Phản lực cơ F5 rớt xuống hồ Xuân Hương

 Phản lực cơ F5 rớt xuống hồ Xuân Hương

Dạo này thấy ông thần nào hỏi dân Đà Lạt xưa có nhớ vụ F5 rớt xuống hồ Xuân Hương Đà Lạt khiến thiên hạ như nằm Coma bổng nhiên nhớ lại vụ chiếc phản lực cơ F5 do thiếu uý không quân Lê Đình Toàn, gốc ấp Ánh Sáng lái và tử nạn trên hồ Xuân Hương. Nếu mình không lầm ông Toàn này có bà Mợ là em của ông photo Đại Việt hay ông Tư Quỳnh, tiệm vàng thì phải.

Theo Aviation Safety Network thì ngày 24/3/1974, báo đăng. Có thể đó là ngày 22/3/1974, là ngày thứ 6. Theo báo cáo thì một phi công tử nạn và 2-3 người chết có mặt tại hiện trường. Mình nghĩ có lẻ đúng hơn là chết nhiều người.

Vấn đề là trí nhớ nhiều người hơi bị lộn xộn sau 52 năm nên mình xin phép ghi lại dù đã có kể rồi. Mình có vào trang nhà của Không quân Việt Nam Cộng Hoà (hoiquanphidung) để đọc thêm các chi tiết của họ kể về vụ này nên ghi lại cho rõ hơn. 

Mình mò trên mạng thì họ không chắc ngày chắc chắn khi chiếc phản lực cơ F-5A lâm nạn tại Đà Lạt. Aviation safety network nói là ngày 23/3/1974 như có thể xê xích vài ngày vì báo cáo thời đó có thể chậm. Có nơi nói là ngày 23/2/1974  nên không biết đích xác ngày nào. Chắc ăn nhất ai quen với gia đình thiếu uý Lê Đình Toàn tử nạn ngày đó thì biết ngày giỗ của ông, hay những nạn nhân chết theo khi có mặt tại khu vực cầu Ông Đạo sáng hôm ấy thì cho mình biết để bổ túc.

Tài liệu của ông Trần Văn Lý cho biết là ngày 13/3/1974 Hoa Kỳ giao cho Việt Nam Cộng Hoà 4 chiếc F-5E. Nếu như vậy thì thiếu uý Lê Đình Toàn mới lái chiếc này nên có lẻ chưa quen nên bị lâm nạn chớ không phải để lấy le với dân ấp Ánh Sáng.

Mình đọc tài liệu thì được biết phản lực cơ F-5A mà thiếu uý Toàn lái và lâm nạn có vấn đề về kỹ thuật, có rất nhiều F-5 bị tai nạn không phải bị kẻ thù bắn hạ. Xem hồ sơ Aviation Safety Network. Cho nên những giải thích mà dân Đà Lạt kể cần phải kiểm chứng lại như là bay lượn để chào vị hôn thê hay chào mẹ của thiếu uý Toàn này nọ. Có thể máy bay bị trục trặc nên ông ta bay xuống hồ Xuân Hương để tránh bay vào thành phố.

Mình nhớ là lúc ấy ra chơi tại trường Văn Học. Thường học từ 8:00 giờ sáng đến 10:00 giờ rồi cáo 15 phút ra chơi. Sau phần lên đồi Quan Thuế để xả xú bắp vì nhà vệ sinh Văn Học khó bước vào. Mình và mấy tên học chung trở lại sân trường, đợi vào lớp. Mình đang đứng đấu láo với anh bạn học chung lớp Trần Thiện Tân trên sân trường. Trường Văn Học ở đường Hoàng Diệu toạ lạc trên đồi cao nên khi đứng đây có thể thấy từ khu vực đường Hai Bà Trưng, trường Việt Anh, và 1 phần khu vực đường Cường Để vì bị che khuất bởi đồi cao trên khu vực đường Thủ Khoa Huân, nhưng có thể thấy khu vực Abattoir. 

Bổng nhiên nghe tiếng phản lực cơ từ phía khu vực Cam Ly rồi thấy bóng chiếc phản lực cơ bay cái vèo phía đường Cường Để, về hướng hồ Xuân Hương. Rồi thấy cụm khói như thời Mậu Thân mà mình chứng thị trên Cây Số 4 bị bỏ bom từ nhà mình. Mình và Trần Thiện Tân mặt mày xanh như đít nhái khi thấy cụm khói đen bốc lên về phía đường Cường Để rồi chấn động và nghe tiếng nổ rất to. Mình đoán chắc không có bom đem theo chớ nếu không thì mệt. Có thể đã đi hành quân bỏ bom đâu đó rồi bị bắn nên bay ra hồ Xuân Hương. Mình mới hỏi lại anh bạn học xưa Đinh Anh quốc, thì anh ta cũng xác nhận là lúc ra chơi, chiều đó anh ta chạy ra cầu Ông Đạo. Trong khi mình thì có chạy ra nhưng xe bị cấm vào khu vực đó nên phải đợi đến hôm sau mới được đi lại gần.

Chiều hôm đó Cái Bớt Một THời chạy sang nhà mình kể là có nhiều người có mặt gần cầu Ông Đạo nhà ông bán xắp xắp hay bán kẹo kéo bay xuống hồ khiến mình thất kinh. Nên sau đó có chạy ra xem thì thấy người ta bắt đầu lập bàn thờ để tang mấy người chết. Hình như người Việt kỵ đem xác người chết ngoài đường về làm tang lễ ở nhà nên mấy người này được gia đình liệm hòm ngoài bờ Hồ. Đó là lần đầu tiên mình thấy nhiều đám tang cùng một lúc tại Đà Lạt. Kinh

Vấn đề là nguyên nhân chính vụ rớt máy bay này được nhiều người nói bú xua la mua nên chả biết đâu mà lần. Thời đó chiến tranh nên có thể Việt Cộng nằm vùng tung tin bậy, phía Việt Nam Cộng Hoà cũng tung tin khác để trấn an dư luận nên chỉ có thiếu uý Lê Đình Toàn là biết rõ. Mình nghe thiên hạ đồn là ông Toàn có nói với con nít trong xóm là khi tụi bây thấy máy F5 bay trên xóm là tao đó. Thật ra dạo người Việt ít có ai lái F5 lắm, Skyraider hay trực thăng thì nhiều. Đọc tài liệu thì họ nói F-5A hay F-5E Tiger II, mang số hiệu Bạch Ưng 02 nên mình không rành lắm vụ kỹ thuật khác nhau ra sao.

Lần đó mình bắt đầu hết tin tưởng đài BBC vì tối hôm đó nghe đài BBC, thấy họ tường thuật bú xua la mua, không như mọi chuyện xảy ra tại Đà Lạt hôm đó. Mình thấy ông cụ mình hay nghe đài BBC mỗi tối từ tết Mậu Thân có lẻ bớt tuyên truyền.

Có người nói là ông Toàn có người yêu hay hôn thê chi đó ở Ấp Ánh Sáng nên bay về chào hôn thê. Có tài liệu nói là cánh máy bay dính vào sợi neo/ cột truyền tin gì đó nên nổ tung. Mình nhớ xung quanh khu vực cầu Ông Đạo không có trụ điện hay cột truyền tin gì cả ngoại trừ trên đường Yersin, đối diện nhà thờ Con Gà có ty bưu điện, có thể có cột truyền tin.

Lúc mình chạy lên đời Cù, thì có thấy cái đầu máy của phản lực cơ nổ bay lên đó. Hình như họ cũng dăng kẽm gai rào lại. Nghe họ nói có vớt mấy người đi ngang cầu lúc đó bị sức hút của phi cơ nên bay xuống hồ luôn. Chết luôn.

Mình có ra xem hồ nhưng không nhớ rõ chi tiết như thiên hạ kêu tiệm Hạnh Tâm, hồ bị ô nhiễm vì xăng nhớt này nọ. Chỉ nhớ có mấy bàn thờ người chết nhang khói rùng mình rồi. Còn người nhái vớt thi thể thì không nhớ lắm vì ra có chút vì phải học bài thi tú tài năm ấy. Mình nhớ dạo ấy có lục bình trôi dưới cầu Ông Đạo rất nhiều và có lính gác để phòng hờ Việt Cộng đặt mìn vì có lần đi ngang qua cầu thấy ông lính chỉa súng bắn tùm lum dưới hồ nơi mấy đám lục bình trôi.

Đọc trên trang của Hội Quán Phi Dũng, có cô nào tên Hạnh, cư đan Ấp Ánh Sáng kể là đang tắm cho con rồi nghe tiếng nổ rầm trời. Cái này thì cộng nhận từ trường Văn Học mà mình còn nghe nổ cái đùng rất lớn thì ai ở khu Ấp ÁnH Sáng chắc là nghe to hơn. Con cô khóc như mưa bay Đà Lạt. Rồi sau đó người nhà đi chợ về kêu máy bay rớt ở hồ, cảnh sát chận hết đường đi. Sau đó cô ta chạy ra đường Cộng Hoà và Võ Tánh thì mình thấy không đúng lắm. Vì dường Cộng Hoà là từ chỗ bùng binh cây xăng Exxo, Palace, nhà hàng Đào NGuyên chạy đến am Sohier. Còn đường chỗ cầu Ông Đạo đến bùng binh Đinh Tiên Hoàng và Võ Tánh là đường Nguyễn Thái Học. Bà ta kêu thấy ngón tay, lòi ruột đủ trò, mình thấy chắc tưởng tượng thêm.

Những lời kể này chủ yếu từ ký ức cá nhân của người dân Đà Lạt thời đó, được chia sẻ trên các diễn đàn như Hội Quán Phi Dũng và blog ký ức Đà Lạt. Các chi tiết có thể hơi khác nhau về thời gian chính xác hoặc số nạn nhân, nhưng hình ảnh tiếng nổ, khói, mảnh vỡ trên hồ và sự hỗn loạn là chung nhất.

Chiếc trực thăng này chở Thiếu Tá Lê Xuân Phong của địa đội 302 về Đà Lạt, sau đó bay lượn chào mấy cô gái ở tại khách sạn Modern cạnh chợ Đà Lạt và bị cây cột điện làm rớt.

Ngoài ra Đà Lạt có thêm mấy vụ rớt máy bay trực thăng như chiếc nằm ngay dốc Lê Đại Hành và đường vô chợ. Vụ này mình chỉ biết sau này khi đọc tài liệu của người Mỹ tại Việt Nam. Mình có hỏi thiếu tá Lê Xuân Phong, đại đội 302 trinh sát xưa ở Đà Lạt thì anh ta nói là chiếc máy bay đó mới bốc anh ta và lính đi trinh sát về, lính đón anh về căn cứ trong khi chiếc máy bay này do phi công mỹ lái, bay vòng vòng lượn ở khách sạn Modern, nơi lính mỹ mướn ở, có mấy con điếm tỏng đó nên lạng quặng dính dây điện chỗ khu vực đó. Mình có đọc bài tường trình điều tra vụ này. Người Mỹ chỉ ghi có 2 người bị thương chớ không chết như nhiều người Đà Lạt xưa kể. Mình có kể vụ này rồi và cho đường dẫn cho bài tường trình điều tra của người Mỹ.

Còn vụ trực thăng bị đánh cắp rồi bay đến vùng Việt Cộng đóng thì mình cũng có kể rồi. Theo thiếu tá Lê Xuân Phong kể lại là khi nghe trực thăng bị đánh cắp, anh ta có hỏi các cố vấn mỹ như Al Cornett là tại sao mình không đi trinh sát để tìm cách lấy về hay cho nổ thì mấy ông cố vấn biệt kích mỹ kêu là chiếc máy bay đó đang nằm ở Cam Ranh hay Nha Trang. Người Mỹ thấy mấy ông phi công Việt Nam lái máy bay tốn xăng để đi thăm gái nên lấy trực thăng bay về căn cứ ở Cam Ranh đậu. Hình như thiếu tá Nghĩa bị tù vụ đó. Không biết sau 75 có bị đi tù hay không.

Một chiếc trực thăng khác rơi tại hồ ngay trước nhà hàng Thuỷ Tạ, mình có đi coi thấy người Mỹ lặn vớt nhưng cũng không thấy khi họ câu lên được. Chỉ nhớ ban đêm, đèn đuốc của người Mỹ để sáng rực. Họ chỉ cho thiên hạ đứng ngoài đường chỗ bùng binh Thuỷ Tạ. Có người kể với mình là khi chiếc trực thăng bị rơi thì quân trán đến khách sạn Palace, niêm phong phòng của ai ngụ tại đây và hành khách cảu chuyến bay đó. Có người nói là hai ông phi công người Việt lái máy bay từ giả người em gái Đà Lạt má hồng rồi trời tối đụng cột thuỷ lôi của Thuỷ Tạ nên đi thăm hà bá.

Ngoài ra có vụ máy bay bà già L-19 rớt trên gần đồi cù nhưng mình nhỏ quá nên không có xe để chạy lên đó. Có mấy vụ máy bay hàng không Việt Nam bị không tặc từ Đà NẴng vào Đà Lạt…. Hôm nào buồn đời sẽ kể lại.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Bể khí hay khí bể

Dạo này bạn bè kêu cái bụng mình sao to thế khiến mình lấy làm lạ vì đâu có lên cân mà cũng không béo vì bên hông không có dư chất béo gì cả. Quần khi xưa bận rộng 32 inches nay còn có 30 inches nên không hiểu lý do. Mình đoán có lẻ là bể khí gì đó vì khi tập thở bụng thì nó phình lên nên hỏi Khoa thì được xác nhận là tập thở lâu ngày thì cái bụng nó phình lên như phụ nữ có bầu 2-3 tháng. Ngay mụ vợ cũng kêu răng cái bụng bự như ri. 

Hồi mới tập thì Khoa kêu hít vô phình bụng ra rồi thở ra thì xẹp bụng vào. Từ từ thì kêu mài hơi thở vì thở ra thở vô thì có khoảng khắc hơi thở bị đứt khi chuyển từ hít vô và thở ra. Nay thì kêu để ý đến thắt lưng và ngay bụng khi tập nên cảm nhận khác khi đưa tay ra hay khi đối thủ giao thủ. Như Khoa cầm tay mình bẻ thì thân thể mình nhẹ nhàng trùng xuống, hơi thở đều đặng không còn bị vướng như trước đây, hơi thở bị ngắt đoạn và tay chân cố gồng cứng để choại lại lực của Khoa. Nay thì bình tỉnh hơn và từ từ tìm cách di chuyển tay chân của mình vì lực của toàn thân dẫn tay của Khoa đi.

Khoa giải thích trong cái hình âm dương, được chia làm hai, ta nhận thấy trong nữa phần âm có một cái 1 vòng tròn nhỏ của dương, tương tự trong 1/2 vòng tròn Dương có một vòng tròn nhỏ âm. Nhờ vậy mà âm dương được cân bằng do đó ráng mài hơi thở. Nhờ đó mà khi đi bộ 375 cây số bên Ý Đại Lợi, leo núi mỗi ngày mình phải mài hơi thở để nên không mệt lắm hay mỏi chân tay.

Đọc sách về võ thuật thì họ nói “tụ khí đan điền” gì đó nên mình đoán là khi Khoa kêu giữ hơi thở mài ở bụng và thắt lưng để đưa tay cũng như đưa chân ra chậm chậm để nhận thấy rõ cái lực từ bụng và thắt lưng được toả ra các tứ thân. Khi làm như vậy mình có thể điều thân, điều tức hơi thở và điều tâm, xem như cả 3 vì khi ý niệm mình không vững lo sợ đối phương mạnh hơn mình nên tìm cách chống đỡ gồng cứng thì mình mất lực. Lực bị gãy ngay cổ tay hay nơi vai. Có lẻ vì vậy họ gọi tạm thân đồng nhất. 

Mà nếu không mài hơi thở thì lực mình sẽ bị đứt đoạn ngay lúc chuyển tiếp hơi thở ra vô. Và tư thế của mình đều thả lỏng rơi cái mông xuống để trụ, tạo dựng cái đế để khỏi bị lực của đối phương chi phối. Khoa nói mình mất 20 năm để hiểu sự việc chớ đa số nhiều người mất cả đời đi tìm kiếm không ra. Lý do họ không tập mà chỉ ngồi đọc sách rồi suy diễn.

Nói chung thì dạo này mình tập thở chậm và sâu, tập trung ý thức vào bụng và thắt lưng, đi các động tác chậm và có kiểm soát khi tập Thái Cực Quyền hay Hồng Gia.

Trong cuốn "Surely You're Joking, Mr. Feynman", tiến sĩ Feynman, khôi nguyên  Nobel về Vật Lí Quantum, có nhắc đến giai thoại khi ông ta dạy đại học ở Ba Tây. Trước khi về Mỹ, ông ta được khoa trưởng, mời nói chuyện cho cả phân khoa; nhận xét của ông ta về ngành giáo dục của xứ BaTây.

Ông ta khởi đầu, nói với sinh viên: mục đích của buổi nói chuyện là để chứng minh; xứ Ba Tây không có giảng dạy Vật Lí. Ông ta nhận thấy trẻ em ở xứ này bắt đầu học Vật Lí sớm hơn trẻ em Hoa kỳ nhưng thực tế cho thấy xứ này không đào tạo được các nhà vật lí. Ông ta đơn cử câu chuyện về một học giả người Hy Lạp, dạy ngữ văn Hy Lạp cổ điển mà ngày nay, chính học sinh xứ này, ít người chịu học ngôn ngữ chết này.

Khi vị học giả được mời dạy môn này ở một nước khác ở Âu Châu thì khám phá nhiều sinh viên, ngay cả học sinh tiểu học đều thích học môn này. Có lần, trong kỳ thi tốt nghiệp, ông ta hỏi một sinh viên " Socrates nghĩ gì về sự liên hệ giữa Cái Đẹp và Sự Thật?" thì sinh viên này ú ớ. Ông ta hỏi lại " Socrates nói gì với Plato trong Symposium thứ 3?" thì sinh viên này trả lời bằng tiếng Hy Lạp cổ, thao thao bất tuyệt những gì Socrates đã nói với Plato. Third Symposium là tóm tắc những gì Socrates nói về sự liên hệ giữa sự thật và cái đẹp.

Ông Feynman cầm cuốn sách vật lí xuất bản tại xứ này, cho sinh viên biết là trong cuốn sách, không thấy nói đến thí nghiệm, chỉ có học thuộc lòng. Ông ta lật một trang gặp từ Triboluminescence, rồi đọc tiếp "Triboluminescence: ánh sáng tỏa ra khi các chrystal bị đè nát." Ông ta hỏi các thính giả, đây có phải là khoa học? Không! Đây chỉ là một từ được giải thích bằng những cụm từ khác như trong tự điển. Nếu người soạn sách viết thêm, nếu lấy đường và dùng cái kềm để nghiền nát trong bóng tối thì sẽ thấy ánh sáng tỏa ra thì các học sinh có thể thí nghiệm ở nhà. Hiện tượng này gọi là Triboluminescence.

Ông ta nói là trong số sinh viên được ông giảng dạy năm vừa qua, chỉ có hai sinh viên, có đầu óc tư duy đột phá, ngoài ra các sinh viên khác chỉ học như vẹt tương tự sinh viên học tiếng Hy Lạp cổ điển, thuộc làu Symposium III nhưng không hiểu những gì Socrates nói với Plato. Trong phần đặt câu hỏi thì có hai sinh viên đứng dậy; một sinh viên kể là lúc trẻ, cha mẹ làm ăn buôn bán ở Đức nên đi học bên đó, mới trở về Ba Tây năm ngoái. Một sinh viên khác nói vì ở làng quê, không tới trường được nên anh ta học qua sách, tham khảo các sách Anh ngữ. Phương pháp giáo dục ở xứ Ba Tây là cách mình học tại Việt Nam từ bé đến tú tài.

Khi mới bắt đầu tập Hồng Gia và Khí Công thì mình có tìm tòi sách vở, tài liệu trên mạng để đọc. Cái khó là từ bé đến đại học thì mình học chương trình Pháp, ngoại trừ hai năm cuối của trung học là chương trình Việt nhưng học ban toán nên không cần Việt ngữ nhiều. Khi đọc sách báo Việt ngữ thì mình không quen lối viết của tác giả nên không hiểu tường tận cái ý của họ, nhất là họ dùng Hán tự khá nhiều.

Đọc các tài liệu về Võ học thì mình cảm thấy các tác giả, viết sách kiểu từ chương như "Triboluminescence, là ánh sáng tỏa ra khi các chrystal bị nghiền nát". Có nhiều người viết liên tu như 3rd Symposium nhưng chắc chắn khi hỏi họ:  Socrates nói gì về sự liên hệ của cái đẹp và sự thật thì chắc họ chỉ đứng như bò đội nón. Mình thấy nhiều người viết về khí, tập tiểu Chu Thiên, đại Chu Thiên,.. nhưng mình bảo đảm là họ chưa bao giờ chứng nghiệm được những gì họ viết. Họ nghe thầy của họ hay đọc sách báo rồi viết lại. Khi mình đọc cái gì chưa được kiểm nghiệm mà lại tin, cho đó là sự thật, tương tự như người ta đi tìm Lá Diêu Bông.

Cái khó thứ hai là một số đông tập võ, bị huyễn hoặc bởi tiểu thuyết kiếm hiệp của Kim Dung, nên có cái nhìn sai lệch về tập võ. Người tập võ cứ mong đạt được Võ công thượng thừa, tìm một bí kíp Võ công như Lâm Bình Chi, Nhạc Bất Quần,...nên vô tình chạy theo những cái gì chưa được kiểm nghiệm, chế biến xào nấu bởi các nhà văn hay dịch giả truyện kiếm hiệp.

Dạo mới tập Nội Công Hồng Gia, ông thầy đi làm ăn ở VN, nên lâu lâu mới về. Ngày thường thì ít ai đến tập nhưng nghe ông thầy về thì võ đường chật như nêm,  không có chỗ để đứng. Mọi người đến, hy vọng được ông thầy chỉ cho vài chiêu mới như học được bí kíp của môn phái. Họ chạy theo, tìm kiếm một bí kíp "mì ăn liền" để trị bá bệnh hay trở thành một Độc Cô Cầu Bại, tương tự cô gái mới lớn, Mỵ Nương mơ tưởng một chàng trai, một vị hoàng tử khi nghe tiếng sáo của anh lái đò trên sông. Trong cuộc đời, nhiều người như Mỵ Nương, khi nghe tiếng sáo, tơ tưởng đến những cái không tưởng để rồi thất vọng khi gặp mặt Trương Chi.

Quá trình tập luyện võ như đi trên con đường từ A đến Z. Trên đường đi, nếu tình cờ thấy một cô gái đẹp hay một đóa hoa đẹp, chân vẫn bước đi tới nhưng đầu óc vẫn nghĩ đến cô gái hay đoá hoa mới phát hiện, vô hình trung mình lại mất cơ hội nhận thấy những cái đẹp khác đang diễn ra trước mắt. Có người nói với mình; nhìn lên trời, thấy một đám mây, vài phúc sau thì đám mây ấy sẽ bay mất, thì tại sao lại cố tìm đám mây đã biến dạng?

Dạo mình mới tập Trạm Trang Công thì thường nhận thấy một luồng khí nóng ở bắp vế nhưng ráng quên để tiếp tục nhận xét những hiện tượng khác trong cơ thể. Trong cơ thể của mình nhiệt độ trung bình là 92 độ, khi máu là chất lõng, được di chuyển sẽ tạo ra nhiệt năng như dòng sông chảy qua đập thuỷ điện, có lẻ vì vậy mình hay nhận ra những luồng khí nóng nhưng một thời gian sau thì quen nên không để ý lắm. Nếu mình nghĩ đó là khí lực rồi cứ cố gắng tìm kiếm nguồn năng lực đó trong cơ thể như tìm đám mây đã bay mất thì rất khó mà tập cho tới đích.

Mình có cái Duyên, gặp được nhóm Đông Phương Hội, giúp mình cởi bỏ những thông tin về Võ học, pha kiếm hiệp của Kim Dung. Mình bắt đầu lại từ đầu, kiếm đường rồi nghiền nát để xem có ánh lửa nào loé lên trong bóng tối để hiểu được hiện tượng này được gọi là Triboluminescence. Mình không muốn tìm bí kíp Võ công mì ăn liền, chỉ cần tập đều mỗi ngày. Mỗi ngày bỏ hai tiếng để tập, giúp thêm sức khoẻ để sau này trong tuổi già, không phải bị đau ốm như những người bệnh đến Đông Phương Hội, nhờ NLT chữa bệnh.

Tương tự, khi mới tập thì mình hỏi mấy người đi trước thì họ nói như thể là họ đã nghiệm hết nhưng dần dần mới hiểu là họ chỉ nghe người nào nói, rồi thêm mắm thêm muối vào rồi cứ dây chuyền, bổn sao thất bản chính. Vì vậy mình thích tập ở Đông phương Hội, để tránh bị lôi cuốn theo những cái huyễn hoặc.

Trong nhiều môn võ truyền thống, người ta tin rằng sức mạnh không chỉ đến từ cơ bắp. Lực phải xuất phát từ toàn thân. Đan điền đóng vai trò trung tâm kết nối thân trên và thân dưới. Ý nghĩa thực tế thường là:

• Trọng tâm cơ thể ổn định.
• Hông xoay đúng kỹ thuật.
• Hơi thở phối hợp với động tác.
• Toàn bộ cơ thể tham gia phát lực.

Khoa học hiện nay chưa tìm thấy bằng chứng cho sự tồn tại của “khí” như một dạng năng lượng vật lý riêng biệt lưu thông trong kinh mạch. Cái này chỉ cảm nhận và khi thực hiện còn thì bù trớt. Cho nên nhiều người muốn tập cho đúng, quay video đủ trò nhưng làm sao họ hiểu được những gì làm dưới bộ quần áo, phác lực từ bụng. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Nên ăn Hạt bơ và chất dinh dưỡng

Mình thấy mấy video nhiều người kêu là đừng bỏ hạt bơ uổng vì có nhiều chất dinh dưỡng tốt. Có người kêu ngâm rượu để xoa tay chân nếu đau,… nói chung là đủ trò khiến mình tò mò tìm tài liệu thì có đọc trên trang nhà của Viện Y Tế Quốc Gia (NIH) thì thấy có một nghiên cứu khá đặc thù nên xin tóm tắc lại đây. Ai buồn đời thì đọc rõ hơn theo đường dẫn

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9789361/

 Hạt bơ (Persea americana Mill.) là phụ phẩm chiếm 13–17% khối lượng quả bơ, thường bị loại bỏ trong ngành chế biến thực phẩm. Người ta bỏ vỏ và hạt bơ. Các nghiên cứu khoa học trong 15 năm qua đã chứng minh hạt bơ là nguồn nguyên liệu giàu dinh dưỡng và hợp chất hoạt tính sinh học đa dạng, bao gồm polysaccharide, protein, lipid, polyphenol, flavonoid, acetogenin, phytosterol và triterpenoid. 

Đây là danh sách những thức có thể làm với hạt bơ

Mình tìm cách bình dân học vụ, hệ thống hóa thành phần hóa học, các hợp chất sinh học chính cùng với các hoạt tính dược lý tiềm năng dựa trên dữ liệu in vitro, in vivo và một số nghiên cứu sơ bộ trên người. Kết quả cho thấy hạt bơ có tiềm năng ứng dụng cao trong thực phẩm chức năng, chất bảo quản tự nhiên, dược phẩm và mỹ phẩm. Tuy nhiên, cần thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn để xác nhận hiệu quả và an toàn lâu dài.

Hạt bơ, Persea americana, acetogenin, polyphenol, chống oxy hóa, kháng khuẩn, thực phẩm chức năng, phụ phẩm nông nghiệp.

Cây bơ thuộc họ Lauraceae, có nguồn gốc từ vùng Trung Mỹ và Mexico. Hiện nay, Mexico là nước sản xuất lớn nhất thế giới, theo sau là Peru, Indonesia, Colombia, Brazil, Kenya và Chile. Trong quá trình chế biến bơ thành nước sốt, dầu hoặc các sản phẩm đóng gói, hạt bơ bị loại bỏ hàng loạt, gây áp lực lên môi trường do phân hủy chậm và tiềm ẩn ô nhiễm.

Việc tái sử dụng hạt bơ không chỉ giảm thiểu chất thải mà còn tạo ra giá trị kinh tế mới. Nhiều nghiên cứu gần đây tập trung vào việc chiết xuất và đánh giá hoạt tính sinh học của hạt bơ, chuyển đổi nó từ “phế phẩm” thành “nguyên liệu quý”.

Mình cũng muốn tìm hiểu vụ này vì đến mùa là ăn bơ mệt nghỉ, mà phải quăng cái hột. Nếu có thể làm như phơi khô rồi xay nhỏ lại rồi trong năm lấy ăn chắc không bổ dọc thì bổ ngang.

Bảng 1. Thành phần hóa học cơ bản của hạt bơ (tính trên chất khô)

Thành phần	Hàm lượng	Ghi chú / Tài liệu
Carbohydrate	64,9%	Tinh bột chiếm 91,2%
Protein	7,75 – 23,0%	Biến động lớn giữa các nghiên cứu
Lipid	1,1 – 1,6%	Hàm lượng thấp nhưng giàu hoạt chất
Chất xơ thô	2,87%	-
Tro khoáng	3,82%	-
Độ ẩm	13,09%	-

Carbohydrate: Là thành phần chính, bao gồm tinh bột và các đường tự do. Hai đường C7 đặc trưng của họ Lauraceae là perseitol (12,54–88,3 mg/g) và D-mannoheptulose (10,51–63,8 mg/g), đóng vai trò dự trữ năng lượng và vận chuyển carbon trong cây. Các đường khác gồm fructose, glucose và sucrose.

Lipid: Mặc dù hàm lượng thấp, lipid hạt bơ rất đa dạng với các acid béo không no quan trọng: linoleic acid (35–38%), oleic acid (22–24%), palmitic acid (17–19%), cùng stearic, arachidic và nervonic acid. Nhóm hợp chất lipid hoạt tính bao gồm acetogenin (persin, persenone A/B/C, AcO-avocadene, avocatin).

Protein: chất đạm, hàm lượng dao động tùy theo giống và phương pháp phân tích. Protein từ hạt bơ được xem là nguồn protein thực vật bền vững, dù thành phần axit amin (chất đạm) vẫn cần nghiên cứu sâu hơn.

Vitamin và khoáng chất:

• Vitamin C: 97,8 mg/100g (rất cao)
• Vitamin A: 10 mg/100g
• Vitamin nhóm B (B1, B2, B3)
• Vitamin E: 0,12 mg/100g
• Khoáng chất: Kali, Canxi, Phospho, Sắt, Kẽm, Đồng, Natri – hỗ trợ chức năng miễn dịch, tạo máu, xương và thần kinh.

Hạt bơ chứa hàm lượng polyphenol cao, đôi khi vượt cả quả việt quất. Các nhóm hợp chất nổi bật:

• Phenolic acids: Acid caffeoylquinic, acid p-coumaroylquinic.
• Flavonoid: Catechin, epicatechin, catechin gallate.
• Proanthocyanidin: Procyanidin B1, procyanidin trimer A.
• Acetogenin: Persin, Persenone A, B, C, Persediene, AcO-avocadene – nhóm hợp chất then chốt cho hoạt tính kháng khuẩn và chống ung thư.
• Phytosterol: β-sitosterol, campesterol, stigmasterol (hỗ trợ giảm cholesterol).
• Triterpenoid: Có tác dụng chống ung thư và chống viêm.
• Tannin ngưng tụ và alkaloid (hyoscyamine, atropine, scopolamine – hàm lượng thấp).

Chống oxy hóa
Chiết xuất hạt bơ thể hiện khả năng quét mạnh các gốc tự do DPPH, ABTS, superoxide và peroxyl với EC50 ≈ 42,1 µg/mL và ORAC đạt 2012 µmol Trolox/mg. Khi bổ sung vào nhũ tương dầu-nước hoặc hamburger, bột hạt bơ giảm oxy hóa lipid lên đến 90%, cho thấy tiềm năng thay thế chất chống oxy hóa tổng hợp.

Chống viêm
Polyphenol benzotropolone glycosyl hóa trong hạt bơ ức chế mạnh sản xuất NO, iNOS, TNF-α, IL-1β trong đại thực bào RAW264.7 kích thích bởi LPS ở nồng độ thấp (5–6 µg/mL). Trong mô hình chuột viêm phù chân do carrageenan, chiết xuất methanol và nước giảm rõ rệt mức độ phù nề.

Kháng khuẩn và kháng nấm
Acetogenin làm tăng tính thấm màng tế bào vi sinh vật, gây rò rỉ nội bào và ly giải. Hiệu quả cao đối với Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, E. coli, Salmonella typhi, Listeria monocytogenes (MIC ≈ 7,8 mg/L), Candida spp., Cryptococcus neoformans (IC50 < 8 µg/mL). Một số nghiên cứu cho thấy vòng vô khuẩn lớn hơn 2–4 lần so với chất bảo quản thương mại.

 Hỗ trợ kiểm soát đường huyết và lipid

Chiết xuất hạt bơ hoạt hóa PPAR-γ, tăng nhạy cảm insulin, giảm glucose máu và LDL-cholesterol, tăng dự trữ glycogen gan. Trên chuột đái tháo đường alloxan, liều 300–600 mg/kg giảm đường huyết hơn 70% và bảo vệ cấu trúc đảo tụy.

Tiềm năng chống ung thư
Chiết xuất ức chế nhiều dòng tế bào ung thư (MCF-7, LNCaP, H1299, HepG2, HT29) với IC50 từ 19–132 µg/mL. Cơ chế bao gồm ngừng chu kỳ G0/G1, kích hoạt apoptosis qua caspase-3, PARP, p53, stress oxy hóa và rối loạn ty thể. Triterpenoid và acetogenin đóng vai trò quan trọng. Nay mới hiểu lý do tại sao mấy ông thần bà thánh trên mạng cứ rêu rao vụ này.

Bảo vệ thần kinh
Ức chế acetylcholinesterase (AChE) và butyrylcholinesterase (BChE), giúp tăng nồng độ acetylcholine, có tiềm năng hỗ trợ phòng ngừa Alzheimer và các bệnh thoái hóa thần kinh.

Ứng dụng:

• Thực phẩm chức năng: bột dinh dưỡng, trà chống oxy hóa, súp ăn liền, bánh nướng.
• Bảo quản thực phẩm: chất chống oxy hóa và kháng khuẩn tự nhiên cho thịt, dầu ăn.
• Dược phẩm và mỹ phẩm: thành phần kem dưỡng da, sản phẩm hỗ trợ chuyển hóa. Nếu mụ vợ thích làm thì nên làm vụ này bán kiếm tiền. Giúp phụ nữ trẻ đẹp mãi.
• Chăn nuôi: bổ sung khẩu phần gia súc để cải thiện chất lượng thịt. Hèn gì mấy con sóc hay coyote rất thích ăn .

An toàn: Hầu hết nghiên cứu in vivo không ghi nhận độc tính cấp tính ở liều thông thường. Tuy nhiên, persin, tannin và một số alkaloid có thể gây rối loạn tiêu hóa hoặc độc tính nếu dùng liều cao kéo dài. Không khuyến cáo sử dụng hạt bơ thô làm thực phẩm hàng ngày mà chưa qua xử lý.

Hạt bơ là minh chứng điển hình cho xu hướng kinh tế tuần hoàn: chuyển đổi phụ phẩm nông nghiệp thành nguồn nguyên liệu sinh học có giá trị cao. Với hàm lượng polyphenol, acetogenin và phytochemical phong phú, hạt bơ sở hữu nhiều hoạt tính có lợi cho sức khỏe.

Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay vẫn giới hạn ở mức in vitro và in vivo. Các hướng nghiên cứu cần ưu tiên bao gồm:

• Xác định sinh khả dụng và chuyển hóa trong cơ thể người.
• Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng.
• Phát triển phương pháp chiết xuất xanh (siêu âm, enzyme, nước subcritical).
• Đánh giá độc tính dài hạn và tương tác thuốc.

Việc khai thác bền vững hạt bơ sẽ góp phần giảm lãng phí, bảo vệ môi trường và mang lại lợi ích sức khỏe cộng đồng trong tương lai.

Để mình tìm hiểu thêm để xem nếu có thể sử dụng hạt bơ để làm kem da mặt này nọ, để kiếm tiền. Bác nào muốn làm cái này thì cho em biết. Hàng năm em cung cấp hạt cho.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn