Hai chặng đường một hành trình

 Hai chặng đường một hành trình 

Chuyến đi này mình đi hai chặng đường hành hương của người thiên chúa giáo. Đường đầu tiên là Via Francigena, có thể gọi là đường hành hương từ Pháp quốc theo tiếng ý . Khởi đầu từ ông cố đạo người anh đi từ Canterbury vượt biển Manche đến Pháp quốc rồi lần mò qua Thụy sĩ đến Ý Đại Lợi cho tới La Mã. 

Con đường thứ hai là Via di Francesco, còn được gọi là con đường của thánh Assisi. Con đường được ông thánh này giác ngộ cách mạng là muốn đi tu dù giàu có kiểu ông Phật thích ca. Ông ta muốn sáng lập một dòng tu mà ngày nay được gọi là dòng Franciscain. Nên lên đường đi đến La Mã xin Đức giáo hoàng cho thành lập dòng tu này. 

Hôm trước có anh bạn gốc Đà Lạt nhắn tin hỏi sao không thấy hình ảnh, huy hiệu camino De Compostella mà anh ta đã đi 10 năm về trước. Mình nói con đường hành hương của anh ta là đi bên Tây Ban Nha với điểm đến là Santiago de Compostella còn mình đi là con đường bên Ý Đại Lợi với điểm đến là tòa thánh Vatican. Đó là hai con đường hành hương nổi tiếng của người công giáo. 

Mình không đi hết hai con đường, chỉ một tuần lễ cho 1 chặng đường vì muốn đi hết thì ít nhất mấy tháng. Mình người lương nên đi cho biết vì không có tâm nguyện như đa số người thiên chúa giáo. Mỗi lần ghé viếng nhà thờ trong làng mình thắp ngọn nến cầu nguyện cho hai người phụ nữ quan trọng nhất đời là bà cụ và đồng chí gái được nhiều sức khỏe. Đó tâm niệm của mình. 

Lần đầu tiên đi bộ kiểu này nên không rõ lắm. Có tập luyện nhưng chưa đúng theo chương trình. Có lẻ nhờ mình tập ở Đông Phương Hội từ 20 năm qua nên không thấy mệt hay vấn đề gì. Chỉ có ngày đầu tiên chơi một phát 38 cây số thì chân tay cứng hết. Sau đó thì bình thường như con châu chấu. Lúc đầu cứ lo không biết có nên đem theo rượu xoa bóp này nọ nhưng cuối cùng thấy tỉnh bơ. Nếu đi với vợ thì chắc phải đem theo. 

Chặng đường Via Francigena thì tuy dài nhưng trung bình từ 25-35 km mỗi ngày nhưng tương đối dễ vì đi đồng bằng chỉ có khi đến các thành phố được xây trên các ngọn đồi với các tường thành thì phải leo đồi thôi. Châm nhất là khi đến Siena vì con đường rất dài khi leo. 

Ngược lại con đường Via Di Francesco thì nằm trong khu vực công viên quốc gia Ý Đại Lợi toàn là núi như vùng Sierra của cali, được cái là núi không cao như ở Hoa Kỳ. Cao độ thấp phân nữa các núi mình hay leo vùng xung quanh Los Angeles. Mỗi ngày đi trung bình từ 16-20 km chưa kể khi đến nơi lại phải đi lòng vòng xem phố phường trong mấy tiếng trước khi tiệm ăn mở cửa cho cơm tối. Thêm vài cây số nữa. 

Muốn đi mấy con đường này thì phải tập luyện trong năm vì ngày nào cũng đi mấy chục cây số chớ không phải hứng là đi. Cần sự bền bĩ về thể chất và dinh dưỡng. Cũng may có ông thần người nhái đã từng đi trên 2000 cây số cho cả hai còn đường này, chỉ dẫn mình cách tập luyện trước khi đi.  

Mình nhớ lần đầu tiên leo núi ở Peru để đi bộ về Machu Picchu dù có tập luyện leo lên đỉnh Baldy ở Cali. Ngày đầu tiên ở cuzco là đã khóc rồi khi bắt đầu leo, họ chở lên cao độ 14,000 cao bộ, thả xuống thở chới với. Không chuẩn bị kỹ nên chới với. Dạo đó lại kiêng ăn tinh bột nên leo núi chới với mấy ngày đầu. 

Rút kinh nghiệm khi leo đỉnh Kilimanjaro mình ăn bú xua la mua hết. Tinh bột tinh xâm gì tọng hết. Nên mới leo lên nổi. Toán mình chỉ 50% leo lên độ 1 tiếng hay 30 phút là kêu hướng dẫn viên đem họ xuống trại. Mình mất 8 tiếng đồng hồ từ 12 giờ đêm đến 8 giờ sáng mới lên đứng chụp hai tấm ảnh rồi thiên hạ kêu xuống đến phiên họ vì đông như quân nguyên. Khó tả nổi cảm xúc cũng như hình ảnh nhìn thiên hạ láo ngáo đợi lên chụp hình. 

Kỳ này đi Ý Đại Lợi nên ăn món mình thích là spaghetti thêm prosciutti và salame và phô mát. Ăn cho có chất đạm và muối vì leo núi toát mồ hôi, mất nhiều khoáng chất. Kỳ này kinh nghiệm nên mình đem theo electrolites pha với nước uống khi đi bộ. Trước đây đi Utah với mấy bà bạn đồng chí gái, có bà kêu mình uống nhưng cứ tin tưởng vào cơ thể của mình. Sau này đọc thêm tài liệu khi tập thể dục hay thể thao cần có khoáng chất nên đi như vậy đem theo salami và phô mát ăn cho có muối. 

Ở nhà thì dễ vì mình có làm chanh muối, chà là và mật ong nên mỗi ngày uống trước khi đi tập Đông Phương Hội nhưng đây không có chanh muối đành pha electrolites. 

Nay đi rồi thì bắt đầu có kinh nghiệm nên mình dự định trong 20 năm tới sẽ đi cho xong 2 con đường đi theo bước chân của các thập tự quân khi xưa đi từ Âu châu qua Jerusalem. Mình hy vọng làm được vì có ông thần 90 tuổi khơi khơi kể là ông ta bắt đầu đi từ 20 năm qua. Đi mỗi năm thì phải tập luyện trước khi lên đường. 

Sơn đen Sơn ngồi một mình cũng đen

Được cái đi cái này thì ăn thả dàn vì bao nhiêu thức ăn, đường chi vào bụng là trong một tiếng đồng hồ là bay hết khi leo núi. Mình ăn nhiều nhưng thấy cái bụng thon lại. Nhớ dạo leo đỉnh Whitney chỉ có 3 ngày 2 đêm mà muốn xuống đâu 10 cân. Ở khách sạn điểm tâm họ để 4,5 loại bánh tarte tha hồ ăn không sợ đường gì cả vì 1 tiếng sau là bay cà cuống hết thấy bụng lưng lưng. 

Được cái là từ hai năm nay Khoa hướng dẫn mình cách thở và đi bộ nên áp dụng vào chuyến đi này thấy có kết quả. Đầu gối không đau cũng như xương chậu và không mệt. Đi chậm theo hơi thở nhẹ nhàng nên chỉ ngưng uống nước độ 1 phút rồi đi tiếp không ngồi nghỉ như xưa, ăn chuối hạt đậu để lấy sức. Nay là 38 km dài nhất mình chỉ ngưng đâu 10 lần để uống nước mà không Uống nhiều, nghe lời Ông thần người nhái mỹ đã đi chỉ cách tập luyện.  Chỉ uống 2,3 ngụm nước thôi nhưng cũng bay 3 lít nước mỗi ngày. Leo núi ngắn hơn thì 1.4 lít. 

Cho thấy có sức khỏe cần tập luyện mỗi ngày thay vì mua thuốc uống bú xua la mua. Mình cảm ơn anh Thanh đã khuyên và giúp mình khởi đầu tập Hồng Gia, đồng chí gái đã cho mình đi để trải nghiệm bằng lứa tuổi mình còn đi nổi nhất là Khoa đã hướng dẫn mình suốt 18 năm qua. Xong om

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn 

20 năm một chặng đường

 20 năm một chặng đường 

Nhớ cách đây 20 năm, mình đem  vợ con về Paris lần đầu tiên ra mắt gia đình ông bà Cayla nhân dịp họ tổ chức kỷ niệm 60 năm ngày cưới. Ông bà Cayla xem mình và mấy người em như con họ nên thường gọi bố mẹ nuôi. Họ cho mình ở phòng ô sin trên lầu miễn phí. 

Cả đại gia đình họp mặt ở Grenoble mấy ngày. Có một ngày đi dã ngoại lên đồi chơi đâu mấy cây số. Mình đi mà đau chân quá. Về Mỹ đi bác sĩ thì khám phá chân mình có vấn đề, phải mang đồ lót chân đặc biệt. Ngoài ra đầu gối đau, leo lên lầu đau kinh hoàng. 

Dạo ấy mấy đứa con đi hướng đạo nên chủ nhật đưa chúng đi họp đoàn. Tại đây có một anh chàng học Yersin dưới mình 3 lớp cứ đi theo mình nói về võ thuật đi tập nội công này nọ. Mình nói học võ làm chi già rồi vì khi xưa ở đà Lạt mình có tập võ được 5 năm nhưng anh ta cứ nói tuần này tới tuần nọ nên một hôm Chán Mớ Đời  mình đi một lần cho anh ra khỏi nói nữa. 

Hôm đó đến tập thì anh chàng lại vắng mặt nhưng đã đến thì phải vào nên cũng bắt chước thiên hạ múa qua múa về. Tập xong thì có một bác tóc bạc đến hỏi chuyện và kêu mình đăng ký mua quần áo bận tập. Mình tự hứa tập 100 ngày xem sao. Lý do làm gì phải đến 100 ngày mới có kết quả. 

Tập sáu tháng thì cholesterol gì xuống hết nhất là cái chân hết đau nên tiếp tục tập rồi làm quen được Khoa nên qua Đông Phương Hội tập từ đó đến nay. 

Mình hay nói cuộc đời mình gặp nhiều điều lạ lắm. Anh ta nói cho đã để mình đi tập Hồng Gia rồi anh ta biến mất, không tập nữa. Xem như anh ta tạo duyên cho mình hay nói theo người có đạo là chúa gửi thiên sứ đến chỉ cho mình vào tập Hồng Gia rồi bay về trời. 

Anh này cũng còn trẻ mà bị mổ tim tưởng là về hưu trẻ. Ai ngờ có anh bạn làm chung ghé thăm rồi chỉ anh ta tập vài thế và từ từ thấy khỏe rồi anh ta tham gia lớp tập Hồng Gia. Một năm sau sức khỏe như người thổ, đi trượt tuyết này nọ. Đến khi mình vào thì anh ta bỏ tập luôn. 

20 năm về trước mình đi cà lết 2,3 cây số mà đau chân, ngày nay mình đi từ 25-35 km mỗi ngày không nghỉ. Chỉ ngừng để uống nước rồi đi, không ăn. Cho thấy sự tiến bộ mà tuổi tác chả có dính dáng gì cả. Thấy trên mạng nhóm đi hành hương có ông thần kêu là 90 tuổi mà khởi đầu đi từ 20 năm qua. Không nói mỗi ngày bao nhiêu km. Nhưng tinh thần minh mẫn khỏe mạnh là tốt vào tuổi trên 90.

Hôm nay là ngày cuối của 15 ngày đi hành hương ở Ý Đại Lợi. Mai lại trên đường về Paris rồi bay về với vợ. Đồng chí gái chỉ cho phép mấy ngày. Chỉ mong đừng có đình công gì cả cho mình về với vợ con rồi làm gì thì làm. 

Có cô em kêu muốn khi về hưu đi chơi như anh. Mình nói muốn như vậy thì phải luyện tập ngay bây giờ chăm sóc sức khoẻ, ăn uống cẩn thận chớ đợi đến khi về hưu, sức khỏe không có thì bù trớt. Mình có nhiều người quen, về hưu có tiền bạc nhưng lại không đi đâu được. Không đi quá 30 dặm cách bolsa 30 dặm vì sợ lỡ có chuyện gì chạy không kịp vào nhà thương với bác sĩ của mình. 

Có anh bạn người hoà Lan đồng tuổi mình mà ngày nay đi đứng phải có người giúp. Tính hẹn gặp nhau ở pháp nhưng anh ta lắc đầu. 

Từ 20 năm nay mình phải tập mỗi ngày mới leo nổi đỉnh Kilimanjaro và Whitney. Đi chuyến này để rút kinh nghiệm nay thì hiểu sự việc nên mình tính 20 năm tới vẫn tiếp tục đi mỗi năm 2 tuần lễ. Có ông già 90 tuổi kêu từ 20 năm nay cứ đi khiến mình cũng muốn thử như ông ta. Khi có ý tưởng thì phải tập luyện trong năm chớ đâu phải khơi khơi là đi được. 

Trong chuyến đi này thì mình nhận ra sự khác biệt với ngày xưa là có mái nhà để ra đi nhưng có mái ấm gia đình có vợ con đợi để trở về thêm sức khỏe nên mình cảm ơn trời Phật đã cho mình đủ thứ. Mình may mắn đến giờ này vẫn còn đi leo núi mỗi ngày như vậy. Mỗi sáng đi tập Đông Phương Hội đều đặn. Cứ hy vọng tiếp tục đi mỗi năm. Rút kinh nghiệm năm sau mình sẽ tự tổ chức vì kỳ này chuyến thứ hai công ty lại bán cái qua một công ty khác. 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Ngày thứ 5 via di Francisco

 Ngày thứ năm 

Hôm nay ăn sáng trễ. 8 giờ họ mới cho ăn. Ăn sáng không cao cấp bằng hôm kia. Cho vài lát jambon phô mát bánh ngọt và croissant. Không thấy trái cây.  Chiều qua ăn rất ngon. 

Gặp một cặp vợ chồng ý lớn tuổi mỗi tuần leo núi lên đây ăn trưa rồi đi xuống lại

Phòng trọ trên núi

9 giờ mới lên đường. Họ cho hai con đường chọn, đi thẳng tới nhà trọ hay đi vòng vòng thêm 6 km. Mình thuộc dạng nông dân ngu lâu dốt bền nên chọn đi thêm 6 km. Lại leo núi. Ban ngày thì leo núi ban đêm thì xuống núi ngủ cho đời thêm vui. 

Đi ra khỏi cái làng thấy họ sưởi nhà như xưa bằng củi từ lò sưởi nên thấy khỏi từ ống khói tỏa rất dễ thương. 

Đi lang bang thì gặp một cặp vợ chồng ý lớn tuổi đi sau nên nhường chỗ cho họ đi trước. Sau đó lên tới một cái nhà nguyện nhỏ trên núi thì gặp họ lại, đang ngồi ăn uống gì. Hóa ra họ là người địa phương mỗi tuần hai vợ chồng rủ nhau leo núi rồi về. Hóa ra vùng này thuộc công viên quốc gia. 

Hôm nay chỉ gặp có cặp vợ chồng này thôi nên thông thả. Trời nắng tuy sáng hơi lạnh, phải đeo găng tay, khăn quàng cổ và áo phông. Độ hai tiếng sau thì có thể cởi áo phông ra. 

Lên núi thì có dịp nhìn xuống thung lũng, toàn là xanh cây lác đác vài ngôi nhà mái đỏ. Nhờ đi thêm 6 km nên mới thấy được vì nếu không đi thẳng trong rừng toàn là cây che hết phong cảnh. 

Đi độ 5 tiếng là đến nơi. Chỗ này họ gọi rifugio kiểu nhà nghỉ tạm. Khi xưa mấy người chăn dê hay cừu thường đem dê lên núi để ăn cỏ. Họ hay cất mấy cái nhà nhỏ này để ở tạm khi lên đây chăn dê cừu. Ai đi rừng mà kẹt mưa hay đi qua đó cũng có thể ghé lại ngủ qua đêm. 

Chỗ ngủ lại đêm

Có sauna nhưng phải đặt trước để gọ chuẩn bị

Nhưng chỗ này được xây thêm. Sáng nay ở khách sạn có ông ý kêu tối nay gặp lại khi đến lấy hành lý của mình đem đi. Vô gặp bà chủ kêu là tối này có một đám nhạc sĩ lên đây cuối tuần để họp mặt học hỏi chia sẻ gì đó nên sẽ hơi ồn.  Mình nói không sao. Hóa ra họ chơi nhạc jazz. Đa số từ Đức quốc có một bà Mỹ đen. Số mình hên tối nay được nghe nhạc miễn phí. Tối nay là trình diễn rồi trong tuần họ chia sẻ học tập gì đó. 

Bà ta dẫn mình đi lấy chỗ ngủ. Phòng có 4 cái giường nhỏ và có cái loft thêm giường hai người nữa. Hy vọng tối nay không có ai ngủ chung. Đi tắm thì đi cầu thang xuống. Nói chung khá lộn xộn. Được cái có nước nóng. Cả ngày lạnh nên tắm nước ấm cho chắc ăn cả đau. 

Tắm xong ra phòng ăn và sinh hoạt để có wifi vì chỉ có chỗ này là có thôi. Nhà với tường bằng đá thì khó mà có đủ khả năng có wifi mạnh. Nhắn tin cho vợ con xong đi vòng vòng. Thấy có cái sauna và hồ nước lạnh. Chắc không dám nhảy vào. Mình còn đâu 10 ngày nữa nên sợ bệnh vì còn phải về Torino và Lyon rồi Paris. 

Thấy điên hay là từ 15 ngày qua, mình đi bộ liên tục chỉ nghỉ có 1 phút mỗi tiếng đồng hồ để uống nước rồi tiếp tục đi tiếp. Không mệt nhưng bây giờ đói vì sáng ăn có chút xíu. Còn 4 tiếng nữa mới cho ăn. 

 Vậy có thời gian chép kinh. Mình đọc đâu đó nói về già nên cố gắng ghi lại những gì đọc để giúp trí nhớ hoạt động. Mình có ông anh vợ, mỗi ngày viết lại kinh Pháp Hoa nên trên 82 tuổi vẫn còn minh mẫn trong khi người em thì bắt đầu trả nhớ về không. 

Trên đường đi thấy có nhiều bảng rao bán nhà cho thấy Ý Đại Lợi về sau này chắc tương tự Nhật Bản. Dân số bị lão hóa mà tỷ lệ sinh sản chỉ có 1.1 hình như là .8 thì phải mà họ không muốn cho người di dân nhập cư. Có một thiểu số mình đoán ở lậu. Họ tuyên bố tuyệt tự còn hơn có con nuôi khác màu da. Kinh

Mình tính là sang năm trở lại đi nốt từ Siena đến Roma. Rồi mỗi năm trở lại đi xuống Bari rồi lần lần qua Hy Lạp rồi từ từ đi đến Jerusalem như các ông thần thập tự quân khi xưa. 20 năm tới cứ tà tà đi mỗi năm chắc sẽ đến. Mai là đoạn đường chót sau đó lấy xe lửa về Torino. Thăm bạn bè vài ngày rồi lấy xe buýt đi Lyon. 

Sáng nay dậy ăn sáng rồi đi. Họ cho ăn mấy lát mì và ly cà phê. Ăn thêm trái chuối và mận. Mình nói bà chủ là có chỗ bán cái nhà nghỉ của họ. Bà ta kêu tụi tui cũng muốn bán chỗ này, mình hỏi bao nhiêu thì được biết 1 triệu. Hóa ra ai làm nhà nghỉ đều muốn chạy hết. 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn c thành công 

Đà Lạt mà bị lụt

 Đà Lạt bị lụt

Thấy trên mạng xã hội đưa hình ảnh Đà Lạt bị lụt khiến mình lại nhớ nhưng mùa mưa Đà Lạt xưa, thường khu vực mấy vườn su nằm từ cây số 6 xuống Lò Gạch là bị ngập nước nghĩa là nước lên tới đầu gối của mình khi xưa độ 12 tuổi. Còn trên đường Phan Đình Phùng thì không bị ngập nước chỉ khu vực cạnh hai con suối là bị ngập. 

Có nhiều người thắc mắc kêu cao nguyên mà bị lũ lụt. Trên cao có đồi có núi nhưng cũng có thung lũng, và nước từ đồi núi chảy xuống thung lũng mà nếu không có hệ thống thoát nước cần thiết thì sẽ bị ngập. Như trường hợp công viên quốc gia Yosemite thì hàng năm vào mùa Xuân khi tuyết tan thì nước chảy xuống thung lũng làm ngập cả khu vực thảo nguyên vì nước chảy thoát không kịp theo con sông nhất là năm có tuyết nhiều. 

Khi mình mới dọn về Bolsa ở thì mùa mưa có nhiều năm El Nino, mưa tơi bời hoa lá, chỗ mình ở ngập gần vô cửa ở sau vườn vì hạ tầng cơ sở cũ không đủ để giúp thoát nước khiến mua bảo hiểm đắt như tôm tươi. Lý do khi xưa khu này là vườn trồng rau, dâu nên khi mưa toàn là đất nên thấm nước nhanh. Sau này đô thị hóa nên hạ tầng cơ sở cần được cập nhật hóa để có thể xử lý nước mưa tốt hơn vì xung quanh là nhà và nhà. Ống cống phải làm to hơn nên mấy năm trước thấy họ thay ống cống bự hơn độ 3 feet đường kính. 

Điển hình mình có miếng đất đối diện mặt tiền thì đường có hệ thống ống cống nhất là ống nước được thay từ 6 inches lên 12 inches. Nên được phép xây cất vì sở cứu hỏa phải đến đo áp suất vì lỡ cháy nhà thì họ có thể chữa. Trong khi lô bên cạnh thì không Được xây cất vì chưa được thay hệ thống Ống cống và ống nước lớn dù cách nhau có 100 mét. 

Sau này Quận Cam mới cho xây một con kênh gọi Santa Ana canal nên khi mưa nước chảy ra đó hết nên hết lụt. Con kênh kéo dài từ trên Corona về chạy ra biển. Có thể đi bộ hay đạp xe đạp ra tới biển luôn. 

Cũng vì vậy mà làm nhà mới sau này, họ bắt làm cái nền nhà phải cao hơn mặt đường 3 feet. Do đó khu nhà mới bây giờ cái driveway ngắn và có dốc rất cao. Để lỡ ngập lụt thì không có nước vô nhà. 

Mình đi Saudi Arabia khi vẽ ba ngân hàng Saudi Bạnk thì xứ nóng ít mưa. Họ có ống cống to đùng theo tiêu chuẩn của Hoa Kỳ nhưng xứ này có cát nhiều nên gió thổi cát ngập mấy ống cống nên lâu lâu mưa một cái là nước ngập đầy đường. 

Lý do xưa khu vực thấp như đường Phan Đình Phùng bị ngập vì người dân sống xung quanh lười mang rác ra đường khi có xe rác đi lấy rác nên họ đem ra hai con suối nhỏ đổ rác xuống khiến nghẹt con suối vào mùa khô. Đến khi mùa mưa kéo về thì nước bị nghẹt không chảy được nên dâng lên ngập mấy nhà vườn bên suối như vườn nhà ông Ba Đà mướn đất của ông bà Võ Đình Dung. 

Mưa ngập Đà Lạt được kể là lớn nhất dưới thời pháp là ngày 4 tháng 5 năm 1932. Nước phá hủy cái đập từ cây xăng Esso qua đến bùng binh đường Đinh tiên Hoàng và  Võ Tánh.  Cuốn bay luôn nhà cửa của khu phố người Việt ở địa điểm Ấp Ánh Sáng ngày nay khiến 15 người Việt bị thiệt mạng. 

Để giải thích là khi người Pháp bắt đầu xây dựng Đà Lạt thì họ đột phá tư duy làm một hồ nhân tạo để chứa nước để cung cấp cho thị dân nên xây cái đập chỗ gần thủy tạ ngày nay, từ đường Trần Quốc Toản chạy qua bên kia hồ chỗ bùng binh Đinh Tiên Hoàng tạo thành hồ lớn, Tây gọi là Grand Lac. Ngoài ra họ có làm một cái đập khác nhỏ hơn để làm một cái hồ nhân tạo nhỏ hơn được gọi là Petit Lac để khi mưa nhiều thì họ xả xuống hồ này. Hồ Xuân Hương là nơi họ bơm nước vào nhà máy nước nơi ông bố mình làm việc, lọc rồi bơm cho cả thành phố dùng. 

Khi họ định xây cái thủy tạ, câu lạc bộ thể thao nước như chèo thuyền buồm. Thì ngày 4 tháng 5 năm 1932, ông trời buồn Đời mưa nhiều và họ tháo nước không kịp nên cái đập bị vỡ cuốn luôn nhà cửa ở khu vực người Việt và người Tàu ở hạ lưu. 

Mình có tấm ảnh chụp khi họ xả nước hồ Xuân Hương để vét bùn. Hình chụp trên không, có thấy dấu vết của cái đập xưa. Ai buồn đời thì tìm trên bờ lốc bài về hồ Xuân Hương. 

Sau vụ này thì họ đập phá luôn cái đập bị vỡ và xây một cái đập chỗ hồ nhỏ bằng xi măng cốt sắt mà người Đà Lạt gọi là cầu ông Đạo (quản đạo). Xem hình và bản đồ thì thấy họ cho làm thêm hai cái hồ: hồ Đội Có (vì ông ta đứng ra xây dựng) và hồ Tống Lệ cạnh sân Cù. Hồ Tống Lệ thì nhỏ thôi nhưng sử dụng để chứa nước của sân cù chảy xuống và hồ Đội Có để hứng nước từ Võ Tánh và Đinh tiên Hoàng chảy xuống. 

Khi họ xây dựng khu vực nhà nghỉ dưỡng được gọi là thành phố Decoux vì được thành lập dưới thời ông này. Họ có xây một hồ nhân tạo mang tên là hồ Vạn Kiếp. Để hứng nước mưa chảy từ các khu vực cao bên cạnh. 

Thời ông Diệm thì có chương trình trồng cây. Nếu nhìn kỹ mấy tấm ảnh Đà Lạt xưa trước năm 1955 thì thấy ít cây cối như đồi cù hay đồi dinh tỉnh trưởng,…

Ở Chi Lăng thì có hồ Than Thở và hồ Mê Linh được xây dựng để hứng nước các vùng cao xung quanh. Giúp cản nước chảy về hồ Xuân Hương. Rồi người ta cho xây dựng một cái đập trong thung lũng tình yêu mà học sinh như mình hay vào đó tắm gọi là đập Đa Thiện. Có nhiệm vụ chận nước ở các đồi cao xung quanh chảy xuống thung lũng tình yêu. Mình chỉ có độc nhất một tấm ảnh của Thung lũng này trước cái đập được xây vì sau đó khu vực thung lũng chìm trong nước hồ. Từ khi có cái hồ Đa Thiện thì khu vực vườn tược ít bị ngập lụt, khu vực Cường Để không thấy bị ngập nước nữa. 

Hệ thống thoát nước ở Đà Lạt khi xưa thì mình không rõ lắm. Chỉ biết ở đường Hai Bà Trưng nơi mình cư ngụ khi xưa. Phía bên đường số lẻ thì có hệ thống mương rãnh làm bằng xi măng và có nắp đậy và có mấy lỗ trống kiểu bên Tây. Nên khi mưa thì nước từ mặt đường có thể chảy xuống mương rồi chảy xuống dốc chỗ vườn ngay dốc hai bà trưng lên cư xá bưu điện. Từ chỗ đó có ống cống xuyên qua đường chảy xuống suối bên cạnh nhà thằng Hải. Cho nên nước dơ trong cư xá công chánh là chảy xuống Ống cống này rồi ra suối về thác Cam Ly. Mình đoán nguyên đường Hai Bà Trưng và Phan Đình Phùng nước cống đều được xử lý thoát ra hai con suối phía sau nhà ở.

Tương tự đường Calmette trên cao có đương mương chảy xuống đường Thi Sách qua đường mương từ Calmette xuống thông qua trước dãy nhà của gia đình Ấm Thảo xuống đến Thi Sách rồi chảy về phía vườn Bà Lành rồi chảy đi mình không biết. Chỗ đường mương chạy qua đều có tấm dalle lớn bắt trên đường mương đi vào nhà. 

Có thể nói là chính quyền thời đó cho xây cái đập Đa Thiện đã giảm vụ ngập nước ở đường Phan Đình Phùng và Hoàng Diệu. 

Mình về thăm gia đình tại Đà Lạt thì khám phá ra như đường Hai Bà Trưng, họ làm lại đường nhựa nhưng vấn đề là có lẻ vì ngân sách bị ăn bớt nên thay vì họ cạo đường ra đem đổ, họ cắt giai đoạn này và cho đổ lên lớp cũ rồi rưới dầu hắc lên vô hình trung lấp luôn mấy ống cống. Ngoài ra mặt đường lại cao hơn nền nhà của cư dân nên mưa xuống thì nước trên Calmette, Thi Sách chảy xuống không có ống thoát nước, chỉ có cách là chui vô nhà dân. 

Hồ Vạn Kiếp đã bị lấp thì nước trên cao của vùng đó chảy đi đâu. Dưới Chi Lăng thì hồ Mê Linh bị lấp và hồ Than Thở hình như bị rào nghe nói sửa chửa cũng có thể để xây nhà cửa mới. Không có chỗ thoát nước thì nước chảy về đâu. 

Ở chỗ mình ở thành phố nào cũng có xây dựng hồ để hứng nước mưa sau đó họ thanh lọc rồi sử dụng nước đó để tưới cây ở các nơi công cộng mà họ gọi recyled, tái sinh. Mấy loại nước này được chuyển qua các ống nước màu tím để khỏi lộn với nước uống màu trắng. 

Về Đà Lạt đi vòng vòng là thất kinh vì hạ tầng cơ sở không có. Ống cống là rất quan trọng cho vệ sinh môi trường và cộng đồng. Khi xưa. Đi đường Phan Đình Phùng hay Minh Mạng mình đều thấy có mấy thang cấp từ mặt đường, nay thì ngược Lại, mặt đường cao hơn nhà dân. Chỗ tiệm vàng ông Bùi Duy Chước có mấy bậc thang cấp mà tối tối bà Bảy Quốc có xe bán sữa đậu nành. Có mấy thang cấp thiên hạ ngồi uống sữa đậu nành nay thì mấy thằng cấp biến mất vì lộ đường cao hơn xưa độ nữa thước.  Chán Mớ Đời 

Đi đến ngã ba Sohier, ngày nay thì thất kinh vì bùn động lại và hôi hám vì ống cống nếu có đúng hơn là nước thải của khu vực chỗ nhà ga chảy xuống. Kinh hoàng 

Cứ mỗi lần mưa là chỗ này bị ngập nước vì  nước từ các địa điểm cao xung quanh chảy xuống, từ đồi cù hay xung quanh mà họ không dám xả nước ở đập cầu ông Đạo vì làm vậy sẽ ngập nguyên khu vực từ ấp ánh sáng ra tới Hoàng Diệu vô Cam Ly. 

Lâu rồi mình có thấy chương trình xây dựng lại khu Hòa Bình và đồi dinh tỉnh trưởng nhưng tìm mãi không thấy sơ đồ xử lý nước thải. Hay cứ để chảy xuống đường Phan Đình Phùng và chợ Đà Lạt rồi chảy ra hồ Xuân Hương. Chán Mớ Đời 

Mình có xem phim tài liệu nói về ngập lụt của Sàigòn. Nếu ai coi xong thì nên tìm về chỗ xa hơn và cao hơn để tương lai không bị thất thủ. Hình như của đài Tân Gia Ba hay đài Đức quốc. Mình hay xem hai kênh này về đô thị trên thế giới. 

Còn Hà Nội thì thấy cũng bị lụt dù có nhiều hồ để hứng nước. Thấy thương những người mua biệt thự đắt tiền rồi chìm trong lụt như Hội An. 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn