Ted Ngoy, ông hoàng donuts
Khi mình sang Cali lấy vợ và đất lành chim đậu. Mỗi sáng đi làm thì thấy các tiệm bán Donuts, thiên hạ xếp hàng mua bánh donuts và ly cà phê. Donuts một loại bánh khá ngọt được chiên rồi nhúng vào đường hay chocolate thêm rắt đủ thứ trò. Vào các nơi bán đồ xây dựng thì họ cho uống cà phê và ăn DOnuts miễn phí. Mình hay lấy cà phê và donuts cho thợ khiến họ tưởng mình tử tế mua cho họ. Mình thấy đa số các tiệm bán donuts là do người tỵ nạn Cam Bốt làm chủ như người Nam Hàn chuyên về các tiệm giặt áo quần, còn tiệm xăng thì đa số người Ba tư. Như người Việt thì chiếm thị trường tiệm nail đến 90%.
Có lần mình hỏi một tên quen ở Long Beach thì hắn kêu không dạy nghề cho người Việt. Có người kêu bán một tiệm đổi tiền. Người di dân lậu làm được trả lương bằng ngân phiếu của chủ. Dạo đó họ chưa được phép như ngày nay là có bằng lái xe, mở trường mục ngân hàng nên khi nhận ngân phiếu của chủ, họ phải đem ra máy chỗ đổi tiền bị chặt 2% rồi gửi tiền về cho gia đình thì lại chặt thêm mấy phần trăm nữa. Mình vào chỗ họ cất giấu tiền, rồi kể đi lấy tiền vào cuối tuần để phát cho người di dân lậu mấy trăm ngàn, phải tránh đi đường ra sao và thay đổi người nên sợ quá, khi không bị cướp bắn chết giữa đường nên thà làm nông dân cho chắc ăn. Mỗi cuối tuần, đổi tiền độ $200,000 là lấy 2% rồi chuyển tiền về Mễ là thêm 3% xem như 5% hay $10,000, 1 tháng $40,000 hay $480,000 một năm chưa kể có tiệm bán thịt tùm lum nhưng phải thí mạng cùi. Chán Mớ Đời
Hồi covid, buồn đời mình trả tiền cho Netflix nên xem rất nhiều phim tài liệu về sự thành công và thất bại của người á đông đến Hoa Kỳ. Có một câu chuyện về sự hình thành các tiệm bán Donuts mà 80% là do người Cam Bốt làm chủ.
Ở Campuchia có ông hoàng Sihanouk, ở Cali có ông Ted Ngoy, thường được người Cam Bốt gọi là ông Hoàng Donuts. Ông Ted Ngoy là một nhân vật có cuộc đời rất ly kỳ, được mệnh danh là **"Vua Bánh Cam" (The Donut King)** tại Mỹ. Câu chuyện của ông không chỉ là về kinh doanh mà còn là biểu tượng của sự vươn lên và di sản của cộng đồng người Campuchia tại California. Những người tỵ nạn cộng sản trốn chạy những cuộc diệt chủng của Khờ Me Đỏ, làm lại tất cả từ đầu.
ông Ted Ngoy có một đời mà người Việt mình gọi là Lên Voi Xuống Chó. Ông ta từng là thiếu tá dưới chính quyền Lon Nol nên khi Khờ Me đỏ sắp vào thì ông ta cùng vợ con chuồn, và được Hoa Kỳ bảo lãnh đến Cali. Khi đến định cư tại miền Nam Cali thì họ không có một đồng xu dính túi như đa số dân tỵ nạn, sống sót là may mắn rồi.
Đúng như mình dự đoán, ông ta gốc Quảng Đông, cha mẹ đều người Tàu. Sinh năm 1944 và năm 1967 ông ta lên Nam Vang để học và gặp một cô gái, con của một công chức lớn. Ông ta làm đủ thứ nghề rồi năm 1970, Lon Nol lật đỗ ông hoàng Sihanouk, thì ông ta vào quân đội. Nhờ anh vợ, Sau Sutsakhan, giám đốc cảnh sát Campuchia, sau này có làm tổng thống ngăn ngủi của Campuchia. Ông ta được thăng thiếu tá và gửi đi qua Thái Lan làm tuỳ viên quân sự. Năm 1975 thì ông ta cùng bà vợ và hai đứa con di tản đến trại Pendleton.
Ông ta đi làm 2 job, ban ngày làm chùi nhà dọn rác cho một nhà thờ, tối làm nhân viên trạm xăng vào ban đêm, mùi hương từ một cửa hàng bánh donut gần đó đã khiến ông ta đói bụng. Nó gợi nhớ đến món “nom kong”, một loại bánh bột gạo của Campuchia. Tương tự như bánh cam rắt mè. Buồn đời ông ta hỏi thêm về cách làm bánh này nọ. Và ghi danh đi học, xem như ông ta là người Đông Nam Á đầu tiên được nhận vào chương trình đào tạo quản lý của Winchell’s Donuts. Đến năm 1977, ông tiết kiệm đủ tiền để mua cửa hàng đầu tiên mang tên “Christy’s Doughnuts” tại La Habra. Tiệm này chủ trước bán buôn ế như Bolsa nhưng khi đến tay ông ta thì khách hàng vào như điên. Nụ cười thân thiện và rẻ hơn các tiệm khác của người Mỹ làm chủ.
10 năm sau, ông ta sở hữu đến 32 tiệm donuts mang tên Christie. Được cái là cả gia đình sống trong một cái RV, để tiện chạy lên chạy xuống Bắc Cali để thiết lập thêm tiệm mới. Năm 1985, gia đình ông ta nhập quốc tịch mỹ và mua một căn nhà to đùng trên triệu bạc thời đó ở hồ Mission Viejo. Mình có anh bạn mua căn nhà to đùng ở ngay đây, dạo đó 2.5 triệu nay thì chắc 4 triệu. Có bên tàu ngay trước nhà, buồn đời thì lên tàu chạy lòng vòng hồ. Chỉ có là không được câu cá.
Mình đoán ông này gốc tàu nên muốn tiết kiệm chi phí, ông Ngoy đã hỏi nhà cung cấp về loại hộp rẻ hơn hộp trắng tiêu chuẩn. Nhà cung cấp đề nghị loại bìa màu hồng còn dư với giá rẻ hơn vài xu. Ông Ngoy đồng ý, và từ đó “chiếc hộp màu hồng” (pink Box) đã trở thành biểu tượng toàn cầu cho các cửa hàng bánh donut thủ công của người gốc Miên tại California. Có lần ai đó rủ mình đi nghe mấy ông thần miên nói về mua nhà đất ở Cao Miên nhưng người miên đã từng “cáp duồn” nên mình không dám hó hé.
Thế là tiền bắt đầu vào như nước. Vợ con làm chết bỏ từ 3-4 giờ sáng. Ông
Ngoy không chỉ làm giàu cho bản thân; ông còn tạo ra con đường sống cho những người đồng hương. Ông đã bảo lãnh hàng trăm và thị thực cho người Campuchia, đào tạo họ tại các cửa hàng của mình và giúp họ thuê lại các địa điểm kinh doanh. Đây là lý do tại sao khoảng 80% các cửa hàng bánh donut độc lập tại Nam California vẫn do người gốc Campuchia làm chủ cho đến ngày nay. Mình nghĩ đây là tinh thần của người Tàu, lập hội bang rồi giúp người trong họ tộc hay bang. Gặp người Việt thì đánh cho tên người Việt khác cho chết bằng cách hạ giá xuống tận đáy.
Ngày nay ở Nam Cali, 80% các tiệm Donuts thuộc sở hữu cua người Cao Miên. Công ty DunKin Donuts chơi không lại vì giá thành đắt hơn trong khi các tiệm của người Cao Miên là do người trong gia đình làm hết nên rẻ. Bỏ công làm lời. Mấy công ty như Krispy Creme còn bị phá sản.
Bạo phát bạo tàn. Không nhớ ông ta mở bao nhiêu tiệm hình như 64 tiệm. Ông ta trở thành ông hoàng Donuts, tiền vô bạc triệu nhất là bán bằng tiền mặt. Mình xem phỏng vấn ông ta, ông ta kể là mất trắng hết, tiền bạc, tiệm donuts vì mê đánh bài. Ông ta tự nhủ làm việc mệt từ ngày qua mỹ đến giờ, sao không lên Lás Vegas thư giãn xem Elvis Presley trình diễn và rốt cuộc ông ta mất hết. Thấy mấy cô bận đồ hở ngực đem rượu đến uống vô tư nên đánh bài tố như Pol Pot giết người.
Ở đỉnh cao thành công vào những năm 1980 và 1990, ông Ngoy sở hữu khối tài sản hàng triệu đô la. Tuy nhiên, chứng nghiện cờ bạc nặng nề đã khiến ông mất trắng gia sản, các cửa hàng và cả cuộc hôn nhân của mình. Sau đó ông bà Ngoy về Cam Bốt để tham dự chính trị nhưng không thành. Được cái là thủ tướng Hun Sen mời ông ta làm cố vấn kinh tế.
Buồn đời bà vợ về lại Cali thì ở Cao Miên, ông ta có bồ nhí. Hết tiền thì bà vợ kêu tôi thức đêm để chiên donuts mà ông đem nướng hết ở sòng bài, rồi chơi em chân dài thì thôi sugar you you go, sugar me me go.
Hiện nay, ông Ted Ngoy đang sống tại Campuchia, làm nghề bắt mai mối bất động sản. Dạo mình đi Campuchia với mẹ mình và đồng chí gái, có anh kia người Việt gốc Miên, kêu mình đầu tư mua đất. Dạo ấy anh ta kể là tài sản có trên 2 triệu, mà hai thằng con không chịu về tiếp nối bước chân của anh ta. Đi vòng xứ này thì thấy người Tàu họ chiếm hết nên chả muốn ăn mắm bò hóc vì sợ bị hóc xương.
Dù đế chế tài chính không còn, di sản của ông vẫn hiện hữu mỗi khi ai đó mua một hộp bánh donut màu hồng tại các cửa hàng gia đình trên khắp nước Mỹ. Hồi chưa có google map thì khi đến thành phố lạ, thèm cơm Việt Nam thì mình tìm các tiệm Nail để hỏi tiệm ăn Việt Nam, còn thèm mắm bò hóc thì chạy vào các tiệm bán Donuts. Chán Mớ Đời
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
