ĐƯỢC NÂNG ĐỠ ĐỂ DẪN DẮT
Có một bà mỹ ở hội toastmasters, mời mình đi dự buổi ra mắt cuốn sách “Lifted to Lead” của một người Mỹ gốc Việt. Mình bận trên vườn nên không tham dự nên tuần sau bà ta tặng mình cuốn sách của ông Stefan Bean, tên Việt Nam là Lê Thành Nam, sinh ngày 20 tháng 11 năm 1969. Ông này bị bệnh Polio nên bà mẹ bỏ rơi và ông ta được đưa vào viện cô nhi, rồi trước ngày 30/4/1975, tổng thống Hoa Kỳ, Gérard Ford, lấy ngân quỹ $2 triệu để đưa 2,000 cô nhi Việt Nam Cộng Hoà sang Hoa Kỳ. Người ta gọi chiến dịch này là “Operation Babylift”. Nếu mình không lầm có một chiếc máy bay chở mấy bé cô nhi, bị rơi sau khi cất cánh khiến chính trị Hoa Kỳ nổi sóng. Ai buồn đời thì theo đường dẫn sau đây. Mình chỉ nhớ dạo ấy ở Pháp, thấy báo chí kêu gào đủ trò.
https://en.wikipedia.org/wiki/Operation_Babylift
Ông Lê Thành Nam có trong danh sách của 2,500 cô nhi được đưa đến Hoa Kỳ. Và ông ta được một gia đình mỹ nhận làm con nuôi và mang tên Stefan và họ Bean của gia đình. Ông ta được nuôi nấng tử tế nên người và tốt nghiệp tiến sĩ tại Hoa Kỳ dù bị tật nguyền vì bệnh Polio. Sau này ông ta lập gia đình với một người Mỹ da trắng, có mấy đứa con. Gần đây bà vợ qua đời nên ông ta viết cuốn sách vè đời mình và ra mắt cách đây mấy tuần.
Mình đọc cuốn sách của bà mỹ tặng. Thấy cảm động vì ông này thành đạt nhưng không quên nguồn cội và nhớ ơn đến những người đã giúp đỡ mình từ khi được đưa sang Hoa Kỳ. Thông thường những người thành đạt, đa số hay quên những sự việc này, hay gạt ra ký ức những người đã giúp đỡ mình lập nghiệp. Ít ai tự hỏi: thành công của chúng ta thật sự là do chính chúng ta tạo nên bao nhiêu phần? Họ viết hồi ký như thể là thánh thần amen.
Chúng ta thường nghĩ rằng mình là những con người “tự thân lập nghiệp”. Nói như người Mỹ là “Self-made millionaire” này nọ. Họ định nghĩa sự thành đạt của họ qua những câu như: “Tôi đã làm việc rất chăm chỉ.” Hay “Tôi đã đưa ra những quyết định đúng đắn.” Hoặc “Tôi chưa bao giờ bỏ cuộc.” Và tất cả những điều đó có thể hoàn toàn đúng. Nhưng nếu thành thật nhìn lại cuộc đời mình, hầu hết chúng ta sẽ nhận ra một điều khác.
Đã có lúc nào đó, một người nào đó đã nâng đỡ chúng ta như trường hợp mình khi sang Pháp, lơ mơ lúc đầu, được nhiều người pháp giúp đỡ trên những bước đầu làm thân tỵ nạn. Như gia đình ông bà Marco, ông bà Cayla, ông bà PELLERIN,.. Một người tin tưởng chúng ta trước cả khi chúng ta tin vào chính mình như thầy Lưu Văn Nguyên đã tin vào mình khi nói em cố đi du học, và đã cấy trong đầu mình ý định du học đổi đời. Một người đã mở cho chúng ta một cánh cửa. Một người đã cho chúng ta một cơ hội thứ hai.
Một người đã nói:“Bạn làm được!” Trong khi chính chúng ta tin rằng mình không thể. Và đôi khi, niềm tin của một người có thể hoàn toàn thay đổi hướng đi của cuộc đời một người khác. Đó chính là thông điệp trung tâm của cuốn sách Lifted to Lead ( Được nâng đỡ để dẫn dắt), câu chuyện của Tiến sĩ Stefan Bean.
Cuộc đời ông bắt đầu trong những hoàn cảnh mà nếu nhìn theo cách thông thường, hoàn toàn có thể quyết định số phận của ông. Ông sinh ra tại Việt Nam trong một giai đoạn đầy khó khăn của lịch sử. Khi còn nhỏ, ông bị bỏ rơi và phải chịu những ảnh hưởng của bệnh bại liệt. Sau đó, qua Chiến dịch Không vận Trẻ em (Operation Babylift) ông được đưa sang Hoa Kỳ và được nhận làm con nuôi.
Một đứa trẻ đến từ Việt Nam trong thời chiến. Một đất nước mới, một ngôn ngữ mới, một nền văn hóa mới, một gia đình mới và một khuyết tật về thể chất có thể trở thành cái nhãn gắn chặt với ông suốt đời.
Xã hội hoàn toàn có thể nhìn ông và nói: “Đứa trẻ này có quá nhiều bất lợi.” Nhưng có người đã nhìn ông theo một cách khác như gia đinh nuôi ông ta. Họ không chỉ nhìn thấy một đứa trẻ khuyết tật. Họ nhìn thấy tiềm năng.
Họ không chỉ hỏi: “Có điều gì không ổn với em?” Họ hỏi:“Em có thể trở thành người như thế nào?” Sự khác biệt trong cách nhìn đó đã thay đổi tất cả và đó là bài học đầu tiên về nghệ thuật lãnh đạo: Lãnh đạo bắt đầu từ khả năng nhìn thấy tiềm năng của một con người trước cả khi chính người đó nhìn thấy tiềm năng của mình.
Nhiều người trong chúng ta đã từng trải qua điều này. Có thể đó là một người thầy đã nhận ra điều gì đó đặc biệt nơi chúng ta. Khi xưa, mình được thầy Lưu Văn Nguyên, kêu mình ra ứng cử làm trưởng lớp rồi năm sau thầy Chử Bá Anh kêu mình làm trưởng lớp để tổ chức cắm trại, văn nghệ trong trường. Một người cha hoặc người mẹ đã khuyến khích chúng ta như mẹ mình dắt mình vào nhà bà Cháu để gặp anh Phú trước khi anh ta ra phi trường đi du học ở Nhật Bản. Cấy trong đầu mình ý tưởng noi theo anh Phú.
Một người bạn đã tin tưởng chúng ta trong những thời điểm khó khăn hoặc đơn giản chỉ là một người đã nói:“Hãy thử đi!” Khi con mình hay cháu mình nói ý tưởng chúng muốn làm gì thì mình kêu: “good idea! Try it” thay vì nói ra như bao người khác, kêu học y khoa đi. Nhớ có lần thằng cháu học trung học, rủ anh họ nó mua bán trên mạng cái máy chơi trước máy truyền hình tên Wii thì phải. Chúng làm tiền nhiều vì thiên hạ đặt hàng nhiều, chúng làm ăn khá nên cuối năm mời cả gia đình đi ăn tiệm sang. Ai ngờ qua giáng sinh, thiên hạ gửi trả lại chúng phải hoàn tiền lại, lỗ học máu gạch. Nhiều người kêu này nọ, mình kêu cứ tiếp tục. Sau đó, không học đại học, nó mở công ty bán trên mạng đồ hốt cứt chó. Thiên hạ nuôi chó, dẫn chó đi bộ mỗi ngày để ỉa đái nên lười cuối xuống. Nó kiếm đâu một cái đồ gắp cứt chó bỏ lên mạng bán mệt thở. Cuối cùng có ai mua lại công ty của nó với giá 8 triệu đô la. Chả cần bằng cấp đại học gì cả ở tuổi 30 có 8 triệu trong tay.
Chỉ một câu nói ấy đôi khi cũng có thể thay đổi cả một cuộc đời. Câu chuyện của Tiến sĩ Bean nhắc nhở chúng ta rằng con người không phải lúc nào cũng cần một ai đó giải quyết mọi vấn đề cho mình. Đôi khi, điều họ cần chỉ là một người không chịu định nghĩa họ bằng những vấn đề của họ.
Một người có thể bị khuyết tật, một người có thể sinh ra trong nghèo khó, một người có thể đã từng phạm sai lầm. Một người có thể thiếu tự tin, một người có thể chưa nói được ngôn ngữ một cách hoàn hảo. Nhưng không điều nào trong số đó có thể kể hết câu chuyện về con người mà họ có thể trở thành.
Đáng tiếc là chúng ta thường đánh giá người khác dựa trên hoàn cảnh hiện tại của họ. Chúng ta nhìn một học sinh đang gặp khó khăn và nghĩ: “Em này không thông minh.” Chúng ta nhìn một nhân viên ít nói và nghĩ:“Người này không có khả năng lãnh đạo.” Chúng ta nhìn một người di dân nói tiếng Anh có giọng và nghĩ: “Người này sẽ không bao giờ hòa nhập được.” Chúng ta nhìn một người thất bại và nghĩ:“Anh ta là một kẻ thất bại.” Thay vì nhìn đó là một người thành đạt trong tương lai.
Nhưng những nhà lãnh đạo vĩ đại nhìn thấy một điều khác. Họ nhìn thấy một con người chưa hoàn tất hành trình của mình. Họ nhìn thấy tiềm năng, và đôi khi, sự lãnh đạo bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản:“Nếu như… thì sao?”
Nếu người học sinh đang gặp khó khăn này sau này trở thành một nhà khoa học vĩ đại thì sao? Như ông Albert Einstein, nghe kể ông ta học cực ngu khi còn bé. Nếu người nhân viên ít nói này trở thành một nhà lãnh đạo truyền cảm hứng thì sa. Nếu người di dân này trở thành một doanh nhân thành công thì sao? Chúng ta thấy hằng hằng sa số người Việt tỵ nạn thành công tại Hoa Kỳ.
Nếu người đã từng thất bại này chỉ đơn giản là cần thêm một cơ hội nữa thì sao? Bài học thứ hai của Lifted to Lead là: Chúng ta được hình thành bởi những người đã nâng đỡ chúng ta. Hành trình của Tiến sĩ Bean không phải là một hành trình đơn độc. Có những người đã hỗ trợ ông, khuyến khích ông, dạy dỗ ông và trao cho ông những cơ hội. Đây là một sự thật quan trọng về thành công.
Chúng ta thường chỉ nhìn thấy người đang đứng trên sân khấu. Chúng ta nhìn thấy giải thưởng, nhìn thấy chức vụ, nhìn thấy thành tựu nhưng chúng ta không phải lúc nào cũng nhìn thấy những người đang đứng phía sau người đó. Người thầy, người cố vấn. Cha mẹ, người vợ hoặc người chồng hay người bạn. Người đã gọi một cú điện thoại hay người đã động viên khi tinh thần chúng ta xuống thấp. Người đã nói:“Tôi tin bạn.” Phía sau hầu hết những người thành công đều có câu chuyện về một ai đó đã giúp nâng họ lên.
Và điều đó đưa chúng ta đến bài học thứ ba: nếu chúng ta từng được nâng đỡ, thì chúng ta cũng có trách nhiệm nâng đỡ người khác. Đây mới chính là nơi sự lãnh đạo thật sự bắt đầu. Mình nhớ khi tốt nghiệp kiến trúc thì có nói với ông bà Marco, Cayla, Pellerin, ông bà Gignac,..là không có sự giúp đỡ của ông bà thì tôi không bao giờ tốt nghiệp. Họ chỉ cười và nói nếu mày nhớ ơn chúng tôi thì sau này gặp ai đồng cảnh thì giúp họ thôi.
Lãnh đạo không đơn giản chỉ là có một chức danh, không phải là ngồi ở phía trước căn phòng, không phải là ra lệnh cho người khác phải làm gì. Lãnh đạo là sử dụng bất kỳ ảnh hưởng nào mà chúng ta có để giúp một người khác trở nên mạnh mẽ hơn.
Trong cuốn sách của ông Stefan Bean có nhắc nhở cho chúng ta là chúng ta không cần phải là một tổng giám đốc học khu, chủ tịch một công ty, phải có hàng ngàn người theo dõi trên mạng xã hội. Chúng ta có thể lãnh đạo trong gia đình, có thể lãnh đạo tại nơi làm việc, lãnh đạo trong cộng đồng. Nhiều khi chỉ cần một lời khen thay vì chỉ trích, khuyến khích đứa con học không giỏi, hay chơi thể thao kém, chỉ cần nói cố gắng, con rất giỏi thay vì chửi ngu như bò, qua nhà hàng xóm xem con người ta học giỏi còn mày thì ngu như bò.
Đôi khi, hình thức lãnh đạo mạnh mẽ nhất lại không hề kịch tính, nó rất âm thầm như một cuộc trò chuyện. Một lời khen hay một cơ hội và một chút kiên nhẫn. Đó là việc tin tưởng một người khi chính họ đang gặp khó khăn trong việc tin vào bản thân mình.
Triết lý lãnh đạo trong Lifted to Lead có thể được ghi nhớ qua từ LIFTED.
L — Listen and Learn: Lắng nghe và học hỏi.
Trước khi lãnh đạo con người, chúng ta phải hiểu họ.
I — Inspire Potential: Khơi dậy tiềm năng.
Giúp con người nhìn thấy họ có thể trở thành ai.
F — Foster Authenticity: Nuôi dưỡng sự chân thật.
Con người không cần phải trở thành một người khác để thành công. Họ cần khám phá những điểm mạnh riêng của chính mình.
T — Transform Through Hope: Thay đổi thông qua hy vọng.
Hy vọng cho con người lòng can đảm để tiếp tục.
E — Empower Through Strength: Trao quyền bằng cách phát huy sức mạnh.
Hãy xây dựng trên những gì con người có thể làm, thay vì chỉ tập trung vào những gì họ không thể làm.
Và cuối cùng:
D — Develop Others: Phát triển người khác.
Bởi vì thước đo cuối cùng của sự lãnh đạo không phải là có bao nhiêu người đi theo chúng ta mà là có bao nhiêu người trở nên mạnh mẽ hơn vì chúng ta đã từng hiện diện trong cuộc đời họ. Ý tưởng này có một ý nghĩa đặc biệt đối với mình vì khi nhìn lại cuộc đời mình, có thể nhận ra những người đã từng nâng đỡ. Có thể họ thậm chí không biết họ đã quan trọng với mình đến mức nào. Có thể họ đã cho tôi một lời khuyên, một bữa ăn trưa khi người Pháp đón giáng sinh trong khi mình bơ vơ một mình ở xứ tây trong mùa đông giá băng trong căn phòng ô-sin lạnh lẽo.
Có thể họ đã khuyến khích khi mình bắt đầu đi mua nhà cho thuê, họ đơn giản chỉ trao cho một cơ hội, bán cho căn nhà của họ. Vào thời điểm đó, họ có thể nghĩ rằng đó chỉ là một việc rất nhỏ như ông bà Betty, ông bà Sulzbach đồng ý bán cho mình mấy căn nhà của họ và cho vay lại. Nhưng đôi khi, điều nhỏ bé đối với chúng ta lại có thể vô cùng to lớn đối với một người khác.
Mình rất thích tham dự các buổi họp mặt của Toastmasters, vì mỗi lần mình lên tiếng, có rất nhiều người viết giấy khuyến khích, đưa ra những khuyết điểm của mình, cần lưu ý, giúp mình tiến bộ, sửa đổi. Một vài lời nói có thể thay đổi sự tự tin của một con người.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
