Thành công ở đời là gì.

 Thành công trong cuộc đời là gì 

Có lần con gái gọi điện thoại khóc kêu bị áp lực công việc nhiều quá, chống chọi với đồng nghiệp nam giới. Mình nói cuộc đời không phải chỉ có tiền bạc mà cần đến hạnh phúc gia đình, sức khoẻ cá nhân mới có cuộc sống quân bình và hạnh phúc. Người giàu có chưa chắc đã hạnh phúc. Nếu không thích công việc này nữa thì nghỉ, tìm việc khác nhẹ nhàng hơn, sức khoẻ về tinh thần của mình là quan trọng nhất.

Ngày xưa, bố đi làm 2 giờ là xong, đi đón con với anh con đi học ra, rồi chở về nhà ăn cơm, đi học đàn và các lớp ngoại khoá như bơi lội, nhảy híp hóp, đóng kịch. Bố làm ít tiền hơn nhưng vui vì tham dự các sinh hoạt của con. Nay về già bố làm nông dân cũng hạnh phúc, đâu cần phải ở nhà cao cửa rộng chạy xe xịn này nọ. 

Mình kể cho nó quyết định đúng đắn nhất của mình khi chúng còn bé. Có người kêu bán miếng đất 5 mẫu, có thể xây 20-40 căn nhà. Mình chạy lên Victorville để xem, thấy gần đó có tên đang xây mấy căn nhà bán, hắn nó lời mỗi căn $50,000 cách đây 30 năm về trước. Mình làm tính thì xây 40 căn, bỏ túi được 2 triệu sau 3-4 năm. Vấn đề là mình phải ở trên Victorville trong thời gian đó, ít gặp vợ con. Khi nào xong thì về lại Quận Cam, con mình như con của thiếu phụ Nam Xương, hỏi ai rứa là mình ngọng. Hai vợ chồng bàn với nhau đưa đến quyết định, có mắm, ăn mắm, có khoai ăn khoai, không mua miếng đất. Sau này mình xem lại miếng đất, có tên nào nhảy vào mua, hắn vẽ lại được thành phố chấp thuận và xoay qua bán dự án lời 1.2 triệu khiến mình giác ngộ cách mạng. Hồi đó không biết, cứ vẽ xin chấp thuận dự án xong là bán. Cho thấy nghề dạy nghề. Rốt cuộc mình nay không giàu có nhưng vẫn có đồng chí gái cùng một lứa lận đận bên đời.

Nói chuyện với mình xong thì nó có vẻ nguôi. Con gái giống đồng chí gái thích làm việc, muốn cho hơn người, mình thì thuộc dạng ngu lâu dốt bền từ bé nên chả bao giờ có tham vọng hơn người. Cuối cùng nó đổi sở, lương cao hơn mấy chục ngàn. Nhưng có vẻ nó thích hơn. 

Từ ngày nói chuyện với con gái mình hay tìm sách hay tài liệu gửi cho mấy đứa con đọc hay xem về đề tài thế nào là thành công trong cuộc đời. Hôm nay mình gửi chúng cuộc phỏng vấn giáo sư Clayton Christensen, cựu giáo sư trường MBA của Harvard. Ông này nói về lúc mới vào công ty làm việc. Ông Manager lại kêu chủ nhật này mọi người đồng ý sẽ vào công ty làm việc để chuẩn bị trình bày đồ án cho khách hàng hôm thứ hai.

Ông ta nói với Manager là tôi quên nói với ông là tôi đã hứa với nhà thờ là ngày chủ nhật, không đi làm (ông ta sinh ra tại tiểu bang Utah nên mình đoán ông ta theo đạo Mormon). Câu nói của ông ta khiến manager nổi điên. Ông Manager hỏi nhà thờ ông ra sao, chớ nhà thờ tôi thì nhiều khi tôi làm sai đạo đức cách mạng, rồi xin gặp ông cố đạo, ông ta nghe tôi thú tội, tự kiểm điểm sau đó thì xá tội.

Một tiếng sau, ông manager trở lại, nói vậy thì thứ 7 vậy. Ông lại trả lời tôi quên nói với ông là tôi hứa với vợ tôi là ngày thứ 7, tôi dành trọn thời gian cho gia đình lại khiến ông Manager nổi điên. Ông giáo sư này nói là chúng ta thường hay làm những việc hơi trái với đường lối của chúng ta vạch ra, tự an ủi chắc không sao, rồi cúng tiền cho nhà thờ này nọ để xem như mình đã giải tội.

Chúng ta cứ cố gắng làm cho được nhiều tiền rồi dùng tiền đó mua thuốc để uống giúp chúng ta mạnh khoẻ. Từ ngày mình có con, mình chưa bao giờ đi uống cà phê với thân hữu, rượu mình không uống nên không cần phải xã giao. Ai quen đều biết mình không uống rượu, hút thuốc nên họ chẳng mời. Ngày nay, thân hữu mình đều rệu hết vì thuốc lá, và rượu bia. Nay gặp họ, chả thấy dô dô gì nữa, ai cũng uống nước ấm.

Có lẻ seminar mà mình được công ty gửi đi học do ông Steven Covey, tác giả cuốn sách "The 7 habits ò highly effective people" thực hiện là quan trọng nhất. Họ dạy mình 4 Quadrant để sống làm việc và bồi dưỡng đạo đức với gia đình. Ngày nào cũng mở cuốn chỉ nam ra xem nên cuộc đời mình thay đổi từ đó.

Ông Christensen dạy tại đại học Harvard chương trình MBA. Ông ta có nhắc đến lý thuyết mà nhóm của ông ta nghiên cứu. Tại sao Nhật Bản thành công vượt bực rồi tắt ngúm. Tại sao các công ty nổi một thời như Lucents Techologies, Nortel,…về truyền thông, làm tiền như nước rồi bị các công ty khác mua lại. Các ban giám đốc đâu có ai có ý định là diệt cho bằng được công ty của mình. Nói cho đúng họ là nạn nhân của sự thành công của họ.

Các chuyên viên , giám đốc đều giỏi cả, họ bỏ tâm trí để bán buôn nhiều hơn, năm này bán lời hơn năm ngoái, này nọ. Họ chỉ chú tâm đến lợi nhuận trước mắt mà quên đi cái nhìn xa, viễn kiến cho 5, 10 năm tới. Trong khi một công ty như Cisco mới mở tiệm, từ từ họ lên đánh văng hết mấy công ty khét tiếng.

Viết tới đây khiến mình nhớ đến công ty Kodak. Họ làm tiền nhiều quá, đến nổi khi một chuyên viên của họ đệ trình máy ảnh kỹ thuật số (digital camera), họ bỏ qua một bên, vì đang làm tiền, bá chủ thế giới về bán phim chụp hình để rồi sau này bị phá sản khi máy chụp hình kỹ thuật số ra đời.

Ông ta nhấn mạnh là chúng ta chỉ nhìn cái lợi trước mắt. Ông ta điển hình là con cái. Khi chúng còn bé, chúng làm khó dễ không chịu nghe lời này nọ nhưng chúng ta vẫn bình tỉnh nuôi nấng, dạy dỗ chúng đến 20 năm sau, nhìn lại chúng ta có thể tự hào đã dạy dỗ đứa con nên người, trở thành một người hữu ích cho xã hội. Chớ tưởng tượng như cặp vợ chồng vừa bị thằng con sát hại ở Hồ Ly Vọng.

Ông ta nói đến ngày lên gặp Chúa để interview vào thiên quốc. Chúa không nói đến tiền bạc , vàng vòng, nhà cửa, châu báu của chúng ta có mà hỏi chúng ta đã làm gì để giúp đỡ tha nhân trọn cuộc đời chúng ta. Một khi chúng ta rời cỏi đời này, tiền bạc chúng ta bỏ công sức để làm ra, nhà cao cửa rộng để rồi cũng bỏ lại sau lưng.

Ông ta nói rất đúng tại sao chúng ta cứ phải chạy theo tiền bạc, chức danh. Xã hội Hoa Kỳ thúc đẩy chúng ta phải mua cái ví Louis Vuitton, chiếc xe Mercedes hay ở nhà khu sang trọng vì đó là hình ảnh do Hồ ly Vọng bán cho chúng ta, các quảng cáo thúc đẩy chúng ta chạy làm 3 job để có tiền mua sắm này nọ, tạo dựng công ăn việc làm cho mọi người, giúp kinh tế đi lên nhưng chúng ta phải trả giá rất cao. Tỷ lệ ly dị Hoa Kỳ trên 50%, con cái bơ vơ, bị cha mẹ kéo qua kéo về khiến chúng bị khủng hoảng tinh thần, chơi sì ke ma tuý.

Ông Christensen có kể, ông ta học MBA ở Harvard ra thì có truyền thống là họp lớp cứ 5 năm thì phải. Mấy lần họp lớp đầu tiên thì ai nấy đều vui vẻ, khoe vợ đẹp con thơ, công ăn việc làm quá xuất sắc nhưng đến lần thứ 4, 5 là thấy đa số ly dị, phải nuôi con của người vợ hay chồng mới cưới trong khi con mình thì theo mẹ chúng đến tiểu bang khác, ít khi gặp.

Mình gửi cho mấy đứa con sách của ông này để chúng đọc, để có cái nhìn bớt sai lệch về cuộc đời. Chúng ta không cần phải có quyền cao chức rộng, cứ tà tà cũng hạnh phúc. Mình về âu châu, thăm các người bạn xưa, thấy họ sống thoải mái, có thể không có nhà cao cửa rộng như bên mỹ, được cái là họ đi chơi mút muà lệ thuỷ, tà tà. Họ ít bị stress như người sống tại Hoa Kỳ. Ít ly dị như bên Hoa Kỳ. Chúng ta có quyền lựa chọn cuộc sống vì chỉ có quyền định nghĩa thế nào là hạnh phúc, thành công ở đời. Chán Mớ Đời

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Forvever 21 Mãi mãi 21 tuổi phá sản

 Forever 21 phá sản

Nhớ dạo con gái mình học trung học, mỗi lần đi phố, nó chạy vào tiệm Forever 21, còn mẹ nó thì chạy vào Ann Taylor, còn mình và thằng con ngồi đợi ngáp ruồi, đi tè mấy chục lần mà hai mẹ con vẫn chưa chịu ra. Mấy năm trước nghe nói công ty này bị phá sản nên thấy lạ vì họ đặt tên cho công ty là Forever 21, mãi mãi là tuổi 21 vì con nít thì muốn đến tuổi 21 còn mấy mụ vợ thì cứ muốn trẻ 21 tuổi mãi mãi dù đeo răng giả. Chán Mớ Đời 

Công ty này do một cặp vợ chồng di dân gốc Hàn Quốc thành lập. Năm 1981, ông Do Won Chang 27 tuổi và vợ là Jin Sook Chang, 25 tuổi lên đường sang định cư Hoa Kỳ. Họ đến Hoa Kỳ với tiếng anh tiếng u không rành. Ông Chang cho biết khi mới đến Hoa Kỳ, ông ta phải làm việc 3 việc cùng lúc. Sáng rửa chén, cho một tiệm ăn, chiều làm ở cây xăng, rồi làm thêm công việc dọn dẹp văn phòng để kiếm thêm thu nhập, tạo dựng giác mơ Hoa Kỳ. Trong khi bà vợ thì làm nghề làm tóc cho phụ nữ.

Khi làm ở cây xăng, ông Chang đột phá tư duy, để ý khách hàng chạy xe xịn đều làm trong nghề thời trang. Nên ông ta kiếm việc trong ngành thời trang và tinh thần lao động vinh quang của người mới định cư khiến chủ yêu mến. Ông ta cho biết cứ xem là công ty của mình nên hăng say làm việc. Không bao giờ xem đồng hồ để về đi nhậu với bạn bè. Không bao giờ nghĩ đến sự bốc lột của chủ nghĩa tư bản.

Dạo đó, Los Angeles là trung tâm may mặt cuả Hoa Kỳ, nuôi sống cả mấy chục ngàn nhân công. Có rất nhiều người gốc Nam Hàn nên họ tạo dựng một hệ thống về ngành may mặt rất mạnh. Như sau này, người Việt sang cũng may ở nhà, cắt chỉ bú xua la mua. Ông Chang học hỏi được cách sản xuất cũng như bán trong kỹ nghệ may mặt. Đồng chí gái có ông anh ruột, vượt biển sang Hoa Kỳ, khởi đầu bán chợ trời quần áo, có 6 đứa con. Trong tuần chạy lên Los Angeles lấy hàng, cuối tuần ra chợ trời bán. Từ đó sau này mở tiệm bán đồ trang tí nội thất trở thành triệu phú, ở nhà 2 triệu. Có hai đứa con mới 30 tuổi đã trở thành triệu phú sau khi bán công ty của chúng thành lập được vài năm.

Sau nhiều năm làm việc, để dành tiền được $11,000, họ mở một tiệm thời trang nhỏ mang tên Fashion 21 với diện tích 900 sqft tại địa chỉ 5637 N. Figuroa, Highland Park, Los Angeles. Khu vực này rất quan trọng vì nằm ở trung tâm sinh hoạt của người gốc Nam Hàn. Gồm thợ may, quần áo từ Nam Hàn,… Chủ trước chỉ bán được $30,000/ năm nhưng hai vợ chồng này chịu khó nên năm đầu tiên họ bán được $690,000. Nhớ năm cảnh sát đánh ông King rồi người Mỹ da đen nổi loạn đập phá, khu vực này bị đốt cháy mệt thở. Tiệm ông anh vợ mình ở đây cũng bị cháy rụi.

Họ làm việc 16 tiếng một ngày, học cách quản lý, tìm hiểu ý thích khách hàng,.. mỗi sáng họ đi nhà thờ cầu nguyện để ơn trên ban cho họ sức khoẻ để làm ngày chưa đủ tranh thủ làm đêm, tạo dựng giấc mơ Hoa Kỳ.

Đến năm 1987, họ đổi tên công ty thành “Forever 21”, ông Chang giải thích là giới choai choai thích tuổi 21 vì có thể uống rượu, còn người trung niên thì muốn cứ ở tuổi 21 mãi mãi. Thời trang giống như các mẫu hàng hiệu nhưng giá rẻ hơn, kiểu Zaha,…

Năm 1989, họ mở một tiệm trong khu Shopping ở thành phố Panorama, Cali với diện tích gấp 6 lần tiệm đầu tiên. Tiền vào như nước nên cứ 6 tháng là họ mở thêm một tiệm mới bằng tiền lời để khỏi phải cần vốn của người ngoài. 

Bà Jin Sook Chang đóng vai trò quan trọng lúc đầu vì biết lựa chọn mặt hàng và mua ít để tạo nên sự hiếm hoi khiến phụ nữ Nam Hàn không sợ bị đụng hàng. Theo mình hiểu thì mấy bà sợ bị đụng hàng. Chiến lược này khiến hàng không bị tồn kho mà bán nhanh càng khiến mấy bà Hàn Kiều ưa thích. Thay vì mua nhiều rồi bán hạ giá đây bán rẻ nhưng hàng hiếm. Hợp với tinh thần á đông. Người á đông chỉ muốn Good deal. Đồng chí gái thì cứ mua món gì về là khoe Good deal trọn khi mình thì méo mặt vì cuối tháng mình trả tiền nhưng thà như giọt mưa rơi trên tượng đá, có vợ còn hơn không, có còn hơn không.

Năm 2005, họ mua công ty Gadzooks với giá 33 triệu khiến Forever 21 bổng chốc sở hữu 400 cửa tiệm khắp nơi và năm 2006, có thu nhập lên 33 triệu mỹ kim, và bắt đầu khuếch trương khắp nơi và ngoại quốc. Năm 2006, thu nhập lên 1 tỷ mỹ kim. Và bắt đầu bán đủ thứ. Năm 2015, công ty này có trên 794 cửa tiệm khắp 48 quốc gia, có 43,000 nhân viên, thu nhập hàng năm là 4.4 tỷ mỹ kim.

Hai vợ chồng có hai cô con gái, Lind và Esther tốt nghiệp trường đại học xịn tại Hoa Kỳ với nghề tiếp thị và cô kia học về thiết kế thời trang. Họ chuẩn bị cho hai cô con gái tiếp thu công ty. Cách quản lý công ty trong gia đình vì tin tưởng khơi mào cho việc đưa đến ngày tàn mãi mãi của công ty sau 21 năm, như tên của công ty. Chán Mớ Đời 

Họ bắt chước thời trang cuả các công ty khác, rồi làm ná ná để bán với giá 5-10% giá của các công ty xịn nên bị thưa kiện, nghe đâu từ 2007 đến 2019, có đến trên 50 vụ kiện tụng. Tiền luật sư và đền cho các công ty thưa kiện lên đến cả 100 triệu. Ngoài ra các công nhân may mặt lên tiếng đòi quyền lợi vì trả lương ít thêm các điều kiện làm việc không an toàn. Chính phủ thanh tra thì thấy có đến 85% vi phạm các điều luật lao động và bắt phải trả tiền thiếu nhân công làm tăng ca đến hơn cả triệu bạc nên sau này kỹ nghệ may mặt ở vùng Nam Cali bị đưa qua Trung Cộng. Có anh bạn đại diện cho một công ty may mặt của Việt Nam tại Los Angeles nhưng nghe nói Trung Cộng mua lại. 

Cách quản lý công ty theo kiểu á đông, mọi việc trong gia đình đưa đến sự sụp đỗ của công ty. Khả năng của vợ chồng ông Chang lèo lái lên đến mức này, nhưng chưa chắc hai cô con gái có khả năng đưa công ty lên một bậc thang nữa, họ không có hội đồng giám đốc như một pháp nhân thường nên không ai trái ý họ cả và nhiều khi kiến thức ít để nhìn xa, có viễn kiến cho công ty trong vòng 5, 10 năm tới với E-Commercial, buôn bán trên mạng. 

Họ khai thác thêm các ngành nghề khác khiến mất đi lối đi ban đầu. CoCa Cola cũng lâm vào trường hợp này, họ mua thêm các công ty khác Frito Lay’s đủ thứ và từ từ họ bị chi phối, không tập trung vào nước ngọt và bị Pepsi Cola dành thị trường. Mấy họ đột phá tư duy bán mấy thứ lẻ tẻ và chú tâm khai thác nước ngọt nên lấy lại vị trí hàng đầu. Từ từ khách hàng bắt đầu rời xa vì không muốn trẻ mãi ở tuổi 21. Các công ty cạnh tranh khác như Shein và Tamu bán hàng như tôm tươi trên mạng, các trung tâm mua sắm trở thành chùa Bà Đanh, năm 2019, thu nhập xuống 32%. Họ mở cửa hàng ở âu châu như Đức quốc mà không hiểu văn hoá xứ này nên chủ nhật cửa hàng đống cửa là ngọng… 

Thành phố mình ở có khu mua sắm, nay phải đóng cửa, họ đập ra xây nhà, chung cư cho thiên hạ. Tương tự khu Terra Bella ở HUntington Beach, phải thay đổi , nay sầm uất lại.

Ngày 29 tháng 9 năm 2019, công ty khai phá sản và đóng 199 cửa tiệm tại Hoa Kỳ và cuốn gói rời khỏi 40 quốc gia. Gia đình Chang bị thu bán các tài sản và bán cho công ty SPARC với giá là 81 triệu.

Sau khi phá sản công ty tung lên mạng bán trên 30 quốc gia qua Global-e nhưng COVID buồn đời xuất hiện khiến họ phải đóng luôn 350 cửa tiệm còn lại tại Hoa Kỳ. Và tuôn luôn các tài sản khác lên đến 500 triệu.

Ngày nay họ vẫn còn bán trên mạng. Qua trường hợp của công ty này cũng như đa số các công ty khác không thức thời về buôn bán trên mạng như Borders khi xưa, không chịu bán sách trên mạng, giao cho Amazon nên sau này phá sản. Các công ty như Fry’s electronic một thời làm mưa làm gió cũng ấm thầm đóng cửa, Best Buy cũng đóng cửa nhiều tiệm…. Theo quy luật sóng sau xô sóng trước.

https://www.forever21.com/?srsltid=AfmBOoqus2CSTF4tGHloCu7WVOaLflN1hcKmd01fMIwnpC1WHBGERyps

Qua hành trình của công ty may mặt Forever 21, chúng ta thấy Hoa Kỳ là một vùng đất hứa, một cặp vợ chồng chả biết tiếng tây tiếng u di cư đến Hoa Kỳ, chịu làm để dành tiền , 3 năm sau mở một cửa tiệm nhỏ rồi mở tiệm rồi khuếch trương lên thành một đế chế thời trang rồi quá ỷ y vào tài cáng của mình, không mướn người ngoài giúp mình định hướng công ty đối mặt với các thức thách mới về công nghệ, buôn bán trên mạng đã đưa họ đến bờ phá sản. Nói như người Việt “thuyền to thì sóng lớn”. Khi sóng lớn chúng ta cần có nhiều người giúp để chèo lèo lái trên đại dương mênh mông đất trời.

Mình có cô cháu, lấy chồng phụ chồng công ty mua bán trên mạng, 5 năm sau bán công ty cho ai đâu 27 triệu đô la, dùng tiền mua nhà cho thuê. Cứ ăn xong đi chơi. Con nghỉ hè 1, 2 tuần là hai vợ chồng bay đi chơi khắp nơi, thằng em, chả học đại học gì cả, học nghề cô chị, thành lập công ty bán đồ gắp cứt chó. Hoa Kỳ có 400 triệu người, và 40 triệu con chó. Ngày nào cũng phải dẫn chó đi bộ mà chó đi bộ thì nó hay ị, phải lấy bịch nylon hốt cứt chó. Mà người Mỹ thì to béo cúi xuống khó khăn, thằng cháu chi bán đồ gắp cứt chó trở thành triệu phú. Mấy năm sau ai trả nó 8 triệu đô la nên nó phải bán. Nay triệu phú không biết làm gì, cứ lòng vòng đi chơi để kiếm ý kiến buôn bán. 

Nhớ dạo nó học trung học, nó với thằng anh họ, cuối năm bán máy Wii, đánh tennis trước máy truyền hình, thời đó mới ra nên rất Hot. Nó kêu anh em trong gia đình đến phụ gói đồ, gửi bưu điện, một ngày tiền vào cả mấy chục ngàn. Sau qua tết thì khách hàng trả lại lỗ học gạch. Họ mua cho con cháu cho vui rồi chơi vài ngày rồi chán đem trả lại trong vòng 30 ngày. Xứ mỹ này có lệ là mua xong có thể trả lại trong vòng 30 ngày. Mình tưởng nó bỏ mộng làm ăn, ai ngờ như nghiện làm ăn nên nó thành công.

Dạo này mình hay tìm tài liệu về người Mỹ gốc Á đông tại Hoa Kỳ để xem quá trình thành công của họ tại Hoa Kỳ. Mình là nông dân nên chỉ muốn con cháu mình làm business chớ bằng cấp trí thức mình không ham. (Còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn 

Những người Việt giàu nhất tại Hoa Kỳ

 Những người Việt giàu nhất tại Hoa Kỳ 

Hôm trước, thấy có ông nào gốc việt, tặng tiền cho đại học UCI rất nhiều tiền nên được đặt tên cho một toà nhà trong khuôn viên đại học này nên mò mò thêm tài liệu để xem ai khác giàu nhưng không bao giờ hỏi: Biết bố mày là ai không”. Cho thấy người Việt thế hệ thứ 1 có nhiều người rất thành công, đã đóng góp cho xứ Mỹ này. Như bà nào ở Việt Nam, kêu tặng bao nhiều tiền cho đại học Anh quốc rồi xù không gửi tiền. Bà nói tôi khôgn rành tiếng Nah, ý tôi muốn tặgn 150 triệu đồng Việt Nam, chớ đâu phải tiền bản Anh. Còn lập lại câu nói của tổng thống Nguyễn Văn Thiệu: “đừng tin những gì cộng sản nói, hãy nhìn kỹ những gì cộng sản đã và đang làm”.

Bà Như An và 5 cô con gái

Người đưa thức ăn Việt Nam đến cho ngoại quốc.

Người thứ nhất là chủ dãy nhà hàng sang trọng nổi tiếng mà ở Quận Cam có tên AnQi, ở Beverly Hills mang tên Crustacean. Bà chủ tên là Như Trần, tên mỹ là Helene An (Ân là họ của chồng) được xem là “Mother of Fusion Cuisine” là 1 trong 17 người con của một đại gia đình có cha là quan, trong nhà có 3 đầu bếp, tàu, Việt và Pháp. Bà ta sinh ngày 12 tháng 4 năm 1944 tại Hà Nội. Bà lấy chồng tên Danny Ân, phi công của Việt Nam Cộng Hoà.

Năm 1975, gia đình bà ta di tản và định cư tại San Francisco. Một hôm, bà mẹ chồng nổi hứng mua lại một quán ăn Ý Đại Lợi, và mở một tiệm ăn Việt Nam mang tên Thăng Long. Khởi đầu bà ta gặp khó khăn vì mùi thức ăn Việt Nam rất đặt trưng khiến người Mỹ không chịu nổi nên bà ta mới đột phá tư duy, pha trộn các món ăn với nhau mà người ta gọi Fusion, giữa thức ăn tàu, pháp. Mình thấy gia đình này nhìn xa, thay vì loanh quanh trong cộng đồng Việt Nam, họ ra bán cho người Mỹ, có tiền nhiều hơn. Như đi thầu xây nhà cho người ta, làm cho mỹ rất khoẻ, lấy tiền nhiều làm đúng theo thời khoá biểu là có nhiều khách hàng.

Viết đến đây mình nhớ có quen một gia đình người Việt tại Connecticut, khi mình nhận vẽ chùa cho gia đình phật tử vùng này. Theo lời kể của ông chồng, phi công, em của tướng Ngô Dzu, nếu mình không lầm là chú ấy tên Ngô Nhân. Khi lộn xộn trước 30/04, chú gọi điện thoại về kêu bà vợ chuẩn bị mấy đứa con và đồ đạt, chú ghé về nhà chở ra sân bay. Bà vợ thì vội vàng , con nhà giàu khi xưa nên chỉ đi học nấu ăn với bà Quốc Việt nên lính quýnh vơ mấy cuốn sách của bà Quốc Việt vào cái túi rồi ôm con chạy ra xe. Khi máy bay đáp xuống phi trường ở Thái Lan, chú giao súng cho quân đội Thái ở phi trường rồi nói vợ đưa cho bộ đồ thay. Mở cái túi xách ra chỉ toàn là sách nấu ăn nên ông nổi khùng muốn quăng thùng rác nhưng bà vợ không chịu. Em ra đi chỉ đem theo gia tài của bà Quốc Việt.

Sau được nhà thờ bảo lãnh đến COnnecticut. Để cảm ơn các người bảo lãnh của nhà thờ nên mỗi tuần hai vợ chồng mời người Mỹ, ghé nhà ăn cơm để tạ ơn họ. Ai ngờ có người quen với đầu bếp người Pháp tên Jacques Pépin. Ông thần này, con cháu thực dân nghe nói đến cơm Việt Nam, bị ảnh hưởng cơm thực dân nhưng chưa bao giờ nếm nên liên lạc và nhờ cô Bạch Ngô nấu cho một bữa ăn Việt Nam. Ăn xong ông ta mê quá và đề nghị cô Bạch viết cuốn sách với một bà mỹ. Sau khi sách được xuất bản, cô Bạch được nghe đâu $60,000 thời đó lớn lắm nhưng phải đi bay vòng vòng để được các chương tình địa phương phỏng vấn để bán sách. Ở khách sạn hoài, đừ quá lại nhớ chồng con nên xin ngưng bay về COnnecticut, mướn một chỗ mở nhà hàng người Việt hạng sang và 5 năm sau mua đứt luôn khu phố.

Trở lại gia đình họ Ân. Từ tiệm ăn có 24 chỗ ở San Francisco, bà ta xây dựng một đế chế nhà hàng cực sang như:

•  Crustacean San Francisco 

•  Crustacean Beverly Hills (1997, nghe nói có hồ cá) mình có nghe nói đến nhưng xem thực đơn thì quá đắt so với nông dân như mình nên không bảo giờ mơ tưởng đến. Chỉ ăn phở bolsa là xong việc. Nghe nói họ mới tân trang lại nhà hàng này tốn mất 10 triệu đô. Kinh. Có anh bạn cho biết là họ vừa mới tân trang lại tiệm ăn thì COVID ụp đến nên hơi chới với.

•  AnQi (Costa Mesa), chỗ này mình ăn 1 hay 2 lần rất ngon, đám cưới em họ mình ở đây. Tiệm Tiato (Santa Monica).

Cả đại gia đình 3 thế hệ tiếp tục cai quản dãy nhà hàng này. Rất giàu. Một năm bán nhà hàng bằng 10 năm đi làm công cho thiên hạ.

Người thứ hai là người sáng lập ra chuỗi nhà hàng bánh mì Lee’s Sandwiches do hai anh em tên Lê văn Chiêu và người em tên Lê Văn Hướng sáng lập. Vượt biên năm 1979 đến định cư tại Hoa Kỳ. Khởi đầu ở New Mexico rồi Monterey, sau an cư tại San Jose. Ông ta khởi đầu làm việc cho một người chủ xe bán thức ăn, chạy lòng vòng gần mấy công sở hay công trường.

Có lần mình đi chơi với bạn ở Hạ Uy Di, có quen một gia đình người Việt có chiếc xe bán thức ăn. Nghe hai vợ chồng nói là làm tiền đếm không hết. Cô con gái không đẹp lắm chớ nếu không mình ở lại sắm một chiếc xe nấu thức ăn bán cho thiên hạ. Sau cơm trưa là về đi lướt sóng Hạ Uy Di.

Hai anh em họ Lê, sáng lập công ty bán bánh mì Lee’s Sandwiches

Trở lại ông Chiêu, đi làm cho thiên hạ xong, để dành tiền rồi mua một chiếc xe khởi nghiệp, bán hamburger, mì xào và bánh mì. Năm 1982, hai anh em sáng lập công ty Lee Bro. Foodservices, Inc. Nhằm cung cấp cho các xe bán thực phẩm khác như bán đĩa giấy, ly giấy này nọ. Tương tự người Việt làm nail nhiều nên cần người cung cấp các đồ nghề. Năm 1983, bố mẹ hai ông thần buồn đời, kêu cuối tuần tụi con không đi bán vì công sở nghỉ nên cho ba má mượn để bán bánh mì thịt cạnh đại học San Jose và trở thành nổi tiếng. Tháng 6 năm 1983, gia đình này mở một tiệm đầu tiền Lee’s Sandwiches trên đường Santa Clara ở San Jose.

Khởi đầu, họ chú ý vào thực khách người Việt nhưng ngoại quốc ưa thích nên họ khuếch trương nhiều nơi. Vào thập niên 90, ông Chiêu và con trai tên Minh Lê, mở một tiệm ở miền Nam Cali ngay góc đường Brookhurst và Westminster. Chỗ này khi xưa là tiệm cho thuê video Blockbuster. Khi họ đóng cửa, mình kiếm chủ tiệm để mua lại nhưng họ không thích bán cho mình. Hai cha con đưa ra công thức mới là làm bánh mì nóng thổi như bánh mì Vĩnh Chấn ở Đà Lạt khi xưa, ngoài bánh mì thịt Việt Nam, họ chơi thêm loại Sandwich của người Mỹ. Với croissant, đủ loại sinh tố, cà phê. Người con chết vì tai nạn vào tuổi 21 tuổi. Có thể nói món bánh mì thịt của người Việt được người Mỹ ưa chuộng ngày nay là nhờ công ty này.

Công ty được khởi đầu Franchise ra vào năm 2005, mình thấy ông Tony Lâm mua và mở ở đường Beach. Gặp mình ông ta đón chào vui lòng khách đến vừa lòng khách đi. Sau này ông ta dẹp tiệm sang lại cho Sàigòn Sandwiches thì phải. Họ cho mở tiệm ở Sàigòn (2008), Đài Bắc (2015). Năm 2017 họ thành lập công ty Lee’s Coffee Roastery, cà phê của họ được COstco bán. Ông Chiêu qua đời năm 2016. Ngày nay công ty này có độ 60 chi nhánh khắp Hoa Kỳ. Nói lên sự thành công từ xe bán thức ăn bên lề đường lên hàng triệu. Hình như sau này, họ lấy thực phẩm làm từ Việt Nam nên dân tình không thích thêm các tiệm khác ra đời, làm tốt hơn nên mất khách khá nhiều. có thể nói là từ 10 năm hơn, mình không mua bánh mì của tiệm này.

Có lần lên San Jose, ngụ lại nhà của bạn đồng chí gái ở Fremont. Đi vào khu vực trên đồi, có cổng khiến mấy đứa con mình kêu u châu u châu nhà bạn của mẹ giàu quá. Mình chỉ trên đồi có một căn nhà giá $15 triệu. Nói với chúng, bạn của mẹ là kỹ sư, ở nhà 2.5 triệu, còn trên kia người Việt bán bánh mì ở trên đó. Phi thương bất phú nhưng người Việt cứ kêu con đi học trường nổi tiếng để làm việc cả đời tôi mọi cho một công ty trong khi người Tàu khuyến khích con cháu họ Phi Thương Bất Phú,.

Người thứ 3 là ông Triệu Phát, (Frank Jiao) được xem là người xây dựng Little Sàigòn. Ông ta thành lập công ty Bridge Creek Development, được xem ngày nay có tài sản độ 400 triệu, chủ của Phước Lộc Thọ. Phải công nhận thời đó, ông ta dám xây Phước Lộc Thọ, phải nói rất giỏi, và gan. Ông ta cho xây 150,000 sqft khu thương mại Phước Lộc Thọ hai tầng lầu.

Khi thiết kế khu thương mại này, thành phố muốn xây theo kiểu mỹ nhưng ông ta muốn xây theo kiểu á châu để thu hút du khách. Ngày nay ông ta được xem là vua Little Sàigòn. Lần sau sẽ nói đến ông thần Trung Dung mình có gặp tại Boston vài lần (còn tiếp)

Tiếp theo kỳ trước về mấy người Việt giàu tại Hoa Kỳ. Người kế tiếp là Trung Dung. Ông thần này mình có gặp tại nhà chị Chấn khi xưa, quản thủ thư viện á đông của Harvard. Ông thần học chung với em trai của chị Chấn tên Tuấn thì phải. Bố ông thần Trung này là sĩ quan nguỵ nên không được đi học, buồn đời ông thần vượt biển mấy lần, bị bắn, ở tù Việt Cộng. Đến năm 1984, ông thần thoát được Việt Nam và định cư tại Boston, theo học trường Đại học Massachussetts, như đồng chí gái, cùng thời. Tốt nghiệp về computer sciences năm 1988. Hình như lúc mình gặp thì ông thần đang theo học tiến sĩ rồi mình sang Cali lấy vợ thì hết còn liên lạc.

Ra trường đi làm cho công ty Open Market đến năm 1995 thì thành lập công ty mang tên OnDisplay rồi 5 năm sau bán cho công ty Vignette Corporation đâu 1.8 tỷ mỹ kim. Sau đó có mở thêm các công ty khác như Fogbreak, Bluekey Services, V-Home Group tại Việt Nam. Hình như mình có đọc đâu đó, anh ta về Việt Nam hướng dẫn giới trẻ Việt Nam làm giàu chi đó. Rồi ICare Benefits (2008). Câu chuyện của ông thần này được ông Dan Rather kể trong cuốn sách của ông ta The American Dream.

Trung Dung

Cùng thời mình có quen một anh chàng tên Cảnh Lê, cựu sinh viên MIT do Chử Tam Anh giới thiệu. Anh ta đi học MBA ở trường Kellog xong thì làm việc cho Wall Street nên hay gặp nhau vì dạo ấy mình làm việc ở New York. Anh ta thân với một anh chàng khác, học đại học Yale. Họ hàng với gia đình Võ Đình Dung Đà Lạt. Cháu của ông Hoàng Xuân Hãn. Gia tộc này học giỏi kinh hoàng. Mấy anh em học Yale, Harvard và MIT. Anh chàng này, thành lập một tờ báo địa phương ở Maryland. Kêu mình hùn vốn. Mình mới gửi tiền đâu chưa đầy mấy tuần lễ thì nhận được thư kêu là hội đồng quản trị quyết định bán cho người Mỹ. Thể là mình nhận tiền vốn và lời gấp 2 lần. Gần đây anh chàng có liên lạc với mình kêu hùn vốn chi đó nhưng mình già rồi nên chả muốn đầu tư gì nữa. Đến mùa bán bơ xong thì đi chơi cho khoẻ đời Cô Lựu, chứ lo đầu tư nhức đầu lắm.

Sau này ông thần Cảnh bỏ làm ở New York, bay về San Jose mở công ty với hai tên bạn gốc tàu cùng xuất thân tại MIT. Đâu vài năm sau thì bán cho IBM, nghe nói đâu cả 100 triệu. Sau đó thì Dot Com bị banh ta lông. Số hên. Chả biết làm gì ngoài việc quản lý tiền của mình đầu tư, anh ta nói với mình là ghi danh đi học lấy bằng Ph. D. Cho vui cửa vui nhà. Cách đây đâu mấy năm, tình cờ gặp lại tại nhà một bác sĩ mình quen. Hai người này thân nhau từ Việt Nam.

Gia đình ông David Duong

Có một ông thần khác họ Dương tên David, được gọi là vua rác. Mình có gặp một lần trong một buổi hội thảo ở nam Cali với nhóm chuyên gia người Mỹ gốc việt. Ông ta thành lập công ty lượm rác tên California Waste Solutions (CWS) mà gần đây nghe nói có dính kiếu gì về vụ hối lộ cho công chức để được thầu rác.

Ông David Dương này sang Hoa Kỳ năm 1979 ở San Francisco. Đi lượm các thùng giấy để kiến tiền rồi để dành tiền mua chiếc xe tải. Năm 2014, ông ta trúng thầu gói thầu 1 tỷ đô la để lượm rác cho thành phố Oakland. Mình gặp anh ta đâu năm 1994 thì phải. Sau đó trúng thầu ở San Jose. Nghe nói anh ta về Việt Nam cũng làm lượm rác và xử lý rác. Gần đây nghe nói bị đá khỏi Việt Nam, họ vớt hết cơ sở của anh ta ở Việt Nam, và đang kiện cáo gì đó như vụ Trịnh Vĩnh Bình, người Hoà LAn.

Sau vua rác là đến vua tương ớt, ông David Trần. Với danh hiệu Sriracha, Huy Phong. Ông này trở thành tỷ phú qua Forbes nhờ bán tương ớt. Ông này là sĩ quan Việt Nam Cộng Hoà, năm 1979, ông ta vượt biển trên chiếc tàu mang tên Huy Phong. Khi đến Nam Cali, buồn đời không biết làm gì ông ta làm tương ớt và đem bỏ mối cho các nhà hàng Việt Nam ở Nam Cali. Ngày nay ông ta làm chủ một nhà máy 650,000 sqft. Mình có xem một phim tài liệu phỏng vấn ông ta thì ngày nay có ông con rể gốc mỹ trắng phụ giúp phát triển công ty rất bài bảng theo luật lệ của Hoa Kỳ. Hình như ông ta về Việt Nam, tính làm ăn chi đó, bị Việt Cộng vớt 2 triệu đô, ôm đầu máu về lại Hoa Kỳ. Lạ người Việt mình đã chạy trốn cộng sản mà vẫn về Việt Nam kiếm cách làm ăn với Việt Cộng để bị họ cướp thêm một lần nữa.

Ông Hoàng Kiều tặng 5 triệu cho nạn nhân bão lụt ở san Jose

Người kế tiếp là ông Hoàng Kiều, cháu của nhạc sĩ Hoàng Thì Thơ. Có dạo Forbes cho rằng ông ta có đến 3.8 tỷ mỹ kim. Ông này sinh năm 1944 tại làng Triệu Phong, Quảng Trị. Năm 1975, ông ta di tản qua Hoa Kỳ, làm việc với $1.25/ giờ để nuôi 5 người con. Nổi tiếng với kỹ nghệ Blood Plasma. Đọc đâu đó, ông ta kể là làm việc cho một công ty mỹ, Abbott laboratories. ông ta tư duy đột phá làm về Plasma để kiếm tiền nhưng ông chủ kêu mày tỵ nạn mà biết gì. Nên buồn đời ông ta mở công ty mang tên  Rare Antibody Antigen Supply (RAAS) và kêu mấy anh ba tàu cho mở công ty bên Trung Cộng mang tên Shanghai RAAS Blood Products năm 1988, một công ty có trên thị trường chứng khoán Shenzhen Stock Exchange.

Năm 2014, ông ta mua một vườn nho của công ty Mondavi, và đổi tên là Kieu Hoang Winery. Nghe nói sau này công ty ông ta xuống giá nên không còn chức tỷ phú nữa nhưng vậy là đủ rồi, về hưu uống rượu của mình. Hình như rượu của ông ta không bán được nhiều, đem cho người Việt khá nhiều. Có lần ai đó cho mình một thùng, mình lại không uống rượu nên đem cho bạn bè.

Việt Nam sang Hoa Kỳ thế hệ đầu tiên mà đã thành công quá giỏi trong khi mình thì làm nông dân. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn