Song Tịch, Bản Sắc

 

Song Tịch và bản thể

Ít ai hiểu được tâm trạng một người song tịch, có hai quốc tịch nếu không sống trong hoàn cảnh của họ. Hôm qua nói chuyện với anh bạn gốc mễ, hỏi tối nay có xem trận Mexico- Anh quốc. Anh ta kêu có. Đến nhà họ hàng để xem cho vui.

AI làm thì phải

Hai cha con đi xem trận đấu giữa Nam Phi-Gia-nã-đại, gặp hai vợ chồng gốc Mễ lên xe buýt, một bận áo của đội tuyển Mễ tây Cơ và một bận áo đội tuyển Hoa Kỳ. Hỏi anh ta là nếu mễ Tây Cơ đá với Hoa Kỳ thì anh chọn bên nào. Anh ta cho biết không biết vì anh ta vui khi một đội tuyển thắng nhưng đồng thời cũng buồn vì đội kia thua. Anh ta hỏi mình nếu Việt Nam đá với Hoa Kỳ thì mình theo ai. Mình nói dễ vì nước tôi sinh ra đã bị mất trong lịch sử nên chỉ còn Hoa Kỳ để ủng hộ. Anh ta nói nước Việt Nam vẫn còn. Mình nói đúng nhưng một nước khác xâm chiến, diệt bỏ nước tôi nên chịu. Tên thì như nhau, địa lý vẫn như nhau nhưng ký ức của tôi thì khác. Chán Mớ Đời 

Anh ta cho biết là sinh ra và lớn lên tại Hoa Kỳ nhưng bố mẹ lại gốc Mễ. Ở nhà bố mẹ nói tiếng mễ, đúng hơn là phương ngữ của vùng họ sinh ra và lớn lên. Và anh ta trả lời bằng anh ngữ. Trang trí trong nhà là mễ, đặt thù, cơm ăn, xem truyền hình đài nói tiếng mễ. Nói chung ở nhà là anh ta là người Mễ. Nhưng khi ra đường anh ta ở Hoa Kỳ. Sống trong nền văn hoá mỹ, trường mỹ, tinh thần mỹ, chuyện tếu lâm mỹ, cãi nhau đều là mỹ, giá trị tinh thần đều là mỹ. Anh ta sống và lớn lên song song trong hai nền văn hoá Mễ và mỹ.

Khi anh ta nói về mễ tây Cơ, anh ta chỉ nói đến một nền văn hoá xa lạ mà gia đình tổ chức bữa tiệc hàng năm 2 lần. Anh ta về mễ nghỉ hè khi còn bé. Bố mẹ bận công ăn việc làm nên gửi về cho ông bà nội chăm sóc và học tiếng mễ. 90% họ hàng của anh ta đều ở mễ, họ khó có thể đến Hoa Kỳ nghỉ hè vì giấy tờ.

Cho nên sống tại Hoa Kỳ, mễ tây cơ không những là nguồn cội của anh ta. Những khuôn mặt, mái nhà, con đường làng, bạn bè, anh em họ hàng, những bữa ăn, những kỷ niệm, cãi vã, đám cưới, đám ma. Những kỳ nghỉ hè nhưng không phải là nghỉ hè thật sự mà anh ta sống một phần khác của cuộc đời anh ta. Tương tự như khi anh ta ở Hoa Kỳ, nơi chôn nhau cắt rún.

Hoa Kỳ là tuổi ấu thơ của anh ta, những người bạn thân nhất, tiếng nói mẹ đẻ, lối suy nghĩ, xứ sở đã xây dựng anh ta thành người. Nếu nói là Mexican-American thì không đúng 50/50. Nhưng có lẻ là 100% cả hai văn hoá.

Vấn đề là người ta muốn anh ta phải chọn lựa. Ở Hoa Kỳ, đa số kêu anh ta là người mễ, dù sinh ra tại đây. Anh ta có thể biết nhiều về Hoa Kỳ hơn những người phát chứng chỉ về tố chất mỹ. Ở Mễ tây cơ, anh ta được gọi là “Chicano”, một người từ Hoa Kỳ, gần như người ngoại quốc. Việt Nam mình gọi là Việt kiều. Anh ta sử dụng ngôn ngữ địa phương khó khăn hơn. 

Và anh ta lâm vào một trường hợp quái đản là anh ta không được xem là người Mỹ hoàn toàn đối với một số người Mỹ. Ở Mễ tây CƠ anh ta không hoàn toàn là người Mễ đối với một số người Mễ. Ở nhà anh ta là con trai của bố mẹ, với một nền giáo dục mễ tây cơ, ngoài đường anh ta là một người Mỹ với những luật lệ của nhà trường mỹ. Từ đó tạo ra một loại người đặc biệt song tịch. Với thời gian anh ta bắt đầu yêu mến cả hai quốc gia, chỉ trích cả hai theo tri thức của anh ta. Và anh ta ngưng nói với người Mễ là anh ta người mễ và tương tự không muốn cãi vã với người Mỹ về sự việc anh ta cũng là người Mỹ. Đúng hơn anh ta là Mexican-American. Đứng ở giữa gạch nối của hai nền văn hoá, không biết chọn lựa bên nào vì cả hai nền văn hoá không chấp nhận anh ta 100%. Đó là bản sắc của anh ta.

Có hai nền văn hoá, không phải là vấn đề cần phải giải quyết mà là tài sản văn hoá sở hữu cần được chập nhận. Nhưng không đơn giản như vậy vì đối với nhiều người Mễ, anh ta quá mỹ hơn và đối với người Mỹ thì anh ta quá mễ tây cơ. Anh ta là một sản phẩm của hai nền văn hoá, hai lịch sử, hai lối nhìn về giới quan. 

Nói chuyện với anh ta xong thì mình nghĩ về mấy đứa con của mình. Không biết chúng có sự trăn trở về bản thể, bản sắc của chúng hay không. Mình nghĩ thằng con có cố gắng tìm hiểu về cội nguồn nhưng con gái thì không để ý lắm. Thằng con thì thích gái gốc á châu còn con gái thì thích mỹ trắng hơn. Chả hiểu lý do. Có lần nó hỏi mình có ngại nếu nó lấy chồng da trắng. Mình nói nếu nó hạnh phúc là điều tiên quyết chớ lấy da vàng mà ly dị bỏ nhau thì cũng bù trớt.

Có lần thằng con nói mình không giống như bố mấy đứa bạn gốc việt. Mình hỏi khác biệt ra sao. Nó nói không sống như người Việt, uống rượu, thuốc lá nhất là có cái gì khó hiểu là suy nghĩ của mình không giống như người Việt nên mình ngọng. Có thể khi bé mình như anh bạn gốc Mễ, tuy sống tại Việt Nam nhưng lại học chương trình pháp ngữ nên tiếng Việt của mình lọng ngọng. Sau này đi tây năm 18 tuổi nên càng không biết nhiều về văn hoá Việt Nam. Đời đưa đẩy sao mình đi làm kiếm cơm tại nhiều quốc gia nên từ từ bản thể của mình bị nhiễm với nhiều nền văn hoá khác nhau nên từ từ mình không còn đứng ở gạch nối Franco-Vietnamien như khi ở Việt Nam và Pháp mà lai lai thêm Ý Đại Lợi, Thuỵ Sĩ, Anh quốc rồi nay đến mỹ.

Chỉ biết mình là 100% là mình , lai đủ các nền văn hoá khác thì chịu. Người ta song tịch là đủ mệt rồi còn mình thì Tam-Tịch (Việt Nam, Pháp quốc và Hoa Kỳ). Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn  

Chuyện bên lề giải túc cầu thế giới (2)

 Chuyện bên lề giải túc cầu thế giới (2)

Vậy là giải túc cầu thế giới đang bước vào vòng bán kết, khiến nhiều đội tuyển phải khăn gói ra về. Trong đó có nhiều đội tuyển từng là vô địch thế giới như Đức quốc… đưa đến tình trạng thiên hạ lên án tiêu cực các đội tuyển. Điển hình các bình luận viên lên án đội tuyển như không còn tinh thần đấu tranh dưới màu cờ quốc gia, mất hết phẩm chất của tinh thần Đức quốc, ý nói là đội tuyển ngày nay hằm bà lằn các màu da. Gióng lên tinh thần bài trừ di dân, hồi giáo. Có cựu thủ môn quốc gia Oliver Kahn kêu cầu thủ được đem theo vợ con nên đầu óc không tập trung vào tranh tài,….

Dạo này mình thấy trên mạng xã hội đăng nhiều clip về người hồi giáo, tấn công hay bắt cóc phụ nữ này nọ qua các video an ninh. Không biết có thật hay giả khiến mình nghĩ có một tổ chức hay chương trình nhằm giúp các đảng phái cực hữu lên thay thế chính quyền hiện tại.

Có bình luận viên kêu cầu thủ đội tuyển Maroc toàn là dân sinh ra tại hải ngoại, 6 cầu thủ của đội tuyển Capo Verde, một hòn đảo nhỏ bé ở Phi Châu sinh sống tại Âu châu, nhiều nhất ở Hoà Lan…. Họ giải mả lý do một đội tuyển mà trước đây chưa ai biết đến đá ngang ngửa với đội tuyển Á Căn Đình với Leo Messi. Có một cái clip của đội tuyển Nam Hàn, cho thấy một cầu thủ lai đại hàn, quên tên, không nói được nhiều tiếng Hàn Quốc, khiến thủ quân Minh Son, che mặt cười nức nở. Hình như có hai chị em người mỹ gốc việt, thi đấu cho đội tuyển Việt Nam môn bóng chuyền ở giải á châu vừa qua.

Có một bài bình luận của một người Ý Đại Lợi khiến mình nghĩ rất tích cực về người di dân. Ông ta nói mọi việc, cuộc sống đang thay đổi nhưng chúng ta vẫn sống với tinh thần của thế kỷ 20. Hãy lấy Cape Verde làm ví dụ, đội đã chơi ngang ngửa với Argentina, và tự hỏi lý do nào một quốc gia không ai nghe đến trước đây, bổng nhiên đá như Ba-Tây. Ông ta cho rằng túc cầu của đội tuyển quốc gia không còn trùng khớp với biên giới lãnh thổ nữa: nhiều đội tuyển phát triển nhờ cộng đồng di cư và song tịch, trong khi Ý Đại Lợi vẫn bám víu vào một mô hình truyền thống hơn.

Cầu thủ Balogun sinh ra tại Hoa Kỳ và lớn lên tại Anh quốc. Các quốc gia Anh quốc và Nigeria không cần anh ta nên đầu quân cho Hoa Kỳ 

Câu hỏi làm sao mà đội tuyển Cape Verde lại mạnh đến vậy? Một quần đảo nhỏ, dân số ít, cơ sở hạ tầng bóng đá thảm hại, thế mà lại có một đội tuyển có thể đứng ngang hàng với những đội giàu có, đông dân và được trang bị tốt hơn hẳn. Câu trả lời: Cape Verde không chỉ là Cape Verde, về mặt đá banh, đó là Cape Verde cộng với cộng đồng di cư của họ. Và đây là số phận của tất cả các đội tuyển quốc gia trên thế giới, sớm hay muộn. Đội tuyển Hoa Kỳ, Gia-nã-đại là hoàn toàn của người di dân hay hậu duệ của họ. Đội tuyển Pháp chỉ có một ông tây trắng, còn là hậu duệ của người di dân.

Nghĩa là nhiều cầu thủ Cape Verde không lớn lên trên đảo mà ở các lò đào tạo châu Âu, ở ngoại ô Rotterdam, Lisbon, Paris, Brussels, London. Họ là công dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Pháp, Anh; thường có hai sổ thông hành; đôi khi sinh ra và trưởng thành ở nơi khác: nhưng họ có quyền chọn khoác áo đội tuyển Cape Verde. Quy định của FIFA là như nhau cho tất cả: cần có quốc tịch và một mối liên hệ được công nhận như sinh ra, cha mẹ, ông bà hoặc cư trú. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở luật quốc tịch của từng nước, cũng như khả năng của các liên đoàn trong việc đi tìm kiếm những cầu thủ đó. Nếu mình không lầm thì trên hiến pháp của Hà Nội ngày nay, cho rằng con cháu của những người sinh ra tại Việt Nam đều là người Việt.

Cape Verde chỉ là một ví dụ. Morocco, Algeria, Tunisia, Senegal, Ghana, Nigeria, Congo, Jamaica, Curaçao, Suriname, Albania, Kosovo: nhiều đội tuyển được xây dựng, củng cố hoặc thậm chí trở nên khả thi nhờ di cư. Với một số đội, cộng đồng di cư là phần bổ sung chất lượng; với những đội khác, đó là nền tảng chính. Không có con em của người di cư, một số đội tuyển chỉ là những đội địa phương tầm thường. Có họ, họ trở thành những đội tuyển chuyên nghiệp thực thụ, được đào tạo trong những giải đấu có tổ chức tốt nhất thế giới.

Điều này thay đổi khái niệm về đội tuyển quốc gia. Trong một thế kỷ, chúng ta nghĩ đội tuyển quốc gia là đại diện túc cầu của một lãnh thổ: những cầu thủ xuất sắc nhất sinh ra, lớn lên và được đào tạo trong biên giới đó. Ngày nay, ngày càng thường xuyên hơn, đó là đại diện của một dòng họ, của một ký ức gia đình, của một sự thuộc về được thừa hưởng. Không chỉ quan trọng nơi bạn sinh ra, mà còn nơi gia đình bạn xuất phát; không chỉ nơi bạn thi đấu, mà còn câu chuyện lịch sử nào bạn có quyền hợp pháp đòi hỏi. Điển hình họ lý của người Việt, chạy giặc, vượt biên sang đến xứ Triều Tiên. Nghe kể có ông tổng thống đại hàn có về lại quê cha đất tổ để viếng lại làng quê.

Các đội tuyển quốc gia đã ngừng hoặc sẽ ngừng là “quốc gia” theo định nghĩa thế kỷ 20: không còn là một đội gồm những công dân được sinh sản bởi một quốc gia, mà là một đội tuyển toàn cầu gồm những người đủ điều kiện: con trai, cháu trai, người nhập quốc tịch, thế hệ thứ hai và thứ ba, những bản sắc phân tán và tái hợp. Ông ta chỉ nói con trai, có lẻ vì mang tên họ. Chiếc áo thi đấu, quốc ca, dòng máu gia đình và sự cổ vũ vẫn cực kỳ mạnh mẽ, nhưng chắc chắn đây là sự kết thúc của đội tuyển quốc gia được hiểu như một bức ảnh thuần túy của một dân tộc đang cư trú.

Túc cầu hay đúng hơn là các môn thể thao đến trước chính trị: nó cho chúng ta thấy rằng các quốc gia không còn chỉ là những nơi chốn. Chúng là những mạng lưới, dòng dõi, sổ thông hành, ký ức. Và ngày càng thường xuyên hơn, là những cuộc di cư trở lại sân cỏ với một chiếc áo khác. Nếu không được quốc gia nơi mình sinh ra trọng dụng thì có thể tìm về quê cha đất tổ, điển hình cầu thủ của đội tuyển Hoa Kỳ, Folarin Balogun, gốc Nigeria, lớn lên tại Anh quốc nhưng các xứ nói trên, có nhiều cầu thủ giỏi hơn anh ta nên không được tuyển nên mới đầu quân cho Hoa Kỳ, nơi anh ta sinh ra khi bà mẹ đến New York để thăm gia đình. Điển hình các cầu thủ đánh bóng bàn của Hoa Kỳ, đa số là người Tàu di cư hay được Hoa Kỳ mời thi đấu cho đội tuyển của họ. Mình có thấy tuyển thủ bóng bàn của các nước âu châu gốc người Tàu. Trong một nước có trên 1 tỷ người mà chỉ tuyển có 2 người đi thi đấu thì số còn lại phải tìm đường ra đi kiếm cơm.

Mình quên tên nhưng có hai anh em ruột, thi đấu cho hai nước khác nhau. Họ sinh ra tại Đức quốc nhưng có người lại thích bận áo đội tuyển của que cha hơn là Đức quốc.

Còn Ý Đại Lợi thì sao? Từ 12 năm nay, đội tuyển Ý Đại Lợi không được tham dự giải túc cầu thế giới, mặc dù có một vài ông ý đen như Mario Balotelli. Người ý buồn ngồi nhà và hát bài “Italiano” được soạn ra năm họ đoạt giải vô địch thế giới 1982. Mình không có dịp chọc quê mấy anh bạn sống bên ý. Ông thần người ý đột phá tư duy, kêu sao mình không bắt chước các nước khác. Về mặt lý thuyết, Ý Đại Lợi có thể là một trong những đội tuyển có yếu tố di cư mạnh nhất thế giới, nhưng lại tiếp tục tự nghĩ mình theo kiểu truyền thống: nguồn gốc Ý (oriundi) là rất lớn (Argentina, Brazil, Uruguay, Venezuela, Mỹ, Canada, Australia, Thụy Sĩ, Đức) vì một thế kỷ di cư đã rải rác những họ tên Ý khắp nơi. Với nguyên tắc huyết thống (ius sanguinis), nhiều hậu duệ có thể xin hoặc đã có quốc tịch Ý; và nếu họ chưa bị ràng buộc với đội tuyển nào khác, họ có thể trở thành ứng viên cho Italy. Không phải khoa học viễn tưởng khi nghĩ đến một đội tuyển Azzurri với nhiều cầu thủ sinh ra ở nước ngoài. Hình như mình có đọc cách đây mấy tháng, chính phủ Ý Đại Lợi đã ra một đạo luật, cho phép con cháu hậu duệ của những người Ý Đại Lợi di cư sang các nước khác, có thể nhập tịch Ý Đại Lợi. Khi xưa Pháp quốc có một cầu thủ rất giỏi tên Michel Platini, gốc Ý Đại Lợi.

Viết tới đây mới nhớ đến cô người Mỹ lai, có mẹ gốc tàu, thi đấu thế vận hội mùa đông cho Trung Cộng khiến thiên hạ chửi bới này nọ. Người ta tập luyện biết bao nhiêu năm, tốn biết bao nhiêu tiền, thi đấu cho Trung Cộng thì có nhiều khách hàng để quảng cáo bán kiếm tiền. Thị trường á châu mạnh hơn còn thị trường mỹ thì nếu da trắng thì bán chạy hơn.

Một phần điều này đã xảy ra: từ những oriundi những năm 30 đến Sívori, Altafini, Camoranesi, cho đến Thiago Motta, Jorginho, Éder, Emerson Palmieri, Retegui. Tuy nhiên, Ý Đại Lợi luôn coi họ như những ngoại lệ, những miếng ghép tạm thời, gần như là điều đáng xấu hổ. Hình như có một số cầu thủ ngoại quốc, đá hay phải nhập tịch nước sở tại để được đá ở âu châu. Vì luật lệ chỉ cho phép 3 cầu thủ tối đa. Nay Liên Hiệp âu châu thì các cầu thủ của 28 quốc gia có thể đá cho các câu lạc bộ trong liên hiệp âu châu. Anh quốc rời Âu châu nên cầu thủ phải xin giấy tờ làm việc ở Anh quốc. Italy chưa bao giờ xây dựng một chính sách hệ thống với cộng đồng di cư bóng đá. Và có lẽ vì tự hào, vì quán tính, hoặc vì môn túc cầu Ý Đại Lợi đã sống quá lâu nhờ thành tích cũ, nên chưa bao giờ thực sự tìm kiếm người Ý ở nước ngoài như Morocco, Cape Verde hay Algeria làm với cộng đồng của họ.

Một mặt, Ý Đại Lợi có thể tuyển chọn trong hàng triệu hậu duệ của người di cư, mặt khác lại khó khăn trong việc hội nhập về mặt thể thao ngay cả với nhiều cậu bé sinh ra hoặc lớn lên ở đây từ gia đình di dân, những người có thể nói tiếng Ý, được đào tạo trong các lò của chúng ta, nhưng lại muộn màng trong việc có quốc tịch. Mario Balotelli là trường hợp đặc biệt.

Tương lai của đội tuyển Azzurri, các cầu thủ Ý Đại Lợi thường hay bận áo màu xanh, nên họ đội tuyển là Azzurri, có thể đi theo hai hướng. Hoặc Italy vẫn bám víu vào ý niệm đội tuyển tự sinh thế kỷ 20 (với hy vọng lò đào tạo nội địa sẽ lại sinh sản đủ tài năng), hoặc chấp nhận rằng bản sắc túc cầu hay các môn thể thao của mình, giống như bản sắc thực của đất nước, nay đã rộng lớn hơn, phức tạp hơn, ít lãnh thổ hơn.

Điều đó sẽ hơi giống một đội tuyển “lính đánh thuê”, không phải mười một sổ thông hành nhặt nhạnh vội vã, mà là một mạng lưới Ý toàn cầu: con em của người di cư, những cậu bé lớn lên ở đây, những sự thuộc về kép, những câu chuyện gia đình khác nhau. Gần đây chính phủ Ý Đại Lợi đã ra luật các người gốc Ý Đại Lợi ở xứ khác có thể xin nhập tịch Ý Đại Lợi.

Từ hai hôm nay có vụ lùng bùng về cầu thủ Folarin Balogun của đội tuyển Hoa Kỳ. Anh ta bị thử đỏ nhưng không hiểu sao tập đoàn luật sư của Hoa Kỳ làm sao mà FIFA hoản lại thử đỏ của anh ta trong vòng một năm. Thế là đội tuyển Bỉ kiện cáo gì đó cho thấy người di đan từ xưa đến đều được nhìn dưới cặp mắt không thân thiện lắm nhưng khi đến khi cầu thủ Floratino Balogun xuất hiện. Cha mẹ người Nigeria, sinh tại Hoa Kỳ và lớn lên tại Anh và sinh tại Hoa Kỳ. Một người mang theo lịch sử của 3 quốc gia. Bỉ quốc khiếu nại về quyền đại diện khiến cuộc cãi vã người sân cỏ. 

Con một người đi dân nay phải khiến một tổ chức quốc tế phải đương đầu với sự kiện.  Cho thấy người đi dân khởi gì chỉ cửi qua biên giới, họ thấy đổi nền kinh tế, họ xây dựng đất nước, thắng giải, tạo công ăn việc làm tại địa phương. Có thể chúng ta tin rằng ông Balogun phải thi đấu cho đội tuyển Nigeria, Anh quốc hay họ đó là chuyện khác. Hậu duệ của người di dân Nigeria đã đào tạo nhiều cầu thủ giỏi khiến một đội tuyển quốc gia phải lên tiếng khiếu nại về sự đóng góp của anh ta vào một đội tuyển quốc gia khác. Có thể nói đó là sức mạnh của cơ hội và tài năng. Có thể bài học qua cầu thủ Balogun không phải nơi mà người di dân xuất phát mà là cơ hội để giúp họ thực hiện giấc mơ Hoa Kỳ. 

Đọc bài của ông thần người ý giúp mình có cái nhìn rộng hơn về mang áo tuyển thủ quốc gia. Nhớ năm 1994, khi Hoa Kỳ tổ chức giải vô địch túc cầu thế giới lần đầu tiên. Họ phải gấp rút tìm các cầu thủ người Mỹ biết đá banh, gom lại thành một đội banh. Đa số người Mỹ chưa bao giờ nghe đến môn túc cầu. Nhưng từ đó, người Mỹ bắt đầu cho con em họ đá banh. Trình độ thì chưa bằng các đội tuyển phi châu, âu châu. Lúc đầu cũng đi kiếm càu thủ ở Đức quốc, để đá cho hội tuyển nhưng không khá hơn nhưng từ từ hệ thống đào tạo cầu thủ từ bé đến học đường đã giúp cho Hoa Kỳ có nhiều cầu thủ đá cho các câu lạc bộ âu châu và bắc mỹ.

Nói đến phi châu, nhớ dạo cựu cầu thủ Pháp quốc là ông Guillou, sau khi giải nghệ thì làm huấn luyện viên. Ông ta qua phi châu chơi và đột phá tư duy, tại sao không mở trường đào tạo cầu thủ ở phi châu, đem về pháp thi đấu để câu khán giả gốc phi châu. Từ đó mới có những cầu thủ như Roger Milla, đến từ phi châu,… (còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Chuyện chỉ xảy ra ở Hoa Kỳ

 Chuyện chỉ có ở Hoa Kỳ 

Hôm qua, đội tuyển túc cầu Hoa Kỳ thắng đội Bosnia, được vào vòng trong khiến người Mỹ bắt đầu hát lại bài “take me home Country Roads” của John Denver. Khán giả mỹ và các bình luận viên nói về trung phong của Hoa Kỳ, tên Folarin Balogun, sau ghi bàn đầu tiên cho Hoa Kỳ, bị thẻ đỏ, đuổi cổ ra sân. Người tiền đạo này chỉ có thể xuất hiện trong lịch sử Hoa Kỳ. Lịch sử của những người làm nên nước Mỹ đầy bất ngờ và ngạc nhiên. Có thể khởi đầu từ một thị trấn nhỏ cũng như tại một thành phố lớn và nhiều khi có những điều xảy ra rất bất ngờ.

Năm 2001, mẹ của tiền đạo Folarin Balogun, cư dân Anh quốc (gốc Nigeria) du lịch ở Hoa Kỳ. Trên đường về lại Luân Đôn, công ty hàng không, không cho phép bà ta lên máy bay. Lý do là bà ta có thai nhiều tháng cận ngày sinh nở. Vài ngày sau đó bà ta khai hoa nở nhuỵ ra một bé trai tại thành phố Brooklyn. Sau đó hai mẹ con về Anh quốc. Lớn lên Folarin trở thành cầu thủ túc cầu chuyên nghiệp tại Âu châu. Nghe nói anh ta hiện nay chơi cho câu lạc bộ Monaco.

Mình nghe anh ta trả lời phỏng vấn là hai nước: Anh quốc, nơi anh ta lớn lên và Nigeria, quê hương của bố mẹ anh ta, không muốn anh ta đá cho hội tuyển của họ nên khi Hoa Kỳ kêu gọi anh ta thì chấp nhận ngay. Nên nhớ có mặt tại giải túc cầu thế giới có thể thay đổi cuộc đời của một cầu thủ. Anh ta là công dân mỹ trên giấy tờ, theo tu chính án thứ 14 của Hoa Kỳ. Ai sinh ra tại Hoa Kỳ tự động được hưởng quyền công dân. Do đó mới có chương trình du lịch sinh đẻ ở Hoa Kỳ để sinh con tại Hoa Kỳ, được quốc tịch Hoa Kỳ. Dạo này chính phủ mỹ đang tìm cách huỷ bỏ tu chính án này, việc cớ là người ngoại quốc như người Tàu sang đây sinh sản con cái rồi, 18 năm sau có thể bầu phiếu, gây ảnh hưởng nền chính trị. Mình nghĩ vì dân số gốc da trắng càng ngày càng ít nên sẽ trở thành thiểu số trong tương lai nên họ tìm cách chuyển đổi luật lệ.

Lý do đó mà nhiều người di dân lậu lấy nhau sớm để có con. Con mình tự động có quốc tịch mỹ thì khó bị dẫn độ về nước. Chỉ vì không được lên máy bay trở về Anh quốc, 25 năm sau đứa bé bị bắt buộc sinh ra tại Hoa Kỳ đá tung lưới đội bạn, giúp Hoa Kỳ đi vào vòng trong. Câu chuyện về trung phong Hoa Kỳ rất bất ngờ ngoại trí tưởng tượng của mọi người.

Cuộc đời anh ta không chỉ duy nhất mà theo lịch sử của Hoa Kỳ, các người di dân và hậu duệ của họ đã giúp xây dựng đất nước này từ 250 năm qua. Họ khởi nghiệp các công ty thượng mại, khám phá các nghiên cứu khoa học, dạy con cháu của chúng ta, gia nhập quân đội hay cảnh sát để bảo vệ an ninh, hay lính cứu hoả mà nghe nói có 3 người chết tuần nay khi chửa cháy rừng ở Colorado. Hay tạo ra những áng nghệ thuật và đại diện Hoa Kỳ trên thế giới khi chơi thể thao.

Có vài người di dân nổi tiếng, đa số không ai biết đến nhưng họ đồng hành để viết lên lịch sử của Hoa Kỳ. Điển hình như ông Albert Einstein đến Hoa Kỳ như một người tỵ nạn diệt chủng của Nazi và đã thay đổi hoàn toàn khoa học hiện đại. Bà Madeleine Albright, trốn chạy cộng sản Tiệp Khắc khi con bé và trở thành ngoại trưởng Hoa Kỳ. Hay ông Zbigniew Zizniewski, làm cố vấn an ninh quốc gia cho tổng thống Jimmy Carter và giáo sư đại học tại Hoa Kỳ.

Ông Sergey Brin đến Hoa Kỳ sau khi gia đình chạy trốn nạn kỳ thị do thái của Liên Sô, xây dựng công ty Google. Ông José Andrés đến từ Tây Ban Nha và được nhập tục Hoa Kỳ, sau này thành đạt, ông ta đã cung cấp thực phẩm cho các người bị nạn tai ương, động đất, chiến tranh qua World Central Kitchen. Tương tự bố của ông Steve Jobs đã đến Hoa Kỳ để học rồi gặp mẹ ông ta hay bố của tổng thống Obama. 

Nói riêng về cộng đồng người Việt, bà Dương Ngọc Ánh, ông Eugène Trịnh đã đóng góp vào khoa học Hoa Kỳ. Về văn chương chúng ta có giáo sư NGuyễn Việt Thanh, đoạt giải Pulitzer, hay thi sĩ Ocean Vương, bác Huỳnh Sanh Thông đoạt giải MacArthur Foundation, gần đây có ông Hùng Cao, quyền bộ trưởng hải quân Hoa Kỳ, hay Đinh Đồng Phụng Việt, thứ trưởng bộ tư pháp dưới thời tổng thống Bush Con …. Đó là thế hệ đầu tiên của người Việt, biết đâu sau này hậu duệ của người Việt còn đóng góp nhiều hơn cho xứ sở này.

Có hàng triệu người nhập cư đã lặng lẽ góp phần làm nên nước Mỹ theo những cách mà sách sử hiếm khi nhắc đến. Họ không phải là những nhân vật lừng danh, cũng không phải là những cái tên được khắc trên bia tưởng niệm hay xuất hiện trong các chương lịch sử. Thế nhưng, dấu ấn của họ hiện diện ở khắp mọi nơi, mọi nẻo đường của Hoa Kỳ.

Họ là chủ những quán ăn nhỏ nơi góc phố, là những y tá và bác sĩ tận tụy chăm sóc bệnh nhân trong các bệnh viện, là những người thầy gieo tri thức cho thế hệ mai sau, là những doanh nhân bắt đầu từ hai bàn tay trắng, là những người thợ xây dựng nên những ngôi nhà, là những người làm nail, bán donuts, là những quân nhân sẵn sàng khoác quân phục để bảo vệ Tổ quốc, và là những tình nguyện viên âm thầm cống hiến cho cộng đồng. Có thể tên tuổi họ sẽ không bao giờ được nhiều người biết đến. Nhưng những đóng góp của họ thì không ai có thể phủ nhận. Mình thấy có một chị trên mạng, làm thức ăn rồi đi phát cho người vô gia cư, đã thể hiện lên tấm lòng của chị ta đối với đất nước này, đã cưu mang gia đình chị ta. Giúp thực hiện giấc mơ đời mình mà ở Việt Nam không bao giờ có thể làm được. Có nhiều người thấy cũng tặng tiền cho chị để mua thức ăn. Chị ta vẫn còn đi làm, chỉ ngày nghỉ thì đi phát thức ăn.

Điều đó không có nghĩa rằng một quốc gia không cần có luật nhập cư. Mọi quốc gia đều có quyền, và cũng có trách nhiệm, bảo vệ biên giới của mình và xây dựng một hệ thống nhập cư công bằng, trật tự và an toàn. Nhưng giữa những cuộc tranh luận về chính sách, có một chân lý mà chúng ta không nên đánh mất.

Nhập cư không chỉ là câu chuyện của luật pháp. Nhập cư còn là một trong những động lực đã giúp nước Mỹ không ngừng tự đổi mới, tự làm giàu và tự tái sinh qua từng thế hệ. Lịch sử đã nhiều lần chứng minh rằng, không ít con người đã góp phần làm nên sự vĩ đại của nước Mỹ chính là những con người mà nước Mỹ, trong một khoảnh khắc nào đó, suýt nữa đã không đón nhận.

Có người đến đây với một giọng nói còn đậm chất quê hương. Có người chỉ mang theo một chiếc va-li nhỏ và một niềm hy vọng lớn lao. Có người đến với nước Mỹ từ khi còn chưa cất tiếng khóc chào đời.

Rồi năm tháng trôi qua, chính họ hoặc con cháu của họ khoác lên mình chiếc áo mang dòng chữ USA, đại diện cho đất nước trên đấu trường quốc tế. Khoảnh khắc ấy nhắc nhở tất cả chúng ta rằng câu chuyện của nước Mỹ chưa bao giờ chỉ thuộc về một màu da, một dòng họ hay một nguồn gốc duy nhất.

AI

Nước Mỹ luôn là bản hòa ca của nhiều dân tộc, nhiều ngôn ngữ và nhiều ước mơ. Có lẽ đó chính là một trong những sức mạnh vĩ đại nhưng âm thầm nhất của quốc gia này.

Chúng ta không bao giờ biết câu chuyện vĩ đại tiếp theo của nước Mỹ sẽ bắt đầu từ đâu. Nó có thể khởi đầu trong một khu phố nghèo, trên một chuyến tàu vượt đại dương, trong một gia đình vừa đặt chân đến vùng đất mới, hay trong trái tim của một đứa trẻ lớn lên giữa hai nền văn hóa.

Nhưng có một điều lịch sử đã chứng minh hết lần này đến lần khác: nước Mỹ trở nên hùng mạnh hơn không phải vì khép lại cánh cửa trước những con người ấy, mà vì đã đủ rộng lòng để mở cánh cửa đón họ bước vào.

Và chính từ những con người bình dị ấy, hết thế hệ này đến thế hệ khác, giấc mơ Mỹ vẫn tiếp tục được viết nên. God Bless America!

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Đi xem đá banh với con

 Trải nghiệm đáng nhớ với con

Hôm nay, hai cha con đi xem giải túc cầu thế giới ở vận động trường SoFi ở gần Los Angeles. Lâu lắm rồi, trên 20 năm mới đi xem đá banh lại với thằng con, thêm lần đầu tiên xem trận đá quốc tế của giải vô địch thế giới. Thể thao đối với người Mỹ rất quan trọng, như một văn hoá đặc thù khác với âu châu vì có ăn uống. Ở âu châu, khi xưa mình đi xem đá banh thì thấy thiên hạ đến xem rồi về ngoại trừ một số cổ động viên băng đảng mà người Anh quốc gọi là Hooligans, chia phe đánh nhau. Ngược lại ở Hoa Kỳ, xem thể thao như một cuộc hội ngộ thân hữu ăn uống rất lâu, khởi đầu trước khi trận đấu bắt đầu rồi kéo dài đến chiều tối.

Hai cha con ngồi hạng cá kèo nhưng vẫn đắt kinh hồn.

Nhớ lần đầu tiên ở Cali, được thân hữu rủ đi xem một trận bóng chuỳ ở Anaheim. Mình đâu biết gì, vì lần đầu tiên. Ở âu châu thì dân tình không xem hay chơi môn này. Họ hẹn ở bãi đậu xe thì chạy đến với đồng chí gái. Ai ngờ một ông bạn đem xe RV của ông ta lại đậu ngay bãi đậu xe, rồi đem ra đồ nướng thịt, hot Dog, hamburger đủ trò. Bắt đầu nướng cho thân hữu ăn uống. Mình nghe nói các cổ động viên âu châu đi xem giải túc cầu thế giới, rất ngạc nhiên khi thấy người Mỹ mời họ ăn uống dù chả quen biết. Trận đá chả biết lúc nào mà phải đến sớm hơn 2 tiếng nên ngạc nhiên. Hóa ra là để ăn hamburger, uống coca cola đủ trò,… hình như họ gọi là Tailgate. Cái đuôi sau xe.

Vé mua rẻ rồi bán gấp 10 lần

Vé có thể lên trên $100,000. Kinh

Kỳ này giải túc cầu thế giới được Hoa Kỳ, Mễ Tây Cơ và Gia-nã-đại tổ chức chung, lại có đến 48 quốc gia tham dự nên đông. Nhớ năm 1994, Hoa Kỳ tổ chức lần đầu tiên khiến người Mỹ tò mò hỏi môn thể thao gì lạ vậy. Đi làm các đồng nghiệp hỏi chơi ra sao này nọ. Đội tuyển mỹ ít có ai là cầu thủ nhà nghề, toàn là đá tài tử. Đối với họ môn thể thao này dành cho phụ nữ. Ngày nay thì có nhiều cầu thủ mỹ đá ở âu châu thêm dân gốc La-tinh gia nhập cũng nhiều và người da đen cũng đông.

Đọc tin tức thì họ cho biết đội tuyển Maroc toàn là dân sinh ra tại hải ngoại, còn đội tuyển pháp chỉ có một ông tây da trắng còn toàn đến từ phi châu. Pháp quốc mà thua thì họ chửi dân di cư còn thắng thì bác-ái, tự-do, bình-đẳng bú xua la mua.

Có cái vòng tròn màn hình video treo lơ lững trên sân chơi, mọi người khắp nơi đều có thể xem được 

Mình không tính đi xem, ở nhà xem như bao nhiều năm qua nhưng rồi thấy trên mạng có bà nào rao bán vé. Hỏi ra thì giá bán trên trời. Họ mua sẵn lâu rồi đợi đến gần đá thì tung lên bán gấp đôi, gấp 3 hay gấp 10 lần. Mình hỏi thì chị ta kêu $3,200 mà khi mình lò mò mua khi cận ngày thì có $602. Thấy đắt quá nên không mua nhưng rồi xem đội tuyển Hoa Kỳ đá như ba-tây nên muốn đi xem cho biết. Mình mới dọ hỏi thêm thì có người mua vé cho trận tứ kết giá $182, nay họ bán lại với giá $1,800. Vụ này mình không biết nếu không thì đã mua trước cả chục vé rồi đến cận ngày đem ra bán kiếm lời. Mình đã ghi danh cho thế vận hội 2028 rồi.

Kỳ này bổng nhiên đội tuyển Hoa Kỳ đá có vẻ khá hơn các kỳ trước nên hào hứng muốn đi xem nhưng trận cuối đá vòng loại của Hoa Kỳ, giá vé quá đắt nên mình mua vòng 32 đội giữa Nam-Phi và Gia-nã-đại. Giá chắc độ $182, hạng cá kèo nhưng may mua được với giá $602. Thế là hai cha con chuẩn bị tinh thần đi. Nhưng tinh thần vẫn chưa hết lo ngại. Lý do là chưa có số QR trên vé mình nhận được. Phải đợi 4 tiếng trước khi trận đấu bắt đầu thì FIFA mới báo cho biết đã chuyển QR code qua trương mục của mình mà mở Wallet Apple ra thì không thấy QR nhưng khi scan thì máy rà được. Họ không muốn cho QR code hiện lên , sợ gian lận.

Vé hiện lên trên ứng dụng của FIFA, không có mã QR. Tương tự số thông hành và bằng lái xe của mình cũng không hiện lên trên Wallet Apple. Khi mình vào trong rồi thì hiện lên vé đã sử dụng.

Đúng 8:30 hai cha con lái xe ra nhà ga thành phố, đậu xe rồi lấy xe buýt đi lên Los Angeles. Có mã QR nên lên xe buýt thoải mái con gà kê. Xe đủ chỗ thì mới chạy, không ai đứng cả. Hôm nay chủ nhật nên xa lộ vắng nên không kẹt xe chớ ngày thường vào giờ này là ngọng. Đến nơi, thì được biết là khi về cũng phải trở lại đây để lấy xe buýt.

Mã QR cho bãi đậu xe và đi xe buýt

Phải công nhận người Mỹ tổ chức rất chu đáo. Vừa xuống xe buýt là thấy một hàng dài các nhà vệ sinh di động, thêm các trạm nước uống miễn phí. Mỗi xe trả $10.50 cho toàn gia đình, nên đi tè xong lấy nước uống. Các thiện nguyện viên chỉ đường rồi chúc một ngày vui đủ trò. Từ chỗ bến xe buýt đến chỗ sân vận động thì đi bộ độ 20 phút. Dọc đường người Mễ, đứng bán hot dog, và áo quần, đủ trò. Cứ như khi xưa đi xem đá banh ở pháp, dọc đường là thấy người ả rập đứng bán bánh mì kẹp merguez.

Xuống xe buýt là thấy bảng này để du khách không biết tiếng anh có thể tìm hiểu tin tức với tiếng mẹ đẻ của họ

Mấy cô học sinh hay sinh viên đứng vẽ cờ quốc gia của cổ động viên

SoFi không phải một sân vận động bình thường, mới được xây dựng đâu 5 năm về trước. Mà là một trung tâm giải trí theo đúng nghĩa Hoa Kỳ ở thế kỷ 21. Do công ty kiến trúc HKS Architects thiết kế, một phần vận động trường được xây dựng ngoài trời, nhờ khí hậu nam Cali ôn hoà, có một nóc nhà trong sáng để ánh sáng lọt qua, không như ở các thành phố có tuyết lạnh mùa đông, phải che hoàn toàn lại. Họ sẽ sử dụng cho thế vận hội năm 2028 sắp đến.

Hai cha con đi vòng vòng xem kiến trúc thiết kế ra sao vì khu vực quá rộng có hồ nước, có thêm các trung tâm thương mại. Ngày có cả nơi họ gọi là COSM, nếu không mua vé được vì đắt thì đến đây xem, màn ảnh lớn , ăn uống ,… 

Điểm đặc biệt là Oculus, bảng video vòng tròn trên sân, hình ảnh 4K rõ như ban ngày. Kinh, ngồi xem quảng cáo hay chiếu chậm lại, đủ ánh sáng,… nghe nói cái bảng video này là hiện đaị nhất.

Còn phần thiết kế thắng cảnh thì do Studio-MLA thực hiện gồm có: một hồ nhân tạo, nghe nói đã có người chết đuối trong hồ rồi. Thêm các tiệm bán hàng và khu vực giải trí liên kết với sân vận động và thành phố. Nói chung là rất hay vì khu vực sẽ không chết nếu không có chơi banh, thể thao, vẫn có chỗ để giải trí, dân Los Angeles có thể đến dã ngoại, ăn uống,… hôm nào rảnh mình kể thêm về kiến trúc và sự phối hợp với thắng cảnh. Đây là một sự thành công cho sự thiết kế. Có mấy dãy chung cư mới xây chắc đắt tiền. Có chỗ này cho mướn Airbnb cho mùa Superbowl năm 2027 là hết xẩy. Trên đường đi thấy mấy người vẽ mướn cho cổ động viên mấy lá cờ trên má. Không biết họ lấy bao nhiêu, chắc độ $10. Đủ thứ để làm tiền.

Xung quanh sân vận động có đủ thứ để giải trí cho người dân Los Angeles.

Đi bộ vòng-vòng xong thì thằng con kêu đến khu vực họ gọi là FanFest để xin đồ của các công ty tặng quà vớ vẩn. Thấy thiên hạ đứng đợi đến phiên mình thấy nản đời cô lựu. Thức ăn cũng đứng đợi. Mình kêu lên kiếm chỗ ngồi, thấy có bán hamburger đủ trò mà ít ai đợi nên kêu thằng con có chỗ rồi chạy xuống mua mà ăn. Cũng có người đi bán dạo ở các hàng ghế nhưng đa số là nước uống.

Thể thao đối với người Mỹ như một chương trình ca nhạc giải trí đủ trò. Đá banh thường là 2 hiệp 45 phút. Đến mỹ là chia thành 4 hiệp 22.5 phút để quảng cáo. Họ gọi là trời nóng nên giải khát vớ vẩn, chung quy là để quảng cáo. Có mấy cô cheerleaders chạy ra múa bú xua la mua như đi xem đá banh mỹ, họ gọi là banh bầu dục.

Chỗ mình ngồi không có cô nào đẹp như hao chị em này. Chán Mớ Đời 

Ăn hamburger no nê xong thằng con kêu bố xeo-phì. Lần đầu tiên mình thấy nó muốn xeo-phì với mình. Thường chỉ có con gái chạy lại ôm bố rồi xeo-phì. Coi xong hai cha con đi bộ đến trạm xe búyt lấy xe về. Thằng con cảm ơn bố, kêu “we have good time together”, ôm bố rất cảm động. Mình nghĩ tốn tiền hơi nhiều nhưng có được vài tiếng đồng hồ với thằng con. Mai mốt nó có gia đình thì xem như hết có cơ hội. Sau này có con nó sẽ dẫn đi xem đá banh. Kỷ niệm nhớ đời gia truyền.

Khiến mình nhớ lần đầu tiên đi xem đá banh với ông cụ khi còn nhỏ. Hình như năm học 11 ème. Ông cụ kêu đi xem đá banh, rồi dắt mình đến trường Thăng Long ở đầu đường Hai Bà Trưng, ông cụ mượn ai chiếc xe gắn máy hiệu Ischia rồi kêu mình leo lên ghế sau. Xe chạy mình mỏi chân quá nên khi đến đường Cường Để, mình để cái chân xuống thì rẹt rẹt rẹt, cái chân mình bay vô bánh xe, máu chảy bú xua la mua. Thế là ông cụ dắt xe về trả rồi đưa mình về nhà băng bó chân lại. Chán Mớ Đời 

That’s awesome. Happy to hear that. I agree I’ve bonded with my older son that weekend like no other.  family is the core of why life is worth living

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn