Tại sao mật ong Manuka lại đắt như vàng

 Tại sao mật ong Manuka lại đắt như vàng

Năm ngoái mình đi chơi ở Tân Tây Lan, có ghé lại một tiệm sang trọng bán mật ong Manuka để tìm hiểu. Nghe họ giải thích một lúc, mình đã ngu lâu lại càng ngu bền vững vì họ nói có đến 20 loại được nhận chứng chỉ của chính phủ nên mình hết dám mua vì giá rất cao mà nay thấy Costco bán nữa là ngọng. Mật ong của Costco đều bị pha chế nên rẻ như bèo. Được biết 2/3 mật ong Manuka được bán trên thế giới là được pha chế không phải nguyên chất.

Lịch sử của mật ong tại xứ Kiwi này khởi đầu khi một bà người Anh quốc di dân đến xứ này tên Mary Bumby, đem theo hai tổ ong trên tàu suốt 4 tháng trời và đã đến xứ này tháng 3 năm 1830. Bà ta nuôi ong để lấy mật ong nên khi rời quê hương, không biết ở xứ này có ong nên đem theo cho chắc ăn. May cho bà ta đem theo vì ở vùng này Tân Tây Lan dạo ấy không có ong. Có nhưng toàn là bá vơ và ít lắm.

Tại Tân tây Lan có một loại cây mà người bản địa rất yêu quý tên Manuka. Họ nấu lá để uống như trà và vỏ cây để băng bó vết thương. Ong của bà Bumby thích loại cây này nên làm ra mật ong.

Lúc đầu, mật ong Manuka từng bị coi là một phụ phẩm chất lượng thấp. Vào đầu thế kỷ 20, nông dân ở New Zealand thường cho không hoặc dùng làm thức ăn cho gia súc vì nó quá đặc và có vị "quá nồng" so với mật ong cỏ ba lá.

Loại mật này được tạo ra bởi những con ong thụ phấn cho hoa Leptospermum scoparium (bụi Manuka), vốn là loài bụi bản địa của New Zealand và một số vùng ở Úc. Loại cây này được người bản địa Maori sử dụng như thuốc. Cái vỏ dùng để chữa vết thương. Các nông dân gốc da trắng dẹp loại cây này vì xem như cỏ dại kiểu Đà Lạt xem hoa dã Quỳ.

Vào những năm 1980, Tiến sĩ Peter Molan tại Đại học Waikato nghiên cứu các mật ong tại xứ này để tìm loại nào có kháng sinh, đã phát hiện ra rằng mật ong Manuka sở hữu các đặc tính kháng khuẩn rất cao. Những đặc tính này vẫn hoạt động ngay cả khi hydrogen peroxide (chất kháng khuẩn thông thường trong mật ong) đã bị loại bỏ. 

Thường thì mật ong bị ánh mặt trời hay khi nấu nóng sẽ làm mất đi các tố chất y học và dinh dưỡng nhưng mật ong Manuka thì lại không vẫn giữ được các tố chất này. Do đó ai dùng mật ong thì nên pha với trà hay nước ấm hơi vì nóng quá là banh ta lông hết. Ông này mất 26 năm trời mới khám phá ra sự việc. Nhờ sự nghiên cứu của đại học Dresden ở Đức quốc. Mình có xem phim tài liệu, đại học này có phòng thí nghiệm để khám phá ra các loại mật ong nào giả được Trung Cộng xuất cảng. Họ gửi qua Việt Nam đóng gói thùng, gửi đi bán ở âu châu, đến khi thử nghiệm thì lòi ra phấn hoa của Trung Cộng.

Phải đến năm 2008, các nhà nghiên cứu mới xác định được Methylglyoxal (MGO) là hợp chất cụ thể tạo nên hoạt tính kháng khuẩn "không phụ thuộc peroxide" này. Mật ong Manuka không chỉ là chất dinh dưỡng bình thường mà là một thuốc giúp cơ thể cường tráng, một loại kháng sinh. Thế là bổng chốc mật ong này được nổi tiếng và được người ta yêu cầu mua. Chính phủ Tân Tây Lan nhảy vào để giúp xuất cảng và họ đã tạo ra một chương PR khiến thiên hạ khắp thế giới nhất là giới giàu có gửi mua và kết quả anh 3 tàu nhảy vào làm mật ong giả. Chán Mớ Đời 

Năm 2008 một lọ mật ong Manuka bán giá $20, 1 năm sau bán $50 và năm 2012 lên đến $100. Một lọ nguyên chất bán ở Trung Cộng lên giá $1,000. Nói cho ngay mình thấy họ làm packaging rất là ấn tượng. Nếu ông nuôi ong tỏng vườn mình mà có con cháu có khả năng làm packaging chắc bán giá gấp 3 lần.

Vì giá khủng nên anh 3 tàu nhảy vào làm mật ong Manuka giả. Loại mật ong thường đã được mấy anh 3 tàu làm giả pha đường của gạo, xuất cảng khắp nơi để bán. Do đó chính phủ Tân Tây Lan, muốn bảo về thương hiệu của xứ này nên phải ra các tiêu chuẩn và khám nghiệm để được chứng nhận là mật ong thật qua 20 loại mà mình được người bán hàng ở Tân tây Lan giải thích khiến mình đờ luôn. Nhưng mà mấy anh ba tàu rất giỏi làm giả nhãn hiệu đủ trò.

Lý do là các loại mật ong lúc trước được lấy trên núi, những nơi hoang dã, được xem là mật ong rừng. Mấy cây này ở trên núi chơi vơi nên chống trả với thiên nhiên gió biển nên rất mạnh nên tạo ra các tố chất đề kháng mạnh. Điển hình là một quả bơ trong vườn mình, có nhiều con sâu ăn chút xíu thì như cơ thể của con người khi bị thương, cơ thể tự động chuyển các chất như omega 6 đến chỗ vết thương làm lành thì mấy quả bơ bị sâu ăn chút xíu rồi được lành lặng, chỉ có cái thẹo thì mình khám phá phía trong khác các quả không bị thương. Ăn ngon cực không hiểu lý do nên sau này mấy loại này mình để dành ăn và làm kem bơ.

Có ông bán chợ Farmers Market hay đến vườn mình mua để bán ở chợ. Kêu là mấy người giàu ở Santa Monica, rất thích loại trái cây bị sâu ăn. Nên có bao nhiêu thì để dành cho ông ta bán có giá hơn trái lành lặng. Có lẻ người giàu họ khôn hơn mình. Vì các trái cây nhìn trông bắt mắt đa số bị xịt thuốc trừ sâu đủ trò.

Nhu cầu lên nên các người nuôi ong ở xứ này mới đột phá tư duy là trồng cây Manuka này để lấy mật ong. Nghe nói họ trồng đâu trên 30,000 mẫu ở xứ này ít ai đến. Cây trồng nên không còn thiên nhiên nên khi khám nghiệm thì các chất bổ và dược tố trong mật ong của các loại cây này cũng giảm so với loại hoang mọc trên núi. Do đó mà họ phân loại, có đến 20 loại mật ong hay hơn. Khiến mình chới với thua non không dám mua.

Để bảo vệ ngành công nghiệp khỏi hàng giả, của mấy anh ba tàu, hệ thống xếp hạng Unique Manuka Factor (UMF) đã được thiết lập. Hệ thống này đo lường các chỉ số như MGO, Leptosperin và DHA để xác minh tính nguyên bản và hiệu lực.

Chỉ số UMF càng cao biểu thị khả năng kháng khuẩn càng mạnh, dẫn đến mức giá có thể vượt quá 100 USD cho một hũ nhỏ.

Do các rừng hoa Manuka nằm ở những vùng hẻo lánh, các nhà nuôi ong sản xuất đã bắt đầu sử dụng trực thăng để thả tổ ong vào các khu vực không thể tiếp cận và vận chuyển mật ong ra ngoài, làm tăng đáng kể chi phí sản xuất. Một chiếc trực thăng chở 20 tổ ong đến đậu trên đỉnh núi mất $2,000 cho 20 tổ ong. Rồi khi đến bốc về lại mất thêm $2,000, chưa kể tiền nhân công, rồi khám nghiệm. Mỗi lần khám nghiệm là mất $300 mà có bao nhiêu tổ ong. Trong vườn mình đến mùa thì người nuôi ong đem lại độ 300 tổ ong. Mấy người nuôi ong sắp đặt rồi đi bộ xuống dưới núi. Nhiều người có nhiều nơi nên tốn thêm khá nhiều. 

 Nhất là hoa chỉ nở có 6 tuần lễ và tuỳ theo thời tiết nữa ong có làm nhiều hay ít mật ong. Do đó người nuôi ong không biết năm nào trúng mùa.

Ngành công nghiệp này bùng nổ sau khi được tiếp thị như một loại "siêu thực phẩm", nhận được sự lăng xê từ các ngôi sao và trở thành thành phần chính trong các sản phẩm chăm sóc vết thương và dưỡng da cao cấp.

 Bằng cách mở rộng quy mô sản xuất và kiểm soát nghiêm ngặt thương hiệu "Manuka", New Zealand đã biến một loài cây từng bị coi là "phiền toái" thành một ngành xuất cảng trị giá hơn 1 tỷ USD mỗi năm.

Ngày nay họ trồng 30,000 mẫu cây Manuka để tạo thêm mật ong. Cứ mua con ong chúa về đẻ ra ong để lao động tạo mật ong để họ bán.

Khi mua mật ong Manuka thì có nhiều loại nên chọn MGO khi chúng ta chỉ quan tâm đến sức mạnh kháng khuẩn và muốn tiết kiệm chi phí hơn một chút (thường các hãng không đăng ký UMF sẽ rẻ hơn do không phải trả phí bản quyền hiệp hội).

Khi mua thì xem nhãn hiệu, đây đề UMF 5+ và MGO 83, được xem là loại Chán Mớ Đời nhất

UMF 5+ tương đương MGO 83+ (dùng hàng ngày để tăng sức đề kháng)

UMF 10+ tương đương MGO 263+ (tốt cho tiêu hoá)

UMF15+ tương đương MGO 514+ (hỗ trợ điều trị dạ dày, vết thương)

UMF 20+ tương đương MGO 829+ (kháng sinh rất cao)

Ai có tiền mua loại mật ong Manuka thì xem bảng hướng dẫn trên.

người Tàu họ rất thông minh khi làm đồ giả. Trước đây là Hương Cảng nay thì cả Trung Cộng đều chơi trò này. Mình xem phim tài liệu đức thì họ nói người Tàu lúc đầu dùng đường để làm nhưng bị phát hiện nên sau đó họ dùng đường của gạo nên khó phát hiện nhưng nay người ta đã tìm ra thì họ tìm đủ cách khác để pha chế. Tương tự dầu ăn Olive cũng bị phá chế. Năm ngoái đi âu châu có tên bạn người Bồ Đào Nha cho hai lít do chính hắn hái trong vườn của hắn và ép cho ăn thấy ngon. Đúng hơn mình uống. Sáng vắt bưởi rồi thêm một chút dầu uống để khỏi bị lộn xộn bao tử. Hết thì chạy về Temecula đến vườn Olive mua chính gốc. Đắt gấp đôi bên âu châu. Kinh

Năm ngoái về Việt Nam ăn được loại mật ong rừng của Hà Giang thấy ngon nên mình gửi mua đợt sau nhưng không ngon như lần đầu. Có lẻ chưa tới mùa hoa ra nên họ nuôi ong bằng đường nên ăn Chán Mớ Đời. Hôm trước, có chị quen đâu 83 tuổi kêu là từ ngày uống mật ong của vườn mình chị ta khoẻ, giới thiệu bạn bè nhưng họ kêu đắt quá. Có ông thợ hớt tóc đứng không nổi, uống mật ong hàng ngày đứng cắt tóc khoẻ như tây trên 74 tuổi. Đặc biệt là có ông mễ to cao nhưng bị dị ứng nên năm nào ông ta cũng đặt mua dùm cho hai bình mật ong của miền nam Cali. Lý do là phấn hoa được làm thành mật ong nên có thể trị được. Nghe ông ta nói đỡ hơn xưa, biết đâu thêm vài năm thì hết bệnh vì mình đưa cho ông ta phấn hoa để uống cà phê.

Hôm trước có chị quen hỏi mật ong có cả năm hay không, mình nói không. Chỉ khi nào đến mùa hoa thì mới có, còn mùa chưa có hoa thì đa số người nuôi ong cho ong ăn đường, chất đinh dưỡng họ mua để tạo ra mật ong. Lý do ông nuôi ong không lấy tiền mình khi đặt tổ ong vào mùa hoa bơ nở là vì trong vườn mình vào mùa đông có hoa Eucalyptus xung quanh vườn mình ra hoa nên ông ta không phải nuôi ong tốn tiền và công sức. Cây khuynh diệp ra hoa vào mùa đông lạnh. Thường thì họ lấy $200 một tổ ong để đặt trong vườn như vườn hạnh nhân trên thung lũng San Joaquim. Bác nào muốn ong đến nhà khi hoa sau vườn nở, để khỏi phải chấm phấn hoa cho hoa đậu trái thì nên làm cái bể nước hay chậu nước rồi bỏ thêm bèo trong chậu để ong bay lại uống. Không có bèo thì ong bị chìm nên trong vườn mình người nuôi ong bỏ bèo trong mấy thùng nước. Ong uống nước nhiều lắm. Hai thùng nước to đùng mà cả triệu con uống nên cứ vài ngày mình phải đổ thêm nước cho ông nuôi ong vì dạo này họ đang lo trên thung lũng San Joaquim. Hàng năm các người nuôi ong trên đất mỹ chở ong về thung lũng này để kiếm tiền. Từ Florida,…

Nếu ở lại Tân Tây Lan lâu thì có lẻ mình tìm mấy người bản địa, sống tại đây trước khi người da trắng đến để hỏi thêm cách trị liệu của họ về loại cây này. Chọn UMF khi chúng ta muốn bảo đảm tuyệt đối 100% đó là mật ong Manuka chuẩn từ New Zealand, không bị làm giả và có đầy đủ các dưỡng chất quý giá nhất. Một hũ mật ong Manuka chất lượng cao thường sẽ in cả hai chỉ số này trên bao bì để người tiêu dùng dễ đối chiếu.

Có dạo một chị ở San Diego hỏi lý do là bình mật ong nặng có 5 cân anh. Mình tình thật chỉ nói lại những gì ông nuôi ong nói vì đâu có bao giờ cân. Mình mua về thì ngâm với tỏi gừng và quế. Nay ông nuôi ong về hưu, cho người khác thế thì họ giải thích là chai của ông nuôi ong trước chỉ có 3/4 gallon. Còn ông này thì có cả 1 gallon nhưng giá như 3/4 gallon của ông mỹ đã về hưu.

Theo mình thì mật ong nào cũng tốt, loại nguyên chất nhưng mật ong Manuka được chính phủ Tân Tây lan tiếp thị như mật ong được nuôi ở nơi còn nguyên sơ vì các hình ảnh phong cảnh của xứ này ít ai bò đến. Muốn đến phải đi bộ leo núi. Người ta cứ mơ tưởng cho rằng mật ong Manuka là cực tốt nên kháo nhau đi mua mà chưa chắc là 100% vì mấy anh ba tàu. Tốt nhất là nên mua mật ong nguyên thuỷ ở vùng mình sinh sống để hấp thụ các chất gì trong phấn hoa của vùng. Có thể giúp cho sức khỏe hơn là chạy theo thời trang phong trào mua mật ong Manuka do họ quảng cáo như thần dược. Chán Mớ Đời 

Mật ong thật ra có nhiều thứ do chính con ong làm ra như mật ong là chính rồi có Propolis, một loại keo do chính mấy con ong làm để dán kinh mấy tổ ong vì mùa đông hay sợ bị con gì chui vào. Loại này họ sử dụng cả ngàn năm qua mang tên từ Hy Lạp, cổng thành phố.(pro là cổng còn Polis là thành phố). Mình hay xin nhưng rất hiếm để cắn ăn giúp cổ không bị lộn xộn ho hen. Thêm khi ong bay đi thăm viếng các địa hoa thì chân của nó dính đầy phấn hoa, khi đem về tổ thì chúng tạo ra các viên nhỏ. Rất tốt, mình hay pha với trà để uống. Thêm có mật ong chúa, khá chua chua, nghe nói rất đắt. Mấy ông nuôi ong có cho mình xài vì họ có bán nhưng đắt lắm.

Mật ong có những tố chất giúp làm lành các nơi bị đứt tay này nọ trên cơ thể, khi ho ngậm một muỗng rồi từ từ tan hết thì ngậm thêm tè từ hết ho. Mình thấy có bà người đại hàn lấy chồng mỹ trắng nuôi ong. Bà ta lấy sáp của tổ ong để làm đèn cầy, làm son thoa môi để khỏi bị lỡ môi khi trời lạnh. Bà ta làm đủ thứ để bán.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

người Hàn và người Nhật ít béo phì hơn người Mỹ

Tại sao người Hàn và người Nhật ít béo phì hơn người Mỹ

Hôm nay đọc bài báo của bác sĩ Alexandra Pierce, về Tiêu hóa thấy quan trọng nên ghi lại đây, còn vụ họ bán thuốc bổ sung thì mình không ghi lại. Trong nhiều thập kỷ, các nhà nghiên cứu đã bối rối trước một nghịch lý đáng chú ý trong lĩnh vực sức khỏe cộng đồng. Trong vài chục năm trở lại đây, cả Nhật Bản và Hàn Quốc đều ngày càng tiếp nhận các yếu tố của chế độ ăn phương Tây, một mô hình ăn uống có mối liên hệ chặt chẽ với sự gia tăng béo phì tại Hoa Kỳ và châu Âu. Riêng tại Mỹ, gần 46% người trưởng thành hiện được xếp vào nhóm béo phì.

Tuy nhiên, bất chấp những thay đổi này, quân đội mỹ đóng quân tại hai xứ này nên các thức ăn nhanh như MacDonalds, Pizza đã được người sở tại ưa chuộng. Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn là hai quốc gia có tỷ lệ béo phì thấp nhất trong thế giới công nghiệp hóa. Có đâu trên 30,000 lính Mỹ đóng quân ở Nam Hàn, và đâu 55,000 lính Mỹ tại Nhật Bản.

Dữ liệu dịch tễ học hiện nay cho thấy tỷ lệ béo phì chỉ khoảng 5,3% tại Hàn Quốc và 3,6% tại Nhật Bản, thấp hơn gần 13 lần so với Hoa Kỳ. “Đây là một trong những câu hỏi dai dẳng nhất của nghiên cứu chuyển hóa,” bác sĩ Julie Shapiro cho biết. “Khi lượng calo tiêu thụ và khả năng tiếp cận thực phẩm là tương đương, rõ ràng phải có một yếu tố khác tạo nên sự khác biệt.”

Bước đột phá nghiên cứu được hậu thuẫn bởi các tổ chức học thuật hàng đầu. Trong những năm gần đây, ngày càng nhiều nghiên cứu được hỗ trợ bởi các tổ chức như Harvard University, Stanford University, King’s College London và University of Tokyo, đã bắt đầu làm sáng tỏ bí ẩn này. Sự đồng thuận đang dần hình thành cho thấy nguyên nhân không nằm ở việc đếm calo hay cường độ tập luyện, mà ở một hành vi ăn uống chung trong hai nền văn hóa này.

https://youtu.be/BlRdyclVzzg

Vai trò của thực phẩm lên men truyền thống của hai xứ này rất quan trọng. Các nhà khoa học nhận thấy một thói quen nhất quán ở cả hai quốc gia: tiêu thụ thường xuyên thực phẩm lên men truyền thống. Những ví dụ phổ biến bao gồm kimchi, natto, doenjang và miso, những món ăn hiếm khi xuất hiện với tần suất đáng kể trong chế độ ăn phương Tây. Mình thích đi ăn cơm của hai xứ này vì họ bày ra đủ trò lặt vặt trong khi đồ ăn Mỹ như Hamburger chỉ có khoai tây chiên với dầu thực vật, rất nguy hiểm mà mình đã có kể rồi thêm ketchup. Kinh

Điểm chung về mặt dinh dưỡng của các thực phẩm này là hàm lượng cao Bifidobacteria, một nhóm vi khuẩn có lợi trong đường ruột, ngày càng được chứng minh có vai trò quan trọng đối với sức khỏe chuyển hóa. “Đây không phải là những món ăn chỉ dùng thỉnh thoảng,” bác sĩ Shapiro nhấn mạnh. “Chúng được tiêu thụ hằng ngày, thường bắt đầu từ khi còn rất nhỏ.”

Mình thích ăn cơm đại hàn và Nhật Bản vì có mấy món này. Kim chi, rồi dưa leo,….

Ba chủng Bifidobacteria đang được nghiên cứu chuyên sâu. Nhiều nghiên cứu lâm sàng và quan sát gần đây tập trung vào ba chủng Bifidobacteria có liên quan chặt chẽ đến việc điều hòa cân nặng:

• Bifidobacterium lactis

• Bifidobacterium breve

• Bifidobacterium longum

Nhiều thử nghiệm cho thấy các chủng này có thể ảnh hưởng đến khả năng tích trữ mỡ, điều hòa cảm giác thèm ăn và cân bằng năng lượng. Trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên trên 99 phụ nữ béo phì, những người tiếp xúc với B. lactis giảm cân nhiều hơn rõ rệt so với nhóm giả dược, đồng thời giảm mỡ vùng bụng đáng kể.

Một nghiên cứu kéo dài 12 tuần khác cho thấy B. breve liên quan đến mức giảm khối mỡ rất lớn, ngay cả khi không thay đổi lượng calo tiêu thụ hay mức độ vận động. Sau đó, các nhà khoa học Nhật Bản đã đánh giá tác động kết hợp của B. breve và B. longum, ghi nhận nguy cơ tăng cân thấp hơn đáng kể ở nhóm tham gia.

Cơ chế sinh học liên kết vi khuẩn đường ruột và chuyển hóa. Theo bác sĩ Shapiro, các tác động này hoàn toàn có cơ sở sinh học và ngày càng được chứng minh rõ ràng. Các nghiên cứu hiện nay cho thấy những chủng Bifidobacteria này có thể:

• Kích thích cơ thể tự sản xuất GLP-1, hormone tham gia điều hòa đường huyết và cảm giác no

• Giảm cortisol, hormone căng thẳng có liên quan mật thiết đến tích mỡ nội tạng

• Hỗ trợ cân bằng estrogen, yếu tố quan trọng trong phân bố mỡ và tốc độ chuyển hóa

• Tăng cường tín hiệu no giữa ruột và não

• Thúc đẩy sinh nhiệt và gia tăng tiêu hao năng lượng

“Những cơ chế này phù hợp chặt chẽ với những gì chúng ta quan sát được ở các quần thể gầy tự nhiên,” bác sĩ Shapiro giải thích. “Và chúng giúp lý giải vì sao khả năng kiểm soát cân nặng ở những nền văn hóa này bền vững hơn.”

Vì sao mô hình này hiếm gặp ở phương Tây? Dù thực phẩm lên men tồn tại ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng tần suất sử dụng, sự đa dạng và hàm lượng vi sinh sống lại khác biệt rất lớn giữa các nền văn hóa. Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, thực phẩm lên men được tiêu thụ hằng ngày và chế biến theo phương pháp truyền thống giúp bảo tồn vi khuẩn sống. Ngược lại, chế độ ăn phương Tây phụ thuộc nhiều vào thực phẩm chế biến sẵn, vốn gần như không còn vi sinh vật có lợi.

Họ khuyến khích ăn zauerkraut của người đức cũng giúp vụ này. Chỉ có điều người đức rất bự con vì họ ăn khoai tây khá nhiều. Mình nghĩ người mỹ ăn rất nhiều, các phần ăn trong tiệm hay ở nhà đều lớn. Nội vào tiệm ăn Việt Nam chơi một tô phở xe lửa xem. Mình khi xưa mới qua Mỹ đi ăn tô phở nhỏ thôi đã ngáp không nổi nhưng ở lâu dần thì chơi tô xe lửa như pha. Về Việt Nam, bà cụ mình kêu cô em đi mua đồ ăn về cho mình, kêu mua ba suất ăn mới no. Kinh

“Vấn đề không nằm ở một món ăn cụ thể,” bác sĩ Shapiro nhấn mạnh. “Mà ở mô hình ăn uống dài hạn và tác động của nó lên hệ vi sinh đường ruột trong suốt nhiều thập kỷ.” Lĩnh vực nghiên cứu đang tiếp tục mở rộng. Các nhà khoa học đồng thuận rằng lĩnh vực này vẫn đang phát triển. Nhiều thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn đang được tiến hành nhằm tìm hiểu sâu hơn vai trò của việc tiếp xúc sớm, phương pháp chế biến thực phẩm và sự đa dạng vi sinh đối với sức khỏe chuyển hóa suốt đời.

“Điều ngày càng rõ ràng,” bác sĩ Shapiro kết luận, “là hệ vi sinh đường ruột không phải yếu tố phụ trong kiểm soát cân nặng mà là trung tâm của quá trình này.” Hệ sinh đường ruột rất quan trọng nhưng phải cẩn thận ăn uống ít lại nhất là mình lớn tuổi, không tiêu thụ nhiều calo ri như xưa. Mình nay ăn một ngày một bữa. Hôm tước, đến nhà thân hữu cho đồng chí gái hát hò. Sau hiệp nhất, họ giải lao, lúc 9:00 đêm cho ăn cháo gà đủ trò nhưng mình không ăn. Mụ vợ kêu đã trả tiền vấn đề là cần sự tự kỹ luật. Chớ 1 tiếng nữa đi ngủ, vì mình về sớm, mai 4 giờ sáng lên vườn. Còn thân hữu sau cháo gà họ hát tới khuya. Kinh

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Gạt tàn thuốc lá = 2 tỷ mỹ kim

 Gạt tàn thuốc lá = 2 tỷ mỹ kim

Trước khi đi Tân Gia Ba, mình tìm đọc tin tức về xứ này thì có nhiều chuyện khá vui đáng để học hỏi. Có một câu chuyện về một buổi họp kêu gọi đầu tư, Tân Gia Ba là xứ cấm nhai kẹo cao su và hút thuốc nơi công cộng. Nghe nói khi xưa, cấm phim Lý Tiểu Long vì ông này để tóc dài. Có một vị khách quốc tế đến Tân Gia Ba, ghiền thuốc lá nên không chú tâm vào buổi họp. Một người trong phòng họp tinh ý nên lén đem vào phòng họp cái gạt tàn thuốc lá khiến xứ này có 2 tỷ mỹ kim được đầu tư cách đây mấy chục năm về trước giúp xứ này phát triển.

Ông Philip Yeo

Những năm 1980, Singapore có một quy định: không bộ nào được phép sở hữu máy tính. Chỉ riêng Bộ Tài chính mới có đặc quyền đó.

Ở Anh quốc, mình có quen một anh bạn đồng nghiệp từ Tân Gia Ba. Anh ta cho biết là rất khó thi vào các đại học quốc gia cho nên anh ta phải qua Anh quốc học. Ai tốt nghiệp và đậu cao ở các đại học quốc gia, các tinh hoa của đất nước thường được chính phủ bổ nhiệm vào các cơ quan chính. Lương được trả rất cao để tránh việc họ tham nhũng. Anh tham nhũng thì xem như đời tàn. Không như ở Việt Nam, để lấy lòng dân họ cho đi tù vài người rồi vài năm sau âm thầm thả ra.

Ông Philip Yeo khi ấy phụ trách hậu cần tại Bộ Quốc phòng (MINDEF). Ông cần một cái máy và là cần gấp. Nhân viên dưới quyền của ông đang chìm trong quy trình thủ công trong khi phần còn lại của thế giới đã bắt đầu số hóa. Vì vậy, ông mua một chiếc máy IBM. Vấn đề là chính phủ cấm mua IBM (International Business Machine). Mình tìm trên Wikipedia tiểu sử ông này. Thấy ná ná như anh Nguyễn Thiện Tống, cũng học bổng Colombo, rồi sau này về nước, rồi tốt nghiệp Harvard về hành chánh. 

https://en.wikipedia.org/wiki/Philip_Yeo

Và trên mọi văn bản chính thức, ông gọi nó là “máy kinh doanh trung gian.” (Intermediate Business Machine). Không hề có chữ “máy tính.”(computer) dù chỉ một lần. Mọi biểu mẫu. Mọi yêu cầu mua sắm. Mọi giấy phê duyệt. Từ đó bị xóa sạch. Không ai thắc mắc. Không ai gắn cờ cảnh báo. Máy được giao đến. Các kỹ sư bắt tay vào làm việc.

Hành động phản kháng thầm lặng đó đã trở thành hạt giống cho đơn vị kỹ thuật hệ thống của MINDEF và sau này là xương sống của chương trình tin học hóa quốc gia Singapore. Cho thấy chế độ quan liêu cũng có cái hại là cứ theo quy trình mà làm là có thể chết.

Một trong những chính phủ số hóa tiên tiến nhất thế giới bắt đầu từ việc một người đàn ông từ chối chấp nhận một quy định ngớ ngẩn và đổi tên máy tính để không ai để ý. Người đó tên là Philip Yeo. Đọc chuyện này khiến mình nhớ đến ông Võ Văn Kiệt, muốn Việt Nam thoát ra khỏi cơ cấu giáo điều của Hà Nội đưa vào nam sau chiến thắng 30/4/1975.

Ông ta không phải chính trị gia, không phải nhà sáng lập tỷ phú. Một công chức dù nếu bạn gọi ông như vậy, ông sẽ chặn lại ngay. “Đừng bao giờ gọi tôi là công chức.” Ông ghét báo cáo dài. Thích tranh biếm họa hơn chữ viết. Ưa những cuộc trao đổi ba phút hơn là bản đề xuất ba mươi trang. Có lần, ông bước vào văn phòng Goh Keng Swee, được phê duyệt trong chưa đầy năm phút, bước ra ngoài và bắt đầu xây dựng.

Không ủy ban.

Không slide trình chiếu.

Không “để quay lại bàn sau.”

Ông được giao mua hai chiếc máy bay Hawkeye. Ông quay về với bốn chiếc. Một chiếc bị rơi ngay khi đến nơi. Khi bị hỏi có gặp rắc rối không, ông chỉ nói: “Tôi không có lợi ích cá nhân. Có gì mà mắng?” Thường các quan lớn mấy nước đi mua đồ ngoại cho chính phủ thường được cho tiền bỏ túi như ông Ghandhi đến pháp mua máy bay được người Pháp chuyển vào tài khoản riêng khá nhiều.

Điều mọi người thường bỏ lỡ về ông Philip Yeo là thế này. Không phải vì ông “liều lĩnh.” Rất nhiều người liều khi chẳng có gì để mất. Ông liều khi mọi thứ đều đang bị đặt cược và chẳng điều gì trong đó là cho bản thân ông. Theo kiểu một lòng vì dân vì nước.

Nhớ anh bạn đậu thủ khoa Huế được nhà nước cho đi du học ở Liên sô. Anh ta vào Sàigòn ở Võ Văn Tần để học tiếng nga chuẩn bị đi liên sô. Cuối cùng mấy cán bộ Hà Nội vào đá anh ta ra khỏi danh sách du học sinh để con họ đi. Buồn đời anh ta vượt biển định cư ở Hoa Kỳ. Sau này công ty cử anh ta về Việt Nam tìm cách thương lượng để xây nhà máy cho 5,000 nhân viên. Anh ta hồ hởi kêu phen này có thể giúp quê hương xứ sở. Đùng một cái mấy ông cán bộ kêu phần tiền của chúng tôi đâu. Thế là anh ta về lại khách sạn khóc như mưa bay. Muốn giúp quê hương cũng không được.  Sau này, công ty của anh ấy xây nhà máy bên xứ khác ở đông Nam Á. Nghe nói nay lên 20,000 nhân viên. Còn Hà Nội thì muốn xuất khẩu lao động. Chán Mớ Đời 

Khi tiếp quản Ban Phát triển Kinh tế (EDB) năm 1986, Singapore đang thoát dần khỏi cuộc suy thoái sâu đầu tiên kể từ khi độc lập. Cơ quan này chậm chạp, thoải mái, nặng quan liêu. Ông Yeo tăng số văn phòng ở nước ngoài từ 18 lên 37. Bổ sung 38 công chức xúc tiến đầu tư. Hủy mọi cuộc họp kéo dài quá 15 phút. Ông không xin phép để tái cấu trúc. “Nếu tôi thất bại, hãy sa thải tôi,” ông nói. “Nhưng đừng cản đường tôi.”

Nhưng câu chuyện nói lên tất cả theo mình, là chuyện về cái gạt tàn. Ông Philip Yeo đang thuyết phục CEO của Mobil đầu tư vào đảo Jurong. Hàng tỷ đô la đang được cân nhắc. Tương lai của ngành hóa dầu Singapore gói gọn trong một căn phòng. Giữa buổi họp, ông nhận ra vị CEO bắt đầu bồn chồn. Mất tập trung. Ông ta cần hút thuốc nhưng không có gạt tàn. Căn phòng là khu vực cấm hút thuốc. Đa số người sẽ bỏ qua. Giữ “tác phong cách mạng chuyên nghiệp.” Tiếp tục trình bày slide.

Ông Yeo lặng lẽ rời phòng, xuống quầy bar, “mượn” một cái gạt tàn, rồi lén đặt nó lên bàn. Vị CEO châm thuốc, thư giãn. Tiếp tục lắng nghe. Cuộc họp đó dẫn đến khoản đầu tư 2 tỷ USD vào Singapore. Hai tỷ đô la chỉ vì một người chú ý đến điều người kia thực sự cần, thay vì diễn cho đúng hình ảnh chuyên nghiệp đúng theo quy trình. Đó chính là mô thức lặp đi lặp lại.

Đầu những năm 1990, khi phần còn lại của châu Á chạy theo sản xuất giá rẻ, Yeo nhìn Singapore và nói: chúng ta sẽ trở thành trung tâm khoa học y sinh đẳng cấp thế giới. Không hạ tầng. Không ông lớn dược phẩm. Không văn hóa nghiên cứu sâu. Ông vẫn xây Biopolis với bảy tòa nhà, phòng thí nghiệm đẳng cấp quốc tế, trước cả khi có đủ nhà khoa học để lấp đầy. Nên nhớ trước năm 1975, người giàu có ở Tây Gia Ba đến Việt Nam chữa bệnh vì bệnh viện Chợ Rẫy được xem là tối tân nhất đồn Nam Á dạo đó. 

Rồi ông bay đến Stanford. MIT. Harvard. Không slide PowerPoint. Chỉ một câu hỏi:“Tại sao không phải là Singapore?”. Cái này thì rất khó cho cán bộ Việt Nam vì không ngáp được ngoại ngữ, thêm phải dịch đường lối của đảng. Ông đưa ra tự do nghiên cứu, tài trợ nhanh, và các phòng thí nghiệm “sẵn sàng từ hôm qua.” Những nhà khoa học giỏi nhất bắt đầu đến. Các nhà Nobel theo sau. Novartis. GSK.

A*STAR trở thành hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Singapore. Cả một thế hệ nhà khoa học trong nước được khởi đầu nhờ các chương trình học bổng mà chính ông thúc đẩy. Richard Sykes từng nói rất đúng:“Bạn có thể có một nhà lãnh đạo tầm nhìn như Lý Quang Diệu. Nhưng phải có người biến tầm nhìn đó thành hiện thực. Philip là người làm điều đó.”

Nhưng câu chuyện này không thực sự nói về Philip Yeo. Nó nói về phiên bản của chính chúng ta, phiên bản mà ta cứ chôn vùi. Bởi vì hầu hết chúng ta đều từng có một “khoảnh khắc Philip Yeo.” Ta thấy có thứ gì đó hỏng. Ta biết chính xác cách sửa. Và ta im lặng.

Ta viết lại email cho “an toàn” hơn. Chờ người cấp cao nói trước. Xin phép dù thực ra không cần. Ta không đổi tên cái máy. Ta không mang gạt tàn vào phòng. Ta chờ đợi. Do dự. Tự bảo vệ mình. Philip Yeo từng cảnh báo về thứ ông gọi là “bệnh hoạn quan.” Khi lãnh đạo bị bao bọc bởi quá nhiều tầng nấc và báo cáo đến mức hoàn toàn mất kết nối với thực tế. “Nếu tôi là hoàng đế,” ông nói, “tôi muốn gặp trực tiếp các tướng lĩnh.” 

Phần lớn chúng ta không thiếu ý tưởng. Chúng ta thiếu sự liền mạch giữa suy nghĩ và hành động. Vì vậy, đây là thử thách không phải tuần sau mà là tuần này. Lần tới khi chúng ta muốn “xin ý kiến,” hãy tự hỏi: mình đang tìm phản hồi hay tìm sự cho phép? Philip Yeo không bao giờ xin phép. Và có lẽ đó mới là bài học thật sự. Chúng ta không cần ai cho phép để trở nên hữu ích cho công ty, cho cộng đồng. Chúng ta không cần chức danh để tạo ra thay đổi, không cần khoảnh khắc hoàn hảo để bắt đầu. 

Mình nhớ khi mới mua cái vườn bơ thì đâu biết gì về trồng bơ. Mua để chia lo xây nhà chớ đâu phải muốn làm nhà vườn bất đắt dĩ. Cũng phải chạy đi học xem video bú xua la nua. Rồi từ từ nghề dạy nghề rồi cũng quen. Học hỏi từ thiên hạ. Tuần qua có một anh trong nhóm Vườn Cali đến vườn chỉ mình cách ghép các nhánh cây bưởi và quýt.

Khi mới mua thì chủ trước mướn người mỗi ngày đến mở nước đóng van nước. Mình đột phá tư duy là gắn hệ thống đồng hồ chạy bằng pin tự động tắt mở cho khỏe đời cô lựu. Rồi sau này đi học tiếp thì thấy có hệ thống ghi lại độ ẩm của đất nên gắn thêm để viết khi nào cần tưới thêm hay ngưng tưới nên gắn vào. Rồi đi chơi hoặc nhà xa, cần mở nước tưới hay tắt thì phải chạy xa nên mình gắn hệ thống Internet để tắt mở. Tuần này mới thay hệ thống mới họp lại hết các hệ thống này trong cái điện thoại di động. (Còn tiếp)

https://youtu.be/AEuY9XxsfMk?si=OSZwyZGoNoYpBrQG

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn