Cách đào tạo tuyển thủ của Hoa Kỳ và Na-Uy.
Hoa Kỳ có gần 400 triệu dân nhưng không có một cầu thủ đá banh nào ở tầm quốc tế trên thế giới. Có vài cầu thủ đá cho vài đội banh ở âu châu, trong khi cầu thủ gốc Nhật Bản, Nam Hàn đầu quân cho các câu lạc bộ âu châu rất nhiều.
Có một nghiên cứu năm 2016 cho biết các trẻ em chơi đá banh trên cả triệu nhưng khi xét về kinh tế thì đa số thuộc vào gia đình có lợi tức từ $100,000 đến $150,000 hàng năm. Chỉ có độ 2% trẻ em chơi đá banh xuất thân từ các gia đình có lợi tức $50,000, nghĩa là tiêu chuẩn gia đình nghèo tại Hoa Kỳ. Cho thấy chúng ta mất không biết bao nhiêu trẻ em có thể trở thành cầu thủ quốc gia. Trong khi đó các cầu thủ ở trên thế giới đa số xuất thân từ các gia đình nghèo. Đá banh là con đường duy nhất để đổi đời.
Mình nhớ dạo con mới lớn thì cũng muốn cho chúng đá banh nhưng rồi thời khoá biểu phải lái xe xa, tiền trả cho hội đủ trò. Thêm đọc cuốn sách về não bộ bị lộn xộn khi đá banh, đội đầu sẽ bị chấn thương sọ não sau này nên ngưng. Cho bơi lợi là môn rẻ nhất.
Người ta phải trả lương cho huấn luyện viên nên họ móc tiền từ gia đình rồi dụ các lớp huấn luyện mùa hè đủ trò, ăn ở tốn khá nhiều tiền bạc. Cầu thủ mỹ Landon Donavan kể là mẹ ông ta đơn thân, lương chỉ có $34,000/ năm, khó có thể đóng tiền cho ông ta đá banh nhưng nhờ có nhà hảo tâm đứng ra bảo lãnh nên mới trở thành nhà nghề. Được xem là một cầu thủ giỏi của Hoa Kỳ nhưng so với quốc tế thì chả ăn nhập gì.
Ngày nay, mỗi đứa bé đá banh hàng năm là $4,000 mà nếu có hai đứa con là mất $8,000, phải đi làm $15,000 đóng thuế cho chính phủ mới còn lại $8,000. Các nhóm thành lập một League cho trẻ em trong thành phố hay quận hạt mà làm tiền. Đó là những cổ máy làm tiền tại Hoa Kỳ như các league của các môn thể thao khác như bóng rổ,… đi xem trận túc cầu ở SoFi vừa qua với thằng con mình mới hiểu kỹ nghệ thể thao và giải trí ăn thông với nhau.
Còn những môn đắt tiền như Hockey, thể thao mùa đông, đua thuyền hay đánh cù thì chỉ có con nhà giàu mới dám rờ đến. Nhớ khi con còn nhỏ mình cũng cho nó chơi golf vì thấy đám đại hàn cho con chơi môn này nhiều nhưng khi chơi được và tháng thì mình dẹp tiệm. Lý do con mình không có khiếu, thứ hai tốn quá nhiều tiền. Được cái là ngày nay, lâu lâu thấy thằng con đem đồ đi đánh golf với tụi bạn. Có ông tàu có con gái đoạt chức vô địch thế vận hội vừa qua môn trượt băng, cho biết là tốn trên 2 triệu mỹ kim để giúp con gái đoạt huy chương vàng. Mấy ai có 2 triệu đô la. Chưa kể thời gian chở con đi tập và đợi. Mình nhớ khi xưa, con đi bơi 2 tiếng mỗi ngày là mình phải túc trực tại hồ bơi, chưa kể mỗi lần có thi đua là phải đến phụ bấm giờ hay làm hamburger, bán nước,… Kỹ nghệ làm tiền thể thao khởi đầu từ nhỏ nên ngành thể thao Hoa Kỳ được xem là môn ăn chơi.
Nói chung thể thao Hoa Kỳ ngày nay là Tiền, lòng tham và trả tiền để được chơi. Có tài năng mà không có tiền đống nguyệt liễm thì bù trớt. Còn ở các xứ cộng sản thì họ đào tạo từ bé nhưng nếu bị chấn thương không thể tiếp tục đau tài nữa thì ngọng.
Ở Hoa Kỳ đã tốn tiền từ bé nhưng nếu giỏi thì được thi đấu cho các đại học danh tiếng. Vấn đề là chưa chắc được thi đấu đại diện Hoa Kỳ ở thế vận hội. Mà vào đại học, được học bổng thì ngày bơi tập 2 lần, mỗi lần 2 tiếng thì đâu có sức để học các môn kiếm tiền nên đa số học các môn về thể dục nên sau này ra trường chỉ xin đi làm huấn luyện viên thể dục ở các trường học.
Mình nói chuyện với ông bạn, trước đây vô địch thế vận hội ở môn bơi tự do, cự ly 200 m. Ông ta cho biết là cần có một chương trình giúp các sinh viên chơi thể thao cho đại học. Vì lo tập luyện nên không học hành gì ra hồn. Mà lỡ không đi được thế vận hội thì tương lai khá mịt mù. Ông ta vô địch nên nhờ chức tước đi bán nhà.
Nếu xét về sự đào tạo các cấu thủ thể thao của Na-Uy thì khác với Hoa Kỳ. Nói chung Na-uy là một nước có dầu hoả nên giàu có. Có khả năng để đào tạo các cầu thủ thể thao mà chúng ta thấy họ tuy một nước nhỏ, ít dân nhưng thắng thế vận hội muà đông nhiều huy chương nhất và gần đây đá banh đã đưa họ vào vòng trong, đá bại đội tuyển Ba-tây. Kinh
Na-Uy có đạo luật về quyền trẻ em chơi thể thao (Barneidrettsbestemmelsene) dựa theo các nguyên tắc của ủy ban thế vận hội và thể thao quốc gia. Họ dựa theo tin thần niềm vui của thể thao (idrettsglede) chủ yếu về sự vui thích, tham dự đông đảo, thân hữu, an ninh nhất là đào tạo lâu dài thay vì thi đấu và tìm tài năng sớm như đa số các quốc gia theo cộng sản hay Hoa Kỳ.
Không có thi tài hay phân loại từ 9-11 tuổi, trẻ em chỉ chơi các trận địa phương, không có kết quả chính thức, xếp hạng của từng giải hay trao tặng huy chương như Hoa Kỳ đến 13 tuổi. Ở Hoa Kỳ thì ngược lại, con nít cứ tham gia là có cúp, huy chương đem về để chật nhà. Mà toàn là tiền của cha mẹ đóng góp để mua, làm giàu cho mấy công ty bán huy chương trong vùng. Nhớ khi xưa, vào nhà thiên hạ thấy họ treo huy chương, cúp của con họ đầy nhà, thấy phục họ. Ai ngờ khi cho con mình đi chơi thể thao, dù con mình có chơi dỡ đi nữa, cũng được huy chương, cúp. Sau này phải đem cúp đi quăng đày thùng rác. Theo tinh thần DEI, họ muốn con nít cảm thấy mình giỏi vì được khen tặng nên phấn khích chơi giỏi hơn hay cố học giỏi thêm. Rốt cuộc khi ra đời chạm tráng phải thực tế thì Chán Mớ Đời. Trong khi ở Na-Uy nếu bỏ thứ hạng trên trang nhà có thể bị phạt tiền.
Chỉ chơi tại địa phương, không di chuyển xa xôi như Hoa Kỳ. Ở Hoa Kỳ hồi con mình đi bơi thì chỉ bơi đua với vài đội trong vùng, chớ đá banh thì phải chạy nhiều khi 2 tiếng đến 3 tiếng đá với các đội ngang ngữa ở miền nam Cali, xem như mất cả ngày. Sáng dậy sớm, lái xe 2 tiếng đến nơi là con nó mệt đừ, đá đấm gì nữa. Xa nữa thì phải mướn motel ngủ lại, tốn đủ thứ.
Trẻ em được khuyến khích chơi nhiều môn thể thao, thay vì chuyên biệt một môn từ bé như các nước theo cộng sản. Tham gia đông đảo giảm thiểu tiền chi phí. Họ cho biết 93% trẻ em xứ na-Uy tham gia các môn thể thao. Ngân sách được gây quỹ qua các cuộc xổ số, thường dưới $1,000/ năm. Bảo hiểm được bảo kê hết, không phải mua như ở Hoa Kỳ. Hoa Kỳ thì ở trường mỗi khoá có một môn thể thao riêng nên có thể chơi đủ môn.
Trong khi tại Hoa Kỳ thì thường có phần try-out, trẻ em đến chơi đá banh để huấn luyện viên xem giò xem cẳng trước để thâu nhận hay không và có những đội gọi là “elite”. Di chuyển xa, đóng tiền khá cao, đội nào có tiếng thắng nhiều cúp thì họ lấy tiền cao hơn, gây áp lực cho trẻ em. Ngoài ra họ chú trọng vào thắng nhiều nhất, xếp thứ hạng, để được học bổng vào đại học. Đa số trẻ em ngưng chơi thể thao ở lứa tuổi 13 vì áp lực, tiền bạc, hay burnout.
Nhớ có lần thằng con bơi hoài nên ớn, bác sĩ nói với mình không nên cho nó bơi nữa nên ngưng. Vì dạo đó thằng con được xếp hạng thứ 10 toàn nước mỹ nên mình hy vọng nó sẽ có thể đi dự thế vận hội bú xua la mua. Thôi con nó burnout thì ngưng, cho đi tập võ. Đến khi lên trung học đệ nhị cấp thì bạn bè xúi nó đi bơi lại cho trường. Nó cũng đến try-out, không đem quần áo tắm, bận xì-líp nhảy xuống bơi, được huấn luyện viên cho thẳng vào đội Varsity dù nhỏ tuổi. Nó đoạt vô địch một lần khu vực miền nam Cali, có tên trên bằng vàng của trường, phá kỹ lục 100 thước môn bơi nhái. Nói chung thì huấn luyện viên thúc đẩy con mình. Nhưng vào đại học thì không bơi nổi cho đội tuyển đại học vì kỹ lục thấp hơn mong đợi.
Người ta chỉ trích các xưởng chế tạo các cầu thủ tại Hoa Kỳ cũng như khuôn mẫu “pay-to-play” có thể loại trừ các tài năng thuộc các gia đình nghèo, và chỉ chú trọng vào chương trình ngăn hạn mì ăn liền. Ta thấy cầu thủ của các đội âu châu, đa số người da đen. Lý do là thuộc gia đình nghèo nên chỉ biết đá banh. Con da trắng thì giàu có hơn, có thể chơi game điện tử, nhà cửa rộng rãi. Trong khi nhà nghèo ở nhà nhỏ, chật chội, chỉ biết ra ngoài đá banh.
Nhớ khi xưa, ở pháp, cầu thủ Guillou, sau khi giải nghệ, làm huấn luyện viên rồi buồn đời ông ta qua phi châu mới khám phá ra có nhiều người phi châu đá banh có khiếu nên mở trườn đào tạo và tuyển một số cầu thủ phi châu giỏi đưa về pháp đá cho các câu lạc bộ kiếm tiền vì khán giả đi xem đông nhất là người gốc phi châu.
Xứ Na-uy tuy chỉ có 5.6 triệu người, nhưng đã đứng đầu huy chương vàng ở thế vận hội mùa đông, đào tạo nhiều cầu thủ danh tiếng trên thế giới qua các bộ môn thể thao. Họ giúp trẻ em chơi thể thao lâu hơn, tài năng được khám phá ra chậm hơn vì cơ địa của mỗi đứa trẻ khác nhau. Như mình đã kể đa số hệ thống Hoa Kỳ chọn lựa từ bé, đa số là trẻ em sinh tháng 1, 2, 3 được chọn nhiều nhất. Lý do chúng sinh sớm trong năm nên thường thân thể phát triển sớm hơn. Còn mấy đứa sinh vào tháng 9-12 thì ngọng. Hơn nhau có 6-9 tháng ở tuổi còn bé rất khác nhiều nhưng khi lên tuổi 15-16 thì đồng đều.
Tốn tiền cho con mình đi bơi, tập bơi từ bé vì sợ chúng bị chết đuối, mất 8 năm trời. Tốn biết bao nhiêu tiền và thời gian nhưng sau này chúng chỉ đi làm hè, dạy con nít bơi, kiếm được chút tiền. Bù lại con gái mình nói nhờ bơi đã giúp tạo nhân cách của nó. Còn thằng con thì nói đã giúp nó cách thi đua ở đời.
Nhìn lại thì mình mới sang Hoa Kỳ, chưa hiểu gì nhiều về xã hội này, nên có con thì cứ đi theo guồng máy. Nếu làm lại mình sẽ không cho con chơi thể thao, độc nhất vào môn bơi lội. Khi xưa có cho con chơi bóng rổ, con gái thấp lè tè đấu với con mỹ con cao còn hơn mình, 12 tuổi đầu mà nó cao đến 6 feet, con mình đứng tới nách thì sao chơi lại. Thằng con cũng vậy, bị áp lực vì mấy đứa kia cao như mỹ đen, lêu nghêu. Chơi golf thì đắt tiền, may mình xin của mấy tên bạn mỹ bộ gậy đánh cù chớ mua một đống như vậy cũng oải. Nội trả tiền đánh là oải rồi, còn áo quần, giày dép. Chán Mớ Đời
Rẻ nhất là tập võ như mình khi xưa. Chán Mớ Đời
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
