Cha mẹ sinh con, trời phù hộ con

 Cha mẹ sinh con, trời phù hộ 


Hôm nay, gặp ông 8 bolsa, nghe ông ta kể về cuộc đời quân ngủ khiến mình rùng mình. Ông ta kể mới 17 tuổi, đi lính nhảy dù. Chơi quen với ông lính đeo máy truyền tin nên học các ám hiệu để nói chuyện qua máy để Việt Cộng không phát giác. Rồi ông thần truyền tin bị bắn gãy 3 xương sườn, nằm bệnh viện nên chỉ huy giao ông ta trách nhiệm truyền tin của trung đội. Theo mình hiểu đeo máy truyền tin là dễ bị bắn chết trước. Ông ta nói đeo máy truyền tin PRC25 phía sau, có ăng ten nên Việt Cộng hay nhắm bắn.


Một lần, đánh qua Cam bốt, chết cũng nhiều nên ông trung đội phó tên Út, giao cho ông 8 bôn sa, canh gác vào 4 giờ sáng. Đang buồn đời bổng nhiên nghe tiếng chân người đạp trên lá cây nên ông ta giật mình, quan sát. Thường thú rừng đi không ngừng còn thám sát của Việt Cộng gây tiếng động thì họ ngừng. Bổng nhiên đâu trái sáng, do lính mình gài ban đêm bật lên, ông ta thấy 2 thám kích Việt Cộng trước mặt đâu 10 thước nên cầm súng bắn được nữa băng đạn thì bị kẹt vì hôm qua đụng trận bắn nhiều quên thông nòng. Ông ta cho biết cái dỡ của M16 so với AK bị rớt xuống bùn vẫn bắn được. Ông ta thấy một tên bị ông ta bắn gục, tên kia cõng lên bỏ chạy về. Hú vía. Ông 8 cho biết đó là trời Chúa phù hộ. Băn đạn bị kẹt nên không bắn được ông Việt Cộng kia. Ông kia được Marx Lenin phù hộ nên cõng đồng đội chạy.

Lúc nghe bắn tùm lùm thì đại đội trưởng liên lạc với trung đội trưởng để xem tình hình. Rồi kêu ông trung đội trưởng Tùng lên. Đại đội trưởng hỏi tại sao thằng truyền tin lại cho nó đi gác là thế nào. Nó có mệnh hệ gì thì ai trả lời truyền tin. Ông trung đội trưởng kêu tên trung đội phó giao nhiệm vụ cho ông 8 bolsa nên kêu trung đội phó lên chửi. Trung đội phó kêu lính chết nhiều quá nên cần người canh gác thì bị đại đội trưởng đá vào chân nên căm thù ông 8 bôn sa. Kêu thiếu lính thì ông phải đi gác, còn thằng truyền tin thì phải bảo vệ nó vì sinh mạng của trung đội nằm trong tay nó. Đại đội trưởng ra xem tình hình thì thấy có vết máu của ông Việt Cộng bị bắn nên tin ông 8.

Một lần khác đi hành quân, xe đang chạy giữa quốc lộ bổng được lệnh rẽ phải, xe ông ta thứ 3 nên nghe kịp quay đầu, rẽ phải thì Việt Cộng phục kích bắn như mưa. Có 4 ông lính đi trước nhưng linh cảm báo sao đó khiến ổng 8 thở khó khăn. Trung đội trưởng kêu tiếp tục tiến lên nhưng ông tám kêu đợi một chút lấy sức lại. Ông trung đội trưởng vừa tiến lên Việt Cộng bắn b40, bụi khói bay mịt mù. Sau đó ông ta thấy trung đội trưởng Tùng bị tét đầu, gục xuống nên ông ta phải kéo xác về. Ông ta cho biết là không bao giờ quên hình ảnh đó. Việc đầu tiên là quăng cái ba lô của trung đội trưởng về phía sau, rồi kéo chân trung đội trưởng từ trên mô đất xuống. Đại đội trưởng gọi nên ông cho biết 014 Phương Loan (trung đội trưởng chết). Đó là ám hiệu các các ca sĩ ngày xưa như phương Loan, phương mai, phương Hồng quế,… 014 là trung đội trưởng, 015 là đại đội trưởng còn phương Loan là chết. Cần lao binh chiến trường, mấy người lính đào ngủ, đến đem xác ông trung đội trưởng về để trực thăng chở xác về.


Mấy ông đào binh này kéo xác về lột luôn cái dây chuyền 2 lượng vàng nhưng cái nhẫn ra trường Thủ Đức thì không ra. Khi về trước ông đại đội trưởng thì ông ta xin 1,800 đồng trong ba lô vì hôm qua đánh bài, ông trung đội trưởng Tùng có khoe. Mình hỏi sao phải cố lượm ba lô của trung đội trưởng về, ông 8 cho biết có 5 bản đồ chỉ dẫn đi đường, không muốn lọt vào tay Việt Cộng. Sau đó ông ta khấn ông trung đội trưởng, mắt mở trừng trừng để cho ông ta cởi chiếc nhẫn, vì bàn tay cong lại, gửi về gia đình với cái đồng hồ Seiko. Ông ta vừa khấn xong và vuốt mắt thì lột được chiếc nhẫn, bỏ vào bị nylon, gửi theo trực thăng.

Có điểm ông ta kể mình thấy hay. Ông ta nói ra trận, mùi thuốc súng khiến con người kích thích nhất là đồng đội bị thương hay chết nên không sợ gì cả.

Ông 8 có kể là khi xưa trẻ đi lính, mỗi 6 tháng họ chích TAB nên chả bệnh hoạn gì cả. Mình có nghe mấy người vào quân trường về kể là được chích loại thuốc gì không bị bệnh. Mình mò trên mạng thì được biết thuốc chích TAB (viết tắt của Typhoid-Alkaloid-Benzoate) là một loại vắc xin được sử dụng trong quân đội Việt Nam Cộng Hoà nhằm phòng ngừa bệnh thương hàn. Đây là một loại vắc xin đa giá, giúp bảo vệ chống lại nhiều loại vi khuẩn gây bệnh thương hàn và các bệnh liên quan.


Trong bối cảnh quân sự, việc tiêm phòng các loại vắc xin như TAB là rất quan trọng vì môi trường hoạt động của quân đội thường khắc nghiệt và nguy cơ lây nhiễm bệnh rất cao. Vắc xin TAB giúp giảm nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm trong hàng ngũ quân đội, bảo vệ sức khỏe của binh lính và đảm bảo khả năng sẵn sàng chiến đấu.


Tuy nhiên, chi tiết cụ thể về thành phần và cách thức sử dụng của thuốc chích TAB trong quân đội Việt Nam Cộng Hoà có thể không được ghi chép rõ ràng trong các tài liệu công khai, do đó những thông tin này chủ yếu dựa vào kiến thức y học quân sự thời đó và những nghiên cứu về lịch sử y tế quân sự.

Ông 8 kể là đánh qua Cam Bốt, tiến nhanh quá nên tướng Đổ Cao Trí tiếp tục tấn công nhưng tư lệnh Mỹ không chịu, kêu rút về. Ông Nixon không muốn đánh tiếp vì báo chí Hoa Kỳ chửi quá cỡ vì vi phạm chủ quyền xứ Cam bốt, cũng như lực lượng đặc biệt của Hoa Kỳ có mặt tại Hạ Lào nhưng không cho biết. Chớ nếu cho đánh qua hai xứ này thì có lẻ miền nam không mất. Ông Trí không rút về nên máy bay bị rơi. Giả thuyết này có vẻ khả tín. Sau ông 8 bị thương nhẹ nên được về phép rồi gặp tang của mẹ nên ở lại thêm vài ngày trước khi vô trại Hoàng Hoa Thám. Tại đây, lại gặp trung đội phó, người bị đại đội trưởng, tốt nghiệp võ bị đá trước mặt lính tráng nên căm thù ông 8. Trung đội phó hỏi đi đâu nói đi thăm nhà, mẹ chết nên mới vào trại trễ máy ngày. Trung đội phó kêu ông đại đội trưởng lên thiếu tá rồi hết đi hành quân nên không còn ai bao che cho ông 8 cả. Trung đội trưởng chết, đại đội trưởng về tổng hành dinh thế là ngọng. Ông ta dọn về Sàigòn, ghi danh đi hải quân. Đang đợi giấy tờ thì ông 8 bị bắt quân dịch. Ông nói thôi đi quân dịch còn hơn là đi lao công chiến trường nên họ cho ra Lam Sơn hay Dục Mỹ thụ huấn mấy tháng quân trường tha hồ mà hát giờ này anh ở đâu, Quang trung đồng đế,…nắng mưa chan hoà.

Sau đó thì được gửi về sư đoàn 22, cho lên Pleiku, Kon-Tum. Trước đây quân đội Mỹ đóng ở vùng tam biên này, mỗi năm Việt Cộng đánh một trận, gặp tên người dân tộc kể, Mỹ đi chúng đánh 2 lần một năm. ở được vài tháng thì họ gửi về Lam Sơn để học thêm. Lính mới thường được đi học thêm gọi là hấp. Tại đây ông Tám xin vào hải quân, đứng lớ quớ gặp tên bạn đi Biệt Động Quân rồi trốn, xin vào hải quân. Tàu của ông ta được đi hải ngoại để sửa chửa nhưng ông ta không được đi nên thắc mắc, hỏi an ninh. Ông thượng sĩ an ninh hỏi tên này nọ rồi nói vào phòng, lật cuốn sổ thứ 3 rồi xem có hồ sơ trong hay không. Ông bạn vào lật hồ sơ thì thấy hình của ông ta đi lính biệt động quân khiến ông ta chới với. Thượng sĩ an ninh quân đội hỏi có tên ông ta không. Ông bạn đành thú nhận. Thượng sĩ an ninh quân đội kêu anh đào ngủ mà đòi đi xuất ngoại, anh muốn ở lại hải quân hay đi tù.

Ông 8 kêu là trong tham mưu có xem lại quân số và gửi giấy báo. Kiểu này không xong nên ông 8 cũng thú nhận là có đi nhảy dù nhưng muốn chuyển sang hải quân. Ông nói may quá, nếu không đã chết tại Hạ Lào. Ở lại Charlie với ông Nguyễn Đình Bảo. (Còn tiếp)


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Nhà cho thuê HLM

 Khi mình mới sang Pháp, hè đầu tiên, mình kiếm được việc làm hè tại thành phố Mantes La Jolie, cách Paris độ 150 cây số về phía Bắc, giao hàng cho siêu thị Parunis. Công việc hàng ngày là phụ ông tài xế, khiên hàng giao đồ cho khách hàng. Mình có dịp khám phá ra đời sống người Pháp ngoài thủ đô Paris. Mình nhớ có lần, chỉ có một khách hàng cho buổi chiều nhưng khi vào chung cư thì thang máy bị hư nên mình và ông tài xế, đành phải đem cái nệm, đi cầu thang lên tầng 20. Kinh 

Lúc đó mình mới nghe nói đến HLM (Habitations à loyer modérées). (HLM) là một hệ thống nhà ở công cộng tại Pháp, được thiết lập để cung cấp nhà ở giá rẻ cho người có lợi tức thấp. Vấn đề là các chung cư này đều bị vẽ grafitti. Ông tài xế kêu “Sales Bougnoules”, để ám chỉ các người di dân gốc ả rập, đúng hơn là Bắc phi, 3 nước từng là thuộc địa của Pháp (Tunisia, Algérie và Ma-rốc). Ngày nay hình như họ gọi les beurs. Cầu thang máy bị hư hoài vì bị con nít trẻ phá chơi cho vui, qua ngày tháng.


Sau đệ nhị thế chiến, Pháp được Hoa Kỳ giúp vốn để xây dựng lại đổ nát trong cuộc chiến. Họ cần nhân công nhiều và đem các người tại thuộc địa cũ qua Pháp để làm việc. Rồi các người này được phép về nước vào mùa hè lấy vợ hay rước gia đình sang sống chung. Lương bổng không nhiều nên được ưu tiên ở các chung cư HLM. Các chung cư nhiều tầng khiến con nít chới với, bị nhốt ở trong phòng trên lầu cao nên nổi loạn ở tuổi dậy thì, phá phách đủ trò.

Sau lên năm thứ 3, đi làm ở văn phòng kiến trúc của ông thầy, thì có dịp đi xem các công trường chung cư HLM khiến mình thất kinh vì xây cất rất tối giản và rất rẻ tiền nên trẻ con phá phách là banh ngay. Nhất là các hệ thống nước cống, nước, đủ trò,… sau này, họ phải phá vở các chung cư cao tầng ở Bobigny hay Nanterre, để xoá bỏ các ổ tội phạm, đúng hơn là Ghetto của giới nghèo. Nghe nói sau đó họ phải xây lại các dãy nhà nhỏ bé hơn. Bên Mỹ, họ cũng xây các chung cư cao tầng cho người nghèo nhưng rồi sau đó phải phá vỡ vì trộm cắp, tội phạm lên cao. Cho nên khi đi Hương Cảng mình rất lạ khi thấy những chung cư cao ngất trời mà không xẩy ra chuyện gì. Có lẻ người Tàu họ chỉ đi làm rồi về ngủ, ít con nít.


HLM được hình thành bởi các tư tưởng của xã hội chủ nghĩa, ảnh hưởng của chủ nghĩa tương lai của Ý Đại Lợi (futurismo). Hình ảnh các nhà máy với ống khói được đề cao, xem khoa học như một tôn giáo mới của loại người, kèm theo những chung cư cao ngất trời, thu gọn các hạ tầng cơ sở để dễ quy hoạch, rẻ tiền. Thậm chí như mình khi xưa cũng bị mê hoặc làm luận án tại Ý Đại Lợi với một thành phố mới như một bức tường thành, có xe lửa chạy trên thành,… kết nối với Milano.

Khi kỹ nghệ được phát triển, máy móc bắt đầu thay thế con người thì nông dân rời bỏ quê đồng ra thành thị để kiếm việc làm. Hiện tượng này xảy ra khắp thế giới khi bắt đầu kỹ nghệ hoá. Ngày nay chúng ta thấy người di dân lậu từ các nước như Mễ Tây Cơ, và Trung Mỹ ồ ạt trốn qua Hoa Kỳ để kiếm việc làm. Đa số là nông dân cả. Người Mỹ trắng thì không chịu làm các việc khó nhọc đồng án nên di dân lậu lãnh hết. Thay vì đem các nhà máy sản xuất qua tàu, họ nên đem qua Mễ, giúp người nông dân Mễ có công ăn việc làm, khỏi chạy qua Hoa Kỳ. Nay họ đoán cửa nhà máy tại Trung Cộng, thì người Tàu lại chạy qua Mễ rồi qua Hoa Kỳ. Ngày nay, người Mỹ ước tính có trên 5 triệu dân di cư lậu tại california. Chính quyền của ông Biden vừa mới thông báo cho các người nhập cư lậu mà lấy vợ có quốc tịch Mỹ được thành công dân Hoa Kỳ. Còn ông Trump thì hô hào đuổi cổ về nước. Hai cách để câu phiếu.

Khi nông dân bỏ làng vào thành thị để kiếm việc làm thì chính quyền phải xây cất và yểm trợ tiền bạc cũng như thuế để các nhà đầu tư hăng hái bỏ tiền xây cất. Năm 1912, tại pháp có ra đạo luật Bonnevay, giúp chính quyền địa phương xây cất chung cư công cộng. Khởi đầu cho hệ thống HLM.


Sau thế chiến thứ 2, với chương trình Marshall, tái thiết Tây Âu, người Pháp cần nhân công rẻ nên nhập cảnh các thanh niên khoẻ mạnh từ các thuộc địa cũ để làm việc trong các nhà máy của Renault, Citroen,… các xưởng này đều ở ngoại ô các thành phố nên các kiến trúc sư mới thành lập các thành phố mới (villes nouvelles) với hàng trăm HLM ở ngoại ô, gần nhà máy. Các kiến trúc sư tả khuynh, tha hồ áp dụng các chương trình thể phương cách xã hội chủ nghĩa.

Vấn nạn là các chỗ này là ổ của các công đoàn lao động, Đảng cộng sản nên chính phủ hữu khuynh kệ xác họ, lơi là,…dần dần các vùng này rất khó vào như khu vực Saint Dennis, ngoại ô phía Bắc Paris.

Năm 1950, luật HLM ra đời nhằm cung cấp nhà ở cho những người có thu nhập thấp và từ những năm 1960 đến 1970, nước pháp xây dựng rất nhiều chung cư cao tầng ở ngoại ô các thành phố lớn, có kỹ nghệ như Mantes La Jolie.

Vào thập niên 1970, khi mình sang Pháp học thì tình hình, hậu quả của xây cất HLM bắt đầu hiện ra. Các tệ đoan xã hội, sự cô lập của các khu vực này với thành phố như chả có gì được xây xung quanh như xi nê, chợ búa. Điển hình trước khi đi Tây, mình có ghé thăm một gia đình hàng xóm khi xưa, dọn về Sàigòn, ở cư xá Thành Đa. Mình nhớ dạo đó chỉ có mấy chung cư được xây cất, không có chợ gì cả như ngày nay. Được cái là đứng nhìn ra sông Sàigòn. Khi mình đi làm ở Mantes La Jolie thì tối hay cuối tuần chả biết đi đâu vì thành phố nhỏ. Còn những người sống trong các HLM thì càng xa thành phố, không có gì cả khiến giới trẻ tụ nhau lại rồi phá phách thêm các ông thần thuộc Đảng xã hội hay cộng sản đến rao giảng đạo mát xít.


Khi mình gần rời Paris thì chính phủ có các chương trình tu bổ lại các chung cư HLM. Cứ tưởng tượng nhà ở lầu 10 bị nghẹt ống nước, hay ống nước bị bể, rác đem xuống ra sao. Thiên hạ cứ ở lầu cao quăng xuống là xong chuyện. Họ có hệ thống đổ rác từ lầu cao nhưng lại bị nghẹt này nọ.

Khi mình rời Pháp quốc, thì chính quyền Mitterand lên nên họ có các chương trình "Politique de la Ville" nhằm cải thiện, tái phát triển các chung cư HLM, cải thiện hạ tầng cơ sở và điều kiện sống. Họ cho phá các chung cư ở BObigny, Nanterre mà trước đây 20 năm, được xem là thành tựu của các chính quyền tả khuynh địa phương. Ngày nay thì chính phủ pháp p[hải đối mặt với những vấn đề, thiếu hụt nhà cửa, dân cư đông đúc và đa dạng, và vấn đề tài chính mà cách đây mấy năm chúng ta thấy các vùng này, giới trẻ nổi dậy, đốt phá xe cảnh sát vì họ không có công ăn việc làm, bị cảnh sát kỳ thị này nọ như tại Hoa Kỳ.

Cách đây mấy năm, mình có mua 5 acres vùng MORENO VALLEY, nằm trong khu vực được xem là vùng Opportunty Zone, nghĩa là khu vực nghèo, không được xây cất hay tái thiết. Chính quyền Trump ra luật này nhằm thu hút các nhà đầu tư để tái thiết và sau 10 năm, bán lại cho ai thì sẽ được miễn thuế. Họ cho khấu trừ thuế đầy đủ nhưng xui cho mình là miếng đất nằm trên đường bay quân sự, vì gần đó có một phi trường quân sự nên họ chỉ cho mình xây có 3 căn trên một acres thay vì 15 căn nên mình Chán Mớ Đời bán lại cũng lời. Được cái là khám phá ra cách người Mỹ tại Hoa Kỳ xây cất để được miễn thuế này nọ.


Vấn đề là chi phí xây cất tại Cali rất đắt vì luật lệ phòng chống lửa và động đất nên có xây cất xong thì người nghèo cũng không ở được vì giá thành quá đắt. Thêm nữa cho người nghèo thuê nhà cũng rất châm vì họ hay trả trễ này nọ hay phá phách làm nghẹt ống cống, hư hao. 

Cách đây khá lâu, mình có mua một căn nhà tại Sàigòn để mấy đứa cháu về Sàigòn học đại học. Mới có 6 tháng là đã bị giải toả. Cô em nói dùng tiền đó mua một căn hộ khác trong một chung cư sắp xây nhưng mình thôi vì sợ mua nhà ở Việt Nam. Nhất là nghe nói chung cư thì sẽ dính phải hạ tầng cơ sở này nọ.

HLM đã và đang đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nhà ở cho hàng triệu người Pháp có thu nhập thấp, giúp giảm bớt sự bất bình đẳng xã hội và cải thiện điều kiện sống cho các tầng lớp lao động. Phát triển hệ thống "habitations à loyer modéré" (HLM) một cách hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp của nhiều chiến lược và chính sách để đảm bảo tính bền vững, công bằng và hiệu quả. 

Vấn đề là phải làm sao người có thu nhập thấp vẫn có nhà cửa ở đàng hoàng nhưng nhiều khi khác văn háo cũng Chán Mớ Đời. Nghe kể trong chung cư, người hồi giáo, làm thịt con cừu hay dê theo kiểu Halal, máu me bay khắp nơi này nọ.

Tại Hoa Kỳ thì cũng có những chương trình giúp đỡ người có thu nhập thấp. Chính phủ trả 70% tiền mướn nhà và họ trả hết 30% còn lại. Cũng hên xui vì gặp dân không sợ gì cả thì họ bắt mình làm đủ thứ vì nếu họ báo lên Housing Authority thì mình không được trả tiền nhà, phải làm, sửa sang theo ý người mướn nhà này nọ. Khi xưa, mình có cho nướng người có Housing mướn nhưng sau này thì không vì Housing trả rất rẻ, mỗi năm phải xét lại hợp đồng này nọ.

Mình nghĩ vấn nạn này sẽ tồn tại mãi mãi vì nhà đầu tư không muốn cho mướn các gia đình không đóng tiền đặt cọc nhiều. Chỉ có sợ không bị trả lại tiền đặt cọc thì người mướn nhà mới không dám phá. Còn cứ được chính phủ trả tiền thì họ tha hồ phá, nhất là gặp các thành phố thân người mướn nhà, luật lệ chỉ để bảo vệ người thuê nhà, xem họ là nạn nhân của những tên địa chủ, có nhà cho thuê. Chán Mớ Đời 


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Tú tài pháp Tú tài việt

 Tú tài pháp BACCALAURÉAT 🧑‍🎓

Cứ đến hè là học sinh lớp 12 phải chuẩn bị thi Tú tài để ghi danh vào đại học. Xem như là sổ thông hành để được học lên cao còn không thì học lại hay đi học nghề. Ở Hoa Kỳ có vài trường có học trình thi baccalaureate như ở Âu châu nhưng đa số thì chỉ cần thi năm lớp 11 môn SAT hay ACT, vì trong năm lớp 12 là học sinh chuẩn bị nạp đơn cho đại học không có các kỳ thi tuyển như tại Pháp quốc hay Việt Nam xưa. Sau Tú tài bên pháp thường các học sinh đậu xong Tú tài, theo học các trường dự bị (écoles préparatoires) để thi vào các trường lớn như Bách Khoa, cao đẳng quốc gia hành Chánh,… còn ai không đậu thì theo học các đại học thường. Sinh viên các trường lớn thường được các gia đình có con gái o bế lắm vì ra trường là có việc làm tốt, lương bổng cao. Mình có hai cô bạn, học cao đẳng thương mại HEC, sau này gặp lại đều làm lớn trong các công ty của chính phủ. Có anh quen đậu école des mines, các gia đình có con gái bu lại như ruồi.

Tú tài pháp được gọi là baccalauréat mà người Pháp, khi xưa thường gọi là “bachot” sau này là “bac”. Đến từ cụm từ tiếng la-tinh “bacca laurea ” vương miệng Nguyệt quế, mà chúng ta hay thấy họ đội lên đầu các nhà vô địch thể thao ở thế vận hội. Khi xưa Tây mà đậu Tú tài là như người Việt mình đậu bằng primaire (tiểu học). Hồi nhỏ nghe thiên hạ kêu ông này ông nọ đậu bằng Primaire là giỏi lắm.

Theo mình hiểu thì kỳ thi Tú tài khởi đầu từ thời trung cổ. Bằng cấp đầu tiên được cấp tại đại học Paris, Universitas magistrorum et scholarium parisiensium (1215), sau này là đại học Sorbonne. XEm như trường đại học cổ nhất Âu châu. 

Khi cách mạng 1789 thành công thì chính quyền mới hủy bỏ các đại học, được xem là nơi tập trung các thành phần con cháu vua chúa. Chỉ đến năm 1808, sau khi napoleon lên ngôi hoàng đế mới cho thành lập các trường đào tạo nhân tài cho chế độ thường được gọi trường lớn (grandes écoles). Để được nạp đơn thi tuyển để theo học các trường lớn cần phải có bằng Tú tài mà Tây gọi baccalauréat. Năm 1809, cuộc thi Tú tài đầu tiên dưới thời Napoleon được thành lập, chỉ thi vấn đáp khảo sát 5 môn học như ngữ pháp, luận văn, tiếng Latin, toán học và triết học. Chỉ có 31 người đậu năm ấy. 

Sau này các kỳ thi tú tài được cải tổ nhiều lần, thêm vào các môn học khác như khoa học và ngoại ngữ, giúp học sinh có thêm vốn liếng khi ra đời. 

Sau này được phân nhánh khác nhau của tú tài, tập trung vào các lĩnh vực như văn học (Littéraire), khoa học (Scientifique) và kinh tế xã hội (Économique et Social). Kiểu ban Ạ, ban B, ban C,…. Có nhiều người có khiếu về văn chương nhưng dốt toán nên họ phân nhánh để giúp, khai triển thêm về môn chọn lựa và có hệ số cao hơn. 

Dạo mình còn đi học và ngày nay tại pháp vẫn còn cuộc thi trung học mà họ gọi bằng brevet d’études premier cycle, thường để đo lường học vấn của học sinh sau trung học đệ nhất cấp. Mình may mắn đậu vớt BEPC, được ông cụ thưởng cho tô mì gói. Nếu học sinh không khá hay thích học chữ thì sẽ được chuyển qua học nghề tại các trường huấn nghệ. Thay vì bắt buộc học thêm 3 năm như tại Hoa Kỳ. Mất thời gian vô ích. 

Năm 1960: Một cải tổ quan trọng được thực hiện bởi Bộ trưởng Giáo dục, Edgar Faure, nhằm hiện đại hóa và phù hợp hơn với nhu cầu xã hội và kinh tế. Ông này mình hay nghe nói đến khi theo học tại pháp. 

1970: sau cuộc xuống đường cách mạng văn hóa năm 1968, khiến chính quyền de Gaulle suýt bị lung lay nên họ phải cải tổ. Các chuyên ngành mới được giới thiệu, và cấu trúc của kỳ thi trở nên phức tạp hơn với sự xuất hiện của nhiều môn học tùy chọn.

Ngoài ra có một loại Tú tài dành cho thuộc địa mà người Việt hay gọi bằng lô can (local). Các kỳ thi tại các thuộc địa tương đối dễ hơn bằng mẫu quốc vì chú trọng đào tạo các nhân viên cho hành Chánh địa phương. (Baccalauréat colonial). Dạo học thi bepc mình có làm bài tập trong mấy cuốn annales. 


Cải tổ năm 1995: Thêm vào các môn học như công nghệ và nghệ thuật, cũng như sự chú trọng nhiều hơn vào các môn học chuyên ngành. Dạo này mình đã qua Hoa Kỳ nên không còn để ý nhiều tin tức tại Pháp quốc. 

Gần đây, hệ thống tú tài lại được cải tổ bởi Bộ trưởng Giáo dục, Jean-Michel Blanquer. Cải tổ này bao gồm việc giảm số môn thi bắt buộc và giới thiệu hệ thống kiểm tra liên tục như tại Hoa Kỳ, thay thế một phần kỳ thi cuối cùng. Khi xưa học gần như tất cả các môn nên khi tốt nghiệp, tương đối ai nấy cũng biết chút ít các môn, nay thì bớt vụ này. 

Ở Cali, có năm gia đình một học sinh thưa nhà trường vì con học không đậu kỳ học vì điểm bài tập trong lớp không đủ nên cuối cùng nhà trường có cô hồn cho cô ta bằng tốt nghiệp trung học nhưng không vào đại học. 

Giáo dục và Đào tạo: Tú tài Pháp là một dấu mốc quan trọng trong hệ thống giáo dục Pháp, học sinh có nền tảng vững chắc trước khi vào đại học.

Xã hội: Bằng tú tài không chỉ là một chứng chỉ học vấn mà còn là biểu tượng của sự trưởng thành và khả năng tiếp thu kiến thức.


Hệ thống tú tài Pháp đã trải qua nhiều thay đổi và cải tổ từ khi được thiết lập vào đầu thế kỷ 19, để đáp ứng những thay đổi trong xã hội và nhu cầu của thị trường lao động tùy hoàn cảnh lịch sử. tú tài Pháp vẫn giữ vững vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục và đào tạo của Pháp.

người Pháp đô hộ Việt Nam nên chương trình giáo dục của họ tại Việt Nam tương tự tại các thuộc địa của họ. Chương trình cốt để đào tạo một số nhân viên phụ giúp họ trong ngành hành chánh thực dân. Hồi nhỏ mình thường nghe đến thầy thông và thầy ký là những người việt được chính quyền thực dân đào tạo làm thông ngôn và thơ ký cho họ. Họ không có chương trình khuyến khích người Việt học lên cao. Các kỳ thi của họ rất gắt gao, chỉ nhận một số lượng tùy năm cần cho nền hành chánh.  Do đó ít người đậu, còn ai đậu thì thuộc loại học sinh rất giỏi của Việt Nam. 

Mình đọc một bài viết của ông Vũ Quốc Thúc, tiến sĩ luật, tốt nghiệp tại pháp. Ông ta cho biết bạn học của ông ta rất giỏi nhưng giáo sư không thích nên đánh rớt. Nếu đậu thì ông võ nguyên Giáp sẽ đi du học như ông ta và các bạn học khác. Buồn đời ông Giáp đi làm cách mạng khiến người Pháp thất trận tại Điện Biên Phủ. Tương tự thấy trên mạng, thiên hạ đưa ra lá thư của ông hồ xin Được đi học tại trường thuộc địa của pháp như ông Trần Trọng Kim nhưng bị bác nên ông ta xuống thuyền đi Tây cho biết rồi thời thế đưa ông ta qua Liên Sô. 

Tú tài thời Việt Nam Cộng Hoà cũng rất khó vì tuyển sinh viên cho các đại học miền nam nên hàng năm chỉ lấy theo chỉ thị thêm vì nhu cầu chiến trường nên tỷ lệ đậu khá thấp. Ngoại trừ năm 1974, cuộc thi Tú tài được chấm bởi máy điện toán mà người Việt gọi là Tú từ IBM. Khởi đầu cuộc cải tổ giáo Dục theo nền giáo dục Hoa Kỳ. Đa số trong lớp ai cũng đậu ngoài trừ vài người. Cũng xem đó là kỳ thi tú tài cuối cùng của hệ thống giáo dục Việt Nam Cộng Hoà. Sau đó thì đứt phim. 

Theo mình thì bằng trung học rất quan trọng để xem học sinh có khả năng học lên cao hay nên đổi hướng đi học nghề để khỏi mất thời gian Lê lết thêm 3 năm tại trung học. Vấn nạn ngày nay là học học học nhưng rồi không có việc cũng bù trớt. Học ra trường kiếm không được việc làm, nợ tiền mượn học đại học. Khác với thời xưa, tốt nghiệp đại học là có việc đến mãn đời.


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Giấc mơ hưởng già tại Hoa Kỳ


Sau đệ nhị thế chiến, có một hiện tượng xẩy ra tại Hoa Kỳ, là sinh sản gia tăng vô cùng khoán hậu. Người ta lý giải là lính từ mặt trận trở về, lập gia đình mau chóng nên sinh sản nhiều. Có đến 73 triệu người Mỹ được sinh ra trong vòng 18 năm, từ năm 1946 đến năm 1964, xem như một thế hệ và họ đặt tên cho thế hệ này là baby boomers. Việt Nam cũng lâm vào tình trạng này, sau 75, dân số gia tăng rất nhiều. Từ 36 triệu cả hai miền lên đến gần 100 triệu ngày nay. May là họ ra quy luật trai hay gái chỉ hai mà thôi. Cứ tưởng tượng sinh con như trước 75, 6-10 người mỗi gia đình là chết. Đến năm 2030, xem như 5.5 năm nữa tất cả thế hệ này đều đạt trên 65 tuổi. Tuổi được hưởng quy chế an sinh xã hội và rút tiền từ quỹ hưu trí. Họ sẽ về hưu để hưởng những tháng năm hạnh phúc của hoàng hôn đời người. 


Thế hệ baby boomers được xem là thế hệ thành công nhất của Hoa Kỳ hơn các thế hệ đi trước. Họ là hình ảnh của giấc mơ Hoa Kỳ mà thế kỷ 20 được thế giới mong ước. 67% người Mỹ sở hữu nhà và gần như ai cũng có xe cộ. Một công nhân đi làm, sở hữu một căn nhà và một chiếc xe hơi. Các công nhân ở pháp chỉ đi làm bằng xe buýt hay métro ở chung cư gọi là HLM (habitations à loyer modéré), không mong ước ngày nào đó được sở hữu một căn nhà dù là nhà Phoenix. Dạo mình ở bên Tây, các gia đình lao động mình quen đều mướn chung cư ở, cả năm chỉ lo tính đi nghỉ hè ở đâu tỏng khi ở Hoa Kỳ thì thiên hạ ít đi nghỉ hè hay ngắn hạn, toàn là để tiền mua nhà, mua xe.

Vấn đề là khi hưu trí thì chỉ có một thiểu số có đủ tiền trong trường mục ngân hàng và vốn sở hữu nhà đất của họ, giá trị ròng của họ gia tăng trong khi đa số sẽ phải đối diện với một tương lai vô định về tài chính.


https://www.travelandleisure.com/spain-best-international-retirement-country-for-americans-8661573


Đọc tài liệu thì cho biết có 3 điểm chính về tài chính mà đa số baby boomers cần để ý khi lớn tuổi. 


1. Tiền tiết kiệm cho hưu trí không đủ

Baby boomers sinh từ năm 1946 đến 1964, năm nay 2024 đã vào tuổi 60 đến 78 tuổi. Trên nguyên tắc họ phải có một số tiền lớn để trang trải chi phí những ngày hưu trí của họ. Một số đã hưu trí và một số sắp sửa về hưu. Thật ra họ là thế hệ đầu tiên tại Hoa Kỳ gặp phải trường hợp này mà chính phủ không dự đoán được. Khi mình sang Hoa Kỳ, họ hay nói là cần có trong quỹ hưu trí 1 triệu đô La nhưng ngày nay với lạm phát họ kêu cần ít nhất 2 triệu. Chán Mớ Đời. Đào đâu ra 2 triệu.

Vào đầu thế kỷ 20, người Mỹ qua đời trung bình ở tuổi 61.5 và luật hưu trí là vào năm 65 tuổi nên trước đây, thường người Mỹ chết 3.5 năm trước khi về hưu nhận được tấm chi phiếu hưu trí đầu tiên. Thế kỷ 21, y khoa tân tiến đã giúp người Mỹ sống lâu hơn trung bình trên 20 năm. Do đó đưa đến vấn nạn tiền hưu trí cho 20 năm sau khi ngưng làm việc, nhất là chi phí cho bệnh tật vì càng lớn tuổi càng nhiều bệnh. Đó là ác mộng khi về hưu nếu mình bị bệnh hoạn, không có tiền hưu trí nhiều.

Theo công ty Vanguard thì trung bình số tiền trong các chương trình như (401(k), 403(b) của lứa tuổi từ 55 đến 64, trước khi về hưu vào năm 2022 là $207,874. Cho những người lớn tuổi hơn 65 thì khá hơn một tị $232,710, độ $25,000 hơn. Nhưng nếu tính trung bình người Mỹ thì chỉ có $71,168 cho lứa tuổi 55 đến 65 và $70,620 cho người Mỹ từ độ tuổi 65 trở lên. Lý do là có nhiều người Mỹ có tiền hưu trí rất cao nên khi cộng chung chia cho tổng thể thì khác. Điển hình Roth-Ira của ông Mitch Romney lên đến mấy chục triệu đô La.

Cứ dùng số cao nhất như một trương mục có $232,710 như kể trên thì sẽ cho phép mỗi năm được tiêu dùng là $9,308.40 ($775.70/ tháng) vì khi về hưu và sống thêm 20 năm. Đó là họ dựa theo bỏ tiền với tiền lời 4% và lạm phát. Còn nếu không có lời thì càng ít hơn.

Mình nhớ khi đi làm thầu khoán. Lâu lâu có người Việt đến nhà nhờ mình làm cái hợp đồng xây sửa nhà của họ để họ lấy tiền từ quỹ hưu trí ra nhưng không dùng để xây nhà mà tiêu xài. Chắc đánh bài. Sau này mình bắt phải trả $100 mình mới làm. 

Nếu cộng thêm tiền an sinh xã hội trung bình của người Mỹ là $1,907/ tháng hay $22,884/ năm thì trung bình về hưu có $32,000 ($2,666.67/ tháng) để tiêu dùng hàng năm. Không đủ để trang trải các chi phí cho cuộc sống sung túc khi về già, thậm chí khó mà trả các chi phí thông thường. Lên mạng nay cứ thấy họ quảng cáo về hưu ở các xứ khác rẻ hơn. 


2. Các thay đổi của an sinh xã hội

Các thay đổi từ khi thành lập hệ thống an sinh xã hội đã khiến cho người Mỹ hưu trí gặp thêm nhiều khó khăn về tài chính. Cho những người sinh trước năm 1960 thì có thể lãnh tiền toàn an sinh xã hội vào năm 65 tuổi. Ai sinh sau năm 1960 thì phải đợi đến năm 67 tuổi mới được lãnh toàn phần.  Mình lấy trước 65 tuổi nên chỉ được 70% số tiền nếu đợi đến 65 tuổi.


Có nghĩa là chúng ta phải đợi lâu hơn để lãnh tiền của mình hay lãnh sớm ít hơn như mình có 70%.

Cái mất dạy là trước năm 1984, tiền lãnh an sinh xã hội không bị chính phủ liên bang đánh thuế. Ngày nay thì tiền an sinh xã hội bị đánh thuế (50% tiền an sinh xã hội cộng các lợi tức khác như quỹ hưu trí rút ra) quá $25,000/ năm cho cá nhân và $32,000 cho vợ chồng khai chung. Ông Reagan ký sắc luật này và nhất là các người nhận pension, không được lãnh an sinh xã hội như ông Larry làm cho chính phủ, chỉ được lãnh pension, còn an sinh xã hội thì không nên ông ta chửi quá chở thợ mộc vì mất $2,500/ tháng.

Lúc đầu chỉ có 10% người Mỹ bị đánh thuế nhưng dần dần ngày nay là 50% người Mỹ bị đánh thuế theo trang nhà của senior citizens league. Một nghiên cứu của social security administration vào năm 2015, cho rằng người Mỹ về hưu, mất tiền họ cần vì chính phủ đánh thuế lợi tức. Chán Mớ Đời 

Họ cho biết là vào năm 2035 nghĩa là 10 năm nữa thì người Mỹ về hưu chỉ nhận được 80% số tiền có thể nhận. Do đó chính phủ kêu mấy tên cố vấn tài Chánh rêu rao là đợi thêm vài năm nữa thì lãnh được nhiều tiền, 80% số tiền mình được phép nhận, còn lấy sớm chắc 50%. Quốc hội thì không đại biểu nào dám đụng tới vụ này vì sẽ thất cử khi nói rõ. Mấy vụ này đâu ai biết hay để ý đến khi mình về hưu mới quan tâm đến thì trễ rồi.


3. Nợ chồng chất.

Vấn nạn là baby boomers vẫn tiếp tục mắc nợ khi về hưu khiến làm cạn nguồn tài chính của họ nhận được khi về hưu đã kém cỏi. Bao nhiêu người về hưu đã trả hết nợ nhà nợ xe, hình ảnh của giấc mơ Hoa Kỳ. Trung bình người Mỹ đổi nhà theo chu kỳ 7 năm, nên lại tiếp tục mượn nợ nên khi về hưu, chưa trả hết tiền nợ ngân hàng để mua nhà. Ngoài ra xe cộ phải thay vì cũ nên lại phải mua xe mới với cái nợ thêm 5 năm. Chúng ta nợ nhiều hơn các thế hệ trước. Lý do là thế hệ bố mẹ, muốn mua cái gì đó thì tiết kiệm còn thế hệ chúng ta có ngân hàng cho vay hay thẻ tín dụng cứ xài hôm nay đi làm trả tối thiểu và nợ chồng chất không biết đường nào ra. Đó là chưa kể đến các thuế nhà đất gia tăng hàng năm, thuế xe lưu hành này nọ.

Mình rất ngạc nhiên khi thấy Nhật Bản có tỷ lệ nợ với GDP nhiều nhất thế giới. Hóa ra vì dân số của họ bị lão hoá nên phải in tiền để trang trải các chi phí cho người già.

Năm 1980, độ 38% người Mỹ trên 65 tuổi có chút nợ nần. Năm 2012 thì lên đến 64.8%. Ai buồn đời như mình xem cái link. 

Center for Retirement Research.

Theo nghiên cứu của National Council on Aging thì năm 2020, có 4 triệu người Mỹ trên 65 tuổi có những khoản nợ về y phí chưa trả. Nay nghe nói có ai muốn ra đạo luật cấm bỏ nợ y phí vào credit report để giúp chúng ta có thể mượn tiền thêm. Không giải quyết gì cả ngoài trừ xù nợ y phí, sẽ khiến bảo hiểm gia tăng rồi khi mình chết thì các y phí sẽ theo lãi lên cao ngất. Cho thấy ở Hoa Kỳ, chỉ có 2 loại người Mỹ sướng là nghèo vô sản thì được chính phủ lo cho hết, và 2 là người giàu có thì không bận tâm, còn thịt 3 chỉ, nửa mỡ nữa nạt như mình là mệt.

Nợ sẽ khiến cuộc sống khó khăn hơn, chúng ta sẽ đối diện với những quyết định như sửa chửa nhà cửa, xe cộ, bớt uống thuốc hay ăn uống ít lại này nọ. 

Baby boomers đang đối diện các vấn đề này, cần thay đổi để bảo đảm và giữ cuộc sống hưu trí tốt đẹp hơn. Bán nhà, dọn đến nơi nào rẻ hơn và lựa chọn chương trình Medicare nào vừa túi tiền của mình. Cần nhất là không bị đau ốm. Chịu khó tập thể dục. Đông Phương Hội có mở lớp hướng dẫn dưỡng sinh miễn phí nhưng chả thấy ai đến tập ngoại trừ những người tập lâu năm. 

Ai còn khỏe thì chịu khó cày thêm và để dành tiền sẽ nhận được an sinh xã hội nhiều hơn (80% số tiền mình có thể nhận được) và (401k) khá hơn còn không thì buông bỏ hết. Trên thực tế thì người Việt tỵ nạn tương đối ai cũng để dành tiền cho những ngày hưu trí chỉ có thế hệ con cháu của mình là hơi mệt. Khó có thể mua nhà, nợ học đại học chồng chất. Vật giá leo thang nên không biết bao giờ có tiền để mua nhà. Cũng có nhiều người hy sinh đời bố củng cố đời con, lấy tiền trong quỹ hưu trí để trả tiền con ăn học đại học. Chưa chắc sau này, chúng sẽ có khả năng nuôi mình khi về già. Đó là vấn nạn hay ác mộng hưu trí tại Hoa Kỳ ngày nay.


Qua thái Lan hay phi luật Tân ở thì tương đối sẽ có cuộc sống khả quan hơn. Đi mấy xứ này thấy mấy ông Mỹ già có vợ hay Bồ chi đó còn rất trẻ. Mướn căn hộ ở rồi đưa cho cô Bồ một ít tiền lo chăm sóc hàng tháng. Xong om


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Rút tiền hưu trí và thuế

 Rút tiền hưu trí ?

Khi về hưu, chúng ta có cái thú là có thể kiểm soát được thời gian mỗi ngày. Như xem phim bộ mỗi ngày không lo ngại bị chủ đuổi. Hay ngủ dậy trễ không bị vợ la. 

Hưu trí cũng cho chúng ta thời gian xem xét về tài chánh hơn. Khi còn đi làm chúng ta bị giới hạn về 2 lần được trả lương trong tháng và số tiền lương khiến chúng ta khó hạ giảm số tiền phải đóng thuế. Điển hình anh làm $120,000/ năm xem như là $10,000/ tháng. Anh chịu khó làm tăng ca không lương, bỏ vợ con ở nhà để làm cho xong dự án kịp thời hạn. Cuối năm chủ thưởng $8,000 cho cả năm. Tháng đó anh được $10,000 lương căn bản cộng thêm $8,000 xem như $18,000 (18,000x12 tháng = $206,000) nên họ đánh thuế lương tháng đó dựa trên $206,000 rồi cuối năm anh khai thuế lấy lại. Chán Mớ Đời 

Về hưu thì chúng ta có thể kiểm soát chi tiêu , số tiền nhận được ssa và quỹ hưu trí để có thể giảm thiểu số tiền đóng thuế. Tuỳ theo số tiền mình rút ra từ quỹ hưu trí như 401(k) hay các quỹ hưu trí khác có thể khiến chúng ta đóng thuế cao hay ít trong tương lai. 


Thông thường người Mỹ rút tiền từ các trương mục bị đánh thuế mỗi năm nếu nhận dividend như đầu tư cổ phiếu sau đến các trương mục 

traditional IRAs rồi đến tax-deferred accounts, cuối cùng Roth IRÍA, Roth 401(k)s. Lý do là chúng ta để các trương mục có lợi về thuế có thêm thời gian để gia tăng thêm. Tiền trong các trương mục taxdeferred được hoản đến khi nào chúng ta rút ra, còn tiền trong các trương mục Roth thì khi rút ra không bị đánh thuế nếu chúng ta trên 59½ và có trương mục trên 5 năm. 

Gần đây, các chuyên gia tài chánh hay đặt lại câu hỏi là có nên tiếp tục để dành tiền hưu trí cho mai sau vì chúng ta có thể bị đánh thuế cao hơn sau này. Lý do là các trương mục sẽ tiếp tục gia tăng khi thị trường chứng khoán gia tăng như điên vì chính phủ in tiền và khi đến 73 tuổi, chúng ta phải rút tiền ra nếu không sẽ bị phạt thêm bị đánh thuế như lợi tức như khi đi làm. Chính phủ cho chúng ta để dành nhưng vẫn muốn đánh thuế nên bắt buộc phải lấy ra nếu không sẽ bị phạt 10% trên số tiền bắt buộc phải rút. Chán Mớ Đời 

Ngoài ra nếu mình qua đời thì tiền trong quỹ hưu trí của mình để lại cho con cháu thì sao. Chắc chắn là chính phủ phải xin một phần. 


Qua 2019 SECURE Act, các người con cháu thừa hưởng có tên trong di chúc được traditional IRA của bác nào chết sau ngày 1/1/2020, bắt buộc phải rút ra hết trong vòng 10 năm. Để chính phủ đánh thuế. 

Do đó bác nào không muốn con cháu phải bắt buộc xài hết tiền còn lại thì nên chết năm nay vì sẽ không dính vào luật này. Chán Mớ Đời (còn tiếp)


Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn