó mua bán trên mạng cái máy chơi trước máy truyền hình tên Wii thì phải. Chúng làm tiền nhiều vì thiên hạ đặt hàng nhiều, chúng làm ăn khá nên cuối năm mời cả gia đình đi ăn tiệm sang. Ai ngờ qua giáng sinh, thiên hạ gửi trả lại chúng phải hoàn tiền lại, lỗ học máu gạch. Nhiều người kêu này nọ, mình kêu cứ tiếp tục. Sau đó, không học đại học, nó mở công ty bán trên mạng đồ hốt cứt chó. Thiên hạ nuôi chó, dẫn chó đi bộ mỗi ngày để ỉa đái nên lười cuối xuống. Nó kiếm đâu một cái đồ gắp cứt chó bỏ lên mạng bán mệt thở. Cuối cùng có ai mua lại công ty của nó với giá 8 triệu đô la. Chả cần bằng cấp đại học gì cả ở tuổi 30 có 8 triệu trong tay.

Chỉ một câu nói ấy đôi khi cũng có thể thay đổi cả một cuộc đời. Câu chuyện của Tiến sĩ Bean nhắc nhở chúng ta rằng con người không phải lúc nào cũng cần một ai đó giải quyết mọi vấn đề cho mình. Đôi khi, điều họ cần chỉ là một người không chịu định nghĩa họ bằng những vấn đề của họ.

Một người có thể bị khuyết tật, một người có thể sinh ra trong nghèo khó, một người có thể đã từng phạm sai lầm. Một người có thể thiếu tự tin, một người có thể chưa nói được ngôn ngữ một cách hoàn hảo. Nhưng không điều nào trong số đó có thể kể hết câu chuyện về con người mà họ có thể trở thành.

Đáng tiếc là chúng ta thường đánh giá người khác dựa trên hoàn cảnh hiện tại của họ. Chúng ta nhìn một học sinh đang gặp khó khăn và nghĩ: “Em này không thông minh.” Chúng ta nhìn một nhân viên ít nói và nghĩ:“Người này không có khả năng lãnh đạo.” Chúng ta nhìn một người di dân nói tiếng Anh có giọng và nghĩ: “Người này sẽ không bao giờ hòa nhập được.” Chúng ta nhìn một người thất bại và nghĩ:“Anh ta là một kẻ thất bại.” Thay vì nhìn đó là một người thành đạt trong tương lai.

Nhưng những nhà lãnh đạo vĩ đại nhìn thấy một điều khác. Họ nhìn thấy một con người chưa hoàn tất hành trình của mình. Họ nhìn thấy tiềm năng, và đôi khi, sự lãnh đạo bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản:“Nếu như… thì sao?”

Nếu người học sinh đang gặp khó khăn này sau này trở thành một nhà khoa học vĩ đại thì sao? Như ông Albert Einstein, nghe kể ông ta học cực ngu khi còn bé. Nếu người nhân viên ít nói này trở thành một nhà lãnh đạo truyền cảm hứng thì sa. Nếu người di dân này trở thành một doanh nhân thành công thì sao? Chúng ta thấy hằng hằng sa số người Việt tỵ nạn thành công tại Hoa Kỳ.

Nếu người đã từng thất bại này chỉ đơn giản là cần thêm một cơ hội nữa thì sao? Bài học thứ hai của Lifted to Lead là: Chúng ta được hình thành bởi những người đã nâng đỡ chúng ta. Hành trình của Tiến sĩ Bean không phải là một hành trình đơn độc. Có những người đã hỗ trợ ông, khuyến khích ông, dạy dỗ ông và trao cho ông những cơ hội. Đây là một sự thật quan trọng về thành công.

Chúng ta thường chỉ nhìn thấy người đang đứng trên sân khấu. Chúng ta nhìn thấy giải thưởng, nhìn thấy chức vụ, nhìn thấy thành tựu nhưng chúng ta không phải lúc nào cũng nhìn thấy những người đang đứng phía sau người đó. Người thầy, người cố vấn. Cha mẹ, người vợ hoặc người chồng hay người bạn. Người đã gọi một cú điện thoại hay người đã động viên khi tinh thần chúng ta xuống thấp. Người đã nói:“Tôi tin bạn.” Phía sau hầu hết những người thành công đều có câu chuyện về một ai đó đã giúp nâng họ lên.

Và điều đó đưa chúng ta đến bài học thứ ba: nếu chúng ta từng được nâng đỡ, thì chúng ta cũng có trách nhiệm nâng đỡ người khác. Đây mới chính là nơi sự lãnh đạo thật sự bắt đầu. Mình nhớ khi tốt nghiệp kiến trúc thì có nói với ông bà Marco, Cayla, Pellerin, ông bà Gignac,..là không có sự giúp đỡ của ông bà thì tôi không bao giờ tốt nghiệp. Họ chỉ cười và nói nếu mày nhớ ơn chúng tôi thì sau này gặp ai đồng cảnh thì giúp họ thôi.

Lãnh đạo không đơn giản chỉ là có một chức danh, không phải là ngồi ở phía trước căn phòng, không phải là ra lệnh cho người khác phải làm gì. Lãnh đạo là sử dụng bất kỳ ảnh hưởng nào mà chúng ta có để giúp một người khác trở nên mạnh mẽ hơn.

Trong cuốn sách của ông Stefan Bean có nhắc nhở cho chúng ta là chúng ta không cần phải là một tổng giám đốc học khu, chủ tịch một công ty, phải có hàng ngàn người theo dõi trên mạng xã hội. Chúng ta có thể lãnh đạo trong gia đình, có thể lãnh đạo tại nơi làm việc, lãnh đạo trong cộng đồng. Nhiều khi chỉ cần một lời khen thay vì chỉ trích, khuyến khích đứa con học không giỏi, hay chơi thể thao kém, chỉ cần nói cố gắng, con rất giỏi thay vì chửi ngu như bò, qua nhà hàng xóm xem con người ta học giỏi còn mày thì ngu như bò.

Đôi khi, hình thức lãnh đạo mạnh mẽ nhất lại không hề kịch tính, nó rất âm thầm như một cuộc trò chuyện. Một lời khen hay một cơ hội và một chút kiên nhẫn. Đó là việc tin tưởng một người khi chính họ đang gặp khó khăn trong việc tin vào bản thân mình.

Triết lý lãnh đạo trong Lifted to Lead có thể được ghi nhớ qua từ LIFTED.

L — Listen and Learn: Lắng nghe và học hỏi.

Trước khi lãnh đạo con người, chúng ta phải hiểu họ.

I — Inspire Potential: Khơi dậy tiềm năng.

Giúp con người nhìn thấy họ có thể trở thành ai.

F — Foster Authenticity: Nuôi dưỡng sự chân thật.

Con người không cần phải trở thành một người khác để thành công. Họ cần khám phá những điểm mạnh riêng của chính mình.

T — Transform Through Hope: Thay đổi thông qua hy vọng.

Hy vọng cho con người lòng can đảm để tiếp tục.

E — Empower Through Strength: Trao quyền bằng cách phát huy sức mạnh.

Hãy xây dựng trên những gì con người có thể làm, thay vì chỉ tập trung vào những gì họ không thể làm.

Và cuối cùng:

D — Develop Others: Phát triển người khác.

Bởi vì thước đo cuối cùng của sự lãnh đạo không phải là có bao nhiêu người đi theo chúng ta mà là có bao nhiêu người trở nên mạnh mẽ hơn vì chúng ta đã từng hiện diện trong cuộc đời họ. Ý tưởng này có một ý nghĩa đặc biệt đối với mình vì khi nhìn lại cuộc đời mình, có thể nhận ra những người đã từng nâng đỡ. Có thể họ thậm chí không biết họ đã quan trọng với mình đến mức nào. Có thể họ đã cho tôi một lời khuyên, một bữa ăn trưa khi người Pháp đón giáng sinh trong khi mình bơ vơ một mình ở xứ tây trong mùa đông giá băng trong căn phòng ô-sin lạnh lẽo.

Có thể họ đã khuyến khích khi mình bắt đầu đi mua nhà cho thuê, họ đơn giản chỉ trao cho một cơ hội, bán cho căn nhà của họ. Vào thời điểm đó, họ có thể nghĩ rằng đó chỉ là một việc rất nhỏ như ông bà Betty, ông bà Sulzbach đồng ý bán cho mình mấy căn nhà của họ và cho vay lại. Nhưng đôi khi, điều nhỏ bé đối với chúng ta lại có thể vô cùng to lớn đối với một người khác.

Mình rất thích tham dự các buổi họp mặt của Toastmasters, vì mỗi lần mình lên tiếng, có rất nhiều người viết giấy khuyến khích, đưa ra những khuyết điểm của mình, cần lưu ý, giúp mình tiến bộ, sửa đổi. Một vài lời nói có thể thay đổi sự tự tin của một con người.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Cách đào tạo tuyển thủ của Hoa Kỳ và Na-Uy.

 Cách đào tạo tuyển thủ của Hoa Kỳ và Na-Uy.

Hoa Kỳ có gần 400 triệu dân nhưng không có một cầu thủ đá banh nào ở tầm quốc tế trên thế giới. Có vài cầu thủ đá cho vài đội banh ở âu châu, trong khi cầu thủ gốc Nhật Bản, Nam Hàn đầu quân cho các câu lạc bộ âu châu rất nhiều.

Có một nghiên cứu năm 2016 cho biết các trẻ em chơi đá banh trên cả triệu nhưng khi xét về kinh tế thì đa số thuộc vào gia đình có lợi tức từ $100,000 đến $150,000 hàng năm. Chỉ có độ 2% trẻ em chơi đá banh xuất thân từ các gia đình có lợi tức $50,000, nghĩa là tiêu chuẩn gia đình nghèo tại Hoa Kỳ. Cho thấy chúng ta mất không biết bao nhiêu trẻ em có thể trở thành cầu thủ quốc gia. Trong khi đó các cầu thủ ở trên thế giới đa số xuất thân từ các gia đình nghèo. Đá banh là con đường duy nhất để đổi đời.

Mình nhớ dạo con mới lớn thì cũng muốn cho chúng đá banh nhưng rồi thời khoá biểu phải lái xe xa, tiền trả cho hội đủ trò. Thêm đọc cuốn sách về não bộ bị lộn xộn khi đá banh, đội đầu sẽ bị chấn thương sọ não sau này nên ngưng. Cho bơi lợi là môn rẻ nhất.

Người ta phải trả lương cho huấn luyện viên nên họ móc tiền từ gia đình rồi dụ các lớp huấn luyện mùa hè đủ trò, ăn ở tốn khá nhiều tiền bạc. Cầu thủ mỹ Landon Donavan kể là mẹ ông ta đơn thân, lương chỉ có $34,000/ năm, khó có thể đóng tiền cho ông ta đá banh nhưng nhờ có nhà hảo tâm đứng ra bảo lãnh nên mới trở thành nhà nghề. Được xem là một cầu thủ giỏi của Hoa Kỳ nhưng so với quốc tế thì chả ăn nhập gì.

Ngày nay, mỗi đứa bé đá banh hàng năm là $4,000 mà nếu có hai đứa con là mất $8,000, phải đi làm $15,000 đóng thuế cho chính phủ mới còn lại $8,000. Các nhóm thành lập một League cho trẻ em trong thành phố hay quận hạt mà làm tiền. Đó là những cổ máy làm tiền tại Hoa Kỳ như các league của các môn thể thao khác như bóng rổ,… đi xem trận túc cầu ở SoFi vừa qua với thằng con mình mới hiểu kỹ nghệ thể thao và giải trí ăn thông với nhau.

Còn những môn đắt tiền như Hockey, thể thao mùa đông, đua thuyền hay đánh cù thì chỉ có con nhà giàu mới dám rờ đến. Nhớ khi con còn nhỏ mình cũng cho nó chơi golf vì thấy đám đại hàn cho con chơi môn này nhiều nhưng khi chơi được và tháng thì mình dẹp tiệm. Lý do con mình không có khiếu, thứ hai tốn quá nhiều tiền. Được cái là ngày nay, lâu lâu thấy thằng con đem đồ đi đánh golf với tụi bạn. Có ông tàu có con gái đoạt chức vô địch thế vận hội vừa qua môn trượt băng, cho biết là tốn trên 2 triệu mỹ kim để giúp con gái đoạt huy chương vàng. Mấy ai có 2 triệu đô la. Chưa kể thời gian chở con đi tập và đợi. Mình nhớ khi xưa, con đi bơi 2 tiếng mỗi ngày là mình phải túc trực tại hồ bơi, chưa kể mỗi lần có thi đua là phải đến phụ bấm giờ hay làm hamburger, bán nước,… Kỹ nghệ làm tiền thể thao khởi đầu từ nhỏ nên ngành thể thao Hoa Kỳ được xem là môn ăn chơi.

Nói chung thể thao Hoa Kỳ ngày nay là Tiền, lòng tham và trả tiền để được chơi. Có tài năng mà không có tiền đống nguyệt liễm thì bù trớt. Còn ở các xứ cộng sản thì họ đào tạo từ bé nhưng nếu bị chấn thương không thể tiếp tục đau tài nữa thì ngọng.

Ở Hoa Kỳ đã tốn tiền từ bé nhưng nếu giỏi thì được thi đấu cho các đại học danh tiếng. Vấn đề là chưa chắc được thi đấu đại diện Hoa Kỳ ở thế vận hội. Mà vào đại học, được học bổng thì ngày bơi tập 2 lần, mỗi lần 2 tiếng thì đâu có sức để học các môn kiếm tiền nên đa số học các môn về thể dục nên sau này ra trường chỉ xin đi làm huấn luyện viên thể dục ở các trường học.

Mình nói chuyện với ông bạn, trước đây vô địch thế vận hội ở môn bơi tự do, cự ly 200 m. Ông ta cho biết là cần có một chương trình giúp các sinh viên chơi thể thao cho đại học. Vì lo tập luyện nên không học hành gì ra hồn. Mà lỡ không đi được thế vận hội thì tương lai khá mịt mù. Ông ta vô địch nên nhờ chức tước đi bán nhà.

Nếu xét về sự đào tạo các cấu thủ thể thao của Na-Uy thì khác với Hoa Kỳ. Nói chung Na-uy là một nước có dầu hoả nên giàu có. Có khả năng để đào tạo các cầu thủ thể thao mà chúng ta thấy họ tuy một nước nhỏ, ít dân nhưng thắng thế vận hội muà đông nhiều huy chương nhất và gần đây đá banh đã đưa họ vào vòng trong, đá bại đội tuyển Ba-tây. Kinh

Na-Uy có đạo luật về quyền trẻ em chơi thể thao (Barneidrettsbestemmelsene) dựa theo các nguyên tắc của ủy ban thế vận hội và thể thao quốc gia. Họ dựa theo tin thần niềm vui của thể thao (idrettsglede) chủ yếu về sự vui thích, tham dự đông đảo, thân hữu, an ninh nhất là đào tạo lâu dài thay vì thi đấu và tìm tài năng sớm như đa số các quốc gia theo cộng sản hay Hoa Kỳ.

Không có thi tài hay phân loại từ 9-11 tuổi, trẻ em chỉ chơi các trận địa phương, không có kết quả chính thức, xếp hạng của từng giải hay trao tặng huy chương như Hoa Kỳ đến 13 tuổi. Ở Hoa Kỳ thì ngược lại, con nít cứ tham gia là có cúp, huy chương đem về để chật nhà. Mà toàn là tiền của cha mẹ đóng góp để mua, làm giàu cho mấy công ty bán huy chương trong vùng. Nhớ khi xưa, vào nhà thiên hạ thấy họ treo huy chương, cúp của con họ đầy nhà, thấy phục họ. Ai ngờ khi cho con mình đi chơi thể thao, dù con mình có chơi dỡ đi nữa, cũng được huy chương, cúp. Sau này phải đem cúp đi quăng đày thùng rác. Theo tinh thần DEI, họ muốn con nít cảm thấy mình giỏi vì được khen tặng nên phấn khích chơi giỏi hơn hay cố học giỏi thêm. Rốt cuộc khi ra đời chạm tráng phải thực tế thì Chán Mớ Đời. Trong khi ở Na-Uy nếu bỏ thứ hạng trên trang nhà có thể bị phạt tiền.

Chỉ chơi tại địa phương, không di chuyển xa xôi như Hoa Kỳ. Ở Hoa Kỳ hồi con mình đi bơi thì chỉ bơi đua với vài đội trong vùng, chớ đá banh thì phải chạy nhiều khi 2 tiếng đến 3 tiếng đá với các đội ngang ngữa ở miền nam Cali, xem như mất cả ngày. Sáng dậy sớm, lái xe 2 tiếng đến nơi là con nó mệt đừ, đá đấm gì nữa. Xa nữa thì phải mướn motel ngủ lại, tốn đủ thứ.

Trẻ em được khuyến khích chơi nhiều môn thể thao, thay vì chuyên biệt một môn từ bé như các nước theo cộng sản. Tham gia đông đảo giảm thiểu tiền chi phí. Họ cho biết 93% trẻ em xứ na-Uy tham gia các môn thể thao. Ngân sách được gây quỹ qua các cuộc xổ số, thường dưới $1,000/ năm. Bảo hiểm được bảo kê hết, không phải mua như ở Hoa Kỳ. Hoa Kỳ thì ở trường mỗi khoá có một môn thể thao riêng nên có thể chơi đủ môn.

Trong khi tại Hoa Kỳ thì thường có phần try-out, trẻ em đến chơi đá banh để huấn luyện viên xem giò xem cẳng trước để thâu nhận hay không và có những đội gọi là “elite”. Di chuyển xa, đóng tiền khá cao, đội nào có tiếng thắng nhiều cúp thì họ lấy tiền cao hơn, gây áp lực cho trẻ em. Ngoài ra họ chú trọng vào thắng nhiều nhất, xếp thứ hạng, để được học bổng vào đại học. Đa số trẻ em ngưng chơi thể thao ở lứa tuổi 13 vì áp lực, tiền bạc, hay burnout. 

Nhớ có lần thằng con bơi hoài nên ớn, bác sĩ nói với mình không nên cho nó bơi nữa nên ngưng. Vì dạo đó thằng con được xếp hạng thứ 10 toàn nước mỹ nên mình hy vọng nó sẽ có thể đi dự thế vận hội bú xua la mua. Thôi con nó burnout thì ngưng, cho đi tập võ. Đến khi lên trung học đệ nhị cấp thì bạn bè xúi nó đi bơi lại cho trường. Nó cũng đến try-out, không đem quần áo tắm, bận xì-líp nhảy xuống bơi, được huấn luyện viên cho thẳng vào đội Varsity dù nhỏ tuổi. Nó đoạt vô địch một lần khu vực miền nam Cali, có tên trên bằng vàng của trường, phá kỹ lục 100 thước môn bơi nhái. Nói chung thì huấn luyện viên thúc đẩy con mình. Nhưng vào đại học thì không bơi nổi cho đội tuyển đại học vì kỹ lục thấp hơn mong đợi.

Người ta chỉ trích các xưởng chế tạo các cầu thủ tại Hoa Kỳ cũng như khuôn mẫu “pay-to-play” có thể loại trừ các tài năng thuộc các gia đình nghèo, và chỉ chú trọng vào chương trình ngăn hạn mì ăn liền. Ta thấy cầu thủ của các đội âu châu, đa số người da đen. Lý do là thuộc gia đình nghèo nên chỉ biết đá banh. Con da trắng thì giàu có hơn, có thể chơi game điện tử, nhà cửa rộng rãi. Trong khi nhà nghèo ở nhà nhỏ, chật chội, chỉ biết ra ngoài đá banh.

Nhớ khi xưa, ở pháp, cầu thủ Guillou, sau khi giải nghệ, làm huấn luyện viên rồi buồn đời ông ta qua phi châu mới khám phá ra có nhiều người phi châu đá banh có khiếu nên mở trườn đào tạo và tuyển một số cầu thủ phi châu giỏi đưa về pháp đá cho các câu lạc bộ kiếm tiền vì khán giả đi xem đông nhất là người gốc phi châu.

Xứ Na-uy tuy chỉ có 5.6 triệu người, nhưng đã đứng đầu huy chương vàng ở thế vận hội mùa đông, đào tạo nhiều cầu thủ danh tiếng trên thế giới qua các bộ môn thể thao. Họ giúp trẻ em chơi thể thao lâu hơn, tài năng được khám phá ra chậm hơn vì cơ địa của mỗi đứa trẻ khác nhau. Như mình đã kể đa số hệ thống Hoa Kỳ chọn lựa từ bé, đa số là trẻ em sinh tháng 1, 2, 3 được chọn nhiều nhất. Lý do chúng sinh sớm trong năm nên thường thân thể phát triển sớm hơn. Còn mấy đứa sinh vào tháng 9-12 thì ngọng. Hơn nhau có 6-9 tháng ở tuổi còn bé rất khác nhiều nhưng khi lên tuổi 15-16 thì đồng đều.

Tốn tiền cho con mình đi bơi, tập bơi từ bé vì sợ chúng bị chết đuối, mất 8 năm trời. Tốn biết bao nhiêu tiền và thời gian nhưng sau này chúng chỉ đi làm hè, dạy con nít bơi, kiếm được chút tiền. Bù lại con gái mình nói nhờ bơi đã giúp tạo nhân cách của nó. Còn thằng con thì nói đã giúp nó cách thi đua ở đời.

Nhìn lại thì mình mới sang Hoa Kỳ, chưa hiểu gì nhiều về xã hội này, nên có con thì cứ đi theo guồng máy. Nếu làm lại mình sẽ không cho con chơi thể thao, độc nhất vào môn bơi lội. Khi xưa có cho con chơi bóng rổ, con gái thấp lè tè đấu với con mỹ con cao còn hơn mình, 12 tuổi đầu mà nó cao đến 6 feet, con mình đứng tới nách thì sao chơi lại. Thằng con cũng vậy, bị áp lực vì mấy đứa kia cao như mỹ đen, lêu nghêu. Chơi golf thì đắt tiền, may mình xin của mấy tên bạn mỹ bộ gậy đánh cù chớ mua một đống như vậy cũng oải. Nội trả tiền đánh là oải rồi, còn áo quần, giày dép. Chán Mớ Đời 

Rẻ nhất là tập võ như mình khi xưa. Chán Mớ Đời 

Có ông Mỹ nào viết thấy tương tự kinh nghiệm mình khó xưa với mấy đứa con nên tải về đây. 

𝐓𝐡𝐞 𝐏𝐫𝐨𝐛𝐥𝐞𝐦 𝐖𝐢𝐭𝐡 𝐀𝐦𝐞𝐫𝐢𝐜𝐚𝐧 𝐒𝐨𝐜𝐜𝐞𝐫 𝐈𝐬𝐧’𝐭 𝐓𝐚𝐥𝐞𝐧𝐭 - 𝐈𝐭’𝐬 𝐭𝐡𝐞 𝐒𝐲𝐬𝐭𝐞𝐦

At the end of the day, I don’t think America’s biggest problem is talent. I think it’s the system we’ve created.

I saw it firsthand when my son, Zachary, was nine years old playing travel soccer for our town’s youth club. We paid over $1,000 for a single season. At that age, he had beautiful Nike home and away uniforms, practice gear, a warm-up jacket, and everything looked incredibly professional. But when I stepped back and looked at it, I couldn’t help but wonder: what were we really paying for? Most weekends we were playing at Afrim’s or other local fields around the Capital Region. The uniforms were nice, but were we actually getting thousands of dollars’ worth of technical coaching and player development?

Then I started thinking about what it would cost if he continued climbing the ladder into premier clubs, showcases and elite travel teams. The answer is simple - it would have cost our family tens of thousands of dollars over the years. So  many families never even have that option. Imagine the number of talented kids who walk away from the game simply because mom and dad can’t afford the fees, the tournaments, the hotel rooms, the travel, the meals and the missed days of work. That’s not how you build the best national team. That’s how you build the most expensive youth soccer system.

Meanwhile, too much of youth soccer has become about traveling to tournaments and playing game after game instead of spending that same time developing technical skills. Where are the hours dedicated to first touch, ball control, passing under pressure, movement off the ball and creativity? Those things don’t magically appear by playing five games in a weekend. They come from coaching, repetition and development.

Then you look at the top of the pyramid with the U.S. Men’s National Team, and I think there are legitimate questions that need to be asked there as well. Too often it feels like leadership positions are filled because of relationships and familiarity rather than identifying the very best soccer minds available. Whether you call it favoritism, nepotism or simply a lack of accountability, the result is the same - we’re not maximizing the talent we have.

And before anyone says America just doesn’t have enough soccer players, that’s simply not true. We have millions of kids playing the sport - more than just about any country in the world. Yes, some elite athletes choose football, basketball, baseball or wrestling (yes, wrestling. It’s the short man’s sport like soccer) instead, but that alone doesn’t explain why we consistently underperform internationally. The player pool is there. The development pathway isn’t.

Of course, context matters too. Soccer is still relatively young in the United States compared to much of the world. Before the 1970s, soccer wasn’t even taken seriously in many parts of this country. Kids who played were often teased because football, baseball and basketball dominated American sports culture. Meanwhile, countries like Brazil, Argentina, Germany, Italy and England have been playing and developing the sport for generations. That kind of history and culture can’t be replicated overnight.

And let’s not forget just how difficult winning a World Cup actually is. Only eight countries have ever won it, and six of those nations have won multiple championships. Becoming one of the world’s elite isn’t easy.

But if we’re serious about getting there, the conversation has to start with fixing our foundation. Make the game more affordable. Put player development ahead of profits. Invest in better technical coaching. Put the best people - not the best-connected people - in leadership positions.

Because I truly believe the United States doesn’t have a talent problem. We have a development problem. Until we address that, we’ll keep asking ourselves the same question every four years: “Why aren’t we better?” The answer isn’t sitting on the field. It’s sitting in the way we’ve built the system.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn