Cà phê Việt Nam phê như Tây

 Cà phê Việt Nam xuất cảng thứ 2 trên thế giới 

Mình có hai cô em có tiệm bán cà phê Chez Nous ở đường Phan Đình Phùng nên tò mò về cà phê Việt Nam. Em mình cho biết cà phê ở tiệm hai em dùng nguyên chất cà phê, không có pha bắp rang này nọ. Đi chơi nên mình tò mò tìm tài liệu đọc về cà phê thì thất kinh khi biết được ngành trồng cà phê ở Việt Nam sau 75 được phát triển nhờ anh em xã hội chủ nghĩa đông đức mới được như hôm nay. Anh em đông đức thì giúp trong khi anh em Trung Cộng thì chỉ muốn em mình chết. 

Ai cũng biết cà phê được người Pháp đem qua trồng tại Việt Nam khi họ chiếm đóng và cai trị nhằm sản xuất cà phê đem về mẫu quốc bán. Cà phê được người Pháp đưa vào Việt Nam khoảng 1857–1888. Ban đầu trồng thử ở các nhà thờ Công giáo (Ninh Bình, Quảng Bình). Sau đó phát triển thành đồn điền lớn ở cao Nguyên (Đắk Lắk, Lâm Đồng)

Khởi đầu người Pháp cho trồng Arabica. Sản xuất phục vụ xuất khẩu về Pháp, người Việt ít dùng. Hình thành tầng lớp đồn điền và lao động cưỡng bức như các vườn cao su. Đây là giai đoạn đặt nền móng cho ngành cà phê tại Việt Nam, nhưng chưa phải “cà phê Việt” như ngày nay. 

Sau 1954, đất nước chia đôi: Miền Bắc theo kinh tế kế hoạch, cà phê ít phát triển vì gạo còn thiếu ăn thì tiền đâu mà uống cà phê nhất là được xem thức uống thực dân. Miền Nam vẫn duy trì một số đồn điền cà phê nhưng sau này chiến tranh lan tràn nên có nhiều nơi đóng cửa.

Văn hóa cà phê phin bắt đầu phổ biến với người Việt vì uống cà phê được xem là ngang hàng như mấy ông tây bà đầm, như thuộc về tầng lớp trưởng giả, trí thức như Đà Lạt có tiệm cà phê Tùng nổi tiếng nhờ các nghệ sĩ, nhạc sĩ và nhà văn hay ngồi rồi từ từ được bình dân hoá tại miền nam. Cà phê phin đến từ từ pháp ngữ “filtre”, nghĩa là lọc, trở thành thức uống đô thị (Sài Gòn). Mình nhớ ở chợ Đà Lạt có hàng chú Lìn bán cà phê buổi sáng với dầu cha quẩy. Chú bỏ cà phê trong cái vợt rồi bỏ trong cái ấm nước sôi. Ai kêu cà phê là chú đỗ vào ly thêm sữa đặc ông địa. Người mua lấy cái muỗng khuấy uống lấy dầu chả quẩy chấm vô ly cà phê ăn nhai như Tây. Tuy nhiên, sản lượng vẫn nhỏ, chưa có vai trò kinh tế lớn như ngày nay. Thường nghe cà phê Ba Mê Thuột, hình như dạo đó Đà Lạt ít ai trồng. 

Sau 1975, Việt Nam áp dụng mô hình hợp tác xã với chính sách ngăn sông cấm chợ nên ngành cà phê te tua vì thiếu vốn, thiếu kỹ thuật nên sản lượng thấp. Làm theo năng suất hưởng theo nhu cầu nên thằng nào cũng tà tà nên kinh tế banh ra lông đến nổi ông Phạm Hùng phải cho người sang pháp vấn kế ông Bùi Kiến Thành, con trai bác sĩ Tín, từng làm cố vấn cho ông Ngô Đình Diệm. Ông Thành kêu từ thời ban sơ đến nay chưa có một dân tộc nào có lãnh đạo nghèo trở nên giàu vì họ không biết gì về kinh tế và tài chánh. 

Tại đông Đức vào thời đó họ có vấn đề cung cấp cà phê cho cả nước dùng cũng như chuối từ Cuba. Thế là họ đột phá tư duy kêu Hà Nội hợp tác trồng cà phê và chia nhau 50/50. Bên có kỹ thuật bên có lao công và đất đai. Đông đức cấp vốn, máy móc, kỹ thuật. 

Mình đoán người Đức rất kỹ lưỡng nên đi đo dạt khắp nơi và quyết định, chọn địa điểm trồng tại Cao Nguyên (Đắk Lắk). Chương trình hợp tác hữu nghị chuyển sang trồng Robusta (phù hợp khí hậu, năng suất cao) và xây dựng các nông trường lớn. Nền tảng để Việt Nam trở thành cường quốc cà phê sau này. Điểm may cho Hà Nội là liên sô sụp đỗ sau khi người đông đức đầu tư chuyễn giao công nghệ cho Việt Nam nên không phải trả nợ cho đông đức theo hợp đồng. Khi không có đàn anh quốc tế đến viện trợ trồng cây cho máy cày máy bơm tưới nước rồi lăn ra chết. Hà Nội hưởng hết nếu không thì có lẽ không trở thành nước thứ hai sản xuất cà phê trên thế giới. 

Chính sách Đổi Mới (1986) chuyển sang kinh tế thị trường. Nông dân được tự trồng và tự bán. Kết quả là diện tích trồng cà phê tăng chóng mặt, gấp 20 lần. Việt Nam trở thành quốc gia xuất cảng cà phê thứ 2 trên thế giới và số 1 về loại cà phê Robusta, cà phê trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cho Hà Nội. Mình tìm thấy tài liệu trên mạng về Đông Đức đầu tư như sau:

20 triệu USD xây nhà máy thủy điện Dray Linh. Cung cấp: xe tải, máy móc cơ giới, hệ thống tưới. Đây là cực kỳ quan trọng vì cao nguyên lúc đó gần như chưa có hạ tầng nông nghiệp hiện đại. Xem hình ảnh khi xưa vùng này Chán Mớ Đời 

Kế hoạch sử dụng 70,000 ha cà phê được quy hoạch và trên thực tế nông trường này trở thành đồn điền lớn nhất Việt Nam lúc bấy giờ. Năm 1975: cả Đắk Lắk chỉ có ~3,700 ha. Năm 1990: tăng lên 76,000 ha, gấp 20 lần. 

Khoảng 10,000 người từ miền Bắc được di dời đến vùng này để phục vụ sản xuất. Ngày nay dân tình ở đây đa số nói tiếng Bắc. Đông Đức xây nhà ở và hệ thống cung ứng (trường học, y tế), một dạng “khu kinh tế nông nghiệp kiểu XHCN”. 

Vấn đề ngày nay Việt Nam đứng thứ hai về xuất cảng cà phê nhưng lại bán với giá bèo so với Ba Tây và Columbia. Làm nhiều nhưng ít lời. Đó là nền kinh tế Việt Nam hiện đại tương tự với gạo được xem là nước thứ 2 trên thế giới sản xuất gạo và xuất cảng đến nổi nghe nói đem viện trợ cho Cuba. 

So sánh Việt Nam – Brazil – Colombia không chỉ là chuyện “ai trồng nhiều hơn”, mà là ai bán được nhiều tiền hơn trên mỗi hạt cà phê. Và kết quả khá bất ngờ: Việt Nam xuất khẩu nhiều nhưng giữ giá trị thấp nhất. Vụ này tương tự gạo và nước mắm. Thái Lan và Cao Miên xuất cảng gạo đắt tiền hơn Việt Nam. Mình thường nghe thiên hạ kêu người Việt mình thông minh nên sản xuất nhiều nhưng lại ít lời hơn mấy nước khác. 

Việt Nam ta quyết tiến lên hàng đầu"...“Đi đâu không biết đi đâu? Đi đâu không biết hàng đầu cứ đi…”

Việt Nam chạy theo thành tích vì quen với tư duy của chế độ cộng sản. Nên càng sản xuất nhiều sẽ tuyên dương là anh hùng lao động trong khi các nước kia họ trọng chất lượng ít xịt thuốc sâu nên ngoại quốc thích và đồng ý mua giá đắt hơn vì có chất lượng. Một ông bộ trưởng ấn độ tuyên bố một câu xanh dờn là không cần trồng lúa vì có thể mua của Việt Nam với giá bèo.

🇻🇳 Việt Nam (Robusta)	~2 – 3 USD/kg
🇧🇷 Brazil	~3 – 5 USD/kg
🇨🇴 Colombia	~4 – 7 USD/kg

Việt Nam – “bán nguyên liệu”85–90% xuất khẩu dạng cà phê thô, Ít thương hiệu toàn cầu mạnh. Mình thấy cô nào ở New York tìm cách tạo dựng thương hiệu cà phê việt lấy thương hiệu là Nguyen thì phải. Mình đọc đâu đó lâu rồi. Họ mua hay trồng ở Việt Nam rồi sẽ kể câu chuyện về loại cà phê này. Hy vọng họ sẽ thực hiện được vì sống bên Mỹ nên hiểu người Mỹ hơn. Tương tự cà phê 7 lá (7leaves) do người Việt  ở Mỹ thành lập rất thành công. Nghe nói có đến 2,000 nhân viên khắp nước Mỹ. Mình có gặp mặt ông chủ này rất trẻ có đến vườn bơ mình hái trái một lần. Có lần định hỏi ông ta có nên trồng cà phê để bán tại nước Mỹ nhưng rồi quên mất. 

Brazil – “cân bằng sản lượng & công nghiệp” : Xuất khẩu thô (rất lớn), Ngành rang xay nội địa mạnh với các Doanh nghiệp lớn như: JDE Peet’s và Nestlé (đặt nhà máy lớn)

Trong khi đó thì Colombia – sử dụng “bán câu chuyện + thương hiệu” kiểu Starbucks, Có tổ chức cực mạnh: National Federation of Coffee Growers of Colombia, Thương hiệu quốc gia: Juan Valdez. Bán không chỉ cà phê mà còn tạo dựng “ Single origin”,  “Farmer story, Premium Arabica” và giữ lại: 40–50% giá trị chuỗi

Khâu	Việt Nam	Brazil	Colombia
Nông dân	$0.20	$0.40	$0.60
Xuất khẩu	$0.30	$0.50	$0.60
Rang xay & thương hiệu	$1.00	$1.20	$1.40
Quán	$2.50	$2.00	$1.40

Việt Nam được cái là mạnh về năng suất cao nhất thế giới nhưng lại yếu về branding và chế biến sâu. Thêm trồng loại cà phê không được Tây phương thích lắm. 

Trong khi đó Ba Tây rất mạnh về tổ chức quy mô và kỹ nghệ hóa, Có cả: Mass market + premium thêm Chiến lược: đa tầng (volume + value)

Còn xứ Colombia thì mạnh về maảketing tầm quốc gia và chất lượng đồng nhất. Trong khi chiến lược của họ là tối ưu hóa và kiểm soát chất lượng thương hiệu quốc gia, không bán cà phê vô danh.  Chuẩn hóa chất lượng. Không để hàng kém kéo giá xuống. Kể chuyện (storytelling) và nông dân, vùng trồng, độ cao. Hà Nội rất giỏi tuyên truyền nên sử dụng kể chuyện (storytelling) về cà phê Việt Nam. Bớt xịt thuốc trồng hữu cơ nhất là phải trồng theo nhu cầu của thị trường là Arabica vì Robusta chất lượng kém. Chán Mớ Đời 

Mình rất ngạc nhiên khi được biết Việt Nam là cường quốc thứ hai về cà phê nên mừng nhưng khi tìm tài liệu đọc, để xem cán bộ nào có tư duy đột phá ra ý tưởng trồng cà phê thì khám phá Hà Nội may mắn ngư ông đắc lợi vì ông Đức cộng làm hết, bỏ tiền ra xây đập nước để tưới cây cà phê trồng này nọ rồi ông Đức cộng banh ra lông nên Hà Nội thừa hưởng hết những gì Đức cộng đã thực hiện.

 Vấn đề là Hà Nội chỉ tiếp tục tăng gia sản xuất bán thô thay vì tạo dựng thương hiệu để thế giới biết đến để tìm khách hàng lâu dài. Về Việt Nam mình thấy có công ty trồng cocoa và bán không thua gì nhập quốc nhưng chưa tạo được thương hiệu của người Việt. Tương tự như trà Việt Nam mình được thân hữu tặng uống rất ngon nhưng quả đài Loan thấy họ làm có bài bản đi các tiệm bán trà sẽ thấy. Hay thương hiệu mật ong Manuka mà nước Tân Tây lan xây dựng thương hiệu của họ và các chống giả hiệu. Ngày nào Việt Nam thực hiện được thương hiệu được ngoại quốc biết và yêu thích thì mới giúp nông dân Việt Nam giàu được. 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

người Hàn và người Nhật ít béo phì hơn người Mỹ

Tại sao người Hàn và người Nhật ít béo phì hơn người Mỹ

Hôm nay đọc bài báo của bác sĩ Alexandra Pierce, về Tiêu hóa thấy quan trọng nên ghi lại đây, còn vụ họ bán thuốc bổ sung thì mình không ghi lại. Trong nhiều thập kỷ, các nhà nghiên cứu đã bối rối trước một nghịch lý đáng chú ý trong lĩnh vực sức khỏe cộng đồng. Trong vài chục năm trở lại đây, cả Nhật Bản và Hàn Quốc đều ngày càng tiếp nhận các yếu tố của chế độ ăn phương Tây, một mô hình ăn uống có mối liên hệ chặt chẽ với sự gia tăng béo phì tại Hoa Kỳ và châu Âu. Riêng tại Mỹ, gần 46% người trưởng thành hiện được xếp vào nhóm béo phì.

Tuy nhiên, bất chấp những thay đổi này, quân đội mỹ đóng quân tại hai xứ này nên các thức ăn nhanh như MacDonalds, Pizza đã được người sở tại ưa chuộng. Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn là hai quốc gia có tỷ lệ béo phì thấp nhất trong thế giới công nghiệp hóa. Có đâu trên 30,000 lính Mỹ đóng quân ở Nam Hàn, và đâu 55,000 lính Mỹ tại Nhật Bản.

Dữ liệu dịch tễ học hiện nay cho thấy tỷ lệ béo phì chỉ khoảng 5,3% tại Hàn Quốc và 3,6% tại Nhật Bản, thấp hơn gần 13 lần so với Hoa Kỳ. “Đây là một trong những câu hỏi dai dẳng nhất của nghiên cứu chuyển hóa,” bác sĩ Julie Shapiro cho biết. “Khi lượng calo tiêu thụ và khả năng tiếp cận thực phẩm là tương đương, rõ ràng phải có một yếu tố khác tạo nên sự khác biệt.”

Bước đột phá nghiên cứu được hậu thuẫn bởi các tổ chức học thuật hàng đầu. Trong những năm gần đây, ngày càng nhiều nghiên cứu được hỗ trợ bởi các tổ chức như Harvard University, Stanford University, King’s College London và University of Tokyo, đã bắt đầu làm sáng tỏ bí ẩn này. Sự đồng thuận đang dần hình thành cho thấy nguyên nhân không nằm ở việc đếm calo hay cường độ tập luyện, mà ở một hành vi ăn uống chung trong hai nền văn hóa này.

https://youtu.be/BlRdyclVzzg

Vai trò của thực phẩm lên men truyền thống của hai xứ này rất quan trọng. Các nhà khoa học nhận thấy một thói quen nhất quán ở cả hai quốc gia: tiêu thụ thường xuyên thực phẩm lên men truyền thống. Những ví dụ phổ biến bao gồm kimchi, natto, doenjang và miso, những món ăn hiếm khi xuất hiện với tần suất đáng kể trong chế độ ăn phương Tây. Mình thích đi ăn cơm của hai xứ này vì họ bày ra đủ trò lặt vặt trong khi đồ ăn Mỹ như Hamburger chỉ có khoai tây chiên với dầu thực vật, rất nguy hiểm mà mình đã có kể rồi thêm ketchup. Kinh

Điểm chung về mặt dinh dưỡng của các thực phẩm này là hàm lượng cao Bifidobacteria, một nhóm vi khuẩn có lợi trong đường ruột, ngày càng được chứng minh có vai trò quan trọng đối với sức khỏe chuyển hóa. “Đây không phải là những món ăn chỉ dùng thỉnh thoảng,” bác sĩ Shapiro nhấn mạnh. “Chúng được tiêu thụ hằng ngày, thường bắt đầu từ khi còn rất nhỏ.”

Mình thích ăn cơm đại hàn và Nhật Bản vì có mấy món này. Kim chi, rồi dưa leo,….

Ba chủng Bifidobacteria đang được nghiên cứu chuyên sâu. Nhiều nghiên cứu lâm sàng và quan sát gần đây tập trung vào ba chủng Bifidobacteria có liên quan chặt chẽ đến việc điều hòa cân nặng:

• Bifidobacterium lactis

• Bifidobacterium breve

• Bifidobacterium longum

Nhiều thử nghiệm cho thấy các chủng này có thể ảnh hưởng đến khả năng tích trữ mỡ, điều hòa cảm giác thèm ăn và cân bằng năng lượng. Trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 99 phụ nữ béo phì, những người tiếp xúc với B. lactis giảm cân nhiều hơn rõ rệt so với nhóm giả dược, đồng thời giảm mỡ vùng bụng đáng kể.

Một nghiên cứu kéo dài 12 tuần khác cho thấy B. breve liên quan đến mức giảm khối mỡ rất lớn, ngay cả khi không thay đổi lượng calo tiêu thụ hay mức độ vận động. Sau đó, các nhà khoa học Nhật Bản đã đánh giá tác động kết hợp của B. breve và B. longum, ghi nhận nguy cơ tăng cân thấp hơn đáng kể ở nhóm tham gia.

Cơ chế sinh học liên kết vi khuẩn đường ruột và chuyển hóa. Theo bác sĩ Shapiro, các tác động này hoàn toàn có cơ sở sinh học và ngày càng được chứng minh rõ ràng. Các nghiên cứu hiện nay cho thấy những chủng Bifidobacteria này có thể:

• Kích thích cơ thể tự sản xuất GLP-1, hormone tham gia điều hòa đường huyết và cảm giác no

• Giảm cortisol, hormone căng thẳng có liên quan mật thiết đến tích mỡ nội tạng

• Hỗ trợ cân bằng estrogen, yếu tố quan trọng trong phân bố mỡ và tốc độ chuyển hóa

• Tăng cường tín hiệu no giữa ruột và não

• Thúc đẩy sinh nhiệt và gia tăng tiêu hao năng lượng

“Những cơ chế này phù hợp chặt chẽ với những gì chúng ta quan sát được ở các quần thể gầy tự nhiên,” bác sĩ Shapiro giải thích. “Và chúng giúp lý giải vì sao khả năng kiểm soát cân nặng ở những nền văn hóa này bền vững hơn.”

Vì sao mô hình này hiếm gặp ở phương Tây? Dù thực phẩm lên men tồn tại ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng tần suất sử dụng, sự đa dạng và hàm lượng vi sinh sống lại khác biệt rất lớn giữa các nền văn hóa. Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, thực phẩm lên men được tiêu thụ hằng ngày và chế biến theo phương pháp truyền thống giúp bảo tồn vi khuẩn sống. Ngược lại, chế độ ăn phương Tây phụ thuộc nhiều vào thực phẩm chế biến sẵn, vốn gần như không còn vi sinh vật có lợi.

Họ khuyến khích ăn zauerkraut của người đức cũng giúp vụ này. Chỉ có điều người đức rất bự con vì họ ăn khoai tây khá nhiều. Mình nghĩ người mỹ ăn rất nhiều, các phần ăn trong tiệm hay ở nhà đều lớn. Nội vào tiệm ăn Việt Nam chơi một tô phở xe lửa xem. Mình khi xưa mới qua Mỹ đi ăn tô phở nhỏ thôi đã ngáp không nổi nhưng ở lâu dần thì chơi tô xe lửa như pha. Về Việt Nam, bà cụ mình kêu cô em đi mua đồ ăn về cho mình, kêu mua ba suất ăn mới no. Kinh

“Vấn đề không nằm ở một món ăn cụ thể,” bác sĩ Shapiro nhấn mạnh. “Mà ở mô hình ăn uống dài hạn và tác động của nó lên hệ vi sinh đường ruột trong suốt nhiều thập kỷ.” Lĩnh vực nghiên cứu đang tiếp tục mở rộng. Các nhà khoa học đồng thuận rằng lĩnh vực này vẫn đang phát triển. Nhiều thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn đang được tiến hành nhằm tìm hiểu sâu hơn vai trò của việc tiếp xúc sớm, phương pháp chế biến thực phẩm và sự đa dạng vi sinh đối với sức khỏe chuyển hóa suốt đời.

“Điều ngày càng rõ ràng,” bác sĩ Shapiro kết luận, “là hệ vi sinh đường ruột không phải yếu tố phụ trong kiểm soát cân nặng mà là trung tâm của quá trình này.” Hệ sinh đường ruột rất quan trọng nhưng phải cẩn thận ăn uống ít lại nhất là mình lớn tuổi, không tiêu thụ nhiều calo ri như xưa. Mình nay ăn một ngày một bữa. Hôm tước, đến nhà thân hữu cho đồng chí gái hát hò. Sau hiệp nhất, họ giải lao, lúc 9:00 đêm cho ăn cháo gà đủ trò nhưng mình không ăn. Mụ vợ kêu đã trả tiền vấn đề là cần sự tự kỹ luật. Chớ 1 tiếng nữa đi ngủ, vì mình về sớm, mai 4 giờ sáng lên vườn. Còn thân hữu sau cháo gà họ hát tới khuya. Kinh

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Trái cây ở vườn và chợ khác nhau?

 Trái cây ở vườn và chợ khác nhau?

“Công nhận bơ của cậu Sơn ngon ghê. 2 đứa nhà em hết ăn plain rồi lại làm sinh tố. Thích quá trời. Em cũng hay mua bơ bên này nhưng ko ngon lắm. Cám ơn cậu Sơn”. Đó là lời nhắn tin của cô em ở Phila gửi hôm qua sau khi phải đợi 7 ngày bơ gửi từ Cali mới đến. Mỗi năm mình gửi bơ cho cô em nhưng hạn chế số lượng vì tiền cước đắt gấp 10 lần tiền bơ. Chán Mớ Đời do đó mình không dám bán trên Amazon.

Hôm trước có ai hỏi lý do bơ mua ở chợ về khi chín ăn không được. Tương tự cô em ở phila rên mua bơ ở Costco về ăn không được vì bị đen bên trong. Bơ có nhiều loại, có nhiều loại như Bacon, Duarte,..ngon hơn Hass nhưng tại sao người ta cứ bán Hass. Lý do là da của bơ đa số rất mỏng dễ bị trầy trong khi da của bơ loại Hass thì dầy như da cá sấu, dễ chuyên chở không bị hư.

Có người hỏi là bơ vườn mình có bán thẳng cho chợ Việt Nam không thì mình nói không. Đa số ngày nay, các chợ mua của các công ty bán sĩ cho an toàn, dễ kiểm tra và truy tầm khi có trái cây bị nhiễm trùng. Vườn mình có bán lẻ cho mấy người mua để bán ở Farmers Market hay chợ trời, hoặc cá nhân hay hội đoàn.

Đa phần mình bán cho công ty mua sỹ. Để mình giải thích quá trình từ khâu ở vườn mình đến công ty bán sĩ. Khi bơ đến mùa hái được rồi, đủ tiêu chuẩn của Cali rồi thì sẽ được phép bán. Nếu ai bán trước thì sẽ bị phạt. Có ông mễ quen hay mua bơ của mình để bán mỗi tuần, bị phạt $1,000 trước khi bộ canh nông tiểu bang Cali cho phép.

Mùa bơ của Cali thường là tháng 2 hay tháng 3 trở đi đến tháng 6 là xong. Có nhiều loại bơ ăn được vào các tháng 10, 11 nhưng thời điểm ấy, bơ từ Peru đổ về nhiều nên rẻ nên ít ai trồng loại bơ này vì bán không có giá thêm bận rộng. Còn bơ mà thấy bán ở chợ ở các tháng khác, đa phần là từ Mễ tây Cơ, Peru chở sang hoặc các công ty mua sĩ để phòng lạnh, đến ngày thì đem ra bán. Nhiều khi trái bơ sai trái ở mùa nên giá bán rẻ, các công ty này mua với giá bèo, rồi giữ trong phòng lạnh. Đến khi hết mùa thì đem ra bán ăn lời mệt thở.

Đồ hái bơ cho an toàn, đưa cái cần đến cái cuống của trái bơ rồi cắt, trái rớt vào cái bao lưới.

Trở lại vụ hái bơ ở vườn. Khi bộ canh nông cho phép hái bán thì mình kêu các công ty đến hái. Vườn mình cần độ 10 người hái trong vòng 3-5 ngày tuỳ mùa. Vì lý do vệ sinh, sợ bị nhiễm trùng nên họ phải cắt với cái cuống. Các người hái có cái khèo với cái kéo và cái bịch. Họ đẩy cây sào đến cái cuống của trái bơ và cắt cuống trái bơ lọt vào cái túi. Lý do là để tránh nhiễm trùng, vì bơ rớt xuống đất có thể dính bùn, nước phân của thú vật,… do đó có cái cuống để bảo đảm không bị nhiễm trùng vì vi khuẩn đi vào bên trong trái bơ qua cái cuống hoặc da bị trầy. (Vì lý do đó người ta thích bán Hass vì da ít khi bị trầy.) chớ Zutano rất được các con coyote yêu thích. Nếu thú hoang thích loại trái nào thì có thể nói lên chất lượng hay gì đó phía trong. Do đó vào tháng 1 là mình phải bán Zutano cho đa số các tiệm ăn Mễ để họ làm guacamole nhất là cho Superbowl.

Vườn mình được chứng nhận là Good Agricultural Practices (GAP). Costco chỉ mua trái cây ở vườn nào có giấy chứng nhận GAP của Cali. Mình phải theo học khoá huấn luyện này và được cấp chứng chỉ tốt nghiệp để quản lý vườn. Hàng năm thanh tra đến xem xét, mình dùng loại phân bón nào, nước tưới ra sao. Nước thì của thành phố nên dễ, chớ dùng nước giếng thì phải gửi cho phòng thí nghiệm khám nghiệm và thị thực.

Ông nuôi ong khi xưa đến vườn đem ít bơ về cho vợ

Hái kiểu này rất mất thì giờ nên rất đắt tiền. Họ lấy độ 25% tiền bán bơ. Mấy người này hái xong bỏ vào các cần xé nặng độ 1 tấn rồi kêu công ty mua sĩ đem xe đến chở về. Về đến công ty thì việc đầu tiên là họ bỏ bơ vào phòng lạnh vì thường hái vào những tháng nóng nên trái cây hái xong, để ngoài trời nên có thể nóng nên cần bỏ vào phòng lạnh. Sau đó họ nhúng bơ vào nước hoá học có chất tẩy trùng và chất bảo quản thêm sáp để làm da của trái bơ sáng láng lâu ngày.

Để khô xong, họ cho chạy vào máy, có máy laser để thanh loại các trái to nhỏ, hư hay không hư rồi tự động cho vào thùng hay bao lưới. Từ đó họ chở và chất trong các phòng lạnh. Khi nào khách hàng cần thì họ mới đem vào phòng làm chín trái bơ rồi đem bán, giao cho khách hàng. Điển hình Chipotle không có chỗ chứa nhiều bơ trong nhà bếp của họ. Họ chỉ lấy 24 tiếng đồng hồ trước khi sử dụng. Khi họ nhận Chipotle đặt hàng cho ngày mốt. Họ bỏ mấy thùng vào phòng đặc biệt và xì hơi vào để làm chín cho nhanh. Hôm sau chỉ việc chở đến giao cho các tiệm Chipotle trong vùng.

Theo mình biết thì bơ Cali rất được các nước khác như Nhật Bản, âu châu, Trung Cộng ưa chuộng. Lý do là luật lệ nghiêm khắc hơn các nước lân cận về việc sử dụng hoá chất, phân bón độc hại. Do đó bơ Cali thường được chở xuất cảng qua các nước khác, còn người Mỹ nhất là Cali ít khi có dịp ăn bơ Cali.

Do đó bơ mình mà đến chợ thì cũng đã được ngâm hoá chất và thuốc bảo quản. Khi chín thì phía trong đã đen rồi. Nếu hà tiện ăn thì đắng. Buồn vào hồn không tên. Thật ra là tất cả các trái cây được bày bán trong chợ đều phải qua quá trình như vậy. Nhớ tết nào, có người cho quýt tàu to như quả cam. Da sáp nhưng khi bóc ra ăn thì thấy hơi xanh, ăn đắng nghét. Vì hoá chất đã thắm vào trong vì để lâu ngày, có thể lên cả mấy tháng.

Trong vườn mình có nuôi ong nên có mật ong nguyên chất hữu cơ. Mỗi năm như vậy đến mùa hoa người nuôi ong đem đến độ 300 tổ ong. Đây chỉ để vài tổ vào mùa đông. Sau khi xong vụ để tổ ong ở các vườn hạnh nhân ở thung lũng San Joaquim thì họ đem về đây.

Có lần mình xem cuốn phim tài liệu của pháp về ngành trồng nho. Có ông tây chủ nông trại trồng nho mấy đời, kêu là ông ta bán cho người Tàu vì không muốn con cháu tiếp thu nông trại. Lý do là xịt thuốc sâu quá nhiều. Cứ nhìn mấy trái nho to đùng không bị sâu ăn gì cả là nhờ họ xịt thuốc sâu mệt thở. Năm ngoái, mình đi bộ 325 cây số xuyến vùng Toscana nơi họ trồng nho để làm rượu. Mình đứng lại quan sát nho thì trái nho bị sâu ăn mệt thở. Mình đi seminar, thấy họ quảng cáo bán loại thuốc xịt hormone đã được Cali cho phép, giúp đậu trái nhiều. Mấy loại nho, trái cây mà không có hột là được xịt thuốc này ra. Mình không xài vì mình muốn trồng bơ theo kiểu Bio-Organic.

Có lần mình đi học ở đại học Riverside, ông giáo sư cầm quả táo và hỏi cả lớp quả này được hái từ bao giờ. Có người kêu hồi sáng, người kêu hổi tuần trước. Cuối cùng ông thầy Scan cái nhãn, thường được dán trên trái cây thì được biết 9 tháng 16 ngày. Vỏ trái táo vẫn tươi như hoa hậu U80. Khi hái táo nhiều thì họ mua rẻ rồi cất trong phòng lạnh, ngâm vỏ hoá chất bảo quản. Đợi khi nào thị trường ít lại thì đem ra bán kiếm lời nhiều hơn.

Từ ngày mình mua cái vườn này thì không ăn trái cây mua ngoài chợ nữa. Chỉ ăn cây nhà lá vườn cho chắc ăn. Vì chất bảo quản và thuốc sâu. Trái cây hữu cơ họ đều xịt thuốc sâu hết, cho nên người ta nói thức ăn hữu cơ là cú lừa thế kỷ. Rất đúng. Đã có kể rồi.

https://youtu.be/AEuY9XxsfMk?si=B1fhfn51BFxGQv60

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn