Nên ăn Hạt bơ và chất dinh dưỡng

Mình thấy mấy video nhiều người kêu là đừng bỏ hạt bơ uổng vì có nhiều chất dinh dưỡng tốt. Có người kêu ngâm rượu để xoa tay chân nếu đau,… nói chung là đủ trò khiến mình tò mò tìm tài liệu thì có đọc trên trang nhà của Viện Y Tế Quốc Gia (NIH) thì thấy có một nghiên cứu khá đặc thù nên xin tóm tắc lại đây. Ai buồn đời thì đọc rõ hơn theo đường dẫn

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9789361/

 Hạt bơ (Persea americana Mill.) là phụ phẩm chiếm 13–17% khối lượng quả bơ, thường bị loại bỏ trong ngành chế biến thực phẩm. Người ta bỏ vỏ và hạt bơ. Các nghiên cứu khoa học trong 15 năm qua đã chứng minh hạt bơ là nguồn nguyên liệu giàu dinh dưỡng và hợp chất hoạt tính sinh học đa dạng, bao gồm polysaccharide, protein, lipid, polyphenol, flavonoid, acetogenin, phytosterol và triterpenoid. 

Đây là danh sách những thức có thể làm với hạt bơ

Mình tìm cách bình dân học vụ, hệ thống hóa thành phần hóa học, các hợp chất sinh học chính cùng với các hoạt tính dược lý tiềm năng dựa trên dữ liệu in vitro, in vivo và một số nghiên cứu sơ bộ trên người. Kết quả cho thấy hạt bơ có tiềm năng ứng dụng cao trong thực phẩm chức năng, chất bảo quản tự nhiên, dược phẩm và mỹ phẩm. Tuy nhiên, cần thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn để xác nhận hiệu quả và an toàn lâu dài.

Hạt bơ, Persea americana, acetogenin, polyphenol, chống oxy hóa, kháng khuẩn, thực phẩm chức năng, phụ phẩm nông nghiệp.

Cây bơ thuộc họ Lauraceae, có nguồn gốc từ vùng Trung Mỹ và Mexico. Hiện nay, Mexico là nước sản xuất lớn nhất thế giới, theo sau là Peru, Indonesia, Colombia, Brazil, Kenya và Chile. Trong quá trình chế biến bơ thành nước sốt, dầu hoặc các sản phẩm đóng gói, hạt bơ bị loại bỏ hàng loạt, gây áp lực lên môi trường do phân hủy chậm và tiềm ẩn ô nhiễm.

Việc tái sử dụng hạt bơ không chỉ giảm thiểu chất thải mà còn tạo ra giá trị kinh tế mới. Nhiều nghiên cứu gần đây tập trung vào việc chiết xuất và đánh giá hoạt tính sinh học của hạt bơ, chuyển đổi nó từ “phế phẩm” thành “nguyên liệu quý”.

Mình cũng muốn tìm hiểu vụ này vì đến mùa là ăn bơ mệt nghỉ, mà phải quăng cái hột. Nếu có thể làm như phơi khô rồi xay nhỏ lại rồi trong năm lấy ăn chắc không bổ dọc thì bổ ngang.

Bảng 1. Thành phần hóa học cơ bản của hạt bơ (tính trên chất khô)

Thành phần	Hàm lượng	Ghi chú / Tài liệu
Carbohydrate	64,9%	Tinh bột chiếm 91,2%
Protein	7,75 – 23,0%	Biến động lớn giữa các nghiên cứu
Lipid	1,1 – 1,6%	Hàm lượng thấp nhưng giàu hoạt chất
Chất xơ thô	2,87%	-
Tro khoáng	3,82%	-
Độ ẩm	13,09%	-

Carbohydrate: Là thành phần chính, bao gồm tinh bột và các đường tự do. Hai đường C7 đặc trưng của họ Lauraceae là perseitol (12,54–88,3 mg/g) và D-mannoheptulose (10,51–63,8 mg/g), đóng vai trò dự trữ năng lượng và vận chuyển carbon trong cây. Các đường khác gồm fructose, glucose và sucrose.

Lipid: Mặc dù hàm lượng thấp, lipid hạt bơ rất đa dạng với các acid béo không no quan trọng: linoleic acid (35–38%), oleic acid (22–24%), palmitic acid (17–19%), cùng stearic, arachidic và nervonic acid. Nhóm hợp chất lipid hoạt tính bao gồm acetogenin (persin, persenone A/B/C, AcO-avocadene, avocatin).

Protein: chất đạm, hàm lượng dao động tùy theo giống và phương pháp phân tích. Protein từ hạt bơ được xem là nguồn protein thực vật bền vững, dù thành phần axit amin (chất đạm) vẫn cần nghiên cứu sâu hơn.

Vitamin và khoáng chất:

• Vitamin C: 97,8 mg/100g (rất cao)
• Vitamin A: 10 mg/100g
• Vitamin nhóm B (B1, B2, B3)
• Vitamin E: 0,12 mg/100g
• Khoáng chất: Kali, Canxi, Phospho, Sắt, Kẽm, Đồng, Natri – hỗ trợ chức năng miễn dịch, tạo máu, xương và thần kinh.

Hạt bơ chứa hàm lượng polyphenol cao, đôi khi vượt cả quả việt quất. Các nhóm hợp chất nổi bật:

• Phenolic acids: Acid caffeoylquinic, acid p-coumaroylquinic.
• Flavonoid: Catechin, epicatechin, catechin gallate.
• Proanthocyanidin: Procyanidin B1, procyanidin trimer A.
• Acetogenin: Persin, Persenone A, B, C, Persediene, AcO-avocadene – nhóm hợp chất then chốt cho hoạt tính kháng khuẩn và chống ung thư.
• Phytosterol: β-sitosterol, campesterol, stigmasterol (hỗ trợ giảm cholesterol).
• Triterpenoid: Có tác dụng chống ung thư và chống viêm.
• Tannin ngưng tụ và alkaloid (hyoscyamine, atropine, scopolamine – hàm lượng thấp).

Chống oxy hóa
Chiết xuất hạt bơ thể hiện khả năng quét mạnh các gốc tự do DPPH, ABTS, superoxide và peroxyl với EC50 ≈ 42,1 µg/mL và ORAC đạt 2012 µmol Trolox/mg. Khi bổ sung vào nhũ tương dầu-nước hoặc hamburger, bột hạt bơ giảm oxy hóa lipid lên đến 90%, cho thấy tiềm năng thay thế chất chống oxy hóa tổng hợp.

Chống viêm
Polyphenol benzotropolone glycosyl hóa trong hạt bơ ức chế mạnh sản xuất NO, iNOS, TNF-α, IL-1β trong đại thực bào RAW264.7 kích thích bởi LPS ở nồng độ thấp (5–6 µg/mL). Trong mô hình chuột viêm phù chân do carrageenan, chiết xuất methanol và nước giảm rõ rệt mức độ phù nề.

Kháng khuẩn và kháng nấm
Acetogenin làm tăng tính thấm màng tế bào vi sinh vật, gây rò rỉ nội bào và ly giải. Hiệu quả cao đối với Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, E. coli, Salmonella typhi, Listeria monocytogenes (MIC ≈ 7,8 mg/L), Candida spp., Cryptococcus neoformans (IC50 < 8 µg/mL). Một số nghiên cứu cho thấy vòng vô khuẩn lớn hơn 2–4 lần so với chất bảo quản thương mại.

 Hỗ trợ kiểm soát đường huyết và lipid

Chiết xuất hạt bơ hoạt hóa PPAR-γ, tăng nhạy cảm insulin, giảm glucose máu và LDL-cholesterol, tăng dự trữ glycogen gan. Trên chuột đái tháo đường alloxan, liều 300–600 mg/kg giảm đường huyết hơn 70% và bảo vệ cấu trúc đảo tụy.

Tiềm năng chống ung thư
Chiết xuất ức chế nhiều dòng tế bào ung thư (MCF-7, LNCaP, H1299, HepG2, HT29) với IC50 từ 19–132 µg/mL. Cơ chế bao gồm ngừng chu kỳ G0/G1, kích hoạt apoptosis qua caspase-3, PARP, p53, stress oxy hóa và rối loạn ty thể. Triterpenoid và acetogenin đóng vai trò quan trọng. Nay mới hiểu lý do tại sao mấy ông thần bà thánh trên mạng cứ rêu rao vụ này.

Bảo vệ thần kinh
Ức chế acetylcholinesterase (AChE) và butyrylcholinesterase (BChE), giúp tăng nồng độ acetylcholine, có tiềm năng hỗ trợ phòng ngừa Alzheimer và các bệnh thoái hóa thần kinh.

Ứng dụng:

• Thực phẩm chức năng: bột dinh dưỡng, trà chống oxy hóa, súp ăn liền, bánh nướng.
• Bảo quản thực phẩm: chất chống oxy hóa và kháng khuẩn tự nhiên cho thịt, dầu ăn.
• Dược phẩm và mỹ phẩm: thành phần kem dưỡng da, sản phẩm hỗ trợ chuyển hóa. Nếu mụ vợ thích làm thì nên làm vụ này bán kiếm tiền. Giúp phụ nữ trẻ đẹp mãi.
• Chăn nuôi: bổ sung khẩu phần gia súc để cải thiện chất lượng thịt. Hèn gì mấy con sóc hay coyote rất thích ăn .

An toàn: Hầu hết nghiên cứu in vivo không ghi nhận độc tính cấp tính ở liều thông thường. Tuy nhiên, persin, tannin và một số alkaloid có thể gây rối loạn tiêu hóa hoặc độc tính nếu dùng liều cao kéo dài. Không khuyến cáo sử dụng hạt bơ thô làm thực phẩm hàng ngày mà chưa qua xử lý.

Hạt bơ là minh chứng điển hình cho xu hướng kinh tế tuần hoàn: chuyển đổi phụ phẩm nông nghiệp thành nguồn nguyên liệu sinh học có giá trị cao. Với hàm lượng polyphenol, acetogenin và phytochemical phong phú, hạt bơ sở hữu nhiều hoạt tính có lợi cho sức khỏe.

Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay vẫn giới hạn ở mức in vitro và in vivo. Các hướng nghiên cứu cần ưu tiên bao gồm:

• Xác định sinh khả dụng và chuyển hóa trong cơ thể người.
• Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng.
• Phát triển phương pháp chiết xuất xanh (siêu âm, enzyme, nước subcritical).
• Đánh giá độc tính dài hạn và tương tác thuốc.

Việc khai thác bền vững hạt bơ sẽ góp phần giảm lãng phí, bảo vệ môi trường và mang lại lợi ích sức khỏe cộng đồng trong tương lai.

Để mình tìm hiểu thêm để xem nếu có thể sử dụng hạt bơ để làm kem da mặt này nọ, để kiếm tiền. Bác nào muốn làm cái này thì cho em biết. Hàng năm em cung cấp hạt cho.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

cholesterol xấu và tốt

 Tình cờ đọc bài viết của bác sĩ tim mạch người Đức Stefan Vogt, đang làm việc tại Hoa Kỳ từ 2 năm nay, ông cho biết khá ngạc nhiên khi khám cho các bệnh nhân trong độ tuổi 60 và 70 đến tái khám định kỳ. Ông nhận thấy phác đồ điều trị Cholesterol LDL của họ được kiểm soát hoàn hảo, với các xét nghiệm mỡ máu sạch sẽ. Tất cả đều đang dùng statin, chẳng hạn như Atorvastatin, Rosuvastatin và Simvastatin, có người đã dùng trên 10 năm, có người 15 năm, và một người thậm chí đã dùng 19 năm. Kinh

Động mạch với LDL oxy hoá bám vào cho thấy mỡ xấu bám vào nội mô từ từ hai bên làm giảm đường cho máu lưu thông.

Tuy nhiên, vấn đề là mặc dù chỉ số của họ tốt, nhưng điều này không phản ánh đúng tình trạng sức khỏe của họ. Ví dụ, một người đàn ông 64 tuổi phải nhờ vợ lái xe đưa đi khám vì tay ông run quá không thể cầm vô lăng. Mình đoán là vợ la quá nên sợ đến run cả người như mình bị đồng chí gái la mắng. Mặc dù chỉ số LDL của ông là 98, được coi là “hoàn hảo”, nhưng tình trạng sức khỏe của ông lại không như vậy. Chán Mớ Đời 

Một bệnh nhân khác, 71 tuổi, từng là thợ cơ khí sửa chữa động cơ diesel, giờ đây không thể mở nổi lọ thuốc đang cứu mạng mình. Mức LDL của ông là 104, một con số mà bác sĩ gọi là “xuất sắc”. Một bệnh nhân khác, 66 tuổi, nhìn tôi bốn giây khi tôi hỏi tên vợ ông. Không phải vì ông không biết, mà vì ông gặp khó khăn trong việc tìm từ ngữ. Mức LDL của ông là 91, một con số mà bác sĩ gọi là “đúng như bác sĩ mong muốn”. Mình đoán là các hệ ứng khi uống thuốc statins.

Ở Đức, bác sĩ Vogt quen nhận ra điều đang xảy ra với những bệnh nhân này ngay từ lần khám đầu tiên. Lý do ở Đức, họ đã ngừng xét nghiệm chỉ đo LDL từ mười lăm năm trước. Thay vào đó, họ đo LDL bị oxy hóa, một xét nghiệm mà bác sĩ tim mạch Mỹ không thực hiện. Sự khác biệt giữa một con số trên biểu đồ và những gì thực sự xảy ra trong động mạch của bệnh nhân là rất quan trọng.

Cholesterol LDL, thường bị hiểu lầm là có hại, thực chất lại đóng vai trò thiết yếu trong cơ thể. Nó được sản xuất có chủ đích để vận chuyển lipid quan trọng đến tế bào, đặc biệt là não, nơi nó chiếm khoảng 25% trọng lượng. Hormone cũng phụ thuộc vào LDL, và màng tế bào được cấu tạo từ nó. Do đó, LDL không phải là kẻ thù cần bị tiêu diệt. Để hôm nào mình kể lại vụ LDL rất cần thiết cho cơ thể mỗi ngày. Lý do là lá gan tạo ra chất béo đến 80% lượng chất béo cần thiết để cơ thể sử dụng mỗi ngày. Uống thuốc statins để làm lá gan tạo ít lại chất béo. Trong khi ăn uống mới tạo ra các LDL nhất là loại LDL xấu, bị oxy hoá. Cho nên chế độ dinh dưỡng rất quan trọng, chỉ cần tránh ăn nhiều tinh bột và đường.

Hôm trước, thấy một chị quen gửi video đi đám cưới Việt Nam, thấy 2 cô phù dâu gốc việt to béo kinh khủng. Giới trẻ ngày nay cứ uống trà sữa, cà phê sữa mỗi ngày mấy ly là không to thì cũng béo.

Tuy nhiên, LDL bị oxy hóa mới là mối nguy hiểm thực sự cho cơ thể chúng ta. Gần đây, chúng ta mới hiểu rõ hơn về sự tồn tại của hai loại LDL: loại cần thiết cho cơ thể và loại được coi là có hại. Cơ thể chúng ta liên tục sản sinh ra các gốc tự do do căng thẳng, thực phẩm chế biến, ô nhiễm và cả quá trình lão hóa. Trong số đó, gốc hydroxyl là nguy hiểm nhất. Khi gốc hydroxyl tấn công LDL, cấu trúc phân tử của nó bị thay đổi, dẫn đến quá trình oxy hóa. LDL bị oxy hóa này hoàn toàn khác biệt và gây ra những rủi ro sức khỏe tiềm ẩn. Mà khi bác sĩ phát giác ra thì đã muộn.

LDL oxy-hoá không trôi nổi vô hại trong máu. Thay vào đó, nó bám vào thành động mạch, kích hoạt phản ứng viêm. Hệ miễn dịch coi nó là kẻ xâm nhập và gửi bạch cầu đến tiêu diệt. Những bạch cầu này ăn các hạt LDL oxy hóa cho đến khi biến thành các tế bào bọt, mắc kẹt trong thành động mạch. Đây là khởi đầu của mảng bám, là cách cơn đau tim xảy ra. Không phải từ cholesterol như chúng ta thường được giải thích bởi truyền thông và các công ty dược phẩm mà từ cholesterol bị oxy hóa. Hai loại này khác nhau, một cần thiết và một phá hoại động mạch.

Ở Munich, Đức quốc đã là kiến thức tiêu chuẩn từ năm 2010. Mọi bác sĩ tim mạch ông ta từng làm việc đều hiểu điều này. Chúng tôi xét nghiệm LDL oxy hóa như người Mỹ xét nghiệm LDL thường. Nó là một phần của quy trình và cuộc trò chuyện với bệnh nhân.

Tuy nhiên, tại Mỹ, trong hai năm hành nghề, tôi chưa thấy một xét nghiệm mỡ máu nào gồm LDL oxy hóa. Điều này có nghĩa là bệnh nhân có thể có chỉ số “hoàn hảo”, khiến bác sĩ mỉm cười nói “tốt lắm, tiếp tục uống Lipitor” và ký toa thuốc hay gửi cho tiệm thuốc tây của mình để ghé lại lấy trước khi về nhà hay họ giao tận nhà, trong khi động mạch âm thầm tắc nghẽn vì cholesterol oxy hóa mà không ai đo lường hay không muốn đo.

Trước đây cứ nghe Cholesterol là mình sợ, cử ăn đủ trò ngay cả chất béo nhưng rồi từ từ đọc tài liệu thì lại thấy lá gan tạo ra mỗi ngày 80% chất béo cần thiết để cơ thể sử dụng. Sợ luôn cả HDL mà bác sĩ kêu là cholesterol tốt. Mình ăn bơ mỗi ngày nên HDL lên cao lắm. Thế là ngọng. Nay mới hiểu là cholesterol cần thiết, và có loại bị oxy hoá mới lo ngại. Mình xin nhắc lại là năm 1981, chỉ số được xem là cao cholesterol là từ 310 mg/dL.

1981 Baseline: A "normal" or "desirable" range extended all the way up to 310 mg/dL for older individuals.

Ông ta đã thấy mẫu hình này ở hơn ba trăm bệnh nhân Mỹ trong phòng khám của mình. Chỉ số kiểm soát tốt, nhưng tổn thương vẫn tiến triển. Không ai kết nối hai điều này vì xét nghiệm duy nhất sẽ kết nối chúng là xét nghiệm mà không bác sĩ chỉ đòi hỏi thêm phần LDL bị oxy hoá.

Có bác nào ở Đức quốc có thể nói về vụ này hay không. Mình đoán ở Pháp cũng vậy. Nếu bác nào ở âu châu thì cho em xin ý kiến. Tại vì nếu đúng như vậy thì chúng ta cần làm gì để giảm thiểu các LDL bị oxy hoá. Và nguyên nhân đưa đến LDL bị oxy hoá. Để kiểm soát vấn đề này.

Mình mò thêm tài liệu thì được biết như sau: LDL oxy hóa (ox-LDL) là cholesterol LDL "xấu" bị biến đổi bởi các gốc tự do trong máu. Khi bị oxy hóa, các phân tử này trở nên độc hại, kích hoạt phản ứng viêm và đẩy nhanh quá trình tích tụ mảng bám trong thành động mạch, dẫn đến xơ vữa động mạch và nguy cơ đột quỵ. Hiểu rõ bản chất, cách phát hiện và biện pháp hạn chế loại cholesterol có hại này sẽ giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch một cách chủ động.

Không biết vô tình hay cố ý, bác sĩ tại Hoa Kỳ không nhắc đến vụ này để các công ty dược phẩm bán thuốc. Tương tự như biếm hoạ trên cho thấy người ta cứ tưởng phụ nữ mong đợi là tìm được mối tình hữu nghị của đời họ nhưng trên thực tế, họ chỉ muốn ăn mà không bị béo phì ra. Chán Mớ Đời 

 Khi LDL bình thường đi vào thành mạch, chúng vô hại. Tuy nhiên, nếu bị oxy hóa, hệ miễn dịch sẽ nhận diện nhầm đây là "vật thể lạ" và huy động các tế bào bạch cầu đến tiêu thụ chúng. Các bạch cầu ăn quá nhiều LDL oxy hóa sẽ biến thành "tế bào bọt" (foam cells), tích tụ lại tạo thành các mảng xơ vữa khiến lòng mạch máu bị thu hẹp và xơ cứng. 

Tình trạng này chủ yếu bắt nguồn từ căng thẳng oxy hóa (oxidative stress). Sự mất cân bằng giữa các gốc tự do dư thừa và chất chống oxy hóa trong cơ thể. Các yếu tố thúc đẩy bao gồm: chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, thực phẩm chế biến sẵn và đường. Hút thuốc lá và tiếp xúc với khói thuốc. Căng thẳng kéo dài (stress). Lối sống ít vận động hoặc mắc các bệnh lý chuyển hóa (tiểu đường, kháng insulin). 

Xét nghiệm ox-LDL đo lường trực tiếp mức độ tổn thương do chất béo bị oxy hóa trong máu. Xét nghiệm này thường được thực hiện thông qua các dịch vụ xét nghiệm máu chuyên sâu (như xét nghiệm Cardio/Foundation Zoomer) để đánh giá rủi ro tim mạch tổng thể. Mức ox-LDL cao cho thấy nguy cơ viêm mạch máu và xơ vữa tăng cao, ngay cả khi mức cholesterol LDL tổng thể của chúng ta nằm trong giới hạn bình thường. 

Hạn chế tác hại và giảm lượng LDL oxy hóa bằng các phương pháp thay đổi lối sống cốt lõi:

Tăng cường chất chống oxy hóa: Ăn nhiều rau xanh, trái cây, các loại hạt và quả mọng (chứa nhiều vitamin C, E và polyphenol).

Sử dụng chất béo lành mạnh: Thay thế các loại mỡ động vật và dầu kém chất lượng bằng dầu ô liu, dầu quả bơ hay dầu dừa.

Duy trì hoạt động thể chất: Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện chuyển hóa chất béo và tăng cường hệ thống phòng thủ chống oxy hóa tự nhiên của cơ thể.

Bỏ thuốc lá và kiểm soát căng thẳng: Hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý. (Còn tiếp)

LDL-OX không được thử thường vì không thông dụng bên Hoa Kỳ . Muốn thì thử LDL-P particles, LpB và LpA .

20%-30% bị LpA cao vì di truyền mà không biết . Những người này phải giữ cho LDL dưới 50 (<50) . Tất cả lipid profile ngon lành mà cứ "trúng gió" là vì LpA cao làm lộn xộn đủ thứ .

Mình bị LpA cao nên bây giờ phải cho LDL xuống . Nhắn cho chú em đi thử: cũng dính . Con cái phải đi thử hết .

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen Nguyễn Hoàng Sơn 

Gan và Huyền Thoại “Detox”

 Gan và Huyền Thoại “Detox”

Trong thời đại hiện nay, từ “detox” xuất hiện ở khắp nơi. Từ này bị lạm dụng và thương mại hoá khắp nơi như Nước detox, Trà detox, Juice cleanse, Liver cleanse. Ôi thôi đủ trò, cứ bật truyền hình lên là thấy hay trên mạng xã hội. Hoặc thân hữu gửi email. Những quảng cáo hứa hẹn “thải độc gan”, “làm sạch cơ thể”, “đánh thức hệ thống lọc tự nhiên” xuất hiện liên tục trên mạng xã hội và trong ngành công nghiệp bảo gìn sực khoẻ trị giá hàng tỷ đô la mỗi năm. Chúng ta tin sói cổ , mua về thử một hai ngày rồi quăng đó. Lâu lâu xem lại quá date nên liệng thùng rác. Thiên hạ thi đua detox để rồi vài tháng, thậm chí vài ngày lại bỏ dỡ dang khiến các công ty, bác sĩ làm tiền như người Mỹ. Chán Mớ Đời 

Phía sau tất cả những cường điệu ấy lại tồn tại một phần sự thật sinh học rất đáng chú ý. Gan thật sự là cơ quan trung tâm trong việc xử lý chất độc của cơ thể. Không có gan, con người không thể sống quá vài ngày. Nhưng điều khoa học nói về “detox” khác rất xa với phiên bản thần bí thường thấy trong quảng cáo, bán dịch vụ hay thuốc men để làm giàu.

Người á châu thường gen khiến khi uống rượu, mặt đỏ như trương phi. Nên người tây phương, họ pha chất hoá học để người á châu không bị đỏ mặt để bán rượu. Thường thì người á châu bị đỏ mặt khi uống rượu, dễ bị đau gan. Do đó cần hạn chế uống rượu thay vì dzô dzô 100%. Lý do là khi đau thì hành vợ con, nhà cửa bán hết để chữa bệnh.

Gan không hoạt động như một phép màu huyền học. Nó hoạt động như một nhà máy hóa học cực kỳ phức tạp, nơi hàng tỷ phản ứng sinh học diễn ra liên tục mỗi giây để giữ cho máu sạch, năng lượng ổn định và cơ thể tồn tại. Hiểu đúng về gan không chỉ giúp chúng ta tránh bị cuốn vào những lời quảng cáo thiếu cơ sở, mà còn giúp nhìn rõ hơn cách cơ thể con người thật sự vận hành. Để từ đó chúng ta có thể ăn uống cẩn thận hơn theo phương chí ăn để mà sống thay vì sống để mà ăn.

Gan là trạm trung chuyển lớn nhất của Cơ Thể. Mọi thứ chúng ta ăn, uống hoặc hấp thu cuối cùng đều đi qua gan. Sau khi thức ăn được tiêu hóa trong ruột, các chất dinh dưỡng được hấp thu vào máu và đi theo tĩnh mạch cửa đến gan trước khi được phân phối tới phần còn lại của cơ thể. Tương tự như khi nước từ đường được đưa vào nhà thì có cái máy lọc nước, trước khi đi vào các đường giống dẫn nước khác trong nhà. Nói cụ thể để dễ hiểu.

Điều này có nghĩa gan là “trạm kiểm tra biên giới” của cơ thể, quyết định: chất nào được giữ lại, chất nào được chuyển hóa, chất nào cần trung hòa, và chất nào phải bị đào thải. Gan đồng thời thực hiện hàng trăm nhiệm vụ khác: điều hòa đường huyết, dự trữ glycogen, tổng hợp protein, tạo cholesterol, sản xuất mật, chuyển hóa hormone, và xử lý thuốc men mà chúng ta cứ uống như điên hay các chất bổ sung. Trong nhiều khía cạnh, gan không chỉ là một cơ quan, nó là trung tâm hậu cần sinh học của toàn bộ cơ thể.

Trong văn hóa đại chúng, “detox” thường được mô tả như: “làm sạch độc tố tích tụ trong cơ thể. Nhưng trong y học, khái niệm này cụ thể và cơ học hơn nhiều. Cơ thể liên tục tạo ra: chất thải chuyển hóa, phân tử oxy hóa, hormone cũ, sản phẩm phụ từ vi khuẩn ruột, và các chất ngoại lai từ môi trường. Gan có nhiệm vụ biến các chất đó thành dạng ít độc hơn và dễ đào thải hơn. Quá trình này chủ yếu diễn ra qua hai giai đoạn sinh hóa lớn.

Trong giai đoạn đầu tiên, gan sử dụng hệ enzyme cực kỳ nổi tiếng gọi là: Cytochrome P450. Hệ enzyme này hoạt động như một “bộ công cụ hóa học”: cắt phân tử, oxy hóa, khử, hoặc thay đổi cấu trúc của các chất lạ. Điển hình khi nhậu, rượu được chuyển thành acetaldehyde, khi uống thuốc hay chất bổ sung, thuốc được biến đổi thành dạng khác, hay uống cà phê thì chất caffeine bị phân giải, nhiều chất độc môi trường được trung hòa một phần.

Điều nghịch lý là nhiều chất sau giai đoạn này lại trở nên độc hơn tạm thời. Điều đó có nghĩa giai đoạn đầu tiên chưa phải “detox hoàn chỉnh”. Nó chỉ là bước chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo.

Sau khi bị biến đổi, các phân tử sẽ bước vào giai đoạn hai. Gan gắn chúng với các phân tử khác như: sulfate, glycine, glucuronide,hoặc glutathione. Mình chỉ mới học được Glutathione còn mấy từ kia mới lạ nên để tìm hiểu thêm. Bác nào biết thì cho em hay hoặc có tài liệu. Sulfate thì mình biết vì sử dụng ở vườn giúp trái bơ nở lớn hơn.

Mục tiêu là giảm độc tính, tăng độ tan trong nước, giúp cơ thể dễ đào thải. Sau đó thận sẽ đưa chúng ra ngoài qua nước tiểu, hoặc gan tiết chúng vào mật để thải qua phân.

Đây mới là quá trình “detox” thật sự theo nghĩa sinh học. Không phải phép màu, không phải “flush toxins” như các quảng cáo bú xua la mua mà là hóa sinh học chính xác ở cấp độ phân tử. Chớ không phải ngồi thiền định.

Một trong những phân tử quan trọng nhất trong hệ thống này là: Glutathione thường được gọi là “chất chống oxy hóa chủ lực” của cơ thể. Gan sử dụng nó để trung hòa gốc tự do, giảm stress oxy hóa, hỗ trợ giai đoạn 2 detox, bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương.

Khi cơ thể chịu áp lực kéo dài từ rượu, viêm mạn tính, béo phì, thiếu ngủ, chế độ ăn siêu chế biến, hoặc bệnh gan, mức glutathione có thể giảm. Đó là lý do nhiều nghiên cứu hiện đại quan tâm đến dinh dưỡng hỗ trợ gan, NAC, silymarin, và các cơ chế chống oxy hóa. Điều này không có nghĩa các thực phẩm bổ sung là “thần dược”. Nhưng nó cho thấy sinh học phía sau các khái niệm này không hoàn toàn bịa đặt. Dạo này thay vì xịt thuốc cho chết, mình nhổ bằng tay các cây bồ công anh để lấy rể, phơi khô để uống. Mình đọc là rể của bồ công anh rất tốt giúp lá gan thải độc. Mình có thấy Mistle nhưng đọc tài liệu thì loại trên vườn của mình không tốt lắm. Cho nên đợi hết bồ công anh rồi tính sau. Bác nào muốn hái bồ công anh to đùng thì lên vườn em, tha hồi mà hái.

Gan còn tạo ra một chất vô cùng quan trọng: Bile (mật). Đi bác sĩ thử máu hay thấy vụ này để xem gan làm việc tốt hay không. Mật giúp tiêu hóa chất béo, hấp thu vitamin tan trong dầu, và đào thải một số chất thải khỏi cơ thể. Gan sử dụng cholesterol để tạo acid mật. Cholesterol không hoàn toàn là “kẻ xấu”. Nó là nguyên liệu sinh học thiết yếu. Chúng ta biết là lá gan mỗi ngày tạo 80% cholesterol giúp cơ thể hoạt động nên khi bác sĩ bắt uống thuốc trị cao cholesterol là nhằm cản trở gan tạo ra cholesterol, khiến giảm số lượng cholesterol. Đó là cái bẩy mà chúng ta không hiểu khi thấy lượng cholesterol bình thường nên ỷ y và cứ uống rượu, ăn bú xua la mua vào. Thường chúng ta không hiểu sự hoạt động của gan nên uống bú xua la mua để giảm cholesterol nhưng lại không hiểu sự thật về cholesterol.

Cơ thể cần cholesterol để tạo hormone, xây dựng màng tế bào, tổng hợp vitamin D, và sản xuất mật. Trong khi đó, chúng ta cứ nghe là phải giảm số lượng Cholesterol. Nên nhứo năm 1981, lượng cholesterol được xem là cao từ 300- 361 nhưng vấn đề các công ty dược phẩm không thể bán thuốc nên họ phải giảm hàm lượng xuống 200 như ngày nay để chúng ta hoảng tiều uống thuốc làm giàu cho công ty dược phẩm. Vấn đề không nằm ở bản thân cholesterol, mà ở sự mất cân bằng trong toàn bộ hệ thống chuyển hóa.

Mặc dù gan thật sự xử lý độc chất, ngành bảo gìn sức khoẻ thường phóng đại điều này thành những khái niệm mơ hồ như: “gan bẩn”, “gan tắc nghẽn”, “toxin backlog”, “sluggish liver”, không biết dịch ra tiếng Việt. Phần lớn các thuật ngữ này không phải chẩn đoán y học chính thức mà do các tay tổ quảng cáo hay các lớp học hay bán thuốc bổ sung này nọ. Mình thấy nhiều bác sĩ ngày nay cứ lên YouTube để bán thuốc bổ sung. Họ giải thích đơn giản vấn đề và thề chết sống trên thân thể mụ vợ là uống thuốc bổ sung này bảo đảm 3 tháng sau là hết bệnh, hết cholesterol.

Nếu gan thật sự suy giảm nghiêm trọng chức năng: xét nghiệm máu thường bất thường, men gan tăng, bilirubin thay đổi, hoặc xuất hiện bệnh lý rõ rệt. Điều này không có nghĩa mọi người đang tưởng tượng ra triệu chứng của mình như mệt mỏi, đầy bụng, sương mù não, ngủ kém đều là trải nghiệm thật. Nhưng việc gắn tất cả vào một “lá gan tắc độc tố” thường là sự đơn giản hóa quá mức của một hệ thống sinh học phức tạp.

Nhiều người thật sự cảm thấy khỏe hơn khi: uống milk thistle, ăn kiểu Mediterranean, bỏ rượu, hoặc theo các chương trình “liver support”. Có nhiều lý do hợp lý cho điều này. Thứ nhất, họ thường giảm thực phẩm siêu chế biến, ngủ tốt hơn, uống ít rượu, giảm cân, tập thể dục nhiều hơn. Tất cả những điều đó đều cải thiện chức năng chuyển hóa và giảm áp lực lên gan. Mình thấy mấy anh bạn nghe quảng cáo uống rượu giảm cholesterol này nọ nên ngày nào cũng khui một chai uống. Nay thì sợ rượu, bác sĩ cấm uống rượu. Vấn đề là khi chúng ta nghe quảng cáo nhất là hợp với tư duy của mình: thích uống rượu.

Sự thật thì trong hạt nho có chất revesratrol, giúp cơ thể kháng oxy nên trong rượu khi họ nghiền nát hạt nho thì có chất này. Vấn đè là phải bao nhiêu chai rượu đỏ mới có đủ chất này trong khi đó độ cồn sẽ hại gan. Nếu muốn revesratrol thì họ có bán chất bổ sung rẻ nhe bèo nhưng chất bổ sung phải ăn uống cộng trừ các thứ khác mới hiệu nghiệm còn không thì chỉ tốn tiền nhưng tật vẫn còn.

Thứ hai, một số hợp chất thật sự có hoạt tính sinh học như: Milk thistle, có nghiên cứu cho thấy: khả năng chống oxy hóa, bảo vệ tế bào gan, và hỗ trợ một số bệnh gan nhẹ. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay vẫn chưa đủ mạnh để xem nó như “phương pháp chữa gan toàn diện”. Dạo này mình nhổ rể cây của Bồ Công Anh mọc hoang trong vườn mình, phơi khô để uống như trà. Nghe nói rang một chút như cà phê.

Khoa học hiện đại khá nhất quán về điều này. Những thứ giúp gan mạnh nhất không phải các “detox cleanse” đắt tiền, mà là: hạn chế rượu, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ, tập thể dục, ăn nhiều chất xơ, kiểm soát tiểu đường, và tránh viêm mạn tính kéo dài.

uống cà phê mức vừa phải lại liên quan đến nguy cơ thấp hơn của nhiều bệnh gan mạn tính. Điều này nghe ít “huyền bí” hơn rất nhiều so với quảng cáo nhưng lại có bằng chứng khoa học mạnh hơn đáng kể. Vấn đề là ngày nay, người trồng cà phê xịt thuốc sâu khá nhiều nhưng gần đây mình đọc một tài liệu về cà phê thì không đúng như các tên quảng cáo bán cà phê nói. Hôm nào rảnh mình kể vụ này. Đồng chí gái kêu uống cà phê để giúp trí nhớ này nọ, mình kêu đừng nghe họ. Bựa.

Điều kỳ diệu thật sự của gan không nằm ở các chương trình detox. Nó nằm ở khả năng phục hồi. Liver regeneration là một trong những hiện tượng đáng kinh ngạc nhất của sinh học con người. Gan có thể tái tạo mô sau tổn thương tốt hơn gần như mọi cơ quan khác trong cơ thể. Đó là lý do khi chúng ta giảm rượu, giảm cân, cải thiện giấc ngủ, và thay đổi lối sống thì có thể cải thiện xét nghiệm gan chỉ trong vài tháng. Cơ thể con người không hoàn hảo. Nhưng nó có khả năng sửa chữa phi thường nếu được giảm bớt áp lực liên tục từ môi trường hiện đại.

Gan không phải một “bộ lọc thần bí” bị nghẽn bởi “độc tố vô hình”. Nó là một cơ quan sinh học cực kỳ tinh vi, vận hành bằng hóa học, enzyme và năng lượng. Ngành chăm sóc sức khỏe thường đúng ở điểm: gan thật sự quan trọng nhưng họ thường sai ở chỗ; biến một hệ thống sinh học phức tạp thành một câu chuyện đơn giản để bán giải pháp đơn giản. Sự thật khoa học thường ít kịch tính hơn quảng cáo. Không có phép thanh tẩy thần kỳ, không có một loại viên bổ sung hay thuốc duy nhất giải quyết mọi vấn đề. Nhưng cũng không có nghĩa cơ thể bất lực. 

Gan của con người là một trong những cơ quan cực kỳ nhất từng xuất hiện trong tự nhiên, điều tốt nhất chúng ta có thể làm cho nó không phải là “detox” mà là ngừng bắt nó phải chịu quá nhiều thứ cùng một lúc như làm việc quá tải nhất là khi chúng ta về già như uống rượu, ăn nhiều. Hôm nào mình kể rõ thêm vụ gan. Đừng có xem quảng cáo hay bạn bè nói này nói nọ rồi bỏ tiền ra đi học detox thanh lọc gan này nọ. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn