Tu thân Tề già
“Khi bạn nhìn vào vực thẳm, vực thẳm cũng nhìn vào bạn.” (Quand tu regardes dans l'abîme, l'abîme regarde en toi.") Nietzsche.
Có một tên bạn ở paris nói câu này mà hắn đọc ở đâu, kêu mình nên đọc ông thần này nhưng mình mượn về đọc được 1 trang là ngủ mất tiêu. Cái tính nông dân ngu lâu dốt bền nên càng theo thời gian, mình càng nhận ra nó đúng đến nổi không cần chỉnh. Nay ở tuổi 7 bó thấy quá đúng. Khi xưa mình hay cãi với tây đầm, qua mỹ thì cãi với mỹ nhưng rồi từ từ thấy Chán Mớ Đời. Nên từ đó ai chửi mình cũng lặng thinh, ai khen cũng không để ý lắm, sợ cái tôi bay quá ngọn cây bơ. Chợt nhớ người xưa hay nói Tu Thân Tề gia trồng bơ tưới nước bán cho thiên hạ. Nên mình làm vườn cho hết nổi buồn cô lựu.
Ai đó nói với mình đừng bao giờ cãi nhau với con lợn. Thắng hay thua đều bị dính bùn nên mình không bao giờ cãi nhau với thiên hạ trên mạng hay ngoài đời. Chỉ đối chọi hay đối thoại với đồng chí gái. Có một cái bẫy mà gần như tất cả những người thông minh, những người nhìn thấy sự vận hành sai lệch của thế giới đều rơi vào. Ngày nay các mạng xã hội là phòng thí nghiệm hoàn hảo cho điều đó.
Khi các người thông minh nhìn thấy một hệ thống không hoạt động, họ lên tiếng, tức giận. Họ kêu gọi, chỉ trích và rồi, từng chút một, không hề nhận ra, cả cuộc đời họ trở thành việc tố cáo. Điển hình thượng nghị sĩ Bernie Sanders của tiểu bang Vermont, cả đời ông ta đấu tranh, chống đối chính phủ Hoa Kỳ bất chấp dân chủ hay cộng hoà, từ từ ông ta trở thành chuyên gia chỉ trích và có tài sản ròng trên 8 triệu đô la dù chưa bao giờ đi làm. Nhưng cứ mở miệng là ông ta chia vẹt-bờ, đánh thuế mấy thằng nhà giàu. Cử tri rất vui mỗi 4 năm lại bỏ phiếu cho ông ta từ mấy chục năm nay.
Có một ông người nga, từng ở tù dưới Puchin, nay được thả. Ông ta kể ở âu châu, đi xe lửa 2 tiếng đồng hồ là có thể đến một nước khác trong khi ông ta đi tù, phải ngồi xe lửa đến 7 ngày mới đến trại cải tạo. 90% người nga chưa bao giờ rời khỏi đất Liên Xô trước đây. Mình đoán dân mỹ tương tự. Ông ta kể có anh bạn kể là sáng thức dậy nghe đài hay truyền hình hoặc đọc báo là thấy bọn tây phương đang muốn tấn công Nga như thời Đức quốc xã. Vào sở thì nghe ông sếp, đồng nghiệp cũng nói chuyện này nên từ từ ông ta tự hỏi ông ta có điên không vì nghĩ ngược lại. Họ bị tẩy não bởi tuyên truyền cộng sản trước đây nay được chế độ Puchin sử dụng một cách tinh vi hơn. 3 chiều.
Tương tự chúng ta ở phương tây cũng dính vào trường hợp này nhưng tự nguyện. Chúng ta thức dậy mỗi sáng và việc đầu tiên làm là tìm xem có gì sai. Chúng ta lướt mạng để tìm “cơn phẫn nộ của ngày hôm nay”. Hôm nay tên Trump tuyên bố láo ra sao, hay hôm nay bác Biden nhớ nhớ quên quên gì. Bọn di dân ăn gian phúc lợi hay mấy tên Đá (ICE) đã bắn chết ai, phải báo cho người di dân lậu biết để họ trốn,… Chúng ta tự nuôi mình bằng sự lệch lạc của thế giới, trở nên lệ thuộc vào vấn đề vô hình trung chúng ta như các con ký sinh trùng sống bám vào các chuyện tiêu cực này. Giới truyền thông bán quảng cáo nên cứ bơm chuyện tiêu cực. Cho nên dạo này mình thích đọc tin tức về những gì tích cực, giúp đời thêm vui hơn. Còn chuyện thiên hạ chửi nhau thì không muốn đọc hay xem nữa. Ai Tag mình vào bài của họ thì mình đều không đọc. Mình chỉ thích tự chọn đọc cái gì mình thích còn bị ép buộc thì không bao giờ.
Và một ngày, chúng ta nhận ra mình đã trở thành chính thứ mà chúng ta từng lên án: cay đắng, cứng nhắc, bị nhốt trong một thế giới quan nơi mọi thứ đều hỏng hóc và chẳng có gì vận hành đúng. Chúng ta đã trở thành tấm gương của vực thẳm như Nietzsche đã nói trước đây. Chúng ta tự nhốt mình trong các silo tri thức riêng biệt, hay trên các toà cao riêng biệt.
Có cuốn phim 1900 do đạo diễn Bernado Bertolucci thực hiện, có tài tử Robert De Niro, Donald Suntherland và Dominique Sanda, Gérard Depardieu,… nói về hai người bạn từ bé lớn lên theo hai phe cộng sản và tư bản. Cuối đời một người nói là khi xưa chúng ta trẻ, muốn thay đổi xã hội, đời sống nhưng thời gian đã thay đổi chúng ta. Mình nhận thấy khi về già, câu nói này chí lý. Tuổi trẻ chúng ta cứ muốn thay đổi xung quanh theo ý mình mà quên không tự cải thiện cá nhân, học hỏi thêm. Nói như người xưa la tu thân. Chúng ta cứ nghĩ chúng ta khôn ngoan nhưng khi về già nếu chúng ta thành thật xem lại thì có một mái ấm gia đình, con cái vui vẻ với mình. Vợ chồng vẫn còn đi bên nhau cho hết con đường của mình là một thành công lớn nhất của đời người.
Hôm qua, chở vợ đi hát ở nhà thân hữu, trong lúc giải lao có một anh còn trẻ kêu anh chị còn đi chơi với nhau là vui rồi, chớ em mới sang Hoa Kỳ được 5 năm, vợ chồng đã bỏ nhau. Sáng nay mình làm kem bơ cho đồng chí gái ăn vì cô nàng thích. Đó là một niềm vui, hạnh phúc ở tuổi 7 bó. Còn có người bên cạnh ăn những mình làm.
Mình thấy rất nhiều người như vậy trên mạng xã hội. Có nhiều người trước đây mình rất thích đọc bài của họ, những người thông minh, phân tích đúng, chẩn đoán chính xác, lập luận vững chắc. Nhưng dần dần mình cảm thấy họ không hạnh phúc. Bởi vì họ đã dành quá nhiều thời gian nhìn vào những gì không vận hành như ý của họ, đến mức họ không còn thấy những gì đang vận hành. Vẫn luôn luôn bài cũ lập lại từ bao nhiều năm nay. Họ quên một điều là vật đổi sao dời, những gì đúng hôm qua, hôm nay có thể sai. Không thể khư khư cho rằng chúng ta đúng hoàn toàn. Không chịu uyển chuyển thay đổi. Vật đổi sao dời, nếu chúng ta không tự thay đổi theo sự vận hành của thế giới, chúng ta dần dần sẽ bị đào thãi.
Khi điện thoại cầm tay di động ra đời, nếu chúng ta không tiếp cận với sự việc này thì ngày nay khó có thể sử dụng, hay học hỏi những điều mới. Mình nhớ khi xưa về Đà Lạt, ông cụ xin cái máy chụp hình kỹ thuật số nên mình đưa cho ông cụ cái máy của mình. Lần sau về thấy ông cụ cầm máy đi vòng vòng Đà Lạt chụp hình, in ra album, gia đình hội ngộ đông đảo thấy ông cụ chụp hình. Đó là một người suốt 15 năm trời thời thanh niên bị Việt Cộng nhốt tù nhưng khi ra trại, vẫn tiếp tục học thêm những gì thay đổi ngoài đời.
Như khi giao thủ với đối phương, khi xưa mình hấu đá, cứ tìm cách phát lực để áp đảo đối thủ nhưng đối thủ cũng găng lại thì không bao giờ áp đảo được đối thủ. Nay thì mình bình tỉnh hơn, giữ hơi thở và nương theo lực của đối thủ và từ từ sẽ lái theo ý của mình và phá được cái lực của đối thủ. Có lẻ tập tại Đông Phương Hội đã giúp mình giác ngộ cách mạng cái lực tạo bởi hơi thở như nước chảy róc rách, không bao giờ ngừng, khi bị vật gì cản thì nước sẽ tìm cách đi ngõ khác để tiếp tục chạy ra biển. Khi đã hiểu ra sự việc, mình không còn thời gian để cãi cọ với thiên hạ, chỉ lo luyện tập bản thần để tìm thêm về cơ thể kỳ diệu của con người.
Người dành 10 năm chỉ trích tham nhũng chính trị sẽ bắt đầu thấy tham nhũng ở khắp nơi, kể cả nơi không có. Người Mỹ hay nói đưa cho ai cái búa thì người đó sẽ thấy đâu đâu cũng là đinh để đóng đinh. Người dành 8 năm lên án bất bình đẳng sẽ thấy bất công trong mọi tương tác. Nhiều người cứ thích dành thời gian lướt mạng để fact check, bóc trần tin giả sẽ không còn tin ai nữa. Như Nietzsche đã tuyên bố: “Vực thẳm đã nuốt chúng ta và chúng ta thậm chí không nhận ra.”
Người dành cả đời nói “hệ thống này hỏng rồi” mà không đưa ra giải pháp thay thế…sẽ trở thành một phần của chính hệ thống đó. Họ trở thành tiếng ồn. Họ nuôi dưỡng sự hỗn loạn mà họ tưởng mình đang chống lại. Như ông Sanders, từ 30 năm nay mình xem đài truyền C-Span để xem điều trình trước quốc hội Hoa Kỳ để xem Dân Chủ thực thi trước quần chúng. Ông ta chỉ có một bài hát là đánh thuế nhà giàu để chia cho các người nghèo. Trong khi đó ông ta có tài sản ròng trên 8 triệu.
Nếu có người nói: “Hệ thống này hỏng rồi và đây là thứ tôi xây dựng thay thế nó” mới là người thay đổi thế giới. Không phải bằng cách hét to hơn, chửi những người không quen mà bằng cách khiến hệ thống cũ trở nên lỗi thời. Hồi mình mới vào học nghành kiến trúc, ông Buckminster Fuller là thần tượng của sinh viên thời đó đã nói rất rõ:“Bạn không bao giờ thay đổi mọi thứ bằng cách chống lại thực tại hiện tại. Muốn thay đổi, hãy xây dựng một mô hình mới khiến mô hình cũ trở nên lỗi thời.”
Nếu những người thông minh nhìn thấy sự sai lệch và muốn lên tiếng: Tôi hiểu bạn. Sự giận dữ của bạn là chính đáng, suy nghĩ của bạn có thể là đúng. Viết đến đây lại nhớ những gì học khi theo học lớp về thương lượng, cũng nói y chang như vậy để khiến khách hàng có con tim vui trở lại thay vì xù luôn. Nhưng hãy tích cực. Hãy lạc quan. Không phải vì ngây thơ mà vì chiến lược. Bởi vì sự tích cực xây dựng, còn bi quan phá hủy. Tức giận sẽ khiến chúng ta cuồng tín, giận dữ càng ngày càng bị lôi cuốn vào sự mất mát của chính mình.
Và nếu chúng ta dành cả đời đả phá cái sai mà không xây cái đúng, chúng ta có thể đúng về mọi thứ…nhưng không thay đổi được gì. Như hai người bạn về già nói với nhau trong phim Novecento của Bertolucci. Hãy nhìn vào vực thẳm nếu chúng ta cần nhưng đừng để nó nhìn chúng ta quá lâu. Hãy quay về phía ánh sáng và xây dựng.
Bạn mong người khác tốt, người khác chưa chắc đã tốt, nhưng bạn chắc chắn sẽ tốt, vì nội tâm bạn tốt đẹp! Bạn không muốn thấy người khác tốt, người khác chưa chắc đã không tốt, nhưng bạn chắc chắn không tốt, vì nội tâm bạn không có sự tốt đẹp..... Những điều tốt đẹp trên thế giới này đều đi cùng với sự tốt đẹp, bạn muốn có nhiều điều tốt đẹp hơn trong cuộc đời mình, bạn phải làm cho mọi khía cạnh của bản thân trở nên tốt đẹp!
Vì vậy mình thích tham dự các buổi họp hàng tuần của hội Lions International, nơi các người Mỹ trong cộng đồng, trắng mễ, da vàng họp mặt nhau, tổ chức quyên tiền để tài trợ các tổ chức xã hội trong thành phố. Giúp ngân sách cho các hội bảo vệ phụ nữ bị chồng hay bạn trai đánh, có chỗ ở nuôi con, vào các dịp lễ tạ ơn hay giáng sinh, chia xẻ thực phẩm cho các gia đình nghèo ở trong thành phố. Mấy đứa trẻ có thể có bữa ăn tối với gà tây như truyền thống của Hoa Kỳ. Khi thấy mấy đứa trẻ gia đình nghèo được chở lên núi trượt tuyết miễn phí với chiếc xe Van do mình và đồng chí gái thân tặng, cảm thấy ấm lòng. Một đóng góp nhỏ cho xã ổi này như khi xưa, người Mỹ đã cưu mang người Việt vượt biển tìm tự do.
Hay tham gia hội Toastmasters quốc tế mỗi tuần vì tất cả các hội viên họp mặt, chung sức tổ chức buổi họp. Có người đến sớm, dọn bàn ghế, phủ khăn, sửa soạn đầy đủ rồi khi một diễn giả phát biểu, có người evaluator, phê bình cuộc nói chuyện và đưa ra cách giúp hội viên thêm ý kiến để lần sau diễn đạt khá hơn. Không có vụ chửi mày ngu như chó bú xua la mua hay bò đen bò vàng bò đỏ này nọ. Chán Mớ Đời
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét