Nhớ Tết Mậu Thân
Cứ mỗi lần Tết, không hiểu lý do mình lại nhớ đến tết Mậu Thân. Có lẻ tết năm đó để lại cho mình rất nhiều dấu ấn, một cái tết thật sự truyền thống và ký ức về cuộc tổng công kích của Việt Cộng vào Đà Lạt với những máy bay Skyraiders oanh kích trên Số 4, thêm lính đánh chiếm lại nhà thờ Domaine De Marie. Ngoài ra, mấy ông kẹ còn buồn tình tấn công thêm mấy lần Đà Lạt năm đó. Hình ảnh các sinh viên trường Võ Bị chạy lên đồi Ấp Mỹ Lộc, đánh chiếm từng nơi tử thủ của Việt Cộng, nghe nói họ xích chân mấy người này vào hầm nên chỉ có chết nên họ đánh hăng lắm đến khi hết đạn.
Mình nhớ năm Mậu Thân, gia đình mình cũng như hàng xóm ăn Tết rất lớn. Ông cụ mình trồng cây Nêu ở trước sân nhà, treo cái gì ở đầu ngọn. Ông cụ xin đâu cây tre ở trong vườn, đem về cắm xuống đất ngày 23 tháng chạp đưa ông Táo về trời. Dạo ấy nhà mình có vườn trong Suối Tía, ấp Sòng Sơn nên ông cụ cũng có cắm một cây nêu ở trong vườn, hy vọng được mùa năm tới. Ông cụ mời thiên hạ trên ty Công Chánh vào vườn ăn Tất Niên, đủ trò. Hình ảnh thân thương như ngồi trên các bao tải mà mình đã cắt củ khoai tây ủ làm giống qua giêng trồng, mùi phân cá bay bay theo các con ruồi xanh. Thiên hạ ăn nói rộn ràng vui như ăn tất niên. Sau đó phát cho mỗi người một hay hai cây bắp sú ăn tết. Có lẻ năm đó trúng mùa sú nên ông bà cụ mình ăn tết lớn. Nhưng đó là tết cuối cùng mình thấy ở trong vườn. Sau Mậu Thân thì hết làm vườn vì an ninh thêm mấy người làm vườn bị động viên đi lính hết.
Nhớ trước đó thì có vụ trừ Ma Quỷ vào nhà bắt con nít nên nhà nào cũng có vẽ chữ Vạn trước cửa. Họ nói ban đêm quỷ về bắt con nít khiến mình cũng sợ nên cũng ra chợ mua lon sơn nhỏ về rồi kẽ chữ Vạn trước cửa. Sau này lớn lên, ở Luân Đôn đi nghe ông Phạm Duy hát nhạc của ông ta phổ thơ của ông Nguyễn Chí Thiện, giải thích là Việt Cộng kêu thiên hạ vẽ chữ Vạn trừ Ma Quỷ, có nghĩa là Trừ Mỹ Qua, nếu nói lái lại.
Ông cụ ra chợ hoa Đà Lạt, mua một cành đào, bỏ vào cái bình to đùng thêm vài viên Aspirine để cho hoa không tàn sớm. Sau đó, ông cụ gắn mấy thiệp chúc tết của thân hữu lên các cành đào. Sau này ra hải ngoại mình cũng chước viết thiệp vào cuối năm. Nay thì chán rồi, cũng chả thiết tha gì cả. Hôm trước, thấy mụ vợ mua cành đào ngoài Tiểu Sàigòn về cắm. Năm ngoái mình về quê trước tết mới hiểu lý do ông cụ mua cành đào hàng năm. Ở ngoài quê, họ chơi đào như ông chú mình, nhờ ai trồng hộ cả năm, trả tiền rồi, trước tết lại đem xe lại chở về nhà, bỏ vào chậu kiểng cho mấy ngày tết rồi lại gửi cho nhà vườn chăm sóc trong năm. Chú em họ chở đi một vòng Quốc Oai để xem chợ Đào, thiên hạ đi mua đông như dân Phủ Quốc. Tốn tiền lắm. Ngày nay, ở xứ người, mình cũng tìm lại các tập tục khi xưa ở nhà nhưng không có cây nêu này nọ. Năm đó ông cụ mua pháo Điện Quang nhiều lắm, cả chục bánh rồi nối với nhau gắn lên cây nêu. Trước Tết là mình đã mua pháo lẻ rồi lấy gỗ đóng thùng rau cuả cho quân đội Mỹ, làm khẩu súng, có cái đinh để kẹp cái tim pháo, phía đầu súng thì có dây thừng để khi đốt cái tim pháo cháy thì dây thung sẽ kéo viên pháo đi nổ cái đùng.
Mình có cái tính mất dạy là trên đường Thi Sách, có mấy đống phân bò. Thấy chị nào đang đi ôm tập vỡ chi đó, mình cắm viên pháo vào bãi cứt bò rồi đợi chị ta đi gần tới là đốt pháo nổ cái đùng, cứt bò bay khắp trời đông như xi nê.
Năm đó, bà cụ kêu mình đem nếp và đậu xanh ra nhà bác Tám ở đường Tăng Bạt Hổ (chè Mây Hồng), nhờ bác Tám trai nấu bánh tét hàng năm. Dạo đó đi xuống nhà có mảnh vườn, đất trống bên cạnh để nấu bánh tét. Khi chín xong thì mình có nhiệm vụ khiêng về nhà. Dạo đó mình hay chơi với hai tên Phước và Hải con trai của bác Tám. Chợ tết chợ đêm vui không tả, dân tình đi chợ tết, mua sắm ào ào, không nghe mấy bà bán hàng than chợ ế đò gì cả.
Giao thừa vui như ngày tết. Cúng giao thừa xong, ông cụ cho đốt pháo cây nêu dài độ 2 mét. Mùi pháo nổ đì đẹt rồi lâu lâu có viên pháo tống nổ cái rầm. Hít hà mùi pháo thuốc súng đã kể gì. Rồi đi ngủ. Sáng dậy thì thấy mặt ông cụ nghiêm trọng, đang mở đài BBC rồi đài Sàigòn. Nghe nói Việt Cộng tấn công vào các thành phố, yêu cầu các quân nhân về phép trình diện tại các căn cứ địa phương. Không khí ngày tết bổng nhiên xìu xuống, ông cụ qua nhà hàng xóm nói chuyện này nọ. Thường thì ngày mồng một, mình không được đi qua nhà hàng xóm, sợ mang cái xui đến cho gia đình họ vì mình đen như lọ nồi. Nên chỉ rú rú trong nhà mà radio, đài Sàigòn cứ mở nhạc lâu lâu lại có ông nào nói đủ trò.
Rồi từ từ mình bắt đầu nghe súng bắn đâu ngoài khu Hoà Bình, không nhớ ngày nào. Rồi máy bay Bà Già lượn lượn trên khu Mả Thánh, rồi nghe cái tạch, thấy khói bay lên từ phía Số 4. Độ mấy phút sau là hai khu trục cơ bay lại từ Ấp Hà Đông, trút xuống rồi thấy trái bom bay ra theo hình Parabol. Thấy khói đen ùm lên trời sau đó mới nghe tiếng nổ. Mình nghĩ từ khi trái khói được bắn xuống đến khi khu trực cơ bay lại thì mấy ông kẹ chắc đã bỏ của chạy lấy người nên thoát chết nên cứ thấy chiếc khu trục cơ khác bay lại thả thêm quả bom napalm. Rồi nghe hàng xóm kháo nhau thiên hạ trên Số 4 chạy giặc dưới đường Phan Đình Phùng người chạy xuống trường Việt Anh, người nói trường Đoàn Thị Điểm đủ trò.
Sau đó, thì thấy gia đình dì Ba Ca, chạy vô nhà mình, nói chi với bố mẹ mình rồi ông cụ chỉ căn nhà 47/2 Hai BÀ Trưng, bỏ trống, vào đó ở. Thật ra căn nhà này được gia đình mình ở đây mấy năm từ khi dọn từ ấp Ánh Sáng về. Bà Hai và ông Hai xây nhà ở dưới nha Địa Dư đường Nguyễn Trải nên dọn về đó, gia đình mình chuyển qua ở nên chưa có ai đến tiếp quản căn nhà cũ nên ông cụ kêu gia đình dì Ba Ca vào đó ở. Nấu nướng thì qua nhà mình dùng bếp vì bên nhà này không có bếp. Hình như vợ chồng chú Nhị và chú Hai, làm vườn trong Suối Tía cho gia đình mình, bỏ chạy ra Đà Lạt nên bố mẹ mình cho họ ở phía nhà bếp. Hàng xóm thì có gia đình ông Tư Thân, bán thuốc tây cho tiệm thuốc Nguyễn Duy Quang, đối diện NGọc Hiệp từ Số 4 cũng chạy xuống tá túc nhà Bà Tước, cháu chi đó của gia đình này.
Xóm bổng nhiên đông người lên, rồi không biết làm gì mấy người mới bày trò đánh bài xì lát. Dượng Ba Ca ăn mệt thở nên lì xì cho mình mấy chục. Dượng kể là mồng một đã thấy mấy ông kẹ vác súng về Số 4. Mình đoán khu vực này có nằm vùng nhiều. Họ chia nhau đào hầm này nọ. Dượng mới kêu anh Hiệp, anh Thành, dân trường Trần Hưng Đạo gọi anh ta là Bồn Lừa, nghen ói đá banh hay, đào cái hầm sau vườn để lỡ có chuyện chi trú ở đó. Rồi súng nổ, bom rơi nên cả nhà chạy vào hầm sau vườn trú ẩn. Đến một hôm hết đồ ăn nên dượng kêu anh Hiệp lên nhà trên, xem bàn thờ, thỉnh mấy bánh tét xuống ăn. Anh Hiệp lên nhà trên, nhìn ra sân thì mặt anh ta từ từ tái tái chuyển qua màu xanh đít nhái. Anh ta ú ớ chạy xuống hầm sau vườn kêu dượng ớ ớ rồi chạy lên chỉ ra sân miệng không nói ra lời.
Ngoài sân có trái bom chưa nổ nằm chình ình giữa sân vui đón chào mùa xuân Đà Lạt. 5 phút sau cả gia đình bỏ chạy thục mạng xuống nhà mình tá túc đâu 3 tháng trời. Sau vụ khu trục cơ thả bom napalm thì xem như Số 4 bị thiêu rụi nhưng mấy ông kẹ vẫn bám vào đó, đào hầm chi đó nên đến phiên máy bay trực thăng của mỹ đến bắn phá. Thêm mấy ông kẹ buồn đời chạy vào nhà thờ cầu nguyện Chúa và tử thủ luôn trong Domaine de Marie. Mình thấy từ nhà mình trên đường Thi Sách, chỗ nhà ông Nguyễn Văn Nghi trồng răng, thấy Việt Cộng chui lên tháp chuông nhà thờ rồi cứ nghe AK cóc cóc bắn lên máy bay. Thế là mấy trực thăng mỹ bay lại trên khu vực nhà mình rỉa đại liên hay hoả tiễn. Chỉ có nhà thờ con gà là mấy ông mẹ không leo lên nổi vì ăn bánh chưng đầy bụng. Mấy ông bắt chước lính Tây Sơn ăn tết trước rồi đánh vào thành phố vừa hát như có bác trong ngày vui đại thắng. Vấn đề là họ tưởng nhân dân miền nam sẽ chào đón họ, đem bánh tét bánh chưng cho ăn. Ai ngờ họ đến đâu là dân bỏ chạy tới đó khiến họ buồn đời giết thiên hạ như chặt chuối trong rừng La Ba. Chị Hoa, sau Mậu Thân từ Huế vào giúp việc nhà mình kể, ông anh lính bình nhất chi đó, Việt Cộng trói gô lại chôn sống với mấy người hàng xóm. Tương tự chồng Mụ Rớt bán bún bò nổi tiếng cũng bị bộ đội cụ hồ bắn cái đùng chết tươi trước nhà tiệm bún bò.
Cái mất dạy là đại liên bắn ra thì vỏ đạn lại rơi xuống khu vực nhà mình nên lại phải chạy vào nhà. Nhiều khi thấy trực thăng bay trên đầu nhà thương bắn thì thấy vỏ đạn rơi theo đường cong parabol. Có một lần, mình thấy hai ông lạ mặt ở đâu bò vô sân nhà mình đứng xem trực thăng bắn đại liên hay hoả tiễn xuống khu vực Domaine de MArie hay Số 4. Trong xóm xúm nhau ra đứng chỗ hàng rào nhà bà làm vườn để nhìn lên domaine de marie xem bắn nhau. Cứ thấy mấy ông kẹ leo lên nóc chuông bắn cóc cóc rồi thấy thiết vận xa M113 chạy kèo èo chỗ đường Calmette bổng một tiếng ình rồi thấy mấy cây chuối chỗ vườn bà Hành trên đường Thi Sách gần nhà trung tá Tốn nổ tung lên. Hóa ra B40 của Việt Cộng đâu trong nhà thờ bắn xe thiết giáp nhưng thần xe đỡ nên hụt bay xuống bụi chuối. Cả đám hoảng quá nên kêu nhau vô nhà.
Mình thấy rõ tên mỹ ngồi trong máy bay bắn rẹt rẹt. Bổng nhiên mình nghe tiếng người em kêu Má kêu vô nhà, mình vừa bước mấy bước dưới cái hiên nhà thì một trận mưa vỏ đạn đại liên rơi xuống sân nhà mình lộp cộp thêm mấy vỏ đạn rớt xuống mái tôn nghe rào rào. Mình nghe ai kêu ối thì quay lại. Một ông đứng cạnh mình đâu 30 giây trước, ôm đầu, máu phọt lên như suối Bà Nà. Ông đứng bên cạnh kéo ông ta đi đâu mình không biết. Từ đó sợ hết dám đứng xem đánh nhau.
Nghe nói chú Đức, em trai của chú Nghi trồng răng, mở cửa sổ nhà trên đường Thi Sách nhìn lên nhà thờ Domaine de Marie thì có ông kẹ buồn đời bắn cái cóc ngay mông chở lên nhà thương băng bó. Rồi mấy ông kẹ từ ngoài khu Hoà Bình bị máy bay bắn rát quá nên rút lui về Số 4, sau khi đốt cây xăng bên xe Tùng nGhĩa, đi qua đừng Hai Bà Trưng như bác cũng chúng cháu hành quân từ phố về vườn rau. Đâu 2 tuần sau mới yên ổn lại. Thì đài phát thanh cũng như phát thư đưa đến nhà thư của proviseur của grand lycee kêu đến trường lấy bài tập về làm. Chán Mớ Đời
Đang vui vì được nghỉ học thêm cả mấy tuần vì có Việt Cộng đánh lại phải bò lên trường lấy bài tập. Toán thì không nhớ chỉ nhớ cô Ngô Thị Liên dạy việt văn cho đề in roneo bài Thằng Bờm có cái quạt mo về trả lời mấy câu hỏi. Chán Mớ Đời
Mấy ông kẹ buồn đời, lên núi tụ tập lại, bắt thêm lính hay dân nằm vùng sợ bị lộ nên chạy theo luôn. Đâu mấy tháng sau lại bò đánh tùm lum. Dạo đó tỏng xóm Thi sách có thằng Vui, học trường Trần Hưng Đạo, nằm vùng bị ông Lê Công Oai bắt nhốt ở trung tâm thẩm vấn. Kỳ này thì mình thấy họ đánh trên đồi chỗ ấp Mỹ Lộc, cạnh chùa Linh Sơn, cứ bắn súng rồi lính Việt Nam Cộng Hoà chạy lên từ đường Phan Đình Phùng rồi trực thăng mỹ bắn ào ào vào mấy cái lô cốt có mấy khẩu đại liên. Nổ banh ta lông, rồi thấy họ bắt được tù binh bị xích vào chân. Nhà mình ở bên này nhìn qua bên đồi kia. Dạo ấy ấp Mỹ Lộc có mấy căn nhà tôn, còn cái đồi thì trọc, chả có cây cối gì cả. Hình như phía sau đó là trường Chiến Tranh Chính Trị. Sau này mình về lại thì chùa nào to đùng màu vàng rồi nhà cửa đầy cả, không nhận đâu ra đâu.
Được cái là dân Số 4 nhà bị cháy thì chính phủ Việt Nam Cộng Hoà cho tiền xây lại. Gia đình dì Ba Ca được bao nhiêu tiền đó mình không biết, thấy mua xi măng, cát về làm hắc lô rồi chở lên Số 4, xây lại nhà cửa. Lần trước mình về có lên thăm, nhà cửa xây đầy hết, không còn dấu vết cái sân có trái bom. Hình như mình có thấy trái bom đã được tháo chất nổ trước khi họ vác đi đâu. Mình thấy cái hố nhỏ nhưng nếu nổ thì chắc cả gia đình banh ta lông hết.
Đi học lại thì khám phá ra một số phòng ốc bị hư vì mấy ông kẹ chạy vào đây leo lên nóc huông bắn sẻ này nọ nên trực thăng bắn tùm lum. Họ lấy một số ngói (ardoise) của pháp để lợp lại chuông tháp và lấy ngói thường của Việt Nam để lợp lại khúc bị lấy đi và hư nên sau này, mái ardoise bị trộn với mái đất sét. Mình có kể vụ này rồi với hình ảnh của ông tây dạy Địa lý mình, cooperant kể trên trang nhà Yersin. Hôm trước có ai tải lên hình ảnh Yersin, có hình ông Ấn Độ mà ông tây kể ở chung, lâu lâu ông ta buồn kêu Chị Ba, người làm cho họ vào phòng đè xuống nả một trận. Chả nhớ ông Ấn Độ tên gì.
Sau này đọc bài thiên hạ viết về Mậu Thân Đà Lạt thì khám phá có một chiếc xe Jeep do mấy ông tá trong trường Tham Mưu, không biết Việt Cộng đã vào thành phố, chạy xe Jeep vào Đà Lạt để ghé tiệm phở Bằng ở đường Hàm Nghi ăn. Đang chạy tới khu Hoà Bình thì thấy xác một thằng bé bị bắn chết, khiến mấy ông tá này ngừng lại xem xét. Đang thắc mắc thì một tên Việt Cộng nào ở trên khu Hoà BÌnh bắn cho một trái B40 khiến ông ngồi trên xe, tài xế bị dính trong khi mấy ông kia thoát chết nên bò xuống cầu thang để tránh bị bắn thêm. Chắc họ không đem súng theo. Chiếc xe bị cháy rụi.
Mình đọc bài của một ông Mỹ kể vụ này như sau: ông ta ở khách sạn Mộng Đẹp, chờ ra phi trường Cam Ly để được chuyển về căn cứ. Mình đoán ông ta làm về tình báo (MACV-SOG). Ông ta được tin là Việt Cộng đánh tấn công khắp nơi ở Việt Nam và cấp trên ra lệnh, không được đánh Việt Cộng nếu không bị tấn công. Ông ta lên sân thượng của khách sạn để xem xét tình hình thì khám phá ra mấy bộ đội bác hồ đã chiếm đóng khu Hoà Bình. Có báo cáo với cấp trên. Bổng nhiên thấy một thằng bé đạp xe đạp từ dốc Lê Đại Hành lên khu Hoà BÌnh thì bị mấy tên Việt Cộng trên khu Hoà BÌnh kêu đứng lại rồi hỏi chi đó ông ta không nghe rõ rồi bộ đội bảo thằng bé ngồi im. Ngồi một lúc thì thằng bé bò lại chiếc xe đạp thì là bộ đội bác hồ bắn chết tươi. Nằm chết như mơ.
Độ một lúc sau thì thấy chiếc xe Jeep chạy từ dưới Cầu Ông Đạo chạy lên Lê Đại Hành, có vài người Mỹ ra hiệu, quơ tay cho chiếc xe Jeep nhưng chắc mấy ông này đói quá nên không để ý. Khi đến gần chiếc xe đạp và xác thằng bé, chiếc xe Jeep mới ngừng, ông lái xe ngồi trên xe còn mấy ông kia nhảy xuống xem thì một trái B40 bay lại. Nổ tung cái xe cháy. Mấy ông xuống đường không bị dính nên bò xuống cầu thang chợ tránh. Ông mỹ kể là ông bị thương trong xe Jeep rên la đau rất lâu mà Việt Cộng không bò lại bắn một cái cho chết luôn cứ để chết từ từ cho oai.
Ông ta núp trên sân thượng của khách sạn Mộng Đẹp xem tình hình và báo cáo cho thượng cấp thì có một bộ đội đột phá tư duy, khám phá ra ông ta nên bắn. Ông ta bắn trả nhưng hụt cuối cùng thì bắn chết ông Việt Cộng đầu tiên trong đời với cây súng M14. Hình ảnh đó cứ ám ảnh ông ta đến nay.
Mình kể vụ này thì có người nhắn tin cho mình và gửi giấy phép của tướng Chung tấn Cang ký cho phép mấy ông tá này vào Đà Lạt. Người lái xe chết là bố anh ta. Anh ta có gửi mình tờ giấy phép của tướng Chung Tấn Cang, chỉ huy trưởng trường Tham Mưu. Rồi có lần về Sàigòn, họp mặt bạn học xưa ở Yersin, có chị bạn chạy lại kêu, ông kể ông tá thoát B40, bò xuống cầu thang, thoát chết là bố tôi. Kinh
Cho thấy buồn đời kể chuyện Đà Lạt xưa lại dính tới thân hữu mà mình không biết. Để hôm nào kể tiếp vì Mậu Thân có nhiều chuyện để kể lắm. Còn Tiếp
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
