Chuyện bên lề giải túc cầu thế giới (2)
Vậy là giải túc cầu thế giới đang bước vào vòng bán kết, khiến nhiều đội tuyển phải khăn gói ra về. Trong đó có nhiều đội tuyển từng là vô địch thế giới như Đức quốc… đưa đến tình trạng thiên hạ lên án tiêu cực các đội tuyển. Điển hình các bình luận viên lên án đội tuyển như không còn tinh thần đấu tranh dưới màu cờ quốc gia, mất hết phẩm chất của tinh thần Đức quốc, ý nói là đội tuyển ngày nay hằm bà lằn các màu da. Gióng lên tinh thần bài trừ di dân, hồi giáo. Có cựu thủ môn quốc gia Oliver Kahn kêu cầu thủ được đem theo vợ con nên đầu óc không tập trung vào tranh tài,….
Dạo này mình thấy trên mạng xã hội đăng nhiều clip về người hồi giáo, tấn công hay bắt cóc phụ nữ này nọ qua các video an ninh. Không biết có thật hay giả khiến mình nghĩ có một tổ chức hay chương trình nhằm giúp các đảng phái cực hữu lên thay thế chính quyền hiện tại.
Có bình luận viên kêu cầu thủ đội tuyển Maroc toàn là dân sinh ra tại hải ngoại, 6 cầu thủ của đội tuyển Capo Verde, một hòn đảo nhỏ bé ở Phi Châu sinh sống tại Âu châu, nhiều nhất ở Hoà Lan…. Họ giải mả lý do một đội tuyển mà trước đây chưa ai biết đến đá ngang ngửa với đội tuyển Á Căn Đình với Leo Messi. Có một cái clip của đội tuyển Nam Hàn, cho thấy một cầu thủ lai đại hàn, quên tên, không nói được nhiều tiếng Hàn Quốc, khiến thủ quân Minh Son, che mặt cười nức nở. Hình như có hai chị em người mỹ gốc việt, thi đấu cho đội tuyển Việt Nam môn bóng chuyền ở giải á châu vừa qua.
Có một bài bình luận của một người Ý Đại Lợi khiến mình nghĩ rất tích cực về người di dân. Ông ta nói mọi việc, cuộc sống đang thay đổi nhưng chúng ta vẫn sống với tinh thần của thế kỷ 20. Hãy lấy Cape Verde làm ví dụ, đội đã chơi ngang ngửa với Argentina, và tự hỏi lý do nào một quốc gia không ai nghe đến trước đây, bổng nhiên đá như Ba-Tây. Ông ta cho rằng túc cầu của đội tuyển quốc gia không còn trùng khớp với biên giới lãnh thổ nữa: nhiều đội tuyển phát triển nhờ cộng đồng di cư và song tịch, trong khi Ý Đại Lợi vẫn bám víu vào một mô hình truyền thống hơn.
Câu hỏi làm sao mà đội tuyển Cape Verde lại mạnh đến vậy? Một quần đảo nhỏ, dân số ít, cơ sở hạ tầng bóng đá thảm hại, thế mà lại có một đội tuyển có thể đứng ngang hàng với những đội giàu có, đông dân và được trang bị tốt hơn hẳn. Câu trả lời: Cape Verde không chỉ là Cape Verde, về mặt đá banh, đó là Cape Verde cộng với cộng đồng di cư của họ. Và đây là số phận của tất cả các đội tuyển quốc gia trên thế giới, sớm hay muộn. Đội tuyển Hoa Kỳ, Gia-nã-đại là hoàn toàn của người di dân hay hậu duệ của họ. Đội tuyển Pháp chỉ có một ông tây trắng, còn là hậu duệ của người di dân.
Nghĩa là nhiều cầu thủ Cape Verde không lớn lên trên đảo mà ở các lò đào tạo châu Âu, ở ngoại ô Rotterdam, Lisbon, Paris, Brussels, London. Họ là công dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Pháp, Anh; thường có hai sổ thông hành; đôi khi sinh ra và trưởng thành ở nơi khác: nhưng họ có quyền chọn khoác áo đội tuyển Cape Verde. Quy định của FIFA là như nhau cho tất cả: cần có quốc tịch và một mối liên hệ được công nhận như sinh ra, cha mẹ, ông bà hoặc cư trú. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở luật quốc tịch của từng nước, cũng như khả năng của các liên đoàn trong việc đi tìm kiếm những cầu thủ đó. Nếu mình không lầm thì trên hiến pháp của Hà Nội ngày nay, cho rằng con cháu của những người sinh ra tại Việt Nam đều là người Việt.
Cape Verde chỉ là một ví dụ. Morocco, Algeria, Tunisia, Senegal, Ghana, Nigeria, Congo, Jamaica, Curaçao, Suriname, Albania, Kosovo: nhiều đội tuyển được xây dựng, củng cố hoặc thậm chí trở nên khả thi nhờ di cư. Với một số đội, cộng đồng di cư là phần bổ sung chất lượng; với những đội khác, đó là nền tảng chính. Không có con em của người di cư, một số đội tuyển chỉ là những đội địa phương tầm thường. Có họ, họ trở thành những đội tuyển chuyên nghiệp thực thụ, được đào tạo trong những giải đấu có tổ chức tốt nhất thế giới.
Điều này thay đổi khái niệm về đội tuyển quốc gia. Trong một thế kỷ, chúng ta nghĩ đội tuyển quốc gia là đại diện túc cầu của một lãnh thổ: những cầu thủ xuất sắc nhất sinh ra, lớn lên và được đào tạo trong biên giới đó. Ngày nay, ngày càng thường xuyên hơn, đó là đại diện của một dòng họ, của một ký ức gia đình, của một sự thuộc về được thừa hưởng. Không chỉ quan trọng nơi bạn sinh ra, mà còn nơi gia đình bạn xuất phát; không chỉ nơi bạn thi đấu, mà còn câu chuyện lịch sử nào bạn có quyền hợp pháp đòi hỏi. Điển hình họ lý của người Việt, chạy giặc, vượt biên sang đến xứ Triều Tiên. Nghe kể có ông tổng thống đại hàn có về lại quê cha đất tổ để viếng lại làng quê.
Các đội tuyển quốc gia đã ngừng hoặc sẽ ngừng là “quốc gia” theo định nghĩa thế kỷ 20: không còn là một đội gồm những công dân được sinh sản bởi một quốc gia, mà là một đội tuyển toàn cầu gồm những người đủ điều kiện: con trai, cháu trai, người nhập quốc tịch, thế hệ thứ hai và thứ ba, những bản sắc phân tán và tái hợp. Ông ta chỉ nói con trai, có lẻ vì mang tên họ. Chiếc áo thi đấu, quốc ca, dòng máu gia đình và sự cổ vũ vẫn cực kỳ mạnh mẽ, nhưng chắc chắn đây là sự kết thúc của đội tuyển quốc gia được hiểu như một bức ảnh thuần túy của một dân tộc đang cư trú.
Túc cầu hay đúng hơn là các môn thể thao đến trước chính trị: nó cho chúng ta thấy rằng các quốc gia không còn chỉ là những nơi chốn. Chúng là những mạng lưới, dòng dõi, sổ thông hành, ký ức. Và ngày càng thường xuyên hơn, là những cuộc di cư trở lại sân cỏ với một chiếc áo khác. Nếu không được quốc gia nơi mình sinh ra trọng dụng thì có thể tìm về quê cha đất tổ, điển hình cầu thủ của đội tuyển Hoa Kỳ, Folarin Balogun, gốc Nigeria, lớn lên tại Anh quốc nhưng các xứ nói trên, có nhiều cầu thủ giỏi hơn anh ta nên không được tuyển nên mới đầu quân cho Hoa Kỳ, nơi anh ta sinh ra khi bà mẹ đến New York để thăm gia đình. Điển hình các cầu thủ đánh bóng bàn của Hoa Kỳ, đa số là người Tàu di cư hay được Hoa Kỳ mời thi đấu cho đội tuyển của họ. Mình có thấy tuyển thủ bóng bàn của các nước âu châu gốc người Tàu. Trong một nước có trên 1 tỷ người mà chỉ tuyển có 2 người đi thi đấu thì số còn lại phải tìm đường ra đi kiếm cơm.
Mình quên tên nhưng có hai anh em ruột, thi đấu cho hai nước khác nhau. Họ sinh ra tại Đức quốc nhưng có người lại thích bận áo đội tuyển của que cha hơn là Đức quốc.
Còn Ý Đại Lợi thì sao? Từ 12 năm nay, đội tuyển Ý Đại Lợi không được tham dự giải túc cầu thế giới, mặc dù có một vài ông ý đen như Mario Balotelli. Người ý buồn ngồi nhà và hát bài “Italiano” được soạn ra năm họ đoạt giải vô địch thế giới 1982. Mình không có dịp chọc quê mấy anh bạn sống bên ý. Ông thần người ý đột phá tư duy, kêu sao mình không bắt chước các nước khác. Về mặt lý thuyết, Ý Đại Lợi có thể là một trong những đội tuyển có yếu tố di cư mạnh nhất thế giới, nhưng lại tiếp tục tự nghĩ mình theo kiểu truyền thống: nguồn gốc Ý (oriundi) là rất lớn (Argentina, Brazil, Uruguay, Venezuela, Mỹ, Canada, Australia, Thụy Sĩ, Đức) vì một thế kỷ di cư đã rải rác những họ tên Ý khắp nơi. Với nguyên tắc huyết thống (ius sanguinis), nhiều hậu duệ có thể xin hoặc đã có quốc tịch Ý; và nếu họ chưa bị ràng buộc với đội tuyển nào khác, họ có thể trở thành ứng viên cho Italy. Không phải khoa học viễn tưởng khi nghĩ đến một đội tuyển Azzurri với nhiều cầu thủ sinh ra ở nước ngoài. Hình như mình có đọc cách đây mấy tháng, chính phủ Ý Đại Lợi đã ra một đạo luật, cho phép con cháu hậu duệ của những người Ý Đại Lợi di cư sang các nước khác, có thể nhập tịch Ý Đại Lợi. Khi xưa Pháp quốc có một cầu thủ rất giỏi tên Michel Platini, gốc Ý Đại Lợi.
Viết tới đây mới nhớ đến cô người Mỹ lai, có mẹ gốc tàu, thi đấu thế vận hội mùa đông cho Trung Cộng khiến thiên hạ chửi bới này nọ. Người ta tập luyện biết bao nhiêu năm, tốn biết bao nhiêu tiền, thi đấu cho Trung Cộng thì có nhiều khách hàng để quảng cáo bán kiếm tiền. Thị trường á châu mạnh hơn còn thị trường mỹ thì nếu da trắng thì bán chạy hơn.
Một phần điều này đã xảy ra: từ những oriundi những năm 30 đến Sívori, Altafini, Camoranesi, cho đến Thiago Motta, Jorginho, Éder, Emerson Palmieri, Retegui. Tuy nhiên, Ý Đại Lợi luôn coi họ như những ngoại lệ, những miếng ghép tạm thời, gần như là điều đáng xấu hổ. Hình như có một số cầu thủ ngoại quốc, đá hay phải nhập tịch nước sở tại để được đá ở âu châu. Vì luật lệ chỉ cho phép 3 cầu thủ tối đa. Nay Liên Hiệp âu châu thì các cầu thủ của 28 quốc gia có thể đá cho các câu lạc bộ trong liên hiệp âu châu. Anh quốc rời Âu châu nên cầu thủ phải xin giấy tờ làm việc ở Anh quốc. Italy chưa bao giờ xây dựng một chính sách hệ thống với cộng đồng di cư bóng đá. Và có lẽ vì tự hào, vì quán tính, hoặc vì môn túc cầu Ý Đại Lợi đã sống quá lâu nhờ thành tích cũ, nên chưa bao giờ thực sự tìm kiếm người Ý ở nước ngoài như Morocco, Cape Verde hay Algeria làm với cộng đồng của họ.
Một mặt, Ý Đại Lợi có thể tuyển chọn trong hàng triệu hậu duệ của người di cư, mặt khác lại khó khăn trong việc hội nhập về mặt thể thao ngay cả với nhiều cậu bé sinh ra hoặc lớn lên ở đây từ gia đình di dân, những người có thể nói tiếng Ý, được đào tạo trong các lò của chúng ta, nhưng lại muộn màng trong việc có quốc tịch. Mario Balotelli là trường hợp đặc biệt.
Tương lai của đội tuyển Azzurri, các cầu thủ Ý Đại Lợi thường hay bận áo màu xanh, nên họ đội tuyển là Azzurri, có thể đi theo hai hướng. Hoặc Italy vẫn bám víu vào ý niệm đội tuyển tự sinh thế kỷ 20 (với hy vọng lò đào tạo nội địa sẽ lại sinh sản đủ tài năng), hoặc chấp nhận rằng bản sắc túc cầu hay các môn thể thao của mình, giống như bản sắc thực của đất nước, nay đã rộng lớn hơn, phức tạp hơn, ít lãnh thổ hơn.
Điều đó sẽ hơi giống một đội tuyển “lính đánh thuê”, không phải mười một sổ thông hành nhặt nhạnh vội vã, mà là một mạng lưới Ý toàn cầu: con em của người di cư, những cậu bé lớn lên ở đây, những sự thuộc về kép, những câu chuyện gia đình khác nhau. Gần đây chính phủ Ý Đại Lợi đã ra luật các người gốc Ý Đại Lợi ở xứ khác có thể xin nhập tịch Ý Đại Lợi.
Đọc bài của ông thần người ý giúp mình có cái nhìn rộng hơn về mang áo tuyển thủ quốc gia. Nhớ năm 1994, khi Hoa Kỳ tổ chức giải vô địch túc cầu thế giới lần đầu tiên. Họ phải gấp rút tìm các cầu thủ người Mỹ biết đá banh, gom lại thành một đội banh. Đa số người Mỹ chưa bao giờ nghe đến môn túc cầu. Nhưng từ đó, người Mỹ bắt đầu cho con em họ đá banh. Trình độ thì chưa bằng các đội tuyển phi châu, âu châu. Lúc đầu cũng đi kiếm càu thủ ở Đức quốc, để đá cho hội tuyển nhưng không khá hơn nhưng từ từ hệ thống đào tạo cầu thủ từ bé đến học đường đã giúp cho Hoa Kỳ có nhiều cầu thủ đá cho các câu lạc bộ âu châu và bắc mỹ.
Nói đến phi châu, nhớ dạo cựu cầu thủ Pháp quốc là ông Guillou, sau khi giải nghệ thì làm huấn luyện viên. Ông ta qua phi châu chơi và đột phá tư duy, tại sao không mở trường đào tạo cầu thủ ở phi châu, đem về pháp thi đấu để câu khán giả gốc phi châu. Từ đó mới có những cầu thủ như Roger Milla, đến từ phi châu,… (còn tiếp)
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét