văn hóa tẩy chay cancel culture
Khi các cuốn phim Harry Potter từ Anh quốc phỏng theo mấy cuốn truyện viết bởi JK Rowling, được trình chiếu và ưa chuộng khắp thế giới khiến bà ta, một tác giả vô danh bổng nhiên trở thành tỷ phú khiến thiên hạ nhất là cánh tả tuyên dương, kêu đàn bà giỏi bú xua la mua. Rồi sau này bà ta buồn đời Cô Lựu, tuyên bố là phụ nữ cần có thêm kiến thức ngoài môi son, này nọ, nữ quyền làm phụ nữ mất giá trị bú xua la mua. Thế là truyền thông cánh tả, các trí thức lên án tẩy chay bà ta. Càng lên án bà ta càng hốt bạc vì có đến 6, 7 cuốn phim ra đời. Có thể đó là chiêu tiếp thị của các nhà sản xuất mà công chúng cánh tả bị sụp bẩy. Chán Mớ Đời
Rồi đến vụ siêu thị Trader Joe’s, bao nhiêu buôn bán mặt hàng tốt, rẻ hợp với thời nay nhưng bổng nhiên có tên nào ngồi buồn gãi háng kêu “kỳ thị chủng tộc” vì có sản phẩm bia mang tên Trader’s Jose. Bao nhiêu năm qua thiên hạ cứ mua, không ai nói gì cả. Thế là đám đông xuống đường, chạy lại biểu tình kêu gọi tẩy chay đóng cửa các cửa hàng của công ty này. Họ làm trời 2 ngày nhưng thiên hạ vẫn tiếp tục mua đồ ở tiệm này nên Chán Mớ Đời họ bỏ đi. Nghe nói tiệm Taco Bell có món ăn được gọi là MexMelt, nay phải dẹp bỏ vì bị chống đối, kêu kỳ thị bú xua la mau.
Khi ông độc hài Dave Chappelle, người da đen được Netflix quay trực tiếp thì có một số nhân viên Netflix, bỏ làm, yêu cầu ông chủ Netflix, không được thâu. Mình có coi một hai show của ông da đen này, chỉ trích phong trào thức tĩnh. Được cái là ông chủ Netflix viết thư cho nhân viên kêu là cuộc đời cần có hài kịch, nếu các bác không ưa thì công ty này không đúng nơi các bác làm việc. Muốn nghỉ thì từ chức.
Ông Chappelle, hài độc thoại
Điểm vui là sinh viên đại học Connell. New YOrk, trường danh tiếng, kêu hiệu trưởng phải thông báo cho họ trước giờ giáo sư giảng bài về những hình ảnh hay tư tưởng độc hại. Được cái là bà hiệu trưởng của trường kêu đây không phải nhà trẻ, nếu các bạn không muốn bị các tư tưởng độc hại thâm nhập thì không nên học tại đây.
Mấy ông thần bà thánh ở Hồ Ly Vọng tuyên bố nếu ông Trump đắc cử thì họ sẽ rời xứ mỹ. Nay ông ta ở nhiệm kỳ thứ 2 mà chả có ông thần bà thánh nào rời khỏi Hoa Kỳ. Lý do là sợ sau này khi ông Trump xuống sẽ phải trả 5 triệu đô để nhập cư lại xứ Hoa Kỳ. Chán Mớ Đời
Văn hóa tẩy chay (hay còn gọi là cancel culture, call-out culture) là hiện tượng xã hội trong đó cá nhân, nhóm hoặc tổ chức bị chỉ trích công khai rộng rãi, thường được khuếch đại trên mạng xã hội vì hành động, phát ngôn hoặc quan điểm bị coi là không thể chấp nhận được hoặc gây xúc phạm. Điều này thường dẫn đến lời kêu gọi tẩy chay, cô lập, mất việc làm hoặc các hình thức hậu quả xã hội và nghề nghiệp khác. Từ “canceled” được dùng để chỉ người bị rút lại sự ủng hộ hàng loạt.
Khái niệm bắt nguồn từ cách dùng tiếng lóng slang cũ của từ “cancel” (ví dụ trong âm nhạc và phim thập niên 1980, nghĩa là cắt đứt quan hệ hoặc gạt bỏ ai đó), nhưng chỉ thực sự phổ biến từ giữa thập niên 2010, đặc biệt qua cộng đồng Black Twitter, gắn liền với các phong trào như #MeToo và #BlackLivesMatter. Nó bùng nổ trong dư luận khoảng 2018–2020, thường mang nghĩa tiêu cực.
Đến năm 2026, thuật ngữ này vẫn gây tranh cãi và mang tính chính trị mạnh. Các cuộc thảo luận tiếp tục xoay quanh vai trò của nó: là công cụ trách nhiệm giải trình hay là hình thức kiểm duyệt. Có ví dụ từ cả hai phía, kể cả các nỗ lực do phe bảo thủ dẫn dắt nhằm hạn chế một số chương trình học thuật (ví dụ thay đổi gần đây tại Đại học Texas A&M chấm dứt các khóa học về nghiên cứu phụ nữ và giới tính).
Người ủng hộ coi đây là công cụ trách nhiệm giải trình, đặc biệt khi hệ thống truyền thống (tòa án, cơ quan) không bảo vệ được các nhóm yếu thế. Nó trao quyền cho người dân đòi hỏi hậu quả đối với hành vi có hại như phân biệt giới tính, phân biệt chủng tộc hay lạm dụng, những thứ mà người quyền lực thường thoát tội.
Người phản đối cho rằng nó tạo hiệu ứng làm lạnh đối với tự do ngôn luận, khuyến khích tâm lý đám đông, trừng phạt quá mức (kể cả với lỗi nhỏ hoặc lỗi cũ), và bắt nạt qua mạng. Nó có thể bóp nghẹt tranh luận công khai, trừng phạt mà không có quy trình công bằng, và ảnh hưởng nặng nề hơn đến người bình thường so với người nổi tiếng (những người thường phục hồi được). Ý kiến công chúng bị chia rẽ, nhiều khảo sát cho thấy một nửa xem đây là trách nhiệm cần thiết, nửa còn lại coi là kiểm duyệt hoặc trừng phạt không công bằng.
Hiện tượng chưa biến mất, nhưng cường độ và cách nhìn đã thay đổi. Một số người cho rằng “cancel culture” đang bị “tẩy chay” hoặc giảm nhiệt ở một số nhóm, trong khi vẫn có nhiều ví dụ tiếp diễn (từ drama người nổi tiếng đến thay đổi ở các tổ chức). Nó giờ xuất hiện hai chiều, cả cánh tả lẫn cánh hữu đều dùng để nhắm vào đối thủ. Trên X (Twitter cũ), người ta thường dùng từ này một cách thoải mái hoặc châm biếm (về crypto, thể thao, văn hóa đại chúng…), cho thấy nó đã ăn sâu vào ngôn ngữ mạng.
Tóm lại, cancel culture là tích cực (thúc đẩy thay đổi xã hội) hay tiêu cực (kìm hãm thảo luận) phụ thuộc rất nhiều vào góc nhìn cá nhân. Tẩy chay và chỉ trích công khai không phải mới, nhưng tốc độ và quy mô của mạng xã hội khiến phiên bản hiện đại trở nên đặc biệt mạnh mẽ và gây chia rẽ sâu sắc.
Trên mạng xã hội, có câu chuyện của một giáo sư dạy trung học ở trường cho các học sinh có vấn đề. Ông ta tải lên YouTube câu chuyện một học sinh hỏi ông ta về JK Rowling. Ông ta hỏi và nói chuyện với học sinh như Socrates, cứ hỏi học sinh. Học sinh thắc mắc là trên mạng, kêu JK Rowling là người chống chuyển đổi giới tính. Ông ta hỏi học sinh là nghĩ gì, và từ từ học sinh cảm nhận là mình nghe tin đồn sai.
https://youtu.be/ye52j4Fw21Q?si=V_662lBfr4OViiiH
Lúc đầu, có vài người xem video, đến khi ông Elon Musk tải lên X thì trong vài ngày có trên 13,000 người xem. Rồi ông Piers Morgan mời phỏng vấn thế là cả thế giới biết đến. Và ông ta mất việc dạy ở trường mà có nhiều giáo viên đến buổi sáng, buổi chiều bỏ chạy vì toàn là học sinh có vấn đề. Ông ta là giáo viên lâu nhất vì đã ở đó hơn 4 năm trời. Mình đang đọc tài liệu phong trào chuyển giứoi tính và lý do người Mỹ bầu cho ông Trump vì đội bầu cử của ông ta bỏ trên 300 triệu mỹ kim để quảng cáo ảnh hưởng phong trào này khiến người Mỹ dù không ưa ông Trump vẫn bỏ phiếu. Hôm nào rảnh sẽ kể ở đây.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn