Trọng nam khinh nữ vẫn ở thế kỷ 21

Văn hoá á đông, theo ảnh hưởng của Khổng Giáo, rất trọng nam khinh nữ với những câu tục ngữ như “nhất nam viết hữu thập nữ viết vô”. Mình nhớ khi sang tây, mấy tuần lễ sau nhận được thư của ông cụ, than là mẹ mày lại sinh con gái. Nghe kể ở quê, khi xưa, nhà nào có con trai thì mỗi lần làng có việc thì ai có con trai thì đem thúng để lấy đồ ăn, còn con gái thì chả được gì nhưng phải ra đình làm việc, nấu nướng.

Khi xưa, con gái khi cha mẹ chết về nhà để tang thì phải lấy khăn che mặt vì mang tội bất hiếu, với quan niệm “con gái là con người ta, con dâu mới là mẹ cha mua về”. Ngày nay thì kinh nghiệm cho thấy, ai có con gái thì về già được nhờ, con gái về thăm, đem quà cáp. Con trai thì nó lấy vợ thì theo gia đình vợ, ngược với tư duy khi xưa. Chán Mớ Đời 

Đọc một câu chuyện trên mạng xã hội Thái Lan kể về một người cha ở Trung Quốc đã quyết định để lại toàn bộ tài sản thừa kế cho con trai, hoàn toàn không cho hai cô con gái một xu nào. Ông ta cho rằng con gái sau khi lấy chồng cũng giống như “bát nước hắt đi”. Lần đầu tiên mình nghe câu tục ngữ người Tàu này.

Rồi một ngày, người mẹ trong gia đình lâm vào cảnh bệnh ung thư hiểm nghèo. Người cha tìm đến con trai để xin tiền chữa bệnh, nhưng mới hay con trai đã tiêu sạch số tiền thừa kế. Tuyệt vọng, ông quay sang nhờ hai cô con gái giúp đỡ, nhưng cả hai đều từ chối.  Sự phẫn uất dâng trào, ông ta đã chửi mắng các con gái “đồ vô ơn, bất hiếu”.

Câu chuyện này xảy ra tại Thành Đô vào năm 2021.  Nhân vật chính là ông Phó, một người đàn ông 72 tuổi. Khi ngôi nhà của ông bị giải tỏa để tái phát triển đô thị, ông nhận được hơn một triệu nhân dân tệ tiền bồi thường (tương đương khoảng 5 triệu baht Thái).

Ông Phó quyết định trao toàn bộ tài sản cho con trai, theo quan niệm truyền thống rằng tài sản phải được truyền lại trong dòng họ. Ông cho rằng nếu chia cho con gái, tài sản sẽ theo con gái về nhà chồng, giống như “nước đổ đi không lấy lại được”.  Vì vậy, ông coi con trai quý giá hơn và giao hết tài sản cho con trai. Ông này có 3 đứa con, nên mình đoán là hai cô con gái đầu rồi cuối cùng mới sinh ra một người con trai.

Hai cô con gái đứng chết lặng, không nhận được một xu nào. Người con trai tuyên bố rằng từ nay không cần các chị em quan tâm đến cha mẹ nữa; anh ta sẽ lo liệu tất cả và cấm các chị can thiệp. Hai người con gái đành chấp nhận, còn người con trai ung dung nhận trọn số tài sản.

Thời gian trôi qua, người mẹ, lúc đó 71 tuổi, được chẩn đoán mắc ung thư giai đoạn cuối, cần điều trị và nằm viện dài ngày. Ông Phó, không có ai chăm sóc vợ, lại đang cạn kiệt chi phí điều trị, nên đành tìm đến con trai xin tiền. Tuy nhiên, toàn bộ số tiền ông từng trao cho con trai, với hy vọng con trai sẽ phụng dưỡng cha mẹ vì xem con trai là chỗ dựa vững chắc nhất, đã bị tiêu xài hết sạch từ lâu. Vụ này thì mình không hiểu lý do giao gia tài cho thằng con khi nó còn bé.

Ngay sau khi nhận tiền, người con trai mua xe sang, thuê người mai mối tìm vợ, mang tiền đầu tư nhưng thua lỗ, cuối cùng vợ bỏ đi. Từ chỗ giàu có, anh ta trở nên nghèo khó hơn cả trước. Ông Phó và con trai sau đó đến nhà cô con gái lớn xin tiền, nhưng cô kiên quyết từ chối.

Người con trai vu khống hai chị gái lấy cắp tiền tiết kiệm của cha, dù không có bằng chứng nào. Thực tế, hai chị gái đã xin phép cha dùng thẻ ngân hàng để gửi tiền họ kiếm được, giấu chồng vì chồng họ không đáng tin. Dù vậy, người em trai vẫn lớn tiếng buộc tội họ ăn cắp. Phụ nữ hay có quỹ đen.

Ông Phó từng coi hai con gái như “bát nước hắt đi”, nhưng giờ đây lại phải van xin họ giúp tiền, thậm chí đến tận nơi làm việc. Cô con gái lớn không cho ông một đồng nào, khiến ông Phó chửi mắng rồi quỳ xuống cầu xin. Cô con gái cũng quỳ xuống trước cha. Người con trai tiếp tục chửi bới, gây ra xung đột gia đình dữ dội, báo chí phải đưa tin. Cô con gái lớn nói sẵn sàng chăm sóc mẹ, nhưng về tiền bạc thì nhất quyết không đưa. Mình đoán thằng chồng nắm tiền hết theo văn hoá tàu.

Ông Phó tiếp tục tìm đến cô con gái thứ hai. Cô tỏ ra bình tĩnh hơn chị gái và cũng bày tỏ sẵn sàng chăm sóc mẹ. Tuy nhiên, khi ông Phó đề cập đến viện phí và mong muốn cô hỗ trợ chi trả, sắc mặt cô lập tức thay đổi. Cô trả lời giống hệt chị gái: sẽ chăm sóc mẹ nhưng tuyệt đối không bỏ tiền.

Trước tình hình căng thẳng, chính quyền địa phương phải vào cuộc hòa giải. Cả hai người con gái đều kiên quyết từ chối chi trả viện phí. Người em trai, vốn khăng khăng cho rằng các chị có nghĩa vụ tài chính, vẫn không thể thuyết phục được hai chị em thay đổi quyết định.

Trong khi đó, người con trai, người từng hùng hồn tuyên bố sẽ một mình phụng dưỡng cha mẹ, lại không thể thực hiện lời hứa ấy vì đã tiêu xài hết tài sản thừa kế. Cuối cùng, ba anh chị em mỗi người một con đường. Ông Phó chỉ biết đứng đó khóc, phải đối mặt với hậu quả từ chính sự thiên vị và tình yêu không công bằng mà ông đã dành cho các con.

Ngày nay, người ta vẫn còn mơ mộng về nền văn hóa phong kiến xưa. Thời đó, con trai trưởng ở cùng cha mẹ, làm việc trên ruộng gia đình với mục đích là sau khi cha mẹ qua đời, sẽ tiếp tục sống trong căn nhà thờ tự. Tuy nhiên, ngày nay đã khác, cả trai lẫn gái đều được đi học, có nghề nghiệp ổn định, nên không nhất thiết phải ở cùng cha mẹ để làm việc đồng áng hàng ngày.

Một luật sư chuyên về luật gia đình khuyên rằng khi lập di chúc, nên chia đều tài sản cho tất cả các con. Điều này có thể giúp chúng duy trì mối quan hệ thân thiết sau khi bố mẹ qua đời. Ngược lại, nếu không làm như vậy, chúng có thể tranh giành từng món đồ nhỏ nhặt nhất. Rồi anh em từ mặt nhau mà mình đã chứng kiến từ thân hữu. Chán Mớ Đời 

Họ quay video bỏ trên mạng nhưng nói tiếng tàu nên không tải về đây. Nếu ông tàu này chia gia tài làm 3 cho 3 đứa con thì kết cục có lẻ bớt bi đát hơn. Nuôi 3 cái hụi thì hy vọng trúng một cái cũng đỡ an ủi thay vì bạn có một hụi chết. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn

Chuyện bên lề giải túc cầu thế giới (2)

 Chuyện bên lề giải túc cầu thế giới (2)

Vậy là giải túc cầu thế giới đang bước vào vòng bán kết, khiến nhiều đội tuyển phải khăn gói ra về. Trong đó có nhiều đội tuyển từng là vô địch thế giới như Đức quốc… đưa đến tình trạng thiên hạ lên án tiêu cực các đội tuyển. Điển hình các bình luận viên lên án đội tuyển như không còn tinh thần đấu tranh dưới màu cờ quốc gia, mất hết phẩm chất của tinh thần Đức quốc, ý nói là đội tuyển ngày nay hằm bà lằn các màu da. Gióng lên tinh thần bài trừ di dân, hồi giáo. Có cựu thủ môn quốc gia Oliver Kahn kêu cầu thủ được đem theo vợ con nên đầu óc không tập trung vào tranh tài,….

Dạo này mình thấy trên mạng xã hội đăng nhiều clip về người hồi giáo, tấn công hay bắt cóc phụ nữ này nọ qua các video an ninh. Không biết có thật hay giả khiến mình nghĩ có một tổ chức hay chương trình nhằm giúp các đảng phái cực hữu lên thay thế chính quyền hiện tại.

Có bình luận viên kêu cầu thủ đội tuyển Maroc toàn là dân sinh ra tại hải ngoại, 6 cầu thủ của đội tuyển Capo Verde, một hòn đảo nhỏ bé ở Phi Châu sinh sống tại Âu châu, nhiều nhất ở Hoà Lan…. Họ giải mả lý do một đội tuyển mà trước đây chưa ai biết đến đá ngang ngửa với đội tuyển Á Căn Đình với Leo Messi. Có một cái clip của đội tuyển Nam Hàn, cho thấy một cầu thủ lai đại hàn, quên tên, không nói được nhiều tiếng Hàn Quốc, khiến thủ quân Minh Son, che mặt cười nức nở. Hình như có hai chị em người mỹ gốc việt, thi đấu cho đội tuyển Việt Nam môn bóng chuyền ở giải á châu vừa qua.

Có một bài bình luận của một người Ý Đại Lợi khiến mình nghĩ rất tích cực về người di dân. Ông ta nói mọi việc, cuộc sống đang thay đổi nhưng chúng ta vẫn sống với tinh thần của thế kỷ 20. Hãy lấy Cape Verde làm ví dụ, đội đã chơi ngang ngửa với Argentina, và tự hỏi lý do nào một quốc gia không ai nghe đến trước đây, bổng nhiên đá như Ba-Tây. Ông ta cho rằng túc cầu của đội tuyển quốc gia không còn trùng khớp với biên giới lãnh thổ nữa: nhiều đội tuyển phát triển nhờ cộng đồng di cư và song tịch, trong khi Ý Đại Lợi vẫn bám víu vào một mô hình truyền thống hơn.

Cầu thủ Balogun sinh ra tại Hoa Kỳ và lớn lên tại Anh quốc. Các quốc gia Anh quốc và Nigeria không cần anh ta nên đầu quân cho Hoa Kỳ 

Câu hỏi làm sao mà đội tuyển Cape Verde lại mạnh đến vậy? Một quần đảo nhỏ, dân số ít, cơ sở hạ tầng bóng đá thảm hại, thế mà lại có một đội tuyển có thể đứng ngang hàng với những đội giàu có, đông dân và được trang bị tốt hơn hẳn. Câu trả lời: Cape Verde không chỉ là Cape Verde, về mặt đá banh, đó là Cape Verde cộng với cộng đồng di cư của họ. Và đây là số phận của tất cả các đội tuyển quốc gia trên thế giới, sớm hay muộn. Đội tuyển Hoa Kỳ, Gia-nã-đại là hoàn toàn của người di dân hay hậu duệ của họ. Đội tuyển Pháp chỉ có một ông tây trắng, còn là hậu duệ của người di dân.

Nghĩa là nhiều cầu thủ Cape Verde không lớn lên trên đảo mà ở các lò đào tạo châu Âu, ở ngoại ô Rotterdam, Lisbon, Paris, Brussels, London. Họ là công dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Pháp, Anh; thường có hai sổ thông hành; đôi khi sinh ra và trưởng thành ở nơi khác: nhưng họ có quyền chọn khoác áo đội tuyển Cape Verde. Quy định của FIFA là như nhau cho tất cả: cần có quốc tịch và một mối liên hệ được công nhận như sinh ra, cha mẹ, ông bà hoặc cư trú. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở luật quốc tịch của từng nước, cũng như khả năng của các liên đoàn trong việc đi tìm kiếm những cầu thủ đó. Nếu mình không lầm thì trên hiến pháp của Hà Nội ngày nay, cho rằng con cháu của những người sinh ra tại Việt Nam đều là người Việt.

Cape Verde chỉ là một ví dụ. Morocco, Algeria, Tunisia, Senegal, Ghana, Nigeria, Congo, Jamaica, Curaçao, Suriname, Albania, Kosovo: nhiều đội tuyển được xây dựng, củng cố hoặc thậm chí trở nên khả thi nhờ di cư. Với một số đội, cộng đồng di cư là phần bổ sung chất lượng; với những đội khác, đó là nền tảng chính. Không có con em của người di cư, một số đội tuyển chỉ là những đội địa phương tầm thường. Có họ, họ trở thành những đội tuyển chuyên nghiệp thực thụ, được đào tạo trong những giải đấu có tổ chức tốt nhất thế giới.

Điều này thay đổi khái niệm về đội tuyển quốc gia. Trong một thế kỷ, chúng ta nghĩ đội tuyển quốc gia là đại diện túc cầu của một lãnh thổ: những cầu thủ xuất sắc nhất sinh ra, lớn lên và được đào tạo trong biên giới đó. Ngày nay, ngày càng thường xuyên hơn, đó là đại diện của một dòng họ, của một ký ức gia đình, của một sự thuộc về được thừa hưởng. Không chỉ quan trọng nơi bạn sinh ra, mà còn nơi gia đình bạn xuất phát; không chỉ nơi bạn thi đấu, mà còn câu chuyện lịch sử nào bạn có quyền hợp pháp đòi hỏi. Điển hình họ lý của người Việt, chạy giặc, vượt biên sang đến xứ Triều Tiên. Nghe kể có ông tổng thống đại hàn có về lại quê cha đất tổ để viếng lại làng quê.

Các đội tuyển quốc gia đã ngừng hoặc sẽ ngừng là “quốc gia” theo định nghĩa thế kỷ 20: không còn là một đội gồm những công dân được sinh sản bởi một quốc gia, mà là một đội tuyển toàn cầu gồm những người đủ điều kiện: con trai, cháu trai, người nhập quốc tịch, thế hệ thứ hai và thứ ba, những bản sắc phân tán và tái hợp. Ông ta chỉ nói con trai, có lẻ vì mang tên họ. Chiếc áo thi đấu, quốc ca, dòng máu gia đình và sự cổ vũ vẫn cực kỳ mạnh mẽ, nhưng chắc chắn đây là sự kết thúc của đội tuyển quốc gia được hiểu như một bức ảnh thuần túy của một dân tộc đang cư trú.

Túc cầu hay đúng hơn là các môn thể thao đến trước chính trị: nó cho chúng ta thấy rằng các quốc gia không còn chỉ là những nơi chốn. Chúng là những mạng lưới, dòng dõi, sổ thông hành, ký ức. Và ngày càng thường xuyên hơn, là những cuộc di cư trở lại sân cỏ với một chiếc áo khác. Nếu không được quốc gia nơi mình sinh ra trọng dụng thì có thể tìm về quê cha đất tổ, điển hình cầu thủ của đội tuyển Hoa Kỳ, Folarin Balogun, gốc Nigeria, lớn lên tại Anh quốc nhưng các xứ nói trên, có nhiều cầu thủ giỏi hơn anh ta nên không được tuyển nên mới đầu quân cho Hoa Kỳ, nơi anh ta sinh ra khi bà mẹ đến New York để thăm gia đình. Điển hình các cầu thủ đánh bóng bàn của Hoa Kỳ, đa số là người Tàu di cư hay được Hoa Kỳ mời thi đấu cho đội tuyển của họ. Mình có thấy tuyển thủ bóng bàn của các nước âu châu gốc người Tàu. Trong một nước có trên 1 tỷ người mà chỉ tuyển có 2 người đi thi đấu thì số còn lại phải tìm đường ra đi kiếm cơm.

Mình quên tên nhưng có hai anh em ruột, thi đấu cho hai nước khác nhau. Họ sinh ra tại Đức quốc nhưng có người lại thích bận áo đội tuyển của que cha hơn là Đức quốc.

Còn Ý Đại Lợi thì sao? Từ 12 năm nay, đội tuyển Ý Đại Lợi không được tham dự giải túc cầu thế giới, mặc dù có một vài ông ý đen như Mario Balotelli. Người ý buồn ngồi nhà và hát bài “Italiano” được soạn ra năm họ đoạt giải vô địch thế giới 1982. Mình không có dịp chọc quê mấy anh bạn sống bên ý. Ông thần người ý đột phá tư duy, kêu sao mình không bắt chước các nước khác. Về mặt lý thuyết, Ý Đại Lợi có thể là một trong những đội tuyển có yếu tố di cư mạnh nhất thế giới, nhưng lại tiếp tục tự nghĩ mình theo kiểu truyền thống: nguồn gốc Ý (oriundi) là rất lớn (Argentina, Brazil, Uruguay, Venezuela, Mỹ, Canada, Australia, Thụy Sĩ, Đức) vì một thế kỷ di cư đã rải rác những họ tên Ý khắp nơi. Với nguyên tắc huyết thống (ius sanguinis), nhiều hậu duệ có thể xin hoặc đã có quốc tịch Ý; và nếu họ chưa bị ràng buộc với đội tuyển nào khác, họ có thể trở thành ứng viên cho Italy. Không phải khoa học viễn tưởng khi nghĩ đến một đội tuyển Azzurri với nhiều cầu thủ sinh ra ở nước ngoài. Hình như mình có đọc cách đây mấy tháng, chính phủ Ý Đại Lợi đã ra một đạo luật, cho phép con cháu hậu duệ của những người Ý Đại Lợi di cư sang các nước khác, có thể nhập tịch Ý Đại Lợi. Khi xưa Pháp quốc có một cầu thủ rất giỏi tên Michel Platini, gốc Ý Đại Lợi.

Viết tới đây mới nhớ đến cô người Mỹ lai, có mẹ gốc tàu, thi đấu thế vận hội mùa đông cho Trung Cộng khiến thiên hạ chửi bới này nọ. Người ta tập luyện biết bao nhiêu năm, tốn biết bao nhiêu tiền, thi đấu cho Trung Cộng thì có nhiều khách hàng để quảng cáo bán kiếm tiền. Thị trường á châu mạnh hơn còn thị trường mỹ thì nếu da trắng thì bán chạy hơn.

Một phần điều này đã xảy ra: từ những oriundi những năm 30 đến Sívori, Altafini, Camoranesi, cho đến Thiago Motta, Jorginho, Éder, Emerson Palmieri, Retegui. Tuy nhiên, Ý Đại Lợi luôn coi họ như những ngoại lệ, những miếng ghép tạm thời, gần như là điều đáng xấu hổ. Hình như có một số cầu thủ ngoại quốc, đá hay phải nhập tịch nước sở tại để được đá ở âu châu. Vì luật lệ chỉ cho phép 3 cầu thủ tối đa. Nay Liên Hiệp âu châu thì các cầu thủ của 28 quốc gia có thể đá cho các câu lạc bộ trong liên hiệp âu châu. Anh quốc rời Âu châu nên cầu thủ phải xin giấy tờ làm việc ở Anh quốc. Italy chưa bao giờ xây dựng một chính sách hệ thống với cộng đồng di cư bóng đá. Và có lẽ vì tự hào, vì quán tính, hoặc vì môn túc cầu Ý Đại Lợi đã sống quá lâu nhờ thành tích cũ, nên chưa bao giờ thực sự tìm kiếm người Ý ở nước ngoài như Morocco, Cape Verde hay Algeria làm với cộng đồng của họ.

Một mặt, Ý Đại Lợi có thể tuyển chọn trong hàng triệu hậu duệ của người di cư, mặt khác lại khó khăn trong việc hội nhập về mặt thể thao ngay cả với nhiều cậu bé sinh ra hoặc lớn lên ở đây từ gia đình di dân, những người có thể nói tiếng Ý, được đào tạo trong các lò của chúng ta, nhưng lại muộn màng trong việc có quốc tịch. Mario Balotelli là trường hợp đặc biệt.

Tương lai của đội tuyển Azzurri, các cầu thủ Ý Đại Lợi thường hay bận áo màu xanh, nên họ đội tuyển là Azzurri, có thể đi theo hai hướng. Hoặc Italy vẫn bám víu vào ý niệm đội tuyển tự sinh thế kỷ 20 (với hy vọng lò đào tạo nội địa sẽ lại sinh sản đủ tài năng), hoặc chấp nhận rằng bản sắc túc cầu hay các môn thể thao của mình, giống như bản sắc thực của đất nước, nay đã rộng lớn hơn, phức tạp hơn, ít lãnh thổ hơn.

Điều đó sẽ hơi giống một đội tuyển “lính đánh thuê”, không phải mười một sổ thông hành nhặt nhạnh vội vã, mà là một mạng lưới Ý toàn cầu: con em của người di cư, những cậu bé lớn lên ở đây, những sự thuộc về kép, những câu chuyện gia đình khác nhau. Gần đây chính phủ Ý Đại Lợi đã ra luật các người gốc Ý Đại Lợi ở xứ khác có thể xin nhập tịch Ý Đại Lợi.

Từ hai hôm nay có vụ lùng bùng về cầu thủ Folarin Balogun của đội tuyển Hoa Kỳ. Anh ta bị thử đỏ nhưng không hiểu sao tập đoàn luật sư của Hoa Kỳ làm sao mà FIFA hoản lại thử đỏ của anh ta trong vòng một năm. Thế là đội tuyển Bỉ kiện cáo gì đó cho thấy người di đan từ xưa đến đều được nhìn dưới cặp mắt không thân thiện lắm nhưng khi đến khi cầu thủ Floratino Balogun xuất hiện. Cha mẹ người Nigeria, sinh tại Hoa Kỳ và lớn lên tại Anh và sinh tại Hoa Kỳ. Một người mang theo lịch sử của 3 quốc gia. Bỉ quốc khiếu nại về quyền đại diện khiến cuộc cãi vã người sân cỏ. 

Con một người đi dân nay phải khiến một tổ chức quốc tế phải đương đầu với sự kiện.  Cho thấy người đi dân khởi gì chỉ cửi qua biên giới, họ thấy đổi nền kinh tế, họ xây dựng đất nước, thắng giải, tạo công ăn việc làm tại địa phương. Có thể chúng ta tin rằng ông Balogun phải thi đấu cho đội tuyển Nigeria, Anh quốc hay họ đó là chuyện khác. Hậu duệ của người di dân Nigeria đã đào tạo nhiều cầu thủ giỏi khiến một đội tuyển quốc gia phải lên tiếng khiếu nại về sự đóng góp của anh ta vào một đội tuyển quốc gia khác. Có thể nói đó là sức mạnh của cơ hội và tài năng. Có thể bài học qua cầu thủ Balogun không phải nơi mà người di dân xuất phát mà là cơ hội để giúp họ thực hiện giấc mơ Hoa Kỳ. 

Đọc bài của ông thần người ý giúp mình có cái nhìn rộng hơn về mang áo tuyển thủ quốc gia. Nhớ năm 1994, khi Hoa Kỳ tổ chức giải vô địch túc cầu thế giới lần đầu tiên. Họ phải gấp rút tìm các cầu thủ người Mỹ biết đá banh, gom lại thành một đội banh. Đa số người Mỹ chưa bao giờ nghe đến môn túc cầu. Nhưng từ đó, người Mỹ bắt đầu cho con em họ đá banh. Trình độ thì chưa bằng các đội tuyển phi châu, âu châu. Lúc đầu cũng đi kiếm càu thủ ở Đức quốc, để đá cho hội tuyển nhưng không khá hơn nhưng từ từ hệ thống đào tạo cầu thủ từ bé đến học đường đã giúp cho Hoa Kỳ có nhiều cầu thủ đá cho các câu lạc bộ âu châu và bắc mỹ.

Nói đến phi châu, nhớ dạo cựu cầu thủ Pháp quốc là ông Guillou, sau khi giải nghệ thì làm huấn luyện viên. Ông ta qua phi châu chơi và đột phá tư duy, tại sao không mở trường đào tạo cầu thủ ở phi châu, đem về pháp thi đấu để câu khán giả gốc phi châu. Từ đó mới có những cầu thủ như Roger Milla, đến từ phi châu,… (còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Vào rừng chữa lành

 Tại sao thiên hạ thích vào rừng chữa lành

Hôm nay nghe Podcast trên đường lên vườn thì có câu chuyện chữa lành như sau. Bên Nhật Bản và Nam Hàn, ngày nay người ta thích ra thiên nhiên, vào rừng để chữa lành, giảm stress, tăng hệ miễn dịch. Có lẻ như cuộc thử nghiệm của người Nhật làm từ trên hai thập niên qua. Có thấy trên mạng nói đến nhóm người vào rừng ôm cây chữa lành gì đó nhưng không hiểu lý do, nay nghe podcast này thì hiểu thêm một chút. Vườn mình có 1,200 cây bơ nên khi vào vườn mình cảm thấy có gì đó khác lạ, giúp mình không bị phiền não, an bình.

Giáo sư Qing Li, người Nhật gốc Trung Hoà đã thực hiện nghiên cứu về “tắm Rừng”
Một nhà miễn dịch học gốc Nhật - Trung, Qing Li đã dành 20 năm để chứng minh rằng các hợp chất hóa học mà cây cối thải vào không khí có thể đi vào máu của người tìm đến thiên nhiên, có cây cối rậm rạp, các hormone gây căng thẳng và tăng cường hệ miễn dịch theo cách mà chưa liệu pháp hay loại thuốc nào sánh được. Điều đáng chú ý là phần lớn dữ liệu này đã nằm trong các tạp chí y khoa Nhật Bản suốt hai thập niên. 20 năm nghiên cứu thì khả tín hơn là các influencer trên mạng tìm cách bán thuốc bổ sung.

Ông Qing Li, sinh ra tại Trung Cộng và du học tại Nhật Bản rồi ở lại, giáo sư lâm sàng tại Trường Y Nippon ở Tokyo và là chủ tịch Hiệp hội “Y học Rừng” Nhật Bản. Có cả tên nữa. Kinh. Chính phủ Nhật đã tài trợ nghiên cứu của ông từ năm 2004, và những công trình ông thực hiện chính là lý do liệu pháp “tắm rừng” hiện được kê toa chính thức tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Câu chuyện thực ra bắt đầu từ năm 1982, khi Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản đặt ra thuật ngữ “shinrin-yoku” để mô tả việc đi bộ chậm rãi, có ý thức trong rừng, nôm na là “tắm rừng”. Họ làm vậy vì lý do thực tế. Nhật Bản đang đô thị hóa nhanh, các bệnh liên quan đến stress tăng cao, làm việc quá độ trong khi quốc gia này có hàng nghìn km² rừng chưa được tận dụng. Ý tưởng là tạo lý do để mọi người ngưng làm việc, bước vào rừng... nhưng họ không hề biết điều gì thực sự xảy ra với cơ thể con người trong những chuyến đi đó cho đến khi giáo sư Qing Li thực hiện thí nghiệm chuẩn đầu tiên vào năm 2005.

Ông đưa 12 người đàn ông trưởng thành khỏe mạnh đi chuyến dã ngoại rừng kéo dài 3 ngày 2 đêm. Mỗi ngày họ đi bộ vài giờ, không gắng sức, không lộ trình hay bài tập thở cụ thể mà ngày nay mình thấy trên mạng tải lên do A.I. Họ chỉ đơn giản đi chậm qua rừng, hít thở không khí, quan sát thiên nhiên. Giáo sư Li lấy mẫu máu và nước tiểu trước chuyến đi, vào ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ bảy và ngày thứ ba mươi sau khi về nhà. Kết quả từ phòng thí nghiệm không giống bất kỳ những gì dự đoán. Có lần ai đó kêu muốn bán vườn bơ của họ ở vùng Escondido, mình chạy xuống thì thấy gần đó có một ngôi làng của người Việt tu hành chi đó. Hôm đó thấy họ đi bộ chậm chậm trên đường theo hàng dài như ông Thích Minh Tuệ đi khất thực. Không biết có phải họ thực hành tắm rừng hay không. Đứng bên đồi này nhìn sang khu vực của họ thì thấy có mấy cái chòi chắc họ chia nhau ở trong đó.

Hoạt động của một loại tế bào miễn dịch gọi là “tế bào tiêu diệt tự nhiên” (natural killer cell), một loại tế bào giúp cơ thể tiêu diệt tế bào ung thư và tế bào nhiễm virus đã gia tăng khoảng 50% trong chuyến đi rừng. Số lượng các tế bào này trong máu cũng tăng đáng kể. Khỏi cần uống thuốc hay xạ trị.

Ba loại protein chống ung thư do các tế bào này tạo ra như perforin, granzymes và granulysin đều tăng mạnh. Mình ghi các tên chất đạm nhưng chả biết có công dụng gì. Để tìm kiếm tài liệu đọc thêm sẽ bổ túc. Ai có tài liệu thì cho em xin. Họ không nói đến số lượng và hiệu ứng này không biến mất khi họ trở về nhà. Sự tăng cường miễn dịch vẫn đo được vào ngày thứ bảy sau chuyến hành trình và vẫn còn một phần vào ngày thứ ba mươi sau cuộc đi tắm rừng. Chỉ hai giờ mỗi ngày trong rừng đã nâng cấp hệ miễn dịch suốt cả tháng. Viết đến đây thì nhớ đến câu chuyện của một người gốc Hy Lạp, di dân qua Hoa Kỳ rồi khi bị bệnh ung thư, ông ta muốn về quê cha đất tổ để chết. Vấn đề là 20 năm sau, ông ta vẫn sống nhăn răng, họ cho biết nhờ ông ta về xứ nên ăn uống rau quả lại bình thường và có vườn để chăm sóc, hoạt động trong thiên nhiên. Có thể nhờ làm vườn, sống ở thiên nhiên khiến hệ miễn nhiễm của ông ta gia tăng, giúp giảm các tế bào ung thư như thí nghiệm bên Nhật Bản cho thấy. Chỉ có thử mới biết có hợp với trường hợp của mỗi cá nhân vì căng cơ khác nhau.

Một năm sau, giáo sư Li thực hiện thí nghiệm tương tự với phụ nữ và thu được kết quả gần như giống hệt. Sau đó ông thử với một nhóm đối chứng, thay vì vào rừng thì đi du lịch 3 ngày trong thành phố với cùng mức độ đi bộ, cùng chất lượng khách sạn và chế độ ăn uống. Kết quả các cuộc thử máu của nhóm đi chơi ở thành phố không có bất kỳ thay đổi đáng kể nào về hoạt động của tế bào miễn dịch nên họ kết luận chính khu rừng tạo ra tác động, không phải kỳ nghỉ hè. Nghỉ hè, chúng ta ăn uống như điên, chạy đôn chạy đáo, tìm xe, cái này chụp hình chỗ nọ. Uống rượu này nọ. Mình đã đi du lịch khá nhiều nhưng chỉ năm ngoái khi mình đi bộ tại Ý Đại Lợi 375 cây số thì mới thấy nhẹ nhàng chớ còn thường đi viếng các thành phố, là muốn đến chỗ này chỗ kia, viếng viện bảo tàng, xem nhạc nước, …, gặp thân hữu, ăn uống đủ trò nhất là đi du thuyền, xuống hải cảng là chạy như điên tỏng mấy tiếng đồng hồ rồi hối hả chạy về hải cảng, cả trễ tàu ra khơi, lên tàu ăn như điên nên chắc mình sẽ không đi du thuyền nữa.

Sự việc này được xác định là do các phân tử trong không khí gọi là phytoncides. Cây cối tạo ra các hợp chất này để tự vệ trước côn trùng, vi khuẩn và nấm. Các cây như thông, tuyết tùng, sồi và bách tiết ra chúng với lượng lớn, đặc biệt trong thời tiết ấm và sau mưa. Hồi nhỏ học vạn vật thì nghe thầy cô nói là ban ngày, cây thả oxygen và hút Gas Carbonique vào. Nay thì được biết thêm không khí là không đơn giản như hồi nhỏ học.

Cách thửo trước khi đi ngủ để ngủ an giấc, ít bị cortisol tăng

Khi đi trong rừng, người ta hít các phân tử này vào phổi và hấp thụ qua da. Khi vào cơ thể, chúng dường như trực tiếp kích thích sự sản xuất và hoạt động của các tế bào miễn dịch mà giáo sư Li đo lường trong phòng thí nghiệm. Năm ngoái, khi mình đi bộ một mình 375 km tại Ý Đại Lợi, thì cảm thấy rất lạ, tuy đường dài nhưng không mệt lại cảm thấy phấn chấn thêm, sau một ngày băng rừng lội suối. Ngoài ra mỗi tuần khi tập leo núi ở Đỉnh Baldy miền Nam Cali, tuần 2 lần, rồi lên 3, 4, 5 lần. Năm nay không leo núi, nên vợ mình thấy cũng xuống sắc lắm. Nay thì tối hai vợ chồng đi bộ 2 dặm. Nhưng không bằng leo núi có cây cối um tùm. Mình thích nhất là con đường mòn Baden Powell, có rất nhiều cây hay khu rừng có mấy cây cao gần Yosemite.

Theo dữ liệu của giáo sư Li, khoảng 50% lợi ích sức khỏe của việc đi bộ trong rừng đến từ chính thành phần hóa học của không khí. Nửa còn lại đến từ tác động của rừng lên hệ thần kinh. Đây là lúc câu chuyện không còn chỉ là miễn dịch mà trở thành vấn đề về xả stress.

Một nhóm nghiên cứu Nhật Bản khác đã đo cortisol, hormone stress chính của cơ thể ở 84 người tham gia tại 35 khu rừng khác nhau. Họ lấy mẫu trước và sau khi đi bộ 30 phút trong rừng, rồi so sánh với việc đi bộ tương tự trong môi trường đô thị. Kết quả cho thấy mức cortisol của những người đi rừng thấp hơn đáng kể so với những người đi trong thành phố. Nhịp tim và huyết áp của họ cũng thấp hơn. Hoạt động của hệ thần kinh đối giao cảm, hệ chịu trách nhiệm nghỉ ngơi và phục hồi tăng lên. Trong khi đó, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, hệ kích hoạt phản ứng chống lại hay bỏ qua giảm xuống. Mình nhớ doạ ở Paris, vào mùa thu, có anh bạn hay rủ về vùng Saint-Sever, Calvados để đi săn với bố anh ta. Mình thì không săn bắn nhưng đi theo họ săn mấy con chim phaisant. Khu rừng này không nhớ mấy trăm mẩu, của ông bà nội anh ta thì cảm thấy rất bình an. Toàn là rừng và rừng, lá vàng rơi như tây khóc mùa thu lá bay.

Sau đó, một nhà nghiên cứu tại Đại học Michigan tên Mary Carol Hunter thực hiện phiên bản thí nghiệm chặt chẽ nhất. Bà yêu cầu người tham gia “uống thuốc thiên nhiên”, (vào rừng) ba lần mỗi tuần trong tám tuần. Họ được tự chọn thời gian, địa điểm và thời lượng, miễn là ở ngoài trời, vào ban ngày, không dùng điện thoại, không trò chuyện và không vận động mạnh. Họ gửi mẫu nước bọt trước và sau mỗi lần để đo cortisol chính xác và loại trừ sự giảm tự nhiên trong ngày.

Kết quả cho thấy lượng cortisol giảm 21,3% mỗi giờ khi ở trong thiên nhiên, với hiệu quả lớn nhất xảy ra trong khoảng từ phút thứ 20 đến 30. Sau đó cortisol vẫn giảm nhưng chậm hơn. Liều tối thiểu để có hiệu quả rõ rệt chỉ là 20 phút ở ngoài trời, trong môi trường giống thiên nhiên. Tương tự người ta cũng khuyên nên tắm nắng mỗi ngày ít nhất 20 phút. Lý do là khi ánh nắng chạm làn da, phải đợi 20 phút sau thì cơ thể mới tạo được sinh tố D, giúp tạo calcium cho xương cốt. 

Vấn đề là ngày nay, thiên hạ bị định hướng bởi các công ty dược phẩm, lo sợ bị ung thư da nên không dám tắm nắng. Ra đường là họ bôi kem chống nắng. Người ta khuyên là tuỳ làn da, như da trắng thì chỉ phơi độ 20 phút còn da đen thì lâu hơn được. Có chị bạn bác sĩ giải thích vấn nạn là về già, các người lớn tuổi ở các vùng phiá bắc, quanh năm mùa đông nên họ ít ra nắng, nên thiếu sinh tố D. Còn Cali thì quanh năm có nắng nhưng thiên hạ ra đường lại sợ ăn nắng nên trét kem chống nắng nên không có ánh nắng mặt trời xuyên qua da để giúp tạo nên sinh tố D, cần thiết cho xương cốt nên về già xương cốt mềm, dễ bị té ngã khi đi bộ vì xương yếu khiến mất thân bằng. 

Có ông hàng xóm mỹ, bị ngã, gãy xương chậu và ống quyển phải đưa vào bệnh viện nhưng bác sĩ chưa cho mỗ. Từ ngày ông ta lọc thận, chỉ loanh quanh trong nhà nên thiếu ánh mặt trời. Dữ liệu cho biết là 75% người 65 tuổi trở lên, chết vì ngã. Té xuống có thể bị chấn thương sọ não, có thể gãy xương chậu thì khó lành vì lớn tuổi, xương mềm. Nằm dài trên giường thì không cử động cũng khó khăn.

Điều này không có nghĩa thiên nhiên thay thế được liệu pháp tâm lý hay thuốc men khi cần thiết. Hai thứ đó điều trị những vấn đề khác nhau, và chính ông Li cũng nhấn mạnh rằng “tắm rừng” là phương pháp hổ trợ, không phải thay thế điều trị y khoa.

Nhưng nghiên cứu đã xác nhận là cơ thể con người có phản ứng sinh lý khi ở giữa cây cối, tác động lên chính những hệ sinh học mà y học hiện đại đang cố gắng điều chỉnh bằng thuốc và quá trình điều trị và phản ứng này nhanh, đo được, và miễn phí.

Phần kỳ lạ nhất trong công trình nghiên cứu của giáo sư Li là điều ông thường nhắc lại: con người hiện đại dành hơn 90% thời gian sinh hoạt ở trong nhà hay sở làm. Cortisol luôn ở mức độ cao. Tế bào miễn dịch hoạt động chậm chạp. Cortisol cao có nguy cơ tăng lượng đường trong máu. Mình mới đọc tài liệu, họ giải thích bị thức giấc vào buổi sáng độ 3 giờ sáng không phải vì mắc tè, lý do chính là cortisol lên cao. Họ cho biết cortisol lên cao đến 9 giờ sáng, do đó họ khuyên không nên ăn sáng trước 9 giờ sáng.

Hệ thần kinh đối giao cảm hiếm khi có cơ hội hoạt động. Một hệ thống sinh học được hình thành qua hàng triệu năm sống dưới tán cây giờ đây phải vận hành trong những chiếc hộp bằng tường thạch cao và màn hình. Thêm không khí không được trong lành vì máy điều hoà không khí. Như lên xe hơi, trời nóng mở máy lạnh, họ khuyên mở cửa sổ mấy phút đầu trước khi mở máy điều hoà bắt đầu hoạt động. Lý do là trời nóng các chất hoá học của các thiết kế trong xe bị nóng khi chúng ta hít vào không tốt. Thêm chất Freon, làm lạnh lúc đầu tiên vì đọng lại trước khi tắt máy lần trước, có thể gây độc hại khi hít vào.

Mình cảm nhận từ ngày mua cái vườn, đi bộ chặt cây, hay làm các công việc khác ở vườn. Vườn lại toàn là dốc cao nên đi rất chậm, trung bình mỗi ngày là 4 dặm như ứng dụng Pedometer cho biết từ ngày 22 tháng 9 năm 2016 đến hôm nay, mình đã đi bộ được 21,770,342 bước chân hay 8,939 dặm đường.

Tình cờ mới khám phá ra ứng dụng đã ghi lại từ ngày mua IPhone đến giờ, cho biết mình đã đi bộ 8,939 dặm gần 10 năm nay

Nhớ ngày đầu tiên vào viếng cái vườn khi họ kêu bán. Từ thành phố, bổng nhiên vào đây với 1,200 cây bơ, mình cảm thấy có cái gì lạ lắm khó tả. Hơi thở chậm lại, trời nóng nhưng đứng dưới mấy cây bơ thấy mát hơn rất nhiều, nhìn ánh sáng mặt trời xuyên qua các nhánh cây, nghe tiếng chim hót, mình cảm thấy an bình. Có cái gì hôi thúc mình phải mua. Rồi sau này bỏ ý định xây nhà bán nên mình định bán cho mấy người muốn mua. Nhưng có lẻ trời bắt mình giữ cái vườn để phục hồi sức khoẻ cho mình. Làm vườn giúp mình khoẻ mạnh vì lao động chân tay. Đó là may mắn của cuộc đời. Có lẻ ơn trên đã xui khiến thiên hạ kêu mình để bán cái vườn cho mình.

Do đó mình muốn chia sẻ cảm giác an bình cho thân hữu nên lâu lâu có người muốn đến thăm vườn thì mình nhất trí. Ai ngờ khi họ đến vườn thì stress của họ càng gia tăng vì chỉ muốn đi tìm đi kiếm bơ để hái. Chả ai đến để đi bộ dưới các làn cây, hít thở không khí trong lành. Hình như vài người bạn của vợ mình, có hái bơ nhưng cũng đem theo đàn để trải chiếu ăn uống rồi hát hò.

Độc nhất có một anh, không biết từ đâu xuất hiện rồi hỏi mình có cần gì giúp không. Cứ mỗi tuần anh ta dành mấy tiếng đến phụ mình. Như mua mấy cái tag có số để đóng trên mỗi cây để làm dấu, tính bao nhiêu cây ở mỗi khu vực. Anh ta về hưu nhưng khoẻ lắm, đi rừng leo núi mỗi tuần. Lâu lâu lại nghe anh ta vác lều lên các công viên ở 1 tuần. Rồi khi mùa xuân đến, anh ta theo phụ các nhóm bảo vệ rừng, như sửa chửa lại các con đường mòn bị tuyết tan phá hư để thiên hạ có thể leo núi không nguy hiểm vì đường trơn trợt. Có lẻ sống như anh ta là phải đạo khi về vườn như người xưa hay nói khi hưu trí thì nên làm vườn cho có sức khoẻ.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn