Đi xem đá banh với con

 Trải nghiệm đáng nhớ với con

Hôm nay, hai cha con đi xem giải túc cầu thế giới ở vận động trường SoFi ở gần Los Angeles. Lâu lắm rồi, trên 20 năm mới đi xem đá banh lại với thằng con, thêm lần đầu tiên xem trận đá quốc tế của giải vô địch thế giới. Thể thao đối với người Mỹ rất quan trọng, như một văn hoá đặc thù khác với âu châu vì có ăn uống. Ở âu châu, khi xưa mình đi xem đá banh thì thấy thiên hạ đến xem rồi về ngoại trừ một số cổ động viên băng đảng mà người Anh quốc gọi là Hooligans, chia phe đánh nhau. Ngược lại ở Hoa Kỳ, xem thể thao như một cuộc hội ngộ thân hữu ăn uống rất lâu, khởi đầu trước khi trận đấu bắt đầu rồi kéo dài đến chiều tối.

Hai cha con ngồi hạng cá kèo nhưng vẫn đắt kinh hồn.

Nhớ lần đầu tiên ở Cali, được thân hữu rủ đi xem một trận bóng chuỳ ở Anaheim. Mình đâu biết gì, vì lần đầu tiên. Ở âu châu thì dân tình không xem hay chơi môn này. Họ hẹn ở bãi đậu xe thì chạy đến với đồng chí gái. Ai ngờ một ông bạn đem xe RV của ông ta lại đậu ngay bãi đậu xe, rồi đem ra đồ nướng thịt, hot Dog, hamburger đủ trò. Bắt đầu nướng cho thân hữu ăn uống. Mình nghe nói các cổ động viên âu châu đi xem giải túc cầu thế giới, rất ngạc nhiên khi thấy người Mỹ mời họ ăn uống dù chả quen biết. Trận đá chả biết lúc nào mà phải đến sớm hơn 2 tiếng nên ngạc nhiên. Hóa ra là để ăn hamburger, uống coca cola đủ trò,… hình như họ gọi là Tailgate. Cái đuôi sau xe.

Kỳ này giải túc cầu thế giới được Hoa Kỳ, Mễ Tây Cơ và Gia-nã-đại tổ chức chung, lại có đến 48 quốc gia tham dự nên đông. Nhớ năm 1994, Hoa Kỳ tổ chức lần đầu tiên khiến người Mỹ tò mò hỏi môn thể thao gì lạ vậy. Đi làm các đồng nghiệp hỏi chơi ra sao này nọ. Đội tuyển mỹ ít có ai là cầu thủ nhà nghề, toàn là đá tài tử. Đối với họ môn thể thao này dành cho phụ nữ. Ngày nay thì có nhiều cầu thủ mỹ đá ở âu châu thêm dân gốc La-tinh gia nhập cũng nhiều và người da đen cũng đông.

Đọc tin tức thì họ cho biết đội tuyển Maroc toàn là dân sinh ra tại hải ngoại, còn đội tuyển pháp chỉ có một ông tây da trắng còn toàn đến từ phi châu. Pháp quốc mà thua thì họ chửi dân di cư còn thắng thì bác-ái, tự-do, bình-đẳng bú xua la mua.

Có cái vòng tròn màn hình video treo lơ lững trên sân chơi, mọi người khắp nơi đều có thể xem được 

Mình không tính đi xem, ở nhà xem như bao nhiều năm qua nhưng rồi thấy trên mạng có bà nào rao bán vé. Hỏi ra thì giá bán trên trời. Họ mua sẵn lâu rồi đợi đến gần đá thì tung lên bán gấp đôi, gấp 3 hay gấp 10 lần. Mình hỏi thì chị ta kêu $3,200 mà khi mình lò mò mua khi cận ngày thì có $602. Thấy đắt quá nên không mua nhưng rồi xem đội tuyển Hoa Kỳ đá như ba-tây nên muốn đi xem cho biết. Mình mới dọ hỏi thêm thì có người mua vé cho trận tứ kết giá $182, nay họ bán lại với giá $1,800. Vụ này mình không biết nếu không thì đã mua trước cả chục vé rồi đến cận ngày đem ra bán kiếm lời. Mình đã ghi danh cho thế vận hội 2028 rồi.

Kỳ này bổng nhiên đội tuyển Hoa Kỳ đá có vẻ khá hơn các kỳ trước nên hào hứng muốn đi xem nhưng trận cuối đá vòng loại của Hoa Kỳ, giá vé quá đắt nên mình mua vòng 32 đội giữa Nam-Phi và Gia-nã-đại. Giá chắc độ $182, hạng cá kèo nhưng may mua được với giá $602. Thế là hai cha con chuẩn bị tinh thần đi. Nhưng tinh thần vẫn chưa hết lo ngại. Lý do là chưa có số QR trên vé mình nhận được. Phải đợi 4 tiếng trước khi trận đấu bắt đầu thì FIFA mới báo cho biết đã chuyển QR code qua trương mục của mình mà mở Wallet Apple ra thì không thấy QR nhưng khi scan thì máy rà được. Họ không muốn cho QR code hiện lên , sợ gian lận.

Vé hiện lên trên ứng dụng của FIFA, không có mã QR. Tương tự số thông hành và bằng lái xe của mình cũng không hiện lên trên Wallet Apple. Khi mình vào trong rồi thì hiện lên vé đã sử dụng.

Đúng 8:30 hai cha con lái xe ra nhà ga thành phố, đậu xe rồi lấy xe buýt đi lên Los Angeles. Có mã QR nên lên xe buýt thoải mái con gà kê. Xe đủ chỗ thì mới chạy, không ai đứng cả. Hôm nay chủ nhật nên xa lộ vắng nên không kẹt xe chớ ngày thường vào giờ này là ngọng. Đến nơi, thì được biết là khi về cũng phải trở lại đây để lấy xe buýt.

Mã QR cho bãi đậu xe và đi xe buýt

Phải công nhận người Mỹ tổ chức rất chu đáo. Vừa xuống xe buýt là thấy một hàng dài các nhà vệ sinh di động, thêm các trạm nước uống miễn phí. Mỗi xe trả $10.50 cho toàn gia đình, nên đi tè xong lấy nước uống. Các thiện nguyện viên chỉ đường rồi chúc một ngày vui đủ trò. Từ chỗ bến xe buýt đến chỗ sân vận động thì đi bộ độ 20 phút. Dọc đường người Mễ, đứng bán hot dog, và áo quần, đủ trò. Cứ như khi xưa đi xem đá banh ở pháp, dọc đường là thấy người ả rập đứng bán bánh mì kẹp merguez.

Xuống xe buýt là thấy bảng này để du khách không biết tiếng anh có thể tìm hiểu tin tức với tiếng mẹ đẻ của họ

Mấy cô học sinh hay sinh viên đứng vẽ cờ quốc gia của cổ động viên

SoFi không phải một sân vận động bình thường, mới được xây dựng đâu 5 năm về trước. Mà là một trung tâm giải trí theo đúng nghĩa Hoa Kỳ ở thế kỷ 21. Do HKS Architects thiết kế, một phần vận động trường được xây dựng ngoài trời, nhờ khí hậu nam Cali ôn hoà, có một nóc nhà trong sáng để ánh sang lọt qua, không như ở các thành phố có tuyết lạnh mùa đông, phải che hoàn toàn lại. Họ sex sử dụng cho thế vận hội năm 2028 sắp đến.

Hai cha con đi vòng vòng xem kiến trúc thiết kế ra sao vì khu vực quá rộng có hồ nước, có thêm các trung tâm thương mại. Ngày có cả nơi họ gọi là COSM, nếu không mua vé được vì đắt thì đến đây xem, màn ảnh lớn , ăn uống ,… 

Điểm đặc biệt là Oculus, bảng video vòng tròn trên sân, hình ảnh 4K rõ như ban ngày. Kinh, ngồi xem quảng cáo hay chiếu chậm lại, đủ ánh sáng,… nghe nói cái bảng video này là hiện đaị nhất.

Còn phần thiết kế thắng cảnh thì do Studio-MLA thực hiện gồm có: một hồ nhân tạo, nghe nói đã có người chết đuối trong hồ rồi. Thêm các tiệm bán hàng và khu vực giải trí liên kết với sân vận động và thành phố. nói chung là rất hay vì khu vực sẽ không chết nếu không có chơi banh, thể thao, vẫn có chỗ để giải trí, dân Los Angeles có thể đến dã ngoại, ăn uống,… hôm nào rảnh mình kể thêm về kiến trúc và sự phối hợp với thắng cảnh. Đây là một sự thành công cho sự thiết kế. Có mấy dãy chung cư mới xây chắc đắt tiền. Có chỗ này cho mướn Airbnb cho mùa Superbowl năm 2027 là hết xẩy. Trên đường đi thấy mấy người vẽ mướn cho cổ động viên mấy lá cờ trên má. Không biết họ lấy bao nhiêu, chắc độ $10. Đủ thứ để làm tiền.

Xung quanh sân vận động có đủ thứ để giải trí cho người dân Los Angeles.

Đi bộ vòng-vòng xong thì thằng con kêu đến khu vực họ gọi là FanFest để xin đồ của các công ty tặng quà vớ vẩn. Thấy thiên hạ đứng đợi đến phiên mình thấy nản đời cô lựu. Thức ăn cũng đứng đợi. Mình kêu lên kiếm chỗ ngồi, thấy có bán hamburger đủ trò mà ít ai đợi nên kêu thằng con có chỗ rồi chạy xuống mua mà ăn. Cũng có người đi bán dạo ở các hàng ghế nhưng đa số là nước uống.

Thể thao đối với người Mỹ như một chương trình ca nhạc đủ trò. Đá banh thường là 2 hiệp 45 phút. Đến mỹ là chia thành 4 hiệp 22.5 phút để quảng cáo. Họ gọi là trời nóng nên giải khát vớ vẩn, chung quy là để quảng cáo. Có mấy cô cheerleaders chạy ra múa bú xua la mua như đi xem đá banh mỹ, họ gọi là banh bầu dục.

Chỗ mình ngồi không có cô nào đẹp như hao chị em này. Chán Mớ Đời 

Ăn hamburger no nê xong thằng con kêu bố xeo-phì. Lần đầu tiên mình thấy nó muốn xeo-phì với mình. Thường chỉ có con gái chạy lại ông bố rồi xeo-phì. Coi xong hai cha con đi bộ đến trạm xe bút lấy xe về. Thằng con cảm ơn bố, kêu “we have good time together”, ôm bố rất cảm động. Mình nghĩ tốn tiền hơi nhiều nhưng có được vài tiếng đồng hồ với thằng con. Mai mốt nó có gia đình thì xem như hết có cơ hội. Sau này có con nó sẽ dẫn đi xem đá banh. Kỷ niệm nhớ đời gia truyền.

Khiến mình nhớ lần đầu tiên đi xem đá banh với ông cụ khi còn nhỏ. Hình như năm học 11 ème. Ông cụ kêu đi xem đá banh, rồi dắt mình đến trường Thăng Long ở đầu đường Hai Bà Trưng, ông cụ mượn ai chiếc xe gắn máy hiệu Ischia rồi kêu mình leo lên ghế sau. Xe chạy mình mỏi chân quá nên khi đến đường Cường Để, mình để cái chân xuống thì rẹt rẹt rẹt, cái chân mình bay vô bánh máy chảy bú xua la mua. Thế là ông cụ dắt xe về trả rồi đưa mình về nhà băng bó chân lại. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Thảm sát Thánh Bartholomew ở thế kỷ 21

 Thảm sát Thánh Bartholomew ở thế kỷ 21

Đọc báo chí và mạng xã hội bên pháp và âu châu, thấy nhiều người Pháp lên tiếng chống đối người hồi giáo ra mặt. Không còn lịch sự, ngại ngùng bị chỉ trích là kỳ thị chủng tộc này nọ. Có người nhắc đến cuộc thảm sát ngày Thánh Bartholomew khi xưa và có thể xảy ra lại tại âu châu giữa người sở tại và người di dân theo hồi giáo. Thấy họ bỏ video chiếu cảnh người âu châu bị người hồi giáo đánh đập rồi người sở tại, hè nhau đánh lại đủ trò. Chính phủ thuỷ điển đã ra chương trình hồi hương người hồi giáo, nghe nói họ cho mỗi gia đình về lại cố hương 40,000 euro để làm lại cuộc đời ở quê nhà. Theo mình thì có lẻ về sự khác biệt văn hoá hơn là tôn giáo vì dân âu châu ít đi nhà thờ lắm.

Khi mình ghé Barcelona lần đầu tiên thì có xem tấm tranh này nhưng chả hiểu lý do. Sau đọc sách mới hiểu ông thánh này bị hành hình, xẻo da

Chính phủ Đức quốc muốn hồi hương 900,000 người tỵ nạn Syria mà chính phủ lâm thời Syria không muốn nhận. Tối cao Pháp Viện Hoa Kỳ mới tuyên bố cho phép chính quyền mỹ hiện nay có thể hồi hương các người tỵ nạn Haiti,… nghe đâu trên triệu người. Đi qua Thổ Nhĩ Kỳ, đến các biên giới gần Syria sẽ thấy dân tình tỵ nạn ở đó đông lắm. Mấy ông tây phương, tàu, nga cứ đưa súng đạn cho mấy người này đánh nhau như Việt Nam khi xưa rồi tỵ nạn chạy giặc đầy. Sống lây lấc ở các trại tỵ nạn như trường hợp dân Palestine, mà mình có chạy ngang xem các trại tỵ nạn của dân này ở Jordan, họ sống từ năm 1948 đến nay, không biết bao nhiều thế hệ. Đặc biệt, là ai cũng thương dân Palestine nhưng chả có nước nào muốn nhận tỵ nạn của giống dân này cả. Ngày cả các anh em ả rập.

Các đế chế như Hy-Lạp, La-Mã thời xưa cũng tan rã vì nội chiến, khi các người di dân mà người hy-lạp chính thống gọi “Métèque”, nổi lên chống lại người Hy-Lạp. Một đế chế tan rã vì nội chiến như chúng ta thấy ngày nay tại các nước tây phương, có sự xung đột giữa hai bên, vì quyền lợi cá nhân hơn là quyền lợi dân tộc.

Nhớ khi xưa ông tây dạy lịch sử Pháp quốc, nói vụ chiến tranh tôn giáo với những nhóm Huguenots đủ trò khiến mình đã ngu lại càng ngu thêm. Sau này sang âu châu nhất là khi làm việc ở Luân đôn mới hiểu vụ người công giáo và người Tin Lành choảng nhau ở vùng Bắc Ái Nhỉ Lan. Cùng một tôn giáo, cùng thánh kinh mà họ hiểu khác nhau đánh nhau bú xua la mua. Cứ lâu lâu nghe họ đặt bom nổ ở đâu đó, thậm chí khách sạn mà bà thủ tướng đang cư ngụ, họ cũng tìm cách đánh bom banh ta lông.

Ngày tàn sát thánh Bartholomew là một trong những vụ bạo lực tôn giáo nổi tiếng nhất trong lịch sử châu Âu. Khởi đầu vào đêm 23–24 tháng 8 năm 1572 tại Paris và nhanh chóng lan sang nhiều thành phố khác của Pháp quốc. Năm ngoái có ghé thành phố Lyon, ông thổ công ở đây dẫn mình đi ngang một ngôi nhà thờ xưa của người đạo Tin Lành, sau này làm gì mình quên nhưng đó là dấu hiệu, di tích lịch sử tồn tại còn lại của sự việc. Nhưng cũng nhờ vậy mà người Pháp, người Anh quốc vì tôn giáo nên vượt biển di dân sang châu Mỹ để tìm miền đất hứa mới.

Thế kỷ 16, nước Pháp bị chia rẽ bởi các cuộc chiến tranh tôn giáo giữa người Công giáo và người Tin Lành Pháp, được gọi là Huguenot. Hai bên đã trải qua nhiều năm giao tranh, ám sát và trả thù lẫn nhau.

Đội tuyển pháp chỉ có độc nhất một người gốc pháp. Hy vọng năm nay Pháp quốc sẽ thắng giải túc cầu thế giới chớ thua thì dân pháp chửi dân di dân, lại lộn xộn đình công đủ trò.

Để hòa giải, triều đình tổ chức hôn lễ giữa: Marguerite de Valois (Công giáo)và Henri de Navarre (Tin Lành). Đám cưới hoành tráng diễn ra tại Paris vào tháng 8 năm 1572 và thu hút rất nhiều quý tộc Huguenot đến thủ đô. Vài ngày sau đám cưới, lãnh tụ Huguenot là Gaspard II de Coligny, bị ám sát hụt. Triều đình lo ngại những người Huguenot sẽ nổi dậy để trả thù. Trong bối cảnh căng thẳng đó, nhà vua Charles IX cảu Pháp quốc, đã ra lệnh tiêu diệt một số lãnh đạo Huguenot. Có người cho rằng chính mẹ ông, Catherine de’ Medici, là người đưa ra quyết định này. Bà này gốc Ý Đại Lợi, sùng công giáo, dòng họ này có nhiều người làm đức giáo hoàng tại La-Mã.

Rạng sáng ngày 24 tháng 8: Đô đốc Coligny bị giết. Đám đông sau đó tấn công những người Huguenot trong thành phố. Cuộc giết chóc nhanh chóng vượt khỏi mục tiêu ban đầu và trở thành bạo lực trên toàn nước pháp. Hình như thành phố Lyon có nhiều người theo đạo Tin Lành. Viết đến đây mới nhớ cảnh trong phim “Ghandi” của đạo diễn David Lean, có diễn lại cảnh người theo Hồi Giáo và Ấn Độ Giáo giết nhau sau khi người Anh quốc rút lui khỏi thuộc địa của họ. Kinh hoàng.

Các ước tính số người chết hai bên rất khác nhau nhưng so với dân số thời đó thì khá nhiều. Hôm qua đọc tin tức bên tây được biết là công ty Louis Vuitton đã bỏ ý định tiếp tục xây khách sạn trên đại lộ Champs Elysees mà ngày nay du khách đi ngang tấy hình thù một cái rương to đùng. Mình đoán lý do là mỗi lần đội banh PSG thắng là dân tình chạy ra đây đốt phá. Các tiệm cứ phải mua gỗ đóng che cửa tiệm lại. Đu khách đến trả mấy ngàn một đêm mà bị đốt phá thì hơi phiền.

Người ta ước tính khoảng 2.000–3.000 người bị sát hại ở Paris. Trên toàn nước Pháp, khoảng 5.000–10.000 người, dù một số nguồn lịch sử đưa ra con số cao hơn. Do tài liệu đương thời không đầy đủ, không có con số chính xác được tất cả các sử gia chấp nhận.

Hậu quả sự việc là hàng nghìn người Huguenot bỏ trốn sang các nước khác như Hoà lan, THuỵ Sĩ, Châu Mỹ như Hoa Kỳ, Gia-nã-đại, các đảo nhỏ của Pháp quốc,… Chiến tranh tôn giáo ở Pháp tiếp tục kéo dài thêm nhiều năm. Sự kiện làm người Công giáo và Tin Lành trên khắp châu Âu, không ưa nhau. Có anh bạn người hoà Lan nói: tao sinh ra ở bên đường ngày là công giáo nhưng nếu tao sinh ra bên kia đường thì là Tin Lành. Chán Mớ Đời 

Về sau, Henry IV của Pháp quốc, lên ngôi và ban hành Edict of Nantes năm 1598, trao cho người Huguenot nhiều quyền tự do tôn giáo hơn và giúp giảm bớt xung đột, dù sắc lệnh này sau đó bị hủy bỏ vào năm 1685. Nói chung mình ít gặp người Pháp theo đại tin lành bên pháp.

Cái gì trên đời này mà choảng nhau là vì quyền lợi, còn tôn giáo chỉ là cách giải thích cho hợp lý. Cạnh tranh quyền lực giữa các gia đình quý tộc, và các gia đình làm ăn buôn bán khá hơn, lo ngại về an ninh của triều đình. Tình hình chính trị bất ổn trong nước thêm tâm lý đám đông và bạo lực leo thang sau những vụ ám sát ban đầu. Điển hình lâu lâu ở Hoa Kỳ, có cảnh sát nào bắn chết một người Mỹ da đen là thấy lộn xộn. Vì vậy, thảm sát Ngày Thánh Bartholomew thường được xem là kết quả của sự kết hợp giữa xung đột tôn giáo, đấu tranh chính trị và những quyết định của giới cầm quyền trong bối cảnh khủng hoảng.

Mình không phải công giáo nhưng khi xưa đi viếng viện bảo tàng, hay vào nhà thờ xem tranh đều thấy các bức tranh nói về ông thánh Bartholomew này, một trong Mười Hai Tông đồ của Jesus of Nazareth.

Theo truyền thống Kitô giáo, sau khi Chúa Giêsu phục sinh, Thánh Bartholomew đã đi truyền giáo tại nhiều nơi, có người nói bên Ấn Độ, có thể ngày nay là các vùng của Ba Tư, Armenia,.. Theo truyền thống, Thánh Bartholomew bị tử đạo tại Armenia, sau này được phong thánh. Vấn đề là nghe nói ông ta bị hành hình, bị lột da khi còn sống, sau đó bị chém đầu hoặc đóng đinh. Vì vậy, trong nghệ thuật Kitô giáo, ông thường được các hoạ sĩ vẽ: cầm một con dao (dụng cụ hành hình) hay cầm chính tấm da của mình. Kinh

Mình không phải công giáo nhưng khi học kiến trúc, phải đi xem tranh bú xua la mua rồi học lịch sử nghệ thuật, thầy giảng về các nhân vật trong kinh thánh để nói lên hình ảnh, lý do bức tranh được thực hiện,… nên phải mò tìm thánh kinh để đọc để hiểu thêm về văn hoá nước sở tại. Chán Mớ Đời 

Tình hình kiểu này, cứ tin tức giả khiêu khích người âu châu và dân di cư hồi giáo thì không sớm muộn có thể đi đến vụ đạp giết nhau. Cứ thấy lâu lâu có người bắn chết dân tỏng nhà thờ, hay do thái đủ trò. Lâu ngày sẽ bùng nổ mà giết nhau.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Hai cha con đi xem guô-cốp

 Hai cha con đi xem guô-cốp

Cách đây đâu 2 tháng, thấy có một cô nào trên mạng rao bán lại vé guo-cốp nên tò mò xem thì thất kinh vì một vé giá, hạng cá-kèo $3,200 nên thôi không dám mua. Ở Hoa Kỳ họ cho phép bán lại vé đi xem thể thao, nôm na là bán chợ đen nên có nhiều công ty hay cá nhân mua sẵn trước rồi từ từ rao bán. Gần đến ngày đấu thì khám phá ra vé hạng cá-kèo của cô kia rao bán chỉ còn giá đâu $500 nên mình tính mua 2 vé cho hai cha con đi xem. Mình hỏi thằng con thì nó muốn đi nhưng tuỳ bố. Hỏi đồng chí gái thì cô nàng kêu không cần đi vì chả hiểu gì cả.

Cuối cùng mình không mua vì đội tuyển túc cầu của Hoa Kỳ thì mấy năm nay đá Chán Mớ Đời. Thay không biết bao nhiêu huấn luyện viên nhưng cứ ra sân là phải cầu nguyện. Nhất là mỗi lần đấu, chỉ thấy cổ động viên toàn là người Mễ. Xem đội tuyển Hoa Kỳ đá banh thì 90% là dân Mễ đi xem, bận đồ màu xanh và tung cờ Mễ Tây Cơ. Cứ nghe thiên hạ hô Viva Mexico thay vì U Ét Ây. Chán Mớ Đời 

Ở nhà xem cho khoẻ đời cô lựu. Mình mua đài Telemundo của người Mễ, giá $3/ tháng nên xem bằng tiếng Mễ. Chớ mấy kênh mỹ thì đắt lắm thêm họ bình luận chán như con gián. Thấy họ phỏng vấn cầu thủ đội tuyển Hoa Kỳ bằng tiếng Mễ vì mấy người này gốc Mễ nhưng có lẻ đội tuyển Mễ dư người nên họ đầu quân cho đội tuyển Hoa Kỳ. Đội tuyển Hoa Kỳ lúc đầu phải đi kiếm người nào có chút máu mỹ, rủ họ đầu quân cho đội tuyển như dưới thời huấn luyện viên Klinsman, người Đức. Ông ta kiếm các cầu thủ xoàng xoàng bên Đức quốc, có bố là người Mỹ, lính đóng tại âu châu rồi đá cho hội tuyển mỹ vì họ không bao giờ được tuyển vào đội Đức quốc vì trình độ thấp hơn. Cho nên nhiều tuyển thủ Hoa Kỳ không biết nói tiếng anh, trả lời phỏng vấn bằng tiếng Đức.

Bản đồ sân vận động Englewood không chứa nhiều khán giả như Rosebowl

Chỗ đậu xe giá bèo lên đến $113.50 / chỗ mà đi bộ cả mấy chục phút còn gần bên cạnh thì $634

Đi xem trận này Nam-Phi vs Gia-nã-đại 

Mấy chỗ có khung tô màu là nơi có phòng khách chung với các người mua vé. Còn suite riêng thì giá trên $90,000 nên tài tử Tom Cruise chỉ đi một mình vì thêm cô bồ là mất thêm $100,000.

Có chỗ ngồi ăn đại khái rẻ nhất là gần $3,000 chưa kể tiền ăn uống khi vào trong phòng.

Năm nay số khán giả tham dự đông như quân nguyên

Khi xưa, ở âu châu, mỗi lần mình đến một thành phố nào nổi tiếng là hay đi xem đá banh. Lý do là học kiến trúc nên phải đi viếng mấy sân vận động để xem cách họ thiết kế ra sao. Như ở Madrid thì mình đi xem sân vận động Bernabeu, ở Barcelona thì xem Nou Camp, ở Munich thì xem sân vận động của thế vận hội 1972, Luân Đôn thì Wembley. Wembley mình có xem đại nhạc hội BAnd Aids khá cảm động. Ở Ý Đại Lợi thì xem Juventus, Roma,… còn Paris thì có đi xem Parc Des Princes,…

Kỳ này nghe nói có đến 3 triệu người đi xem đá banh, xem như đông nhất từ xưa đến nay, nghe nói có trên 1 triệu du khách đến từ khắp nơi. Lý do là các sân vận động ở Hoa Kỳ rất lớn, có nơi có thể chứa đến trên 100,000 khán giả. Mình hỏi anh bạn đi xem về thì anh ta nói là để tham dự không khí khó tả và vui nên mình lại muốn đi.

Hồi thằng con còn nhỏ thì nó đá banh nhưng rồi đọc tài liệu thì đá banh, đội đầu rất nguy hiểm cho bộ não sau này thêm thấy thằng con hay bị thiên hạ đốn chân vì nó đá trung phong nên thôi cho bơi lội cho hiền lành. Dạo ấy có quen ông giáo sư đại học cộng đồng ở vùng Long Beach. Lâu lâu đội Los Angeles đá thì ông ta hay rủ mình và thằng con đi xem miễn phí. Lý do là đại học mua vé cả mùa một phòng đâu cho 12 người thì phải, không nhớ rõ. Dùng để mời các thân chủ tặng tiền cho đại học hay khách quý nào để tiếp thị cho trường. Tuần nào không có sử dụng thì ông ta hú mình và thằng con đi vì thằng con cũng học chung với con mình.

Đi xem đá banh kiểu này như người Mỹ thì đặc biệt. Vì vào phòng là có người tiếp viên đem thức ăn đến, uống nước, rượu đủ trò vì bao gồm trong vé của đại học trả hàng năm. Mình có thể đặt thêm đồ ăn khác, trả tiền. Lúc chưa đá thì ngồi phía trong phòng, nói chuyện ăn uống rồi khi đá, muốn ra ngoài ngồi có mái che không sợ mưa hay nắng thì ra còn không thì xem trên máy truyền hình cũng được. Có nhà vệ sinh riêng không chung chạ với dân tình trả tiền hạng cá-kèo.

Mỗi lần có giải túc cầu thế giới là mình hay bàn bạc với mấy người bạn trên thế giới, đa số là ở âu châu như hoà Lan, Đức, Ý Đại Lợi, pháp, Bồ Đào nHa,… bạn bè quen từ xưa khi còn ở âu châu. Hôm trước mình xem đội Bồ Đào Nha xong thì nhắn tin anh bạn ở Bồ Đào nhA, kêu Ronaldo. Không thấy anh ta trả lời đến tuần sau Ronaldo đá lọt mấy trái mới thấy anh ta trả lời. Hôm kia xem Jordan đá xong thì nhắn tin anh bạn gốc Jordan. Anh ta gửi lại tấm ảnh hai cha con bay lên San Francisco để xem trận đấu khiến mình suy nghĩ lại vụ mua vé đi xem với thằng con trai.

Mai mốt nó có vợ con thì chắc cha con không có thì giờ đi xem đá banh gì nữa nên mình hỏi nó muốn đi xem không. Nó nhất trí nên mình mò lên Ticketsmaster để tìm thì thấy có người bán lại với giá khủng. Rẻ nhất là trên $700, hạng cá kèo nên nhấn mua. Cứ mỗi lần nhấn mua là nó bảo vé này không còn nữa rồi cứ từ từ đến vé cao hơn lên đến trên $900 nhưng cũng kêu là vé đã bán. Mình đoán họ để đó để cò mồi khiến thiên hạ càng ngày càng hăng lên mua vé trên $2,000 nên chịu thua sau khi nhấn mua 10 lần.

Chợt nhớ là anh bạn gốc Jordan nói có thể mua trên Seat Geek nên xem thử thì mua được giá rẻ hơn Ticketsmaster, không bị vụ kêu vé đã bán. Cũng vé cá kèo giá đâu $500 thêm tiền huê hồng thì $670/ vé. Sau đó phải đặt chỗ đậu xe ở Quận Cam rồi đi xe buýt lên Los Angeles vì lên đó chắc chắn là kẹt xe mà chỗ đậu xe giá tối thiểu $150 mà phải cuốc bộ 30 phút, còn muốn gần hơn thì đâu $634. Đậu xe ở Quận Cam rồi lấy xe buýt đi lên rồi sau mãn trận thì họ chở về lại Quận Cam, tốn $10.50 cho một xe. Hè mình hay đi nghe nhạc trên LA ngoài trời nên đậu xe lấy xe buýt đi lên rồi lấy xe buýt về. Khỏe re. 

Sáng qua, nhận email của Seat Geek nói là có vé, vì người bán đã chuyển sang tên mình. Cũng nhiêu khê lắm. Theo họ chỉ dẫn phải làm một trương mục ở trang Fifa rồi fifaticket, rồi mò mẫn với đầu óc của tên làm vườn cũng mất 30 phút mới hiểu cấu trúc của họ. Vì sợ gian lận nên họ không cho chụp hình. Đúng hơn thấy hình đó nhưng khi chụp thì đen thui. Cuối cùng cũng tải về được vé của mình. Bây giờ chỉ mong là ngày mai khi lên sân vận động thì vẫn được vào. Vì nghe nói có nhiều người mua vé rồi đến nơi không vào được vì giả mạo hay chi đó. Vé họ mua trước đây cả năm có mấy trăm mà nay bán mấy ngàn thì dân giỏi IT chắc sẽ tìm cách lừa thiên hạ. Mình dùng thẻ tín dụng American Express để mua nên lỡ có chuyện gì thì gọi công ty họ trả lại tiền cho mình rồi lấy lại của bên kia. 

Luôn tiện mình ghi danh để mua vé tham dự lễ khai mạc thế vận hội năm 2028 cho chắc ăn. (Còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Vào rừng chữa lành

 Tại sao thiên hạ thích vào rừng chữa lành

Hôm nay nghe Podcast trên đường lên vườn thì có câu chuyện chữa lành như sau. Bên Nhật Bản và Nam Hàn, ngày nay người ta thích ra thiên nhiên, vào rừng để chữa lành, giảm stress, tăng hệ miễn dịch. Có lẻ như cuộc thử nghiệm của người Nhật làm từ trên hai thập niên qua. Có thấy trên mạng nói đến nhóm người vào rừng ôm cây chữa lành gì đó nhưng không hiểu lý do, nay nghe podcast này thì hiểu thêm một chút. Vườn mình có 1,200 cây bơ nên khi vào vườn mình cảm thấy có gì đó khác lạ, giúp mình không bị phiền não, an bình.

Giáo sư Qing Li, người Nhật gốc Trung Hoà đã thực hiện nghiên cứu về “tắm Rừng”
Một nhà miễn dịch học gốc Nhật - Trung, Qing Li đã dành 20 năm để chứng minh rằng các hợp chất hóa học mà cây cối thải vào không khí có thể đi vào máu của người tìm đến thiên nhiên, có cây cối rậm rạp, các hormone gây căng thẳng và tăng cường hệ miễn dịch theo cách mà chưa liệu pháp hay loại thuốc nào sánh được. Điều đáng chú ý là phần lớn dữ liệu này đã nằm trong các tạp chí y khoa Nhật Bản suốt hai thập niên. 20 năm nghiên cứu thì khả tín hơn là các influencer trên mạng tìm cách bán thuốc bổ sung.

Ông Qing Li, sinh ra tại Trung Cộng và du học tại Nhật Bản rồi ở lại, giáo sư lâm sàng tại Trường Y Nippon ở Tokyo và là chủ tịch Hiệp hội “Y học Rừng” Nhật Bản. Có cả tên nữa. Kinh. Chính phủ Nhật đã tài trợ nghiên cứu của ông từ năm 2004, và những công trình ông thực hiện chính là lý do liệu pháp “tắm rừng” hiện được kê toa chính thức tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Câu chuyện thực ra bắt đầu từ năm 1982, khi Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản đặt ra thuật ngữ “shinrin-yoku” để mô tả việc đi bộ chậm rãi, có ý thức trong rừng, nôm na là “tắm rừng”. Họ làm vậy vì lý do thực tế. Nhật Bản đang đô thị hóa nhanh, các bệnh liên quan đến stress tăng cao, làm việc quá độ trong khi quốc gia này có hàng nghìn km² rừng chưa được tận dụng. Ý tưởng là tạo lý do để mọi người ngưng làm việc, bước vào rừng... nhưng họ không hề biết điều gì thực sự xảy ra với cơ thể con người trong những chuyến đi đó cho đến khi giáo sư Qing Li thực hiện thí nghiệm chuẩn đầu tiên vào năm 2005.

Ông đưa 12 người đàn ông trưởng thành khỏe mạnh đi chuyến dã ngoại rừng kéo dài 3 ngày 2 đêm. Mỗi ngày họ đi bộ vài giờ, không gắng sức, không lộ trình hay bài tập thở cụ thể mà ngày nay mình thấy trên mạng tải lên do A.I. Họ chỉ đơn giản đi chậm qua rừng, hít thở không khí, quan sát thiên nhiên. Giáo sư Li lấy mẫu máu và nước tiểu trước chuyến đi, vào ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ bảy và ngày thứ ba mươi sau khi về nhà. Kết quả từ phòng thí nghiệm không giống bất kỳ những gì dự đoán. Có lần ai đó kêu muốn bán vườn bơ của họ ở vùng Escondido, mình chạy xuống thì thấy gần đó có một ngôi làng của người Việt tu hành chi đó. Hôm đó thấy họ đi bộ chậm chậm trên đường theo hàng dài như ông Thích Minh Tuệ đi khất thực. Không biết có phải họ thực hành tắm rừng hay không. Đứng bên đồi này nhìn sang khu vực của họ thì thấy có mấy cái chòi chắc họ chia nhau ở trong đó.

Hoạt động của một loại tế bào miễn dịch gọi là “tế bào tiêu diệt tự nhiên” (natural killer cell), một loại tế bào giúp cơ thể tiêu diệt tế bào ung thư và tế bào nhiễm virus đã gia tăng khoảng 50% trong chuyến đi rừng. Số lượng các tế bào này trong máu cũng tăng đáng kể. Khỏi cần uống thuốc hay xạ trị.

Ba loại protein chống ung thư do các tế bào này tạo ra như perforin, granzymes và granulysin đều tăng mạnh. Mình ghi các tên chất đạm nhưng chả biết có công dụng gì. Để tìm kiếm tài liệu đọc thêm sẽ bổ túc. Ai có tài liệu thì cho em xin. Họ không nói đến số lượng và hiệu ứng này không biến mất khi họ trở về nhà. Sự tăng cường miễn dịch vẫn đo được vào ngày thứ bảy sau chuyến hành trình và vẫn còn một phần vào ngày thứ ba mươi sau cuộc đi tắm rừng. Chỉ hai giờ mỗi ngày trong rừng đã nâng cấp hệ miễn dịch suốt cả tháng. Viết đến đây thì nhớ đến câu chuyện của một người gốc Hy Lạp, di dân qua Hoa Kỳ rồi khi bị bệnh ung thư, ông ta muốn về quê cha đất tổ để chết. Vấn đề là 20 năm sau, ông ta vẫn sống nhăn răng, họ cho biết nhờ ông ta về xứ nên ăn uống rau quả lại bình thường và có vườn để chăm sóc, hoạt động trong thiên nhiên. Có thể nhờ làm vườn, sống ở thiên nhiên khiến hệ miễn nhiễm của ông ta gia tăng, giúp giảm các tế bào ung thư như thí nghiệm bên Nhật Bản cho thấy. Chỉ có thử mới biết có hợp với trường hợp của mỗi cá nhân vì căng cơ khác nhau.

Một năm sau, giáo sư Li thực hiện thí nghiệm tương tự với phụ nữ và thu được kết quả gần như giống hệt. Sau đó ông thử với một nhóm đối chứng, thay vì vào rừng thì đi du lịch 3 ngày trong thành phố với cùng mức độ đi bộ, cùng chất lượng khách sạn và chế độ ăn uống. Kết quả các cuộc thử máu của nhóm đi chơi ở thành phố không có bất kỳ thay đổi đáng kể nào về hoạt động của tế bào miễn dịch nên họ kết luận chính khu rừng tạo ra tác động, không phải kỳ nghỉ hè. Nghỉ hè, chúng ta ăn uống như điên, chạy đôn chạy đáo, tìm xe, cái này chụp hình chỗ nọ. Uống rượu này nọ. Mình đã đi du lịch khá nhiều nhưng chỉ năm ngoái khi mình đi bộ tại Ý Đại Lợi 375 cây số thì mới thấy nhẹ nhàng chớ còn thường đi viếng các thành phố, là muốn đến chỗ này chỗ kia, viếng viện bảo tàng, xem nhạc nước, …, gặp thân hữu, ăn uống đủ trò nhất là đi du thuyền, xuống hải cảng là chạy như điên tỏng mấy tiếng đồng hồ rồi hối hả chạy về hải cảng, cả trễ tàu ra khơi, lên tàu ăn như điên nên chắc mình sẽ không đi du thuyền nữa.

Sự việc này được xác định là do các phân tử trong không khí gọi là phytoncides. Cây cối tạo ra các hợp chất này để tự vệ trước côn trùng, vi khuẩn và nấm. Các cây như thông, tuyết tùng, sồi và bách tiết ra chúng với lượng lớn, đặc biệt trong thời tiết ấm và sau mưa. Hồi nhỏ học vạn vật thì nghe thầy cô nói là ban ngày, cây thả oxygen và hút Gas Carbonique vào. Nay thì được biết thêm không khí là không đơn giản như hồi nhỏ học.

Cách thửo trước khi đi ngủ để ngủ an giấc, ít bị cortisol tăng

Khi đi trong rừng, người ta hít các phân tử này vào phổi và hấp thụ qua da. Khi vào cơ thể, chúng dường như trực tiếp kích thích sự sản xuất và hoạt động của các tế bào miễn dịch mà giáo sư Li đo lường trong phòng thí nghiệm. Năm ngoái, khi mình đi bộ một mình 375 km tại Ý Đại Lợi, thì cảm thấy rất lạ, tuy đường dài nhưng không mệt lại cảm thấy phấn chấn thêm, sau một ngày băng rừng lội suối. Ngoài ra mỗi tuần khi tập leo núi ở Đỉnh Baldy miền Nam Cali, tuần 2 lần, rồi lên 3, 4, 5 lần. Năm nay không leo núi, nên vợ mình thấy cũng xuống sắc lắm. Nay thì tối hai vợ chồng đi bộ 2 dặm. Nhưng không bằng leo núi có cây cối um tùm. Mình thích nhất là con đường mòn Baden Powell, có rất nhiều cây hay khu rừng có mấy cây cao gần Yosemite.

Theo dữ liệu của giáo sư Li, khoảng 50% lợi ích sức khỏe của việc đi bộ trong rừng đến từ chính thành phần hóa học của không khí. Nửa còn lại đến từ tác động của rừng lên hệ thần kinh. Đây là lúc câu chuyện không còn chỉ là miễn dịch mà trở thành vấn đề về xả stress.

Một nhóm nghiên cứu Nhật Bản khác đã đo cortisol, hormone stress chính của cơ thể ở 84 người tham gia tại 35 khu rừng khác nhau. Họ lấy mẫu trước và sau khi đi bộ 30 phút trong rừng, rồi so sánh với việc đi bộ tương tự trong môi trường đô thị. Kết quả cho thấy mức cortisol của những người đi rừng thấp hơn đáng kể so với những người đi trong thành phố. Nhịp tim và huyết áp của họ cũng thấp hơn. Hoạt động của hệ thần kinh đối giao cảm, hệ chịu trách nhiệm nghỉ ngơi và phục hồi tăng lên. Trong khi đó, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, hệ kích hoạt phản ứng chống lại hay bỏ qua giảm xuống. Mình nhớ doạ ở Paris, vào mùa thu, có anh bạn hay rủ về vùng Saint-Sever, Calvados để đi săn với bố anh ta. Mình thì không săn bắn nhưng đi theo họ săn mấy con chim phaisant. Khu rừng này không nhớ mấy trăm mẩu, của ông bà nội anh ta thì cảm thấy rất bình an. Toàn là rừng và rừng, lá vàng rơi như tây khóc mùa thu lá bay.

Sau đó, một nhà nghiên cứu tại Đại học Michigan tên Mary Carol Hunter thực hiện phiên bản thí nghiệm chặt chẽ nhất. Bà yêu cầu người tham gia “uống thuốc thiên nhiên”, (vào rừng) ba lần mỗi tuần trong tám tuần. Họ được tự chọn thời gian, địa điểm và thời lượng, miễn là ở ngoài trời, vào ban ngày, không dùng điện thoại, không trò chuyện và không vận động mạnh. Họ gửi mẫu nước bọt trước và sau mỗi lần để đo cortisol chính xác và loại trừ sự giảm tự nhiên trong ngày.

Kết quả cho thấy lượng cortisol giảm 21,3% mỗi giờ khi ở trong thiên nhiên, với hiệu quả lớn nhất xảy ra trong khoảng từ phút thứ 20 đến 30. Sau đó cortisol vẫn giảm nhưng chậm hơn. Liều tối thiểu để có hiệu quả rõ rệt chỉ là 20 phút ở ngoài trời, trong môi trường giống thiên nhiên. Tương tự người ta cũng khuyên nên tắm nắng mỗi ngày ít nhất 20 phút. Lý do là khi ánh nắng chạm làn da, phải đợi 20 phút sau thì cơ thể mới tạo được sinh tố D, giúp tạo calcium cho xương cốt. 

Vấn đề là ngày nay, thiên hạ bị định hướng bởi các công ty dược phẩm, lo sợ bị ung thư da nên không dám tắm nắng. Ra đường là họ bôi kem chống nắng. Người ta khuyên là tuỳ làn da, như da trắng thì chỉ phơi độ 20 phút còn da đen thì lâu hơn được. Có chị bạn bác sĩ giải thích vấn nạn là về già, các người lớn tuổi ở các vùng phiá bắc, quanh năm mùa đông nên họ ít ra nắng, nên thiếu sinh tố D. Còn Cali thì quanh năm có nắng nhưng thiên hạ ra đường lại sợ ăn nắng nên trét kem chống nắng nên không có ánh nắng mặt trời xuyên qua da để giúp tạo nên sinh tố D, cần thiết cho xương cốt nên về già xương cốt mềm, dễ bị té ngã khi đi bộ vì xương yếu khiến mất thân bằng. 

Có ông hàng xóm mỹ, bị ngã, gãy xương chậu và ống quyển phải đưa vào bệnh viện nhưng bác sĩ chưa cho mỗ. Từ ngày ông ta lọc thận, chỉ loanh quanh trong nhà nên thiếu ánh mặt trời. Dữ liệu cho biết là 75% người 65 tuổi trở lên, chết vì ngã. Té xuống có thể bị chấn thương sọ não, có thể gãy xương chậu thì khó lành vì lớn tuổi, xương mềm. Nằm dài trên giường thì không cử động cũng khó khăn.

Điều này không có nghĩa thiên nhiên thay thế được liệu pháp tâm lý hay thuốc men khi cần thiết. Hai thứ đó điều trị những vấn đề khác nhau, và chính ông Li cũng nhấn mạnh rằng “tắm rừng” là phương pháp hổ trợ, không phải thay thế điều trị y khoa.

Nhưng nghiên cứu đã xác nhận là cơ thể con người có phản ứng sinh lý khi ở giữa cây cối, tác động lên chính những hệ sinh học mà y học hiện đại đang cố gắng điều chỉnh bằng thuốc và quá trình điều trị và phản ứng này nhanh, đo được, và miễn phí.

Phần kỳ lạ nhất trong công trình nghiên cứu của giáo sư Li là điều ông thường nhắc lại: con người hiện đại dành hơn 90% thời gian sinh hoạt ở trong nhà hay sở làm. Cortisol luôn ở mức độ cao. Tế bào miễn dịch hoạt động chậm chạp. Cortisol cao có nguy cơ tăng lượng đường trong máu. Mình mới đọc tài liệu, họ giải thích bị thức giấc vào buổi sáng độ 3 giờ sáng không phải vì mắc tè, lý do chính là cortisol lên cao. Họ cho biết cortisol lên cao đến 9 giờ sáng, do đó họ khuyên không nên ăn sáng trước 9 giờ sáng.

Hệ thần kinh đối giao cảm hiếm khi có cơ hội hoạt động. Một hệ thống sinh học được hình thành qua hàng triệu năm sống dưới tán cây giờ đây phải vận hành trong những chiếc hộp bằng tường thạch cao và màn hình. Thêm không khí không được trong lành vì máy điều hoà không khí. Như lên xe hơi, trời nóng mở máy lạnh, họ khuyên mở cửa sổ mấy phút đầu trước khi mở máy điều hoà bắt đầu hoạt động. Lý do là trời nóng các chất hoá học của các thiết kế trong xe bị nóng khi chúng ta hít vào không tốt. Thêm chất Freon, làm lạnh lúc đầu tiên vì đọng lại trước khi tắt máy lần trước, có thể gây độc hại khi hít vào.

Mình cảm nhận từ ngày mua cái vườn, đi bộ chặt cây, hay làm các công việc khác ở vườn. Vườn lại toàn là dốc cao nên đi rất chậm, trung bình mỗi ngày là 4 dặm như ứng dụng Pedometer cho biết từ ngày 22 tháng 9 năm 2016 đến hôm nay, mình đã đi bộ được 21,770,342 bước chân hay 8,939 dặm đường.

Tình cờ mới khám phá ra ứng dụng đã ghi lại từ ngày mua IPhone đến giờ, cho biết mình đã đi bộ 8,939 dặm gần 10 năm nay

Nhớ ngày đầu tiên vào viếng cái vườn khi họ kêu bán. Từ thành phố, bổng nhiên vào đây với 1,200 cây bơ, mình cảm thấy có cái gì lạ lắm khó tả. Hơi thở chậm lại, trời nóng nhưng đứng dưới mấy cây bơ thấy mát hơn rất nhiều, nhìn ánh sáng mặt trời xuyên qua các nhánh cây, nghe tiếng chim hót, mình cảm thấy an bình. Có cái gì hôi thúc mình phải mua. Rồi sau này bỏ ý định xây nhà bán nên mình định bán cho mấy người muốn mua. Nhưng có lẻ trời bắt mình giữ cái vườn để phục hồi sức khoẻ cho mình. Làm vườn giúp mình khoẻ mạnh vì lao động chân tay. Đó là may mắn của cuộc đời. Có lẻ ơn trên đã xui khiến thiên hạ kêu mình để bán cái vườn cho mình.

Do đó mình muốn chia sẻ cảm giác an bình cho thân hữu nên lâu lâu có người muốn đến thăm vườn thì mình nhất trí. Ai ngờ khi họ đến vườn thì stress của họ càng gia tăng vì chỉ muốn đi tìm đi kiếm bơ để hái. Chả ai đến để đi bộ dưới các làn cây, hít thở không khí trong lành. Hình như vài người bạn của vợ mình, có hái bơ nhưng cũng đem theo đàn để trải chiếu ăn uống rồi hát hò.

Độc nhất có một anh, không biết từ đâu xuất hiện rồi hỏi mình có cần gì giúp không. Cứ mỗi tuần anh ta dành mấy tiếng đến phụ mình. Như mua mấy cái tag có số để đóng trên mỗi cây để làm dấu, tính bao nhiêu cây ở mỗi khu vực. Anh ta về hưu nhưng khoẻ lắm, đi rừng leo núi mỗi tuần. Lâu lâu lại nghe anh ta vác lều lên các công viên ở 1 tuần. Rồi khi mùa xuân đến, anh ta theo phụ các nhóm bảo vệ rừng, như sửa chửa lại các con đường mòn bị tuyết tan phá hư để thiên hạ có thể leo núi không nguy hiểm vì đường trơn trợt. Có lẻ sống như anh ta là phải đạo khi về vườn như người xưa hay nói khi hưu trí thì nên làm vườn cho có sức khoẻ.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn