Vết đập xưa của hồ Xuân Hương

 Vết đập cũ xưa của hồ Xuân Hương

Lâu lắm rồi mình có thấy mấy tấm ảnh về hồ Xuân Hương Đà Lạt khi họ vét bùn sau 75. Có một tấm không ảnh khiến mình ngạc nhiên, vì hình của cái đập cũ bị nước lụt tháng 5 năm 1932 vẫn còn sau bao nhiêu năm bị nước phủ ngập.  

Tấm ảnh Thuỷ Tạ khi họ vét hồ

Khu vực người Việt và người Tàu ở phía dưới Hồ Nhỏ, sau vụ lũ lụt năm 1932 thì bị cuốn trôi nên người Pháp cho đời khu vực lên khu Hoà BÌnh.

Khu vực này nằm dưới Bưu điện, chắc được chụp trước khi nhà thờ Còn Gà được xây cất. Sau này, được thương phế binh cắm dùi

Đây tấm ảnh được chụp từ ty bưu điện xuống, thấy khu vực người Việt và người Tàu ở trước khi lũ lụt năm 1932 xảy ra. Sau này khu vực này chỉ để trồng rau

Khu thương mại Đà Lạt do người Tàu nắm giữ.

Đây là tấm ảnh chụp từ đồi sau này là Nhà Lao, chụp về hướng khách sạn Palace, thấy nhà cửa của người địa phương ở cạnh hồ Nhỏ, trước khi lũ lụt năm 1932 xảy ra. Chúng ta thấy cái đập bên tay trái từ bùng binh Thuỷ Tạ (chưa xây) nối liền qua bờ bên này, chỗ bùng binh đường Đinh Tiên Hoàng

Hình chụp khu người Việt cũ bị lũ lụt năm 1932 cuốn trôi

Mình thấy một khúc cái đập trước 1932, bị chìm khi họ xây cầu Ông Đạo

Chỗ này chụp từ trên cầu Ông Đạo về hướng biệt thự Trang Hai

Thấy con suối Cam ly nhỏ bé nhưng khi chận cái đập lại thì biến khu vực này thành cái hồ lớn

Hình cái đập trước năm 1932, từ bùng binh Thuỷ Tạ (chưa xây) đi về phía bên kia hồ, chỗ đường Đinh Tiên Hoàng. Chỗ xe bò sau này là đường Trần Quốc Toản, bên trái sau này là cây xăng Esso

Hồ Lớn (Grand Lac) trước khi cái đập bị lũ năm 1932 phá vỡ.

Tấm ảnh xưa chụp từ phía bên hồ chỗ đường Nguyễn Thái Học về phía khách sạn Palace

Tấm ảnh này mới thấy lần đầu tiên trên mạng, chỉ cái đập, không dám chắc vì lâu quá không về Đà Lạt để nhận định lại vì nhà cửa xây nhiều hơn 

Mình có kể rồi nhưng xin tóm tắc sự hình thành của hồ Xuân Hương Đà Lạt. Khi người pháp quyết định xây dựng Đà Lạt như một khu nghỉ dưỡng cho đế quốc họ ở Đồng Nam Á thì khỏi đầu họ làm hai cái đập để ngăn thành hai cái hồ mà họ gọi Hồ Lớn (grand lac) để người Pháp sử dụng cho các môn thể thao nước và hồ Nhỏ (Petit lac) dành cho người địa phương và người Việt sử dụng. Họ có xây một nhà máy nước để bơm nước vào rồi lọc trước khi đưa ra người Pháp dùng. Trước 1975, ông Cụ mình khi xưa quản lý nhà máy nước. 

Muốn làm hai cái hồ nước , họ phải xây 2 cái đập, chận con suối Cam Ly. Phía bên hồ nhỏ nơi người Việt sử dụng. Nước thì có xây dựng một khu dân cư rồi nước lũ tháng 5 năm 1932 cuốn trôi mấy nhà này đi khiến 15 người Việt chết nên nó mới dời khu người Việt lên phía Khu Hoà Bình ngày

Màu xanh là cái đập cũ được xây trước năm 1932. Sau vụ lũ lụt người Pháp không chận cái đập này nữa mà xây cái đập chắc chắn là cầu Ông Đạo sau này.

Bản đồ chỉ nhà máy nước khi xưa, với hồ đội Có

Bản đồ lấy từ Đặc Khảo Địa Dư, cho thấy phù san kéo về từ thượng nguồn của suối Cam Ly đã lấp từ từ phái khu vườn Bích Câu.

Cầu Ông Đạo khi xưa, nguyên là cái đập chận nước hồ Xuân Hương tuỳ theo mùa mưa nắng để họ xả nước.

Hồ Xuân Hương khi họ vét hồ vì phù sa kéo về dần dần làm cạn nước.

Mùa lụt tháng 5 năm 1932 đã kéo theo nhiều căn nhà ở khu vực hồ Nhỏ nơi người Việt và người hoa sinh sống, khiến 15 người Việt chết.

Hình này chụp ở Lò Gạch, tên cũ của khu đường Hoàng Diệu, vì khi xưa có lò gạch tại khu vực này.

Nhà của ông Quản Đạo, gần bùng binh ngày nay khi qua cầu Ông Đạo

Hình chụp lũ lụt khu vực người địa phương

Mình đoán là Cầu Gỗ trước khi Ông Đạo cho xây Cầu bằng xi măng cốt sắt sau này.

Cận cảnh là nhà máy nước bên cạnh hồ Đội Có, nơi thu nhận, hứng nước mưa từ đồi Cù và khu vực đường Võ Tánh chảy xuống (còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn