Chuyện đời Cô Lựu

 Chuyện đời Cô Lựu

Hôm kia thấy trên mạng tấm ảnh tổng thống Obama, đeo huy chương chi đó cho ông Tom Homan, người làm việc cho cơ quan ICE khiến mình thất kinh. Ông này ngày nay được chính phủ Trump giao quyền thống lãnh vụ trục xuất các người di dân lậu khiến vợ con ông ta bị hăm doạ, thậm chí còn trốn mất không biết đang ở chỗ nào nhằm bảo vệ an ninh. Lúc đầu thì tưởng là Fake News nên mò trên ICE.gov thì đúng thật. 


Mình hỏi AI thì được biết là hình tổng thống đeo huy chương cho ông nào nhưng ai đó thay hình ông Homan vào. Nhưng ông ta được tổng thống Obama tặng huy chương thì có thật nhưng không Presidential Medal of Freedom như tấm ảnh cho thấy, xem đường dẫn trên trang ICE.gov


The photo you posted is real, but it is not Tom Homan.

👉 It shows President Barack Obama awarding the Presidential Medal of Freedom to actor Tom Hanks in 2016.

This was a real White House ceremony honoring famous Americans (Michael Jordan, Bill Gates, Diana Ross, etc.)

Why people get confused. Tom Homan did receive a different award under Obama:

A Presidential Rank Award for senior federal officials (a career civil-service award).

That award does NOT come with a big medal ceremony like this and looks nothing like this photo.

https://www.ice.gov/news/releases/ero-ead-thomas-homan-receives-2015-presidential-rank-award?utm_source=chatgpt.com



Cho thấy cuộc đời cái lưỡi không xương nên muốn thay đổi nói ngang nói dọc lúc nào cũng được. Dưới thời ông Obama, chính phủ đuổi người nhập cư bất hợp pháp rất đông, để xem hình như trên 2 triệu người, để xem lại tài liệu. Ông ta khen tặng ông Homan nức nở nay thì chính quyền khác lên thì họ quay qua chửi ông này te tua. Cho thấy cũng một công việc nhưng 1 thời được khen tặng và 1 thời được chửi bới. Trên mạng phía Cộng Hoà đang cho rò rĩ các bài diễn văn của tổng thống Clinton, bà ngoại trưởng Clinton, thượng nghị sĩ Feinstein của Cali,…lên án di dân lậu. Lúc đầu mình tưởng là họ bựa nhưng gú gồ thì thấy thật nên cho thấy mình không làm chính trị được vì không thể nói láo như Ba Tây được. Chán Mớ Đời 


https://en.wikipedia.org/wiki/Tom_Homan#:~:text=Homan%20also%20served%20during%20the,January%202017%20to%20June%202018.&text=West%20Carthage%2C%20New%20York%2C%20U.S.&text=Homan%20advocates%20deportation%20of%20illegal%20immigrants%20and%20opposes%20sanctuary%20city%20policies.


Mình đưa thêm đường dẫn của báo chí thiên dân chủ, thời tổng thống Obama, nhân viên của ông ta bảo vệ sự chính đáng của chính phủ Obama truật xuất những người di dân lậu nhất là tội phạm. Điểm lạ là lúc ấy chả có ai xuống đường biểu tình, lái xe húc nhân viên công lực. Dưới thời chính phủ nào cũng có dẫn độ người di dân bất hợp pháp cả.


https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/immigration-2/lost-in-detention/obama-official-defends-controversial-immigration-policies/


Cho thấy chúng ta có trí nhớ siêu việt, chỉ có 9-10 năm đã quên hết mọi chuyện chúng ta hùa theo ủng hộ và nay cũng hùa theo chống đối. Chán Mớ Đời 


https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/lost-in-detention/?


Hình như PBS bị chính phủ Trump cúp ngân sách. Mình rất thích xem đài truyền hình này vì rất nhân văn. Muốn học thêm chút kiến thức, khuyến khích mình trở thành một nông dân tốt. Không xịt thuốc sâu, xịt thuốc cho trái to. Xem video tổng thống Clinton và tổng thống Obama nói trước quốc hội và đài truyền hình của người Mỹ gốc Mễ về di dân bất hợp pháp. 


https://youtu.be/1IrDrBs13oA



Key Data Trends (2005–2025): dữ liệu từ 20 năm qua về di dân lậu.
  • Obama Administration (2009–2017): Removals peaked, with nearly 433,000 in 2013, focusing on interior enforcement. An estimated 1.7 million new unauthorized immigrants arrived between 2009 and 2013.
  • Trump Administration (2017–2021): Removals reached 347,000 in 2019. In 2025, it was reported that 49% of would-be migrants cited fear of this administration's policies as a reason to avoid crossing.
  • Biden Administration (2021–2025): Recorded a record 2.2 million apprehensions in 2022, but by October 2025, illegal crossings plummeted to a 55-year low. The unauthorized population hit a record 14 million in 2023. 
Removal Data Trends:

  • 2013: 432,448 (Peak)
  • 2019: 347,000
  • 2024: 329,000 

Nếu xem dữ liệu thì thời ông Obama bị dẫn độ nhiều hơn thời ông Trump nhiệm kỳ thứ 1. Ngày nay chúng ta không còn tin những lời Chúa, Phật dạy mà tin vào các người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Nếu tin vào Chúa thì di dân là di dân, bất chấp lậu hay không lậu vì họ muốn có cuộc sống tươi đẹp hơn ở quê nhà. Không có ai muốn xa vợ con, gia đình người thân để lên tầu vượt biển tìm tự do, một con đường sống. Đọc hành trình của những người Ấn Độ, người Tàu vượt biển sang Hoa Kỳ qua đài Tân Gia Ba thì thất kinh, vì họ bị cướp bóc, hiếp dâm đủ trò mới đến bờ nước mỹ. Xem đường dẫn sau đây:


https://ohss.dhs.gov/topics/immigration/yearbook/2019/table39

39. Aliens Removed or Returned: Fiscal Years 1892 to 2019

On This Page: Footnotes | Download Data
Year Removals [1] Returns [2] 
2019359,885171,445
2018328,716159,940
2017287,093100,695
2016 [3] 331,717106,458
2015325,328129,661
2014405,090163,843
2013432,228178,976
2012415,607231,107
2011390,423322,047
2010382,449471,798
2009379,739582,567
2008359,795811,263
2007319,382891,390
2006280,9741,043,381
2005246,4311,096,920
2004240,6651,166,576
2003211,098945,294
2002165,1681,012,116
2001189,0261,349,371
2000188,4671,675,876
1999183,1141,574,863
1998174,8131,570,127
1997114,4321,440,684
199669,6801,573,428
199550,9241,313,764
199445,6741,029,107
199342,5421,243,410
199243,6711,105,829
199133,1891,061,105
199030,0391,022,533
198934,427830,890
198825,829911,790
198724,3361,091,203
198624,5921,586,320
198523,1051,041,296
198418,696909,833
198319,211931,600
198215,216812,572
198117,379823,875
198018,013719,211
197926,825966,137
197829,277975,515
197731,263867,015
1976 [4] 38,471955,374
197524,432655,814
197419,413718,740
197317,346568,005
197216,883450,927
197118,294370,074
197017,469303,348
196911,030240,958
19689,590179,952
19679,728142,343
19669,680123,683
196510,57295,263
19649,16773,042
19637,76369,392
19628,02554,164
19618,18152,383
19607,24052,796
19598,46856,610
19587,87560,600
19575,98963,379
19569,00680,891
195517,695232,769
195430,2641,074,277
195323,482885,391
195223,125703,778
195117,328673,169
195010,199572,477
194923,874276,297
194825,276197,184
194723,434195,880
194617,317101,945
194513,61169,490
19448,82132,270
19435,70211,947
19425,5426,904
19417,3366,531
194012,2548,594
193914,7009,590
193817,3419,278
193716,9058,788
193616,1958,251
193513,8777,978
193414,2638,010
193325,39210,347
193226,49010,775
193127,88611,719
193024,86411,387
192931,03525,888
192830,46419,946
192731,41715,012
192631,454NA
192534,885NA
192436,693NA
192324,280NA
192218,076NA
192118,296NA
192014,557NA
191911,694NA
19188,866NA
191717,881NA
191621,648NA
191526,675NA
191437,651NA
191323,399NA
191218,513NA
191125,137NA
191026,965NA
190912,535NA
190812,971NA
190714,059NA
190613,108NA
190512,724NA
19048,773NA
19039,316NA
19025,439NA
19013,879NA
19004,602NA
18994,052NA
18983,229NA
18971,880NA
18963,037NA
18952,596NA
18941,806NA
18931,630NA
18922,801NA

Hôm kia nói chuyện với anh bạn làm thông dịch viên cho những người Việt trốn khỏi Việt Nam, qua Châu Mỹ rồi leo tường qua biên giới mỹ. Anh ta cho biết thì dạo này, gần như không còn thấy di dân lậu nữa. Có thể vẫn còn người vượt qua biên giới nhưng thay vì đầu thú như xưa để xin tỵ nạn. Nay qua được là trốn luôn. Các siêu thị nhất là chợ trời, nay vắng như chùa Bà Đanh nên bọn nhà giàu, mua mất chợ trời này để xây chung cư cho mướn. Có nhiều siêu thị chắc sắp đóng cửa vì người di dân lậu không dám đi sợ bị tóm. Có thể nay mai đóng cửa, lại thất nghiệp lan tràn. Người di dân lậu này sống trong nổi sợ hãi bị bắt. Có ông mễ kể là đang làm việc trên công trường, bổng nhiên có người kêu “la Migra” thế là cha con bỏ cuốc bỏ xẻng bỏ chạy hết.


Anh chống thì anh chống tới cùng từ thời nào cũng vậy. Chớ thời tổng thống phe ta lên thì chúng ta hoan hô việc ông ta dẫn độ hồi hương di dân bất hợp pháp còn khi tổng thống chúng ta không ưa làm thì chúng ta lên tiếng phản đối bú xưa la mua. Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

2 tấm ảnh một thời Tem phiếu

 Tấm ảnh xưa

Hôm nay nhận được hình của ông cậu bà con bên Úc gửi, mới gặp lại tết năm ngoái khi mình viếng xứ Kanguru, thấy có ông cụ mình trong hai tấm ảnh khiến mình thất kinh. Ông cụ đeo kính như thời mình đi Tây. Mình đoán là hình trước khi Việt Cộng vô hay là lúc chưa đi tù sau 75.

Mình thấy 1 tấm hình chụp ngay đường Minh Mạng, ngay mấy bực thang xuống nhà bà giáo Trình, chỗ dốc Minh Mạng đụng đường Tăng Bạt Hổ, có mấy thang cấp đi xuống đường Phan Đình Phùng. Chỗ mấy thang cấp này có nhà chú thím Lìn có quán bên cạnh hàng mẹ mình ở ngoài chợ nên hỏi có phải đám cưới cậu không vì mình biết có một ông cậu bà con, làm rể bà giáo Trình vì bà này bà con bên ông ngoại mình, người làng Dưỡng Mong. Mẹ mình gọi bằng O. Bà giáo Trình với bà Sáu Còm, ở cạnh tiệm Hiệp Thạnh khi xưa, là người tìm ra được ông ngoại mình. Khi xưa chiến tranh nên ông ngoại đi kháng chiến rồi mất tích. Sau này khai thác đồn điền trà ở Blao với nhãn hiệu Nguyễn Đăng. Sau 75, thì ông ngoại mình mất tích luôn, người ta đoán Việt Cộng về giết và thủ tiêu.


Nhìn kỹ, phóng đại ra thì chỗ chụp ở ngay chỗ cái hẻm đi xuống Dốc Nhà Làng, ngay chỗ bà bán bánh căn, vì bên kia đường là tiệm sách Thiên Nhiên, ngay góc đường Nguyễn Biểu. Chỗ tiệm chè gì quên tên, 54 hay gì đó, mình có ăn tại đây một lần tết 1973. Có người nhắc là tiệm chè Hiền Thảo. Tên hiệu thấy lạ, có thể sau 75 họ đổi chủ. Căn nhà do nhà may Tân Tân làm chủ và cho thuê. Mình nghĩ là sau 75 vì thấy cạo sơn các bảng hiệu và tiệm cà phê rang Meilleur Gout đã bị cạo thêm tiệm giày Mỹ Hưng đã đổi tên. Cuối năm 1974, mình còn đóng đôi giày đầu tiên và cuối cùng ở tiệm nay để chuẩn bị đi tây. Được cái là có 3 chiếc xe taxi Đà Lạt đậu bên kia đường, chắc để đón dâu, chớ đi bộ chắc cũng được. Vì từ nhà bà Giáo Trình ở Dốc Nhà Làng, leo lên dốc là tới đường Duy Tân, nhà của chú rể. Nhưng thuê xe Taxi là để chạy lên chùa làm lễ. Xem tấm thứ nhì.


Cận cảnh bên trái là ông Võ Quang Tiềm, kế bên là người em rể, ông Nguyễn Văn Phúng, em trai của bà Võ Quang Tiềm. Bà Tiềm kêu mệ ngoại mình bằng chị, chị em con chú bác. Sau này ông Phúng bảo lãnh cho bà cụ mình vào Đà Lạt năm 1948. Nghe kể khi mới vào Đà Lạt lập nghiệp, hai ông Tiềm và Phúng, may áo quần rồi gánh 3 ngày 3 đêm đi xuống Sông Pha, nơi thợ đang làm đường rầy xe lửa cho Tây, để bán. Từ từ mới chắt chiu, mua nhà cửa làm giàu lên. Mình đi bộ bên Ý Đại Lợi năm ngoái, ngày 30-40 cây số, chỉ vác ba lô nước không mà đã oải đây phải gánh hàng đi bán. Tối ngủ trong rừng. Kinh


Dạo mẹ mình bị bắt vì đi theo Việt Minh, nhờ ông Võ Quang Tiềm bảo lãnh với thị trưởng Cao Minh Hiệu nên mới được thả cùng cô Minh, còn ông bà Võ Quang Hàm. Ông Cao Minh Hiệu là người sáng lập ra Ấp Ánh Sáng. Mình có kể vụ này rồi, có hình ảnh cắt băng khách thành. Chớ nếu không thì tây cho bà cụ ra Bắc mút mùa thì chắc ngày nay không có Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen. Như chú Phấn, tiệm thuốc Minh Tâm ở đường Duy Tân, bị bắt chung cùng một lúc, bị đưa ra bắc. Sau hiệp đình Geneva mới về lại Đà Lạt và lập gia đình với cô Minh vì hai người phát hiện mối tình hữu nghị khi bị giam trong tù. Nếu không chắc chú ở lại miền bắc sau 1954 như ông Lê Xuân Ái và Anh Võ. Họ hay kể bà cụ mình nấu ăn trong tù, hay để dành cơm cháy cho họ. Mẹ mình ở tù nhưng tây cho tiền để mỗi ngày ra chợ mua thức ăn về nấu cho tù. Nên sau này mẹ mình hay kể tây bắt ở tù ăn còn sướng hơn khi được các đồng chí xưa về giải phóng. Về Đà Lạt họ có ghé thăm bà cụ mình kể chuyện đời xưa ở tù chung.


Ông Tiềm thích ăn chao do mẹ mình làm nên lâu lâu, mẹ mình kêu mình đem chao và cá kho vào cho ông Tiềm. Ông Tiềm thương mẹ mình lắm. Khi xưa ông cụ giải ngủ, học thi vào ty công chánh, ông ta kêu ông cụ mình ra nhà ông ta ngủ để học bài để thi. Sáng ông ta đánh thức ông cụ dậy để ôn bài này nọ. Chớ ở nhà ông cụ lại tiêm chích bà cụ sản xuất con cái.


Cô Minh hỏi bà cụ, ai khai chị mà bị bắt. Bà cụ mình kêu Em chứ Ai. Hình như cô Minh bị bắt đầu tiên trong nhóm kháng chiến ở khu CHợ Cũ khi xưa. Trong nhà ông bà Võ Quang Hàm có chị người làm, bị la mắng ra sao đó lại có cái tính thù dai nên báo cho ông chú làm mật thám cho tây biết cô Minh có chân trong nhóm kháng chiến. Thế là bị tóm rồi bị ăn đòn, đau quá khi bị mật thám cho đi tàu thuỷ hay máy bay, nhớ đến mẹ mình nên thành khẩn khai báo để hai chị em ở chung buồng giam cho vui đời kháng chiến. Mẹ mình kể là lúc đó nhờ dì Ba Ca trên Số 4, cháu ruột của mệ ngoại mình, may cho một bộ đồ đi chiến khu, chưa kịp bận áo quần kháng chiến đã bị tóm cổ. Sau này mẹ mình cứ tiếc áo kháng chiến chưa mặc một lần. Chán Mớ Đời 


Sau 1954, thì mấy người Đà Lạt bị bắt chung thời đó , có một số ở lại ngoài Bắc như ông Anh Võ, tiệm Anh Võ, đường Minh Mạng, ông Lê Xuân Ái, mà ngày nay cái nhà của mẹ ông ta vẫn còn ở trong Dốc Nhà Làng. Ông Lê Xuân Ái rất thân với ông Tôn Thất Đính, hình có một ông khác tên Ký thì phải, họ học chung với nhau khi xưa. Rồi ông Đính đi lính cho tây, còn ông Ái và ông Ký đi theo kháng chiến. Sau này con ông Ái đi lính được ông tướng Tôn Thất Đính bảo trợ, không cho ra trận. Không biết sau 75, ông Đính trước khi chết có về Việt Nam thăm lại bạn xưa hay không. Có lần ai gửi cho mình học bạ của ông Lê Xuân Ái khi còn học tiểu học ở trường Đoàn Thị Điểm, đường Trương Vĩnh Ký. Ông này đậu bằng tiểu học, Primaire, thời đó là được xem như học giỏi.


Dạo ấy mật thám Tây bố ráp bắt những ai theo Việt Minh nhiều vì có ông tây mật thám bị ám sát trước tiệm Đức Xương Long, mà sát thủ mới qua đời năm ngoái tại San Francisco. Họ bắt nhiều người Đà Lạt lắm, và đem lên Cam Ly xử tử đâu 20 người, chỉ có một người sống sót tên Lan, sau này sinh sống tại Số 4, mới qua đời mấy năm trước. Có dạo mình đọc một bài của Hà Nội nói về vụ ám sát hụt ông tây mật thám cạnh biệt thự Hoa Hồng, mà sau này ông bố của bà Ngô Đình Như mua cho gia đình bà ta ở.


Trong hình, mình thấy có 3 ông cậu bà con, một ông là chú rể, cậu Dĩnh, con của ông Đàng, em út của bà Võ Quang Tiềm. Ông Đàng tội lắm, khi xưa mỗi lần nghe tin mình về Đà Lạt, chưa kịp lên thăm ông là đã thấy ông chạy xe máy xuống nhà mình thăm rồi. Ai từng học trường Võ Bị Quốc Gia đều biết tiệm Long Hưng, số 9 đường Duy Tân vì bán các huy hiệu Alpha,…cho quân đội. Lên lon cũng ra đây mua lon mới. Kế đến ông cụ mình, đeo kính cận, bận đồ vía thêm mấy ông thần bưng mâm quả thì không nhận ra ai cả, có thể một ông thấy quen quen nhưng không nhớ tên. 


Xem mâm quả thì đoán là sau 75 vì thấy rất ít. Chỉ có hai mâm, cau trầu rượu và bánh xu xê. Nói cho ngay bà con nhưng không biết nhau. Thật ra mình biết họ nhưng họ không biết mình. Hôm trước có bà nào kêu là khi xưa có quen hai bà dì bà con của mình, cũng dân học Yersin. Về Đà Lạt, gặp mấy bà học Yersin cũ bắt mình kêu họ bằng dì vì học chung với 2 bà dì Hoa Dung và Mỹ Dung. Chắc cùng promo với mình. Chán Mớ Đời 


Mình gặp lại ông cậu bà con bên Úc vì ông ta đọc bài về Đà Lạt rồi liên lạc, tương tự cậu Nghị bên Pháp nên khi mình về Đà Lạt, và ghé Úc nên hẹn để bà con gặp nhau. Qua mạng xã hội, mình tìm lại bà con bên nội bên ngoại và hàng xóm khá nhiều. Khi xưa họ không biết hay nhớ mình nhưng khi kể về Đà Lạt thì họ biết ông bà cụ nên gửi thư thăm hỏi. Nhớ có lần cậu Võ Quang TRi, con trai đầu của ông bà Tiềm liên lạc. Mình có gặp cậu bên pháp nên nhớ, sau không thấy liên lạc nữa, mình gửi thư không thấy hồi âm, sau mới biết cậu đã qua đời.

Tấm thứ hai thì chụp trên chùa Linh Sơn, thấy chữ hán phiá sau đề Linh Sơn Tự, chắc lúc đó lên chùa làm lễ xong. Có 3 ông thầy, mình đoán là đứng giữa ông thầy Từ Mãn, còn hai ông kia thì không nhớ. Trong hình mình thấy có ông cụ mình, vợ chồng ông Võ Quang Tiềm, vợ chồng ông Nguyễn Văn Phúng, vợ chồng ông Nguyễn Văn Đàng. Mình nhớ khi về Đà Lạt lần đầu có ghé thăm bà Đàng. Bà ta kêu là cháu họ của ông Võ Văn Triêm, chồng của bà dì ruột đồng chí gái. Bà phải kêu mụ vợ mình là O, trong khi mình lại kêu bà. Mấy bà dì như Hoa dung, Mỹ Dung phải kêu mụ vợ mình là Mụ vì dòng Tôn thất. Chán Mớ Đời 


Thấy hình chiếc xe Taxi Đà Lạt khi xưa với bảng số GA 3229, khiến mình thấy có cái gì đó đã biến mất trong tâm khảm để nay lại dội về. Hình như cậu Dĩnh đi đoàn tụ gia đình ở San Jose. Lần sau mình lên miền bắc Cali sẽ liên lạc. Mấy ông cậu mình đều theo diện ăn theo vợ, đi đoàn tụ gia đình bên vợ hết. Nay Đà Lạt chỉ còn một người, còn cậu Nghị thì du học bên tây, nay về hưu, về Đà Lạt ở thoải mái con gà kê. Mình có gặp năm ngoái khi về Đà Lạt.


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Uống cà phê trong tiệm Louis Vuitton

 Uống cà phê trong Louis Vuitton


Đi chơi với bà cụ và đồng chí gái, mình để ý trong các tiệm bán đồ xịn lại có chỗ bán và ngồi uống cà phê như Louis Vuitton, Coach khiến mình thắc mắc. Đồng chí gái và bà cụ chụp hình toả nắng đủ trò khi ghé mấy chỗ này khiến mình thất kinh. Đồng chí gái suýt mua một cái ví ở đây, khiến mình buồn vời vợi khi rút thẻ ra cà, may quá cuối cùng mụ vợ không thích cái quai nên buồn đời mình để ý thấy lạ vì thường mấy chỗ mua sắm họ sợ cà phê hay thức ăn có thể đỗ lên áo quần xịn của họ đang trưng bày. Ở Hoa Kỳ vào tiệm sách như Barnes & Nobles thấy thiên hạ vừa đọc sách vừa uống cà phê, ăn bánh ngọt hay thiên hạ cứ ngồi trước laptop trong các tiệm Starbucks. Mình thì kiếm một chỗ ngồi hay đứng cạnh mấy kệ sách.

Nghe nói phải giữ chỗ cả tháng ở tiệm này tại New York

Khi xưa ở Luân Đôn, mình nhớ đi mấy trung tâm mua sắm như Fortnum and Mason, Harrods’ thì thấy có chỗ Tea room uống trà, ăn bánh ngọt hay có tiệm ăn nhưng ở trên sân thượng. Thường khách đi mua sắm rồi ghé lên đây ăn uống, nghỉ ngơi, đấu láo với bạn bè như kỳ vừa rồi, về Paris, hẹn bạn bè ăn trên lầu ở Au Bon Marché. Thắc mắc nên mình tìm tài liệu đọc thì giác ngộ cách mạng là thế giới đang thay đổi mà mình thì vẫn ngu lâu dốt bền. Đúng là bần cố nông từ nhiều đời nay. Ít khi đi phố nên chả biết thế thái nhân tình là gì.


Ngày nay, họ tích hợp quán cà phê vào không gian bán lẻ và các thương hiệu xa xỉ đã trở thành một đặc điểm nổi bật của môi trường tiêu dùng. Các thương hiệu danh tiếng như Louis Vuitton, Gucci, Coach và Tiffany & Co. Ngày càng vận hành quán cà phê bên trong các cửa hàng flagship của họ, qua đó biến không gian bán lẻ thành những địa điểm ghép giữa tiêu dùng, giải trí và trình diễn văn hóa. Hiện tượng này có thể được phân tích hiệu quả thông qua các lý thuyết của marketing, xã hội học và nghiên cứu văn hóa, mỗi lĩnh vực làm nổi bật những khía cạnh khác nhau nhưng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, bao gồm việc kiến tạo trải nghiệm, hình thành bản sắc và hàng hóa hóa đời sống văn hóa.


Mình có kể vụ ông tây, vua tiếp thị tìm cách đem cà phê vào Nhật Bản, một xứ theo truyền thống uống trà xanh, nay uống cà phê như người Việt uống nước mắm. Đó là cách thay đổi văn hoá của một cộng đồng thời nay. Xin mở ngoặc là các công ty bán Hamburger như MacDonalds, Burger King không thành công tại Việt Nam, chỉ có độ 20 tiệm đổ lại trong khi dự định của họ là mấy trăm tiệm. Ngược lại các tiệm Gà Chiên KFC rất được người Việt ưa thích.

Từ góc độ quảng cáo, sự xuất hiện của quán cà phê trong cửa hàng gắn liền chặt chẽ với các nguyên lý của marketing trải nghiệm. Trong cuốn Nền kinh tế trải nghiệm Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (1999). (The Experience Economy.) hai ông Pine và Gilmore cho rằng giá trị kinh tế đã chuyển dịch từ hàng hóa và dịch vụ sang những trải nghiệm được dàn dựng, nhằm thu hút cảm xúc và giác quan của người tiêu dùng. Quán cà phê đóng vai trò như một nền tảng trải nghiệm, kích thích đồng thời nhiều giác quan, vị giác, khứu giác, thị giác và cảm nhận không gian. Vào Barnes & Noble đọc sách mà cứ nghe tiếng xay cà phê rồi mùi bánh ngọt mới ra lò và cà phê. Từ đó tạo ra những tương tác thương hiệu đáng nhớ. 


Mỗi lần đi xem nhà bán vào cuối tuần mà họ gọi “Open House” mấy bà chuyên gia địa ốc luôn luôn đút lò các bánh tây nên khi bước vào mùi thơm của bánh khiến tạo ra những điều khiến người xem nhà ưa thích và cấu tạo trong khứu giác của họ một căn nhà êm đềm đầy quyến rủ. Các nghiên cứu marketing chỉ ra rằng những trải nghiệm như vậy làm tăng thời gian khách hàng lưu lại trong cửa hàng, qua đó nâng cao khả năng mua hàng và mức độ gắn bó với thương hiệu (Schmitt, 1999). Ở Tân Gia Ba, vào tiệm Louis Vuitton, nhỏ nên không thấy góc cà phê giọt đắng nên khiến đồng chí gái đổi ý dù mình đang rơi lệ từ từ móc thẻ tín dụng ra cà. Nhớ dạo ở New York, có quen một cô, mình ngu nên buồn đời, kêu cô này đi cắt tóc ở Vidal Sasoon, cách công ty mình mấy thước. Họ khôn lắm, đem cà phê ra mời uống không tính tiền nhưng tính trong giá cắt tóc khiến mình thất kinh bỏ chạy luôn, không dám tiếp tục mối tình hữu nghị nữa. Cắt tóc dạo đó $100, rồi chưa kể chuyện khác thêm tiền bo. Ngày nay tính ra là $500-$600. Mình kiếm người vợ biết hà tiện cho chắc ăn.


Nhớ có lần mình bán miếng đất được giá, mụ vợ đi shopping, kêu là vô mấy tiệm áo quần sang tọng, không ngại nữa vì anh mới bán được miếng đất. Thấy thương mụ vợ, lấy chồng nghèo nên chịu, không dám bước vào tiệm ăn sang hay tiệm thời trang sang trọng vì sợ thiên hạ xem thường.


Mình đoán thương hiệu Starbucks được nổi tiếng khắp thế giới nhờ qua các nghiên cứu trải nghiệm chớ nếu nói đến cà phê thì nghe nói không có gì đặc sắc. Ngày nay ở Hoa Kỳ, tiệm cà phê mở đầy nên Starbucks đóng cửa tiệm khá nhiều, nghe nói năm ngoái lên đến 800 tiệm. Ngay bên cạnh tiệm Lee’s Sandwich đầu tiên tại Quận Cam, nay có một tiệm cà phê Aldi, bên kia đường là Starbucks đông người lắm (khi xưa) nay không biết có còn đắt khách hàng nữa không.


Bên cạnh đó, quán cà phê còn hoạt động như một điểm chạm chiến lược trong hệ sinh thái marketing đa diện. Theo lý thuyết giá trị thương hiệu của Keller, thương hiệu mạnh được xây dựng thông qua các liên tưởng tích cực và nhất quán tại nhiều điểm tiếp xúc khác nhau với người tiêu dùng Keller, Kevin Lane. (2013). Strategic Brand Management. Quán cà phê mở rộng ý nghĩa thương hiệu vượt ra ngoài sản phẩm, củng cố các câu chuyện về lối sống và sự gắn kết cảm xúc. Mạng xã hội càng khuếch đại hiệu ứng này, khi nội dung do người tiêu dùng tạo ra từ các quán cà phê thương hiệu trở thành một hình thức quảng bá không công, góp phần gia tăng độ nhận diện và uy tín trong không gian số. Mình theo dõi nhóm người Việt tại Cali thì thấy đa số họ đi ăn mấy tiệm ở Bolsa rồi phê bình. Đang đọc người chụp phê bình ngon này nọ thì có nhiều người còm kêu dỡ như hạch thế là chả biết đường nào mò. Cũng có chủ tiệm đăng đàn quảng cáo tiệm này nọ.


Từ góc nhìn xã hội học, quán cà phê thương hiệu có thể được diễn giải thông qua lý thuyết vốn văn hóa và sự phân biệt (distinction) của ông tây, người đem cà phê vào Nhật Bản, Pierre Bourdieu. Theo ông Bourdieu (1984), các thực hành tiêu dùng đóng vai trò như dấu hiệu thể hiện vị thế xã hội và gu thẩm mỹ. Việc uống cà phê trong một không gian gắn với thương hiệu xa xỉ cho phép người tiêu dùng trình diễn sự tinh tế và thuộc về văn hóa, ngay cả khi họ không mua những sản phẩm có giá cao. Hình thức tham gia mang tính biểu tượng này tạm thời làm giảm rào cản kinh tế, đồng thời vẫn duy trì sự phân tầng thông qua mã thẩm mỹ, cấu trúc giá cả và thiết kế không gian. Cái này mình có trải nghiệm khi ở Luân Đôn, hay bò lên sân thượng của Harrods’ để uống trà và ăn Scones của tiệm này rất ngon. Để khẳng định mình là Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen. Nghèo nhưng làm sang như thâm chòi biết bố mày là ai không. Chán Mớ Đời 


Ngoài ra, các quán cà phê này có thể được xem như một dạng “không gian thứ ba” theo khái niệm của Ray Oldenburg, những địa điểm nằm giữa nhà ở và nơi làm việc, tạo điều kiện cho giao tiếp xã hội (Oldenburg, 1999). Tuy nhiên, khác với các quán cà phê truyền thống, quán cà phê trong cửa hàng bán lẻ được thiết kế và kiểm soát chặt chẽ bởi thương hiệu, qua đó định hình hành vi của người dùng theo các giá trị thương mại. Điều này phản ánh xu hướng tư nhân hóa đời sống xã hội, khi các hoạt động cộng đồng ngày càng diễn ra trong những không gian do thị trường chi phối. Có xem một phỏng vấn, tiệm Coach cho biết giới trẻ 13, 14 tuổi vào đây uống cà phê với giá $9 một ly, dù không mua gì cả nhưng trong tương lai sẽ là khách hàng. Như trường hợp con nít Nhật Bản được quảng cáo kẹo cà phê từ bé nên lớn lên nghiện cà phê.


Nghiên cứu văn hóa cung cấp thêm một lăng kính để hiểu cách quán cà phê thương hiệu tham gia vào quá trình sản phẩm hóa văn hóa và đời sống thường nhật. Khái niệm giá trị ký hiệu (sign-value) của Jean Baudrillard, mấy ông tây khá nổi tiếng về dạy cách tiếp thị, cho rằng hàng hóa ngày càng được định giá dựa trên ý nghĩa biểu tượng hơn là công năng sử dụng (Jean Baudrillard, 1998). Trong khung phân tích này, cà phê trở thành yếu tố thứ yếu so với hệ thống ký hiệu mà không gian thương hiệu truyền tải. Người tiêu dùng không chỉ mua một thức uống, mà đang tham gia vào một mạng lưới biểu tượng gắn với sự xa xỉ, sáng tạo và bản sắc toàn cầu. Vô trong mấy tiệm này, thấy chỗ họ bán cà phê thấy cực sang trọng, không dám kêu uống sợ chúng chửi nông dân mà bày đặt.


Quá trình này được tăng cường bởi truyền thông số. Khi người tiêu dùng ghi lại và chia sẻ trải nghiệm của mình trực tuyến, họ chuyển hóa khoảnh khắc cá nhân thành vốn văn hóa công khai, phù hợp với khái niệm “xã hội của trình diễn” của Guy Debord, trong đó các mối quan hệ xã hội được trung gian hóa thông qua hình ảnh và sự trình hiện (Debord, 1967). Do đó, quán cà phê thương hiệu vận hành như những sân khấu cho việc trình diễn bản thân, nơi tiêu dùng, bản sắc và khả năng được nhìn thấy hòa quyện vào nhau. Ngày nay, người tiêu dùng vào tiệm Louis Vuitton, không mua gì hết nhưng uống ly cà phê đắt tiền, rồi chụp hình hay livestream là có biết bao nhiêu Like.


Tuần rồi, có nhóm biết trên mạng trồng cây chi đó, mình mời họ đến vườn picnic, thì việc đầu tiên khi đến vườn thấy họ Livestream ngay. Không biết bao nhiêu người xem.


Tổng hợp các góc nhìn trên cho thấy việc tích hợp quán cà phê vào không gian bán lẻ không phải là một xu hướng bề mặt, mà là một phát triển có ý nghĩa cấu trúc trong văn hóa tiêu dùng đương đại. Quán cà phê mở rộng chiến lược marketing trải nghiệm, cho phép sự tham gia mang tính biểu tượng và sự phân biệt xã hội, đồng thời hàng hóa hóa những thực hành văn hóa vốn trước đây tương đối độc lập với thương mại. Chúng minh họa cho một sự chuyển dịch rộng lớn hơn, trong đó các thương hiệu không chỉ bán sản phẩm mà còn dàn dựng những môi trường nơi ý nghĩa, bản sắc và trải nghiệm được liên tục sản xuất và tiêu dùng. Mình nghe thằng con nói nay có trên là giới trẻ thích Macha trà xanh. Có thể trong tương lai họ sẽ làm các quán trà xanh thay vì cà phê.


Cái nguy hiểm là ngày nay chúng ta bị dẫn dắt bởi các fake news, hay tuyên truyền trên mạng nhằm giúp chúng ta trở thành đảng viên chửi, để mạt sát nhau. Chúng ta livestream khi đi ăn kem ở trong một tiệm sang trọng hay uống cà phê ở Louis Vuitton, tạo dựng một hình ảnh giả tạo về chính chúng ta vì không đủ tiền mua cái ví đắt tiền nhưng để diễn xuất cho các người theo dõi, fan cứng, fan mềm thậm chí những người mình ghét cay ghét đắng. Bác nào muốn tự tạo cho mình một hình ảnh yêu thiên nhiên, hữu cơ bú xua la mua thì vào vườn em mà livestream. Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

17 tuổi thành tỷ phú = gia tài công ty In-N-Out

 Đế chế In-N-Out

Dạo này thống đốc tiểu bang Cali lo ngại là tỷ phú ở tiểu bang Cali bỏ chạy ra các tiểu bang khác vì tiểu bang mới ra dự luật đánh thuế người giàu. Hy vọng năm nay đi bầu, người dân Cali sẽ ủng hộ dự luật này. 72% cử tri Cali bầu cho đảng Dân Chủ nên chắc chắn sẽ được bỏ phiếu. Đa số người theo đảng dân chủ cứ nghĩ là đánh thuế bọn nhà giàu, phú ông vì chúng bốc lột nhân viên này nọ nên mấy tên này bỏ chạy. Đánh cho bọn nhà giàu cút người dân nghèo thêm. Ngân hàng Wells Fargo kêu sẽ dời sang tiểu bang khác trong năm nay. Họ quên một điều những người này là những người tạo ra công ăn việc làm cho xã hội. Không có họ thì không có nhà máy, văn phòng. Với lương tối thiểu $25/ giờ cho nhân viên khiến các công ty như 99 Cents đóng cửa vĩnh viễn. Hôm nào buồn đời mình kể các dãy tiệm lớn nhất Rite AID, Walgreens đóng cửa hết, mấy Sears, nay thậm chí Target cũng sẽ đóng cửa năm 2026,…. Kinh tế đang thay đổi nên mất việc là mệt vì khó tìm lại việc khác. Lại cứ đè đầu những thằng có khả năng tạo công ăn việc làm, đánh thuế thì chúng bỏ chạy hết. Về âu châu sẽ thấy xã hội chủ nghĩa ra sao. 

Tỷ phú Lynsi Snyder ở tuổi 17


Từ mấy năm nay, các công ty lớn của Cali bỏ của chạy lấy người qua Texas, rồi nay Tennessee vì điện nước ở Texas khá đắt nên mấy tiểu bang kia, kêu đến với em, tha hồ miễn phí, ít thuế. Còn em Cali thì cứ vênh váo lên trời, các công ty đi thì đa số nhân viên phải chạy theo nên trong tương lai đóng thuế để nuôi làm theo năng xuất hưởng theo nhu cầu. Họ mới truy tố ông thần nào ở Cali vớt 21 triệu dành cho người vô gia cư. Có người cho là tiểu bang Cali là nhân văn, trí thức cấp tiến bú xua la mua, còn mấy thằng giàu nhờ Cali ăn cơm Dân Chủ thờ ma Cộng Hoà bú xua la mua. Mình nghĩ người ta thương, quý cái túi tiền của họ hơn là ma vì ma nào cũng là ma. Đảng DâN Chủ hay Cộng Hoà đều đánh thuế dân hết và mượn tiền để tiêu xài.


Gần đây công ty bán hamburger In-N-Out danh tiếng của Cali cũng bỏ chạy qua tiểu bang Tennessee. Họ sẽ làm công ty mẹ ở Tennessee và sẽ rút tiền lời về công ty mẹ thì Cali húp cháo. Cali được cái là khí hậu tốt nên thiên hạ phải ở chớ còn khí hậu mà lạnh lẽo thì cha con đã bỏ chạy tứ xứ từ lâu. Có người kêu vì tinh thần cấp tiến tri thức của người dân Cali này nọ. Nếu họ chịu khó xem bản đồ Hoa Kỳ thì thấy các công ty xe hơi như Mercedes, Toyota,…đều chuyển hết về miền Nam, còn các tiểu bang cấp tiến như Detroit thì bỏ chạy mất dép.


Người ta giải thích là Cali khi xưa theo Cộng Hoà nhiều nhưng từ khi ông Reagan ân xá các người di dân lậu thì tiểu bang Cali, Oregon và Seattle được chuyển qua Dân Chủ và nay thì khó mà trở lại như xưa vì cử tri Dân Chủ ở mấy tiểu bang này là 70-80%. Cali thiếu 5.5 triệu căn hộ vì có nhiều cư dân là di dân lậu nhưng khó mà xây được chung cư cho người ít lợi tức. Lý do là luật lệ xây cất cao như núi như bên Âu Châu. Một tư nhân xây cất một căn nhà giá thành lên $400,000/ căn nhà trong khi chính phủ mà xây cất thì mỗi căn có giá thành lên đến 1.2 triệu đô la. Lý do là công đoàn, nếu xây cất dùng công đoàn lao động thì tiền xây cất lên gấp 3, vì phải trả tiền phụ trối gấp 2 lần thêm đủ thứ trò, mất thời gian nhiêu hơn. Mình bỏ nghề xây cất cả 20 năm qua vì chán không muốn luồn cúi với mấy ông thần ở thành phố.


Công ty In-N-Out được thành lập năm 1948, từ một quán nhỏ 10 anh bộ x 10 anh bộ tại Balwin Park và ngày nay có trên 418 tiệm khắp 9 tiểu bang, với lợi tức hàng năm trên 6.7 tỷ mỹ kim và chỉ có gia đình này làm chủ như dãy nhà hàng Panda Express. Đúng hơn là cô Lynsi Snyder làm chủ.


Mỗi tiệm ăn In-N-Out trung bình mỗi năm tiền thu nhập trung bình là $5,800,000 trong khi tiệm ăn MacDonalds trung bình chỉ có doanh thu độ $2,600,000. Phân nữa thu nhập mà muốn mở tiệm ăn này phải đóng tối thiểu 1 triệu.


Công ty này được thành lập bởi cặp vợ chồng Harry và Esther Snyder năm 1948, 1 năm sau khi họ cưới nhau. Năm 1976, ông chồng chết vì ung thư dù dã ngưng hút thuốc từ lâu. Người con trai Richard Snyder chết năm 1993 ở tuổi 41, rồi đến người con trưởng Guy chết năm 1999 ở tuổi 48, để lại một cô con gái tên Lynsi Snyder. Cái hay là dòng họ này làm Trust để các điều kiện là chồng cô Lynsi, không dính dáng gì đến tài sản của họ. Cô này cũng nghiện ngập như cha cô ta và có 3 đời chồng ở tuổi 30. Kinh. Nay thì hết nghiện rồi, chịu khó làm ăn.


Qua bao nhiêu sóng gió nhưng dòng họ chỉ còn lại hậu duệ là cô Lynsi Snyder thừa kế gia sản khi chưa đến tuổi vị thành niên. Khi bố cô ta qua đời thì cô Lynsi chỉ mới 17 tuổi, và khi bà nội qua đời thì mới 24 tuổi. Di chúc để lại là có chỉ nhận được 1/3 gia tài năm 25, rồi 1/2 còn lại khi lên 30 tuổi và số còn lại năm 35 tuổi. Các điều lệ này thường được viết trong di chúc như vậy để tránh, con cái chưa đủ tuổi trưởng thành rồi làm bay hết gia tài hay phối ngẫu ly dị này nọ. Trong trường hợp cô Lynsi qua đời sớm thì gia tài sẽ chuyển cho bên bà nội thay vì để chồng con của cô Lynsi vớt.


Câu chuyện bắt đầu khi ông Harry Snyder, người Gia-nã-đại và bà Esther Johnson gặp nhau tại tiệm ăn quân đội ở Seattle năm 1947 và làm đám cưới năm 1948. Họ mở một quán bán Hamburger nhỏ ở đường Francisco Skito Avenue tại thành phố Baldwin Park, gần Los Angeles. Ngày đầu tiên họ bán được 47 cái hamburger và tháng đầu tiên được 2,000 hamburger. Họ rất để ý đến thực phẩm bán rất tươi, như khoai tây chiên là làm tại tiệm mỗi ngày.


Họ có 2 thằng con trai, Guy và Richard. Đến năm 1976, họ có 18 nhà hàng ở Cali. Nhưng rồi ông chồng tuy ngưng hút thuốc nhưng có thể hít mùi khói nướng Hamburger nên chết sớm. Cậu con trai đầu thì nghiện ngập nên con trai thứ hai phải nối nghiệp ở tuổi 24. Ông này có vẻ giỏi nên khuếch trương mướn người làm rất giỏi, mở trường đại học In-N-Out để huấn luyện các nhân viên và quản lý. Ông mở thêm đến 93 cửa tiệm này hàng.


Ông con Rich mất 17 năm trời để khuếch trương công ty lớn và nổi tiếng ở Cali. Ông này theo đạo tin LÀnh giáo phái Born-Again Christian nên tạo dựng thương hiệu với mục đích đạo đức và cách ứng xử với khách hàng. Năm 1993, trên đường bay về Nam Cali, máy bay ông bị rơi, chết tại chỗ. Gia đình phải kêu ông anh đầu nghiện ngập thế. Ông ta mở thêm nhà hàng từ 93 nhà hàng lên đến 140 trong vòng 6 năm. Ông mở cửa hàng ở Arizona rồi qua đời vì overdose.


Bà Esther, 79 tuổi phải quay lại lãnh đạo công ty vì hai đứa con qua đời, còn cháu nội duy nhất thì mới 17 tuổi. Được cái là cô này đi làm ở tiệm ăn như người bình thường không ai biết cô ta là cháu nội của bà chủ. Vấn đề là các giám đốc công ty choảng nhau và thưa kiện nhau. Bà Esther qua đời khi cô Lynsi được 24 tuổi nhưng phải đợi đến s3 năm sau cô ta mới được lên chức tổng giám đốc công ty. Cô ta lập gia đình 3 lần và ly dị 3 lần trước khi đủ 35 tuổi để nhận lãnh hết gia tài của gia đình.


Cách nhìn của In-N-Out là không mở nhiều chi nhánh như kiểu Starbucks vì nay họ đóng cửa trên 800 tiệm. Họ tuyên bố năm 2025 là bỏ 125 triệu đô la để mở công ty ở Tennessee và năm 2029 sẽ chuyển công ty mẹ qua bên đó. Thế là Cali ngọng, ít được thuế của mấy tiệm ăn này. Hoan hô xã hội chủ nghĩa, làm theo năng suốt hưởng theo nhu cầu. Chán Mớ Đời (còn tiếp)


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn