Túc cầu và tài chánh (chính trị)

 Thể thao và tài chánh

Mấy ngày qua chúng ta chứng kiến vụ thẻ đỏ của cầu thủ Hoa Kỳ Balogun được tạm xếp lại để anh ta có thể thi đấu trong trận với Bỉ quốc. Nhiều người kêu là tham nhũng bú xua la mua. Trên thực tế ngày nay, thể thao là môn đẻ ra tiền và rất nhiều tiền. FIFA ký hợp đồng với nhiều thương hiệu và truyền thông để cho truyền hình trực tiếp. Các cầu thủ cũng như đội tuyển được các công ty tặng tiền để thi đấu. Nếu thi đấu tốt có thể thay đổi cuộc đời, được các câu lạc bộ lớn mướn, tiền lương cao hơn. Do đó chúng ta thấy nhiều cầu thủ chơi xấu vì tiền thưởng quá nhiều nếu thắng được vào vòng trong.

Hôm qua xem trận đấu Hoa Kỳ -Bỉ có hiệp nhất sau đó thì hết muốn coi vì thấy rõ hai đội tuyển đẳng cấp khác nhau. Hoa Kỳ đá khá hơn xưa nhưng đội tuyển Bỉ quốc là một trong những đội tuyển giỏi nhất thêm có thủ môn được xem là số một thế giới. Cho nên mấy vụ thẻ đỏ hay thẻ vàng không ăn thua vì vòng trong họ mới đá thật sự.

Điển hình khi xưa, muốn thi đấu thế vận hội, chỉ có các tuyển thủ tài tử, nghĩa là không có lương thường nhật khi chơi một môn thể thao nào. Ngày nay, tất cả các cầu thủ chuyên nghiệp đều được thi đấu ở thế vận hội, nếu không ít ai xem.

Người ta ngạc nhiên là mỗi trận đổi tuyển phải bận áo quần màu khác, lý do là  đã ký hợp đồng với các thương hiệu là trong một năm họ phải bận áo quần có thương hiệu được gắn trên áo. Và cũng để bán thêm áo quần cho người ham mộ. Áo màu đỏ cho thương hiệu giày, áo màu xanh là cho thương hiệu nào đó.

Điển hình là cầu thủ của Ba-tây Neimar, dù bị thương nhưng huấn luyện viên quốc gia phải đem anh ta theo. Mỗi trận Ba Tây đá đều có quay cảnh anh ta đứng ngồi để quảng cáo. Nghe đâu vụ này khiến đội tuyển bất bình nên không hợp sức thi đấu. Mình đọc tin tức thì như cầu thủ Ronaldo của Bồ Đào nha cũng vậy bị thẻ đỏ phật mấy trận nhưng vì thương hiệu, quảng cáo đành gạt qua một bên. Có danh sách các cầu thủ danh tiếng khác. Chán Mớ Đời 

Ai cũng muốn xem thể thao theo tinh thần thể thao ngày xưa nhưng khi tiền bạc được dính vào thì khó có thể cưỡng lại được. Vì nếu không chúng ta phải trả tiền xem đài truyền hình rất nhiều. Họ cho xem gần như miễn phí thì bù lại cần quảng cáo để có thể trả chi phí cho sự tổ chức.

Kỳ này tổ chức ở Bắc Mỹ nên chắc không lỗ vì trước đây, các nước tổ chức giải túc cầu thế giới đều lỗ nặng. FIFA kêu là sẽ đem lại du khách, khách sạn này nọ. Điển hình là Qatar kỳ trước, xứ này giàu nên xây cất các vận đồng trường nhưng thu vào không bao nhiêu. Kỳ này ở Bắc Mỹ thì tương đối không cần phải xây vận động trường mới, nhất là ở Hoa Kỳ các sân vận động có thể chứa cả 100,000 khán giả. Kỳ này thấy khán giả ngoại quốc như Hoà Lan, ở ngoài sân vận động xem truyền hình vì vé quá cao mà cũng đầy.

Giải FIFA World Cup không chỉ là sự kiện thể thao mà còn là một “cỗ máy kiếm tiền” khổng lồ, nhưng lợi ích phân bổ không đồng đều giữa FIFA, các nhà tài trợ, du lịch và quốc gia/chủ nhà. FIFA là bên hưởng lợi lớn nhất. Với World Cup 2026 (đồng tổ chức Mỹ - Canada - Mexico, 48 đội, 104 trận):Doanh thu dự kiến cho chu kỳ 2023-2026: Khoảng 11-13 tỷ USD, trong đó phần lớn từ năm 2026 (~8.9 tỷ USD).

• Quyền truyền hình/phát sóng: ~3.9 tỷ USD (chiếm tỷ lệ lớn nhất).
• Vé + dịch vụ hospitality (VIP): ~3 tỷ USD (tăng mạnh nhờ dynamic pricing, vé có thể lên hàng chục nghìn USD). Mình thấy ở Los Angeles có thể lên $91,000.
• Tài trợ (sponsorships): ~2.8 tỷ USD.
• Các nguồn khác: Licensing, merchandise…

So với Qatar 2022 (~7.5-7.6 tỷ USD), đây là mức cao kỷ lục. FIFA là tổ chức phi lợi nhuận nhưng tái đầu tư phần lớn vào phát triển bóng đá toàn cầu (prize money, hỗ trợ liên đoàn), dù vẫn giữ lợi nhuận lớn. Tiền thưởng (prize money): Tổng ~871 triệu USD (tăng mạnh), đội vô địch nhận khoảng 50-53 triệu USD.

Các quốc gia chủ nhà thường chịu chi phí khổng lồ về sân vận động, hạ tầng, an ninh, giao thông:

Brazil 2014: ~11-15 tỷ USD.

Nga 2018: ~14-16 tỷ USD.

Qatar 2022: ~200 tỷ USD (bao gồm hạ tầng tổng thể). Mà thâu về chả bao nhiêu.

2026: FIFA chi ~3.8-4 tỷ USD cho vận hành. Các thành phố chủ nhà Mỹ chịu hàng trăm triệu USD (an ninh, hỗ trợ), dù có hỗ trợ liên bang (FEMA ~625 triệu USD). Nhiều thành phố có nguy cơ lỗ (ví dụ New York dự kiến lỗ hàng chục triệu).

Nhiều nghiên cứu cho thấy lợi ích kinh tế thường bị thổi phồng, chi phí dài hạn (sân vận động “ma”) cao, trong khi lợi ích du lịch ngắn hạn. Dự báo tích cực: World Cup 2026 có thể góp 17-40 tỷ USD vào GDP Mỹ (và tổng thể Bắc Mỹ), tạo hàng trăm nghìn việc làm (du lịch, khách sạn, bán lẻ, vận tải). Du khách quốc tế tăng mạnh. Nghe nói có trên 3,5 triệu vé đã được bán.

Thực tế: Tác động thường tập trung ngắn hạn (tháng diễn ra), lợi ích lan tỏa không đều. FIFA và các công ty đa quốc gia (truyền hình, tài trợ) hưởng phần lớn. Chủ nhà có thể được lợi về hình ảnh, hạ tầng lâu dài nếu quản lý tốt (như Đức 2006), nhưng nhiều trường hợp không đạt kỳ vọng. Nếu không sử dụng lâu dài sẽ banh ta lông.

Tài trợ: Các ông lớn như Coca-Cola, McDonald’s, ngân hàng, công nghệ… chi hàng trăm triệu USD. Nên họ cần nhiều đòi hỏi như Ronaldo, Neymar,…cần phải được chơi hay bận áo có huy hiệu thương hiệu của họ. Như cầu thủ Messi, mỗi năm lên đến 185 triệu trong khi đá cho câu lạc bộ thì đâu 10% số tiền nhận hàng năm.

Rủi ro: Lạm phát, di dời dân cư, nợ công, “white elephant” (sân vận động bỏ hoang).

Xu hướng: World Cup ngày càng thương mại hóa (dynamic pricing vé, mở rộng số trận) để tối đa hóa doanh thu.

World Cup mang lại dòng tiền khổng lồ (hàng chục tỷ USD), nhưng FIFA và đối tác thương mại hưởng lợi chính, trong khi chủ nhà phải cân nhắc kỹ chi phí vs. lợi ích dài hạn. Nhiều chuyên gia kinh tế nghi ngờ giá trị “cú hích” thực sự so với đầu tư. Thường để làm đẹp mặt đẹp lòng chính phủ tổ chức chớ chả có ăn gì cả. Hoa Kỳ kỳ này làm ăn nhiều chắc chắn không lỗ vì không phải xây dựng hạ tầng cơ sở như các nước tổ chắc trước đây.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn