Phản lực cơ F5 rớt xuống hồ Xuân Hương
Dạo này thấy ông thần nào hỏi dân Đà Lạt xưa có nhớ vụ F5 rớt xuống hồ Xuân Hương Đà Lạt khiến thiên hạ như nằm Coma bổng nhiên nhớ lại vụ chiếc phản lực cơ F5 do thiếu uý không quân Đặng Minh Toàn, gốc ấp Ánh Sáng lái và tử nạn trên hồ Xuân Hương. Nếu mình không lầm ông Toàn này có bà Mợ là em của ông photo Đại Việt đường Minh Mạng hay ông Tư Quỳnh, tiệm vàng ở đường Tăng Bạt Hổ thì phải. Sau này ông Tư Quỳnh bán lại cho ông Lung ở đường Tăng Bạt Hổ. Ông bà Lung là sui gia với bố mẹ mình.
Vấn đề là trí nhớ nhiều người hơi bị lộn xộn sau 52 năm nên mình xin phép ghi lại dù đã có kể rồi. Mình có vào trang nhà của Không quân Việt Nam Cộng Hoà (hoiquanphidung) để đọc thêm các chi tiết của họ kể về vụ này nên ghi lại cho rõ hơn.
Mình mò trên mạng thì họ không biết rõ ngày chắc chắn khi chiếc phản lực cơ F-5A lâm nạn tại Đà Lạt. Aviation safety network nói là ngày 23/3/1974 như có thể xê xích vài ngày vì báo cáo thời đó có thể chậm. Nhất là giờ Việt Nam đi sớm hơn giờ Hoa Kỳ. Khi họ báo cáo thì có lẻ đã trễ 13 tiếng. Có nơi nói là ngày 23/2/1974 nên không biết đích xác ngày nào. Chắc ăn nhất ai quen với gia đình thiếu uý Đặng Minh Toàn tử nạn ngày đó thì biết ngày giỗ của ông, hay những nạn nhân chết theo khi có mặt tại khu vực cầu Ông Đạo sáng hôm ấy thì cho mình biết để bổ túc.
Mình nhận tin của cháu ruột của ông Toàn như sau: “Tôi là cháu ông thiếu uý Đặng Minh Toàn , ông mất ngày 23.3 1974 , nhằm ngày 30.2 giáp dần , hưởng dương 29 tuổi .
Năm đó ông đã có vợ , và 1 con gái .”
Mình đọc tài liệu thì được biết phản lực cơ F-5A mà thiếu uý Toàn lái và lâm nạn có vấn đề về kỹ thuật, có rất nhiều F-5 bị tai nạn không phải bị kẻ thù bắn hạ. Xem hồ sơ Aviation Safety Network. Cho nên những giải thích mà dân Đà Lạt kể cần phải kiểm chứng lại như là bay lượn để chào vị hôn thê hay chào mẹ của thiếu uý Toàn này nọ. Có thể máy bay bị trục trặc nên ông ta bay xuống hồ Xuân Hương để tránh bay vào thành phố. Có người kể là thấy nhà chức trách trên sân cù, moi chi trong động cơ nên đoán là gỡ cái hộp đen, mỗi chiếc máy bay đều có hộp này để khi người ta thì lấy các dữ liệu được ghi suốt chuyến bay. Nghe nói hộp đen này có khả năng chống lửa rất cao.
Mình nhớ hôm ấy lúc ấy ra chơi tại trường Văn Học. Thường học từ 8:00 giờ sáng đến 9:50 giờ rồi có 15 hay 20 phút ra chơi. Sau phần lên đồi Quan Thuế để xả xú bắp vì nhà vệ sinh Văn Học khó bước vào. Mình và mấy tên học chung trở lại sân trường, đợi vào lớp. Mình đang đứng đấu láo với anh bạn học chung lớp Trần Thiện Tân trên sân trường. Trường Văn Học ở đường Hoàng Diệu toạ lạc trên đồi cao, sau lưng là ty quan thuế nên khi đứng đây có thể thấy từ khu vực đường Hai Bà Trưng, trường Việt Anh, và 1 phần khu vực đường Cường Để vì bị che khuất bởi đồi cao trên khu vực đường Thủ Khoa Huân, nhưng có thể thấy khu vực Abattoir. Ông thần Trần Thiện Tân thuộc loại ăn đặc sản Quảng Trị nên sau đó cả tuần lễ hắn có tài kể chuyện nên thêm mắm thêm muối, như đang ở ngay cầu Ông Đạo, dù lúc đó đang đứng với mình trên sân trường, nhìn thấy máy bay qua các bụi dã quỳ bên ngoài hàng rào bằng tôn của trường Văn Học.
Bổng nhiên nghe tiếng phản lực cơ từ phía khu vực Cam Ly rồi thấy bóng chiếc phản lực cơ bay cái vèo phía đường Cường Để, về hướng hồ Xuân Hương. Rồi thấy cụm khói như thời Mậu Thân mà mình chứng kiến trên Cây Số 4 bị bỏ bom Napalm từ nhà mình. Mình và Trần Thiện Tân mặt mày xanh như đít nhái khi thấy cụm khói đen bốc lên về phía đường Cường Để rồi chấn động và nghe tiếng nổ rất to. Mình đoán chắc không có bom đem theo chớ nếu không thì mệt. Có thể đã đi hành quân bỏ bom đâu đó rồi bị bắn nên bay ra hồ Xuân Hương. Mình mới hỏi lại anh bạn học xưa Đinh Anh quốc, thì anh ta cũng xác nhận là lúc ra chơi, chiều đó anh ta chạy ra cầu Ông Đạo.
Chiều hôm đó Cái Bớt Một THời chạy sang nhà mình kể là có nhiều người có mặt gần cầu Ông Đạo như ông bán xắp xắp hay bán kẹo kéo bay xuống hồ khiến mình thất kinh. Nên sau đó có chạy ra xem thì thấy người ta bắt đầu lập bàn thờ để tang mấy người chết. Hình như người Việt kỵ đem xác người chết ngoài đường về làm tang lễ ở nhà nên mấy người này được gia đình liệm hòm ngoài bờ Hồ. Đó là lần đầu tiên mình thấy nhiều đám tang cùng một lúc tại Đà Lạt. Còn sau Mậu Thân khi Biệt Động Quân bị Việt Cộng bắn chết đâu 20 mạng tại Cam Ly thì có thấy gia đình mấy người lính chết lên nhà xác nhận xác. Kinh
Vấn đề là nguyên nhân chính vụ rớt máy bay này được nhiều người nói bú xua la mua nên chả biết đâu mà lần. Thời đó chiến tranh nên có thể Việt Cộng nằm vùng tung tin bậy, phía Việt Nam Cộng Hoà cũng tung tin khác để trấn an dư luận nên chỉ có thiếu uý Đặng Minh Toàn là biết rõ. Mình nghe thiên hạ đồn là ông Toàn có nói với con nít trong xóm là khi tụi bây thấy máy F5 bay trên xóm là tao đó. Thật ra dạo đó người Việt ít có ai lái F5 lắm, Skyraider hay trực thăng thì nhiều. Đọc tài liệu thì họ nói F-5A hay F-5E Tiger II, mang số hiệu Bạch Ưng 02 nên mình không rành lắm vụ kỹ thuật khác nhau ra sao. Hoa Kỳ mới giao cho không lực Việt Nam Cộng Hoà có 4 chiếc trước đo 10 ngày.
Lần đó mình bắt đầu hết tin tưởng đài BBC vì tối hôm đó nghe đài BBC, thấy họ tường thuật bú xua la mua, không như mọi chuyện xảy ra tại Đà Lạt hôm đó. Mình thấy ông cụ mình hay nghe đài BBC mỗi tối từ tết Mậu Thân có lẻ bớt tuyên truyền hơn đài Sàigòn hay đài quân đội. Lâu lâu ông cụ nghe đài Sàigòn xong lại kêu lính chết nhiều lắm mà cứ kêu quân ta vô sự.
Có người nói là ông Toàn có người yêu hay hôn thê chi đó ở Ấp Ánh Sáng nên bay về chào hôn thê. Có tài liệu nói là cánh máy bay dính vào sợi neo/ cột truyền tin gì đó nên nổ tung. Mình nhớ xung quanh khu vực cầu Ông Đạo không có trụ điện hay cột truyền tin gì cả ngoại trừ trên đường Yersin, đối diện nhà thờ Con Gà có ty bưu điện, có thể có cột truyền tin. Cho nên tin này thấy cũng không nên tin lắm.
Lúc mình chạy lên đời Cù, thì có thấy cái đầu máy của phản lực cơ nổ bay lên đó. Hình như họ cũng dăng kẽm gai rào lại. Nghe họ nói có vớt mấy người đi ngang cầu lúc đó bị sức hút của phi cơ nên bay xuống hồ luôn. Chết luôn. Thấy cũng hơi lạ vì trên cầu Ông Đạo có hàng rào chắn bằng sắt để tránh bộ hành lọt xuống hồ. Người Việt mình hay ăn đặc sản Quảng Trị nên…. Như có người kêu là thứ 7 đang ngồi quán Hạnh Tâm này nọ. Thấy như con chim đa đa bay xa.
Mình có ra xem hồ nhưng không nhớ rõ chi tiết như thiên hạ kêu tiệm Hạnh Tâm, hồ bị ô nhiễm vì xăng nhớt này nọ. Chỉ nhớ có mấy bàn thờ người chết nhang khói rùng mình rồi. Còn người nhái vớt thi thể thì không nhớ lắm vì ra có chút vì phải học bài thi tú tài năm ấy. Mình nhớ dạo ấy có lục bình trôi dưới cầu Ông Đạo rất nhiều và có lính gác để phòng hờ Việt Cộng đặt mìn vì có lần đi ngang qua cầu thấy ông lính chỉa súng bắn tùm lum dưới hồ nơi mấy đám lục bình trôi. Sợ Việt Cộng nằm vùng bơi đến đặt mìn.
Đọc trên trang của Hội Quán Phi Dũng, có cô nào tên Hạnh, cư dân Ấp Ánh Sáng kể là đang tắm cho con rồi nghe tiếng nổ rầm trời. Cái này thì cộng nhận từ trường Văn Học mà mình còn nghe nổ cái đùng rất lớn thì ai ở khu Ấp ÁnH Sáng chắc là nghe to hơn. Con cô khóc như mưa bay Đà Lạt. Rồi sau đó người nhà đi chợ về kêu máy bay rớt ở hồ, cảnh sát chận hết đường đi. Sau đó cô ta chạy ra đường Cộng Hoà và Võ Tánh thì mình thấy không đúng lắm. Vì đường Cộng Hoà là từ chỗ bùng binh cây xăng Exxo, Palace, nhà hàng Đào NGuyên chạy dọc sân vận động đến am Sohier. Còn đường chỗ cầu Ông Đạo đến bùng binh Đinh Tiên Hoàng và Võ Tánh là đường Nguyễn Thái Học. Bà ta kêu thấy ngón tay, lòi ruột đủ trò, mình đoán chắc tưởng tượng thêm cho có hương vị người yêu của lính.
Ngoài ra Đà Lạt có thêm mấy vụ rớt máy bay trực thăng như chiếc nằm ngay dốc Lê Đại Hành và đường vô chợ. Vụ này mình chỉ biết sau này khi đọc tài liệu của người Mỹ tại Việt Nam. Mình có hỏi thiếu tá Lê Xuân Phong, đại đội 302 trinh sát xưa ở Đà Lạt thì anh ta nói là chiếc máy bay đó mới bốc anh ta và lính đi trinh sát về, lính đưa xe ra bờ hồ, đón anh về căn cứ trong khi chiếc máy bay này do phi công mỹ lái, bay vòng vòng lượn ở khách sạn Modern, nơi lính mỹ mướn ở, có mấy con điếm trong đó nên lạng quạng dính dây điện chỗ khu vực đó. Mình có đọc bài tường trình điều tra vụ này. Người Mỹ chỉ ghi có 2 người bị thương chớ không chết như nhiều người Đà Lạt xưa kể. Mình có kể vụ này rồi và cho đường dẫn cho bài tường trình điều tra của người Mỹ. Tìm trên bờ lốc có đường dẫn.
Chao Kinh: Thanks for posting photo and message. I flew helicopters with the 92nd Assault Helicopter Company (AHC). I flew missions to Dalat many times between March, 1968 and March, 1969. Helicopter tail number 476 was not in the 92nd AHC. Maybe it came from the 192nd AHC in Phan Thiet or the 155th AHC in Ban Me Thuot. ?? I think the full tail number was 67-17476. If this photo shows the helicopter in Nguyen Thi Minh Khai Street in front of Cho Dalat, is the market behind the photographer? Is that the "Modern Hotel" in the background?
Information on U.S. Army helicopter UH-1H tail number 67-17476
The Army purchased this helicopter 0568
Total flight hours at this point: 00001980
Date: 02/18/1970
Accident case number: 700218301 Total loss or fatality Accident
Unit: 192 AHC
The station for this helicopter was Phan Thiet in South Vietnam
Number killed in accident = 0 . . Injured = 7 . . Passengers = 3
costing 244345
Original source(s) and document(s) from which the incident was created or updated: Defense Intelligence Agency Helicopter Loss database. Army Aviation Safety Center database. Also: OPERA (Operations Report. )
Loss to Inventory
Crew Members:
AC W1 WILLIAMS RL
P W1 COLLINS JM
CE E4 FREEL JC
G E4 FENSKY SS
Passengers:
E3 JL BAKER, PAX, D; E5 HD ELSEA, PAX, D; E4 AL CARR, PAX, D;
Accident Summary:
ON 13 FEB 70, ARMY AIRCRAFT UH-1H SN 67-17476 ASSIGNED TO THE 192D AV CO (A') DEPARTED PHAN THEIT. RVN FOR DALAT, RVN TO WORK FOR "C" COMPANY, 75TH RANGERS WHO WERE WORKING OUT OF CAMLY AAF AND WAS TO REMAIN THER FOR AN EXTENDED PERIOD OF TIME. ON THE AFTERNOON OF 18 FEB 70, WO1 ROBERT L. WILLIAMS, THE AIRCRAFT COMMANDER,AND THE CREW PICKED UP FIVE RANGERS. THEY WERE THEN GOING TO THE SOUTHWEST OF DALAT, RVN TO CONDUCT A VISUAL RECONNAISSANCE FOR THE PURPOSE OF LOCATING LANDING ZONES FOR LATER TEAM INSERTS. AT 1308 HOURS CAMLY TOWER GAVE AIRCRAFT 67-17476 CLEARANCE TO DEPART FROM RUNWAY 10R. WO1 WILLIAMS, DOING ALL OF THE FLYING, MADE A STRAIGHT OUT, LOW LEVEL DEPARTURE. HE LATER ASKED FOR CLEARANCE FOR A RIGHT BREAK AND FREQUENCY CHANGE WHICH WAS GRANTED. HE THEN MADE A RIGH TURN FOLLOWED BY A LEFT DESCENDING TURN. HIS FLIGHT PATH WAS THEN A LOW PASS OVER THE MARKET AREA AND THE MODERN HOTEL IN THE CITY OF DALST, RVN. REALIZING HIS LOW ALTITUDE WO1 WILLIAMS APPLIED POWER AND FLARED THE AIRCRAFT TO CLIMB OVER ELECTRIC WIRES AND OTHER OBSTACLES IN HIS FLIGHT PATH. HE ALSO INCREASED HIS GOVERNOR INCREASE-DECREASE BUTTON BECAUSE AT ONE GLANCE AT THE INSTRUMENT PANEL HE FELT HE HAD 6400 RPM INSTEAD OF 6600 RPM. WITH THE AIRCRAFT IN A TAIL LOW SLIGHT LEFT BANK ATTITUDE, IT STRUCK A STREET LIGHT POLE (HB 73). THE POLE MADE A HOLE AFT OF THE SYNCHRONIZE ELEVATOR AND CONTINUED TO SCRAPE UP THE VERTICAL PORTION OF THE TAIL. AS IT DID ONE TAIL ROTOR BLADE ALSO HIT THE POLE. THE SUDDEN STOPAGE OF THE TAIL ROTOR BLADE PROBABLY CAUSED THE DRIVE SHAFT BETWEEN THE 42 DEG AND 90 DEG GEAR BOXES TO FAIL TORSION WISE. THE TAIL ROTOR HEAD WAS TORN OFF THE 90 DEG GEAR BOX AND THE 90 DEG GEAR BOX WAS TORN FROM THE AIRCRAFT. THUS THE AIRCRAFT STARTED SPINNING TO THE RIGHT. PROBABLY DUE TO THE INITIAL LEFT BANK BEFORE HITTING THE POLE THE FLIGHT OF THE AIRCRAFT WAS CHANGED ENOUGHT TO KEEP IT FROM HITTING THE BUILDING THAT WAS IN FRONT OF IT TO THE SOUTHWEST FLIGHT PATH ESTABLISHED WHEN COMING OVER THE MODERN HOTEL. THE AIRCRAFT CONTINUED SPINNING 4 TO 6 360 DEG CLOCKWISE TURNS BEFORE COMING TO REST HEADING IN THE GENERAL DIRECTION OF WEST. ON IMPACT THE AIRCRAFT LANDED AGAINST A CONCRETE EMBANKMENT IN A LEVEL ATTITUDE. THE NOSE OF THE AIRCRAFT WAS PROBABLY THE FIRST PART TO IMPACT AND POSSIBLY A LITTLE RIGHT LOW. IT IS NOT CERTAIN WHETHER THE AIRCRAFT BOUNCED AFTER INITIAL IMPACT BUT IT CAME TO REST FLAT WITH THE TERRAIN. ONE OF THE MAIN ROTOR BLADES STRUCK THE CONCRETE EMBANKMENT ON THE RIGHT SIDE CAUSING THE BLADE TO BREAK INTO 4 OR MORE MAIN PIECES OF APPROXIMATELY 5 FEET IN LENGTH. THIS SUDDEN STOPPAGE OF THE MAIN ROTOR BLADE ALSO CAUSED THE ENGINE TO MOVE REARWARD ABOUT A FOOT WHEN THE TRANSMISSION WAS TORN FROM ITS MOUNTS IN THE AIRCRAFT. THREE PASSENGERS WERE THROWN OUT UPON IMPACT. TWO OF THEM WERE DRAGGED AWAY FROM THE AIRCRAFT DUE TO BEING UNCONSCIOUS FOR A SHORT PERIOD OF TIME. THE AIRCRAFT COMMANDER WAS ALSO UNCONSCIOUS AND WAS REMOVED BY WITNESSES OF THE ACCIDENT. THE AIRCRAFT ENGINE, WHICH CONTINUED TO RUN AFTER IMPACT AND WAS SHHT OFF AFTER EVERYONE WAS REMOVED FROM THE AIRCRAFT BY THE CREW CHIEF ON THE GROUND WHO WITNESSED THE ACCIDENT.\\
Còn vụ trực thăng bị nằm vùng đánh cắp rồi bay đến vùng Việt Cộng đóng thì mình cũng có kể rồi. Theo thiếu tá Lê Xuân Phong kể lại là khi nghe trực thăng bị đánh cắp, anh ta có hỏi các cố vấn mỹ như Al Cornett là tại sao mình không đi trinh sát để tìm cách lấy về hay cho nổ thì mấy ông cố vấn biệt kích mỹ kêu là chiếc máy bay đó đang nằm ở Cam Ranh hay Nha Trang. Người Mỹ thấy mấy ông phi công Việt Nam lái máy bay tốn xăng để đi thăm gái nên buồn đời lấy trực thăng bay về căn cứ ở Cam Ranh đậu. Hình như thiếu tá Nghĩa bị tù vụ đó. Không biết sau 75 có bị Việt Cộng cho đi tù hay không. Còn ông thần nằm vùng chắc bựa tin cho vui để tuyền truyền vì nếu có công đánh cắp trực thăng thì sau 75, đời ông ta khá lắm rồi. Nghe nói ông ta làm du lịch chi đó.
Mình có đọc báo Hà Nội nói về vụ này, nhưng thấy những gì họ kể không có lý lắm. Như họ chở chiếc máy bay này ra Bắc qua đường mòn hồ chí minh. Dạo ấy đọc tài liệu của Hà Nội thì họ chở khí tài như xe tăng từ liên sô hay Trung Cộng đến cảng Sihanoukville rồi chở đến biên giới Miên- Việt Nam Cộng Hoà. Nên vụ chở máy bay trực thăng về Hà Nội thì hơi lạ vì trực thăng bị bắn rơi rất nhiều tại các vùng bị Việt Cộng chiếm đóng. Xem tài liệu của cựu chiến binh Hoa Kỳ dưới đây, có đến 5,607 trực thăng bị bắn hạ hay bị tai nạn tại chiến trường Việt Nam. Do đó mình tin vụ ông Al Cornett, lực lượng đặc biệt của Hoa Kỳ cho biết là CIA của Hoa Kỳ đã lái chiếc này xuống Cam Ranh hay Nha Trang.
- Total Served: Roughly 11,800 to 12,000 U.S. helicopters served in the conflict.
- Total Lost: 5,607 is the most cited number, with about 42% to 50% of the total deployed fleet lost to both enemy fire and operational accidents.
- Key Model Losses: Over 3,000 UH-1 Hueys were destroyed, with estimates for total Huey losses around 3,300.
- Casualties: 2,165 helicopter pilots and 2,712 crew members were killed in action. [1, 2, 3, 4, 5, 6]
Một chiếc trực thăng khác rơi tại hồ ngay trước nhà hàng Thuỷ Tạ, mình có đi coi thấy người Mỹ lặn vớt nhưng cũng không thấy khi họ câu lên được. Chỉ nhớ ban đêm, đèn đuốc của người Mỹ để sáng rực. Họ chỉ cho thiên hạ đứng ngoài đường chỗ bùng binh Thuỷ Tạ. Có người kể với mình là khi chiếc trực thăng bị rơi thì quân trấn đến khách sạn Palace, niêm phong phòng của ai ngụ tại đây và hành khách của chuyến bay đó. Có người nói là hai ông phi công người Việt lái máy bay từ giả người em gái Đà Lạt má hồng rồi bay 5 phút lại về chốn cũ, trời tối đụng cột thu lôi của Thuỷ Tạ nên đi thăm hà bá. Đó là dân Đà Lạt kể hay bựa thêm. Mình chỉ nhớ có vụ này rồi đi xem đứng ngoài đường nhìn vào.
Ngoài ra có vụ máy bay bà già L-19 rớt trên gần đồi cù nhưng mình nhỏ quá, dạo ấy chưa có xe gắn máy để chạy lên đó. Có mấy vụ máy bay hàng không Việt Nam bị không tặc từ Đà NẴng vào Đà Lạt…. Hôm nào buồn đời sẽ kể lại.
Thiếu úy Toàn ở cùng phi đoàn với tôi.
Tin tức truyền miệng không chính xác như sự thật.
Người lead phi tuần nầy là Duy, bị phạt giáng chức xuống trung sỉ và loại ra bộ binh.
Chuyện xảy ra đả lâu và không có gì tốt đẹp .
Tôi không muốn nhắc lại.
Hình Toàn mặc áo bay đen.
Hàng đứng thư5 tử trái qua phải ., đứng sát cạnh bảng F5 Thiên Ưng 536.
Duy là người ngồi đầu đêm từ trái qua phải, ngay trước mặt của Toàn….
Tôi là cháu ông thiếu uý Đặng Minh Toàn , ông mất ngày 23.3 1974 , nhằm ngày 30.2 giáp dần , hưởng dương 29 tuổi .
Năm đó ông đã có vợ , và 1 con gái .
Mẹ ông ( tức bà nội tôi ) lúc đó sinh sống tại ấp Ánh Sáng .
Ban ke chinh xacnam naytren 80tuoi roi
Hồi đó ba tui lái xe ambulance của trung tâm yểm trợ tiếp vận tỉnh Tuyên Đức có chở mấy ông máy bay trực thăng bị rơi xuống hồ,về nhà nghe ông già kể lại cũng thấy ớn-còn vụ máy bay phản lực rơi chắc chắn là vào mùa hè tháng 4 hoặc 5 gì đó,vì tui học hè trường Việt Anh có ra hồ coi vớt xác hình như anh phi công vớt được cánh tay,bỏ vô cái hòm đặt trên đường
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
