Nổi đau nhà giàu đứt tay
Hôm trước có ông thần bà thánh nào chửi bọn nhà giàu Cali là ăn cơm dân Chủ thờ ma Cộng Hoà khiến mình buồn cười. Mình đoán chắc họ không quen hay bạn của một tên hay ả đứng trong số 1% giàu có nhất Hoa Kỳ. Người Việt có câu thuyền to thì sóng lớn, càng làm ra vẻ nhà giàu có thì bên trong chưa chắc là như vậy.
Mình quan sát ông Rich Dad của mình, lợi tức hàng tháng trên $300,000 nghĩa là mỗi năm trên 3.6 triệu mỹ kim mà ông ta ăn bận như người mỹ bình thường, lái xe mua lại của bà nào chồng chết. Đồng chí gái thấy ông ta lượm lon ngoài đường, đạp dẹp rồi đem về nhà để tái sinh. Bà vợ thì lái xe Subaru rẻ tiền. Được cái là mỗi năm bà ta đi chơi với bạn hay em út, bà đều trả tiền cho họ dù ăn bận xuềnh xoàng.
Tại sao năm 2026 này là mốc thời gian lo lắng nhất. Không những cho người Mỹ nghèo mà cả số đông 1% triệu phú tại Hoa Kỳ. Để giải thích thành phần 1% người Mỹ giàu có nhờ đâu họ trở nên giàu có. Từ 15 năm qua, 1 số người mỹ trở nên giàu có, họ không tiêu xài tiền của họ. Chỉ có nông dân như sơn đen mới làm. Ăn chắc mặc bền.
Lý do là nếu họ bán cổ phiếu trong trương mục của họ để mua nhà thì sẽ phải đóng thuế capital gains nhất là ai ở Cali là lãnh đủ. Thay vì bán cổ phiếu của mình, họ vào ngân hàng Chase hay loại nào to to và nói là muốn sống như vua nhưng không muốn bán cổ phiếu đang lên, sợ đóng thuế. Nhân viên ngân hàng sẽ nói nhất trí, đó là điều mà người giàu đều làm vì rất nhân văn và thông minh. Ngân hàng sẽ dựa vào trị giá cổ phiếu của họ, thí dụ tổng cộng 4-5 triệu. Họ sẽ cho vay 1 triệu để mua căn nhà và chút đỉnh khác để xài. Tiền lời mấy năm trước, xuống quá rẻ nên ai cũng mua nhà khiến nhà lên như rồng gặp nước.
Lấy thí dụ một người quen nhưng không thân lắm. Tên được đổi Frank. Ông ta có trên giấy tờ là 50 triệu vào năm 2021 khi bác Biden lên và in tiền xả lán. Dựa trên các cổ phiếu thị trường chứng khoán. Bà vợ xin nhắc lại bà vợ vì đàn bà là đầu mối sự bay đi tiền bạc. Bà vợ kêu là con bạn nói mua nhà ở Aspen để mùa đông cho con qua đó trượt tuyết cho sang vì ở Lake Tahoe, Big Bear thấy thường quá, không đẳng cấp của triệu phú như mình.
Rồi cuộc đời cái gì lên thì sẽ xuống. Giá thị trường của công ty từ 500 triệu chưa IPO, bổng nhiên được thẩm định lại còn $100 triệu xem như 20% trước đây. Ông Frank nhìn cổ phiếu của mình xuống te tua muốn đứng tim. Hoạ vô đơn chí, bổng nhiên điện thoại reo, ngân hàng gọi là các cổ phiếu của ông ta giờ chả có giá gì cả nên muốn ông ta trả mấy triệu tiền mượn để mua căn nhà ở Aspen. Ông Frank lâm vào tình cảnh là nhà ở Aspen bán không được vì chả có thằng tây nào mua. Nên nhớ là nhà xuống đầu tiên là khu nhà giàu rồi từ từ mới đến khu nghèo. Thường người mình nghĩ giàu có, họ mua đồ chơi vì nghe lời mụ vợ cho đẳng cấp, để ra đường có thể gọi thiên hạ biết Mẹ mày là ai không. Phần cổ phiếu thì bán không được vì tư nhân chưa ra IPO nên chả có thằng tây nào muốn rờ.
Khi có cổ phiếu như ông Frank 50 triệu mượn nợ với 7% thì mỗi năm, lợi tức phải làm ra 3.5 triệu để có thể sống sót.
Nhưng vấn đề khổ nhất là Commercial Real Estate (CRE) khắp nước mỹ đang banh ta lông. Muốn biết người giàu có để tiền ở đâu thì đừng có nhìn dưới giường của họ mà nhìn lên trời, các building chọc trời, văn phòng. Nếu họ mua các building chung với các người khác, bỏ người mướn văn phòng rồi lượm tiền cho thuê năm này qua tháng khác, tuy chả có gì thú nhưng tiền cứ vào như trứng gà. Khi xưa, mình cũng bị dụ mua mấy cái này, một cái cho ngân hàng thuê và một cái to đùng nhưng cứ thấy chúng kêu bán sau 17 tháng nên mình rút tiền luôn, mua nhà cho khoẻ. Không dính dáng với mấy tên nhà giàu nữa.
Ông Ron, chuyên đầu tư địa ốc mua một building, bỏ xuống 50 triệu và mượn ngân hàng 150 triệu để mua. Nay 2026, 40% building bị bỏ trống vì thiên hạ làm việc ở nhà. Người thuê muốn giảm giá nhưng điểm đau đầu mất ăn là maturity của nợ ngân hàng. Thường ngân hàng chỉ cho vay các nợ được xem là thương mại (commercial loan) từ 5-7 năm. Ông Ron phải tài tài trợ ngân hàng số nợ 150 triệu vì đáo hạn. Ngân hàng cho người xem building thì kêu 50 % bỏ trống , nay giá không phải là 200 triệu nữa mà 90 triệu. Ngân hàng cho vay dựa trên tiền mướn thu nhập mỗi tháng. Muốn tái tài trợ thì phải bỏ thêm 60 triệu, ngoài ra năm 2019 thì tiền lời nhất là dưới thời bác Biden quá rẻ mà nay muốn tái tài trợ thì từ 4% lên 8%.
Không có tiền 60 triệu để trả ngân hàng nên ông Ron giao chìa khoá cho ngân hàng và hát chuyện đôi ta buồn ít hơn vui. Báo WSJ cho biết năm 2026 có hàng triệu ức đô la phải tái tài trợ cho ngân hàng. Nên ai có tiền đầu tư để được gọi là Angel, silent partner khi đi dự party, xem như ngọng. Có người kể cách đây 5 năm bỏ nữa triệu để hùng mua cái gì đó, nay giá building xuống nên họ kêu phải bỏ thêm 50,000 nên ngọng.
Kỳ này, không có bác Biden, bác Kamala để in tiền. Bác Trump thì kêu cho chúng bây biết mùi tao bị khai phá sản 3 lần ra sao. Các triệu phú ăn cơm dân chủ thờ ma dân chủ, nay đang bị dính vào trường hợp này rất nhiều.
Đi ăn phở người nghèo nông dân như mình thấy giá phở lên như điên, CPI cho biết là 3% nhưng đối với 1% người giàu thì không phải 3% mà là 15-20%. Lý do? Những gì người giàu có nhu cầu gia tăng kinh khủng từ các zip code tại Hoa Kỳ như Montecito đến Star Island,… họ giàu có nên mua những biệt thự sang trọng giá cả 25 triệu, nhìn xuống đại dương thêm có vườn nho làm rượu. American Dream. Mình có quen anh chàng kia, mơ về một căn nhà hưu trí với vườn nho nên chạy xuống Temecula mua một căn nhà trên ngọn đồi với diện tích 2 acres. Căn nhà và xung quanh đã mất 1 acre nên còn lại một acre để trồng nho. Anh ta mua máy cày đủ trò để trồng nho. Mỗi năm trả thợ mất 25,000 tiền công, tưới nước này nọ nhưng năm bán nho được nhiều nhất là $1,500. Xem như 5%. Lỗ học gạch. Dân tình xuống mua nhà dưới khu vực này giờ ôm đầu máu hết, Temecula, nay các đồn điền trồng nho bỏ chạy như điên.
Buồn đời, một hôm nhận được thư của các công ty bảo hiểm kêu không bảo hiểm nhà của mấy bác nữa là ngọng. Từ 2 năm nay các công ty bảo hiểm bỏ chạy xứ Cali vì sợ nạn cháy rừng vì bác Newsom kêu cháy nhà bọn nhà giàu, đáng kiếp dù bác ở trong biệt thự 35 triệu. Nếu bác có nhà 20 triệu mà không có bảo hiểm thì xem như không mượn nợ được. Ngoài ra tiền bảo trì nhà. Lương của vị quản gia từ 180k lên 250k thêm xe cộ, mấy bà dọn phòng nấu ăn rồi mấy ông làm vườn,… xem như mỗi năm bay nữa triệu. Rồi trường học tư 70k cho mỗi đứa con, 3 đứa là bay 210k.
Đi party, thiên hạ nói mới bỏ 50k hay 100k đầu tư cho start-up AI nghe thấy hồ hởi, kêu tương lai Uber này nọ. Tuần này Microsoft đầu tư 100 tỷ cho AI và mất 367 tỷ mỹ kim, Amazon đầu tư cũng nhiều cho AI nhưng sa thải cả 10,000 nhân viên. Khi tiền lời gần như 0, các bác sĩ, nha sĩ, luật sư hồ hởi mượn tiền rẻ và đầu tư AI để được gọi venture capitalist. Sang trọng hơn. Cao cấp hơn. Năm 2021, họ cảm thấy giàu nên đầu tư vào 5-10 cái start up, chỉ cần trúng một cái là giàu no bụng. Nhưng rồi AI start-up banh ta lông rất nhiều. Nhiều công ty cần thêm tiền người ta gọi down round, nghĩa là họ phải bán cổ phiếu giá thấp hơn trước đây. Nghĩa là phần mình 100k, bổng nhiên còn lại 20K mà nếu start up nào cũng vậy là ngọng. Dân có sạn 0.01% giàu có đã bỏ chạy từ lâu nên họ không mất tiền.
Bây giờ đến vụ chia tài sản. Khi tình hình kinh tế tử tua thì tài sản xuống giá là dã te tua rồi. Nay đến phần mấy bà đòi chia của, kêu anh hết thời thì em xin vẩy tay chào nhau một lần cuối. Thống kê cho biết giới tuổi 50 tuổi lên ly dị gia tăng rất nhiều từ năm 1990. Mà ai nắm giữ tài sản nhiều nhất, tuổi 50 trở lên. (Còn tiếp)
Sau 1975 Má tôi phải "hiến" của cải cho nhà nước để được chứng nhận là "tư sản dân tộc" hầu tránh cho gia đình bị cưởng bức đi kinh tế mới. Mà dầu cho không hiến thì cũng bị tịch thu. Nhờ kính đáo "hiến" thêm cho ông chủ tịch phường nên gia đình còn được ở lại ngôi nhà của mình trong thành phố. Má tôi là một người coi trọng đại đức nên đồng tiền của bà làm ra là đồng tiền sạch, nhưng khi mất hết bà chỉ nói một câu : khi nào tiền muốn vào nhà mình thì nó đập cửa nó vào. Còn nếu nó muốn đi thì nó đội nón nó đi. Mình không cản được. Có lẻ nhờ cái tư duy cổ lổ xĩ này mà bà không đau khổ lắm.
Tóm lại được giàu hay bị nghèo không hoàn toàn do ta quyết định.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
