Mực Tím Sơn Đen

Đất Xanh hay Mỏ Xanh.

Nhớ lần đầu tiên mình sang Hoa Kỳ chơi, có anh bạn xưa ở Đà Lạt tặng cho cuốn sách có tựa đề “you can negotiate anything” của luật sư Herbert Cohen. Ngồi máy bay đọc thấy mê vì ông ta chỉ những chiêu thương lượng, kiểu nhẹ nhàng mà đa số ưa thích, kiểu Liên Sô la hét om sòm, mình thích nhất là cách giả ngu, người ta đã tìm cách close cái deal rồi tự nhiên chỉ cần bỏ nhỏ, hỏi một câu cực ngu, không dính dáng gì hết khiến đối tác ngớ, nghĩ mình ngu hay thiểu năng nên mất phương hướng, phải lập lại từ đầu.

Sau này mình sang Hoa Kỳ làm việc, có đọc cuốn sách của ông Trump “Art of the deal” rồi sau đó 2 cuốn sách của cộng sự viên của ông ta nói rõ cách thương lượng của công ty về các Deal ở New York mà ông Trump thực hiện được nhờ cái tài, hay lối bỏ nhỏ khiến đối tác đều nghĩ ông ta có vấn đề nói chuyện cõi trên. Nay ông ta làm tổng thống khiến mình buồn cười khi nghe thiên hạ chửi ông ta ngu ngốc này nọ. Mình ngu lâu dốt bền đâu có làm gì được trong đời đâu, cuối đời vẫn phải đi làm nông dân, bán bơ sống qua ngày trong khi ông ta trở thành tỷ phú, này nọ.

Mình đọc thêm về Greenland vì thời ông Trump lên lần đầu đã nói đến vấn đề này, mình có kể rồi. Nay tài liệu nói rõ hơn lý do. Khi thương lượng, người ta lúc nào cũng đưa ra một ý chính để thiên hạ dựa vào đó để thương lượng nhưng nếu ai hiểu thương lượng thì phải hiểu nguyên do chính. Báo chí chỉ đưa tin tức để bán cho thiên hạ nghe có lý nưhng không bao giờ nói lên sự thật.

Điển hình đi xem nhà bán, hỏi chủ nhà lý do bán thì họ đều nói là muốn mua nhà lớn bú xua la mua. Trong khi đó mình đã có tin tức họ thiếu nợ ngân hàng trả không nổi. Nên phải bán. Nên ngoài mặt vẫn làm như người đang mơ.

Sai lầm nguy hiểm nhất khi nói về “Greenland” là tin rằng câu chuyện này thực sự nói về Greenland. Chúng ta được bảo rằng đây là một cuộc khẩu chiến ngoại giao, một ám ảnh bất động sản, một sự quay ngược hỗn loạn về chủ nghĩa đế quốc thế kỷ 19. Báo chí xem nó như một màn trình diễn. Các nhà bình luận tranh cãi liệu chính quyền có nghiêm túc hay chỉ đang trêu ngươi. Người châu Âu bày tỏ phẫn nộ trước sự xúc phạm chủ quyền. Toàn bộ sự việc được đóng khung như tiếng ồn: kỳ quặc, đáng xấu hổ và rốt cuộc là không đáng kể. Cách đóng khung này thì dễ chịu. Và gần như chắc chắn là sai.

Cách đọc thông thường về “vở kịch Greenland” là sự bất tài ngoại giao diễn ra theo thời gian thực. Chính quyền đe dọa dùng vũ lực, bị bác bỏ, leo thang, lại bị bác bỏ, rồi rút lui sang ngôn ngữ mua bán. Các nhà bình luận lắc đầu. Người châu Âu tỏ ra bối rối. Những gì trông như loạng choạng thực ra là một chuỗi đàm phán kiểu Trump cổ điển. Mở đầu bằng một yêu sách gây sốc để yêu sách thực sự của Đan Mạch trở nên “hợp lý” hơn khi so sánh.

Trình tự như sau: Phát tín hiệu thâu tóm. Đan Mạch cười nhạo. Nhắc đến vũ lực. Đan Mạch giật mình. Khăng khăng nói đến vũ lực, to tiếng, lặp đi lặp lại. Đan Mạch đạt đỉnh phẫn nộ. Những quốc gia âu châu khác đứng về phía họ. Rồi xoay trục. Một đề nghị mua lại xóa sạch toàn bộ nợ quốc gia của Đan Mạch (142 tỷ USD) và gần như gấp đôi GDP của Greenland (~450 tỷ USD)… Và đột nhiên câu hỏi không còn là “các ông dám sao” mà là “khoan đã, bao nhiêu cơ?” Ngôn từ về vũ lực chưa bao giờ là kế hoạch. Nó là cái mỏ neo. Đan Mạch không còn bảo vệ chủ quyền trước một kẻ xâm lược đế quốc; Đan Mạch đang đánh giá một đề xuất tài chính. Khung câu chuyện đã dịch chuyển.

Phép toán không hề phi lý. Thương vụ có lẽ tự hoàn vốn trong vòng một thế hệ. Riêng khoáng sản đã đáng giá gấp nhiều lần giá mua. 57.000 cư dân Greenland trở thành triệu phú trên giấy. Đan Mạch trút bỏ một gánh nặng ngân sách và xóa nợ. Hoa Kỳ bảo đảm chuỗi cung ứng đất hiếm cho quân đội của thập niên 2030.

Điều đang diễn ra thực chất là một cuộc thôn tính chuỗi cung ứng khoác lên trang phục của tham vọng lãnh thổ. Mục tiêu không phải một hòn đảo; mà là hai cấu trúc địa chất ở Nam Greenland, Kvanefjeld và Tanbreez, nơi chứa các nguyên tố đất hiếm nặng mà không có chúng thì không thể chế tạo bất kỳ hệ thống vũ khí tiên tiến nào.

Dysprosium. Terbium. Những cái tên chẳng có ý nghĩa gì với công chúng nhưng lại có ý nghĩa sống còn với Lầu Năm Góc. Các nguyên tố này là không thể thay thế trong bộ truyền động của tiêm kích F-35, cánh lái dẫn đường của đạn chính xác, mảng sonar của tàu ngầm lớp Virginia, và nam châm vĩnh cửu của mọi động cơ xe điện. Trung Quốc kiểm soát hơn 90% khâu chế biến toàn cầu. Hoa Kỳ hầu như không kiểm soát gì. “Việc mua” Greenland không phải là một thương vụ đất đai. Đó là nỗ lực phá vỡ một thế kìm cổ.

Năm 2026, các thị trường dự đoán đã trở thành thứ gần nhất với tín hiệu giá trung thực về rủi ro địa chính trị. Và lúc này, chúng đang kể hai câu chuyện khác nhau. Kalshi, sàn giao dịch được Mỹ quản lý, định giá xác suất Hoa Kỳ thâu tóm Greenland ở khoảng 42%. Polymarket, nền tảng phi tập trung với cộng đồng tiền mã hóa toàn cầu và các nhà đầu cơ ngoài khơi, định giá ở mức 15–23%.

Đây không phải là kém hiệu quả thị trường mà là sự bất đồng về bản chất của quyền lực. Những người đặt cược trên Kalshi, các định chế, có trụ sở tại Mỹ, gắn chặt với hệ thống tài chính Mỹ tin rằng chính quyền sẽ ép thương vụ đi đến cùng. Họ đang định giá sự cưỡng bức. Những người đặt cược trên Polymarket quốc tế, hoài nghi về tính toàn năng của Mỹ, thường hoạt động ngoài phạm vi pháp lý của Mỹ—tin rằng sự kháng cự của châu Âu sẽ trụ vững. Họ đang định giá các chuẩn mực.

Khoảng chênh 20 điểm giữa hai thị trường này là tín hiệu quan trọng nhất thế giới lúc này. Nếu Polymarket tăng để gặp Kalshi, điều đó có nghĩa là “tiền thông minh” toàn cầu đã chấp nhận rằng Hoa Kỳ sẽ phá vỡ luật pháp quốc tế để bảo đảm sườn Bắc Cực.

Tương tự Venezuela, có mõ dầu nhiều nhất thế giới mà mấy ông tàu lại bò lại mua dầu thô rẻ nên phải thương lượng với vợ chồng bà chủ tịch quốc hội, bà lên làm tổng thống, không chơi với anh tàu nữa. Có tiền lệ cho sự chấp nhận như vậy. Vài tuần trước, một nhà giao dịch đặt cược 32.000 USD vào việc lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và thu về hơn 400.000 USD khi lực lượng Mỹ bắt giữ ông ta. “Hiệu ứng Maduro” đã hiệu chỉnh lại khẩu vị rủi ro trên mọi thị trường địa chính trị. Các nhà giao dịch không còn định giá đàm phán ngoại giao. Họ đang định giá các cuộc thâu tóm thù địch.

Người quan sát trung bình thấy ba mẩu tin riêng rẽ: tranh chấp thương mại với châu Âu, một sự ám ảnh kỳ lạ với Greenland, và vài sự cố mất kết nối internet cục bộ ở vùng Baltic. Chúng không hề tách rời. Đó là ba mặt trận của một xung đột duy nhất.

Mặt trận tài nguyên: Chính quyền mỹ đang bảo đảm đầu vào khoáng sản cho quân đội thập niên 2030. Mỏ Tanbreez, giàu đất hiếm nặng, không vướng phức tạp uranium, do lợi ích phương Tây sở hữu là viên ngọc vương miện. Mỏ Kvanefjeld lân cận, có phần vốn của Trung Quốc thông qua Shenghe Resources, là vấn đề cần vô hiệu hóa. Kiểm soát Greenland giải quyết cả hai.

Mặt trận kinh tế: Các mức thuế công bố đối với Đan Mạch, Pháp, Đức, Anh và bốn quốc gia châu Âu khác không phải biện pháp bảo hộ. Chúng là các đòn đánh kinh tế dẫn đường chính xác nhằm vào những kẻ bất đồng chính trị. Thỏa thuận Thịnh vượng Công nghệ Mỹ–Anh trị giá 31 tỷ bảng, trung tâm dữ liệu của Microsoft, đầu tư R&D của Google đã bị đình chỉ vô thời hạn. Thông điệp rất rõ ràng: sự đồng thuận với mục tiêu địa chính trị của Mỹ là cái giá của vốn Mỹ.

Mặt trận động năng: Trong khi các nhà ngoại giao tranh cãi về thuế quan, tàu Nga kéo neo cào qua các tuyến cáp viễn thông ở Baltic. Tàu chở hàng Fitburg, bị Phần Lan và Estonia tịch thu, là một phần của “Hạm đội Bóng tối”, những con tàu có quyền sở hữu mờ ám hoạt động dưới ngưỡng chiến tranh công khai. Đây không phải tai nạn. Đó là các hoạt động tạo hình thế, dò tìm điểm yếu, phô diễn khả năng cắt đứt hạ tầng số gắn kết liên minh phương Tây.

Người quan sát trung bình thấy hỗn loạn. Thực tế tình báo thấy sự nhất quán: thâu tóm tài nguyên, cưỡng bức kinh tế và chuẩn bị động năng, phối hợp đồng thời. Phản ứng của châu Âu trước tất cả những điều này là viện dẫn luật pháp quốc tế, chủ quyền và trật tự dựa trên luật lệ. Những lời viện dẫn ấy thỏa mãn cảm xúc. Chúng cũng vô nghĩa về mặt chiến lược.

Luật pháp quốc tế chỉ vận hành giữa các tác nhân đồng ý bị ràng buộc bởi nó. Nó giả định sự thừa nhận lẫn nhau về tính chính danh, một khung quy tắc chung và một cơ chế thực thi đủ sức cưỡng chế tuân thủ. Không điều kiện nào trong số này tồn tại. Không có chủ quyền toàn cầu. Không có độc quyền bạo lực. Các thỏa thuận chỉ bền cho đến khi lợi ích phân kỳ.

Hoa Kỳ đã quyết định rằng việc bảo đảm chuỗi cung ứng đất hiếm quan trọng hơn việc duy trì dàn xếp hậu chiến với châu Âu. Các thị trường dự đoán đã định giá điều này. Các hoạt động phá hoại cáp đã chứng minh điều đó. Các thông báo thuế quan đã nói thẳng ra.

Các nhà lãnh đạo châu Âu có thể viện dẫn chuẩn mực. Họ không thể cưỡng chế thực thi. Và những tác nhân công khai bác bỏ khung khổ dù là kéo neo qua cáp ngầm hay đòi nhượng bộ lãnh thổ dưới áp lực kinh tế đều giành lợi thế trước những bên tự trói mình bằng các ràng buộc mà đối phương không công nhận.

Đây là sự bất đối xứng của thời khắc hiện tại. Nó không mới. Thucydides đã chỉ ra từ hai mươi lăm thế kỷ trước: kẻ mạnh làm những gì họ có thể, kẻ yếu chịu những gì họ phải chịu. Điểm mới của năm 2026 là tốc độ chiếc mặt nạ rơi xuống. Có lẻ vì vậy mà các tên tài phiệt ủng hộ ông Trump đắc cử vì ông ta tỉnh bơ khi nói chuyện khi thương lượng. Không mắc cỡ này nọ. Thiên hạ theo tiêu chuẩn được giáo huấn từ bé không chấp nhận nên chửi ông ta nhưng ai có học về thương lượng thì hiểu rõ lý do này.

Câu chuyện công chúng mang lại sự an ủi: đây là hỗn loạn, bất tài, một sự xấu hổ ngoại giao rồi sẽ tự tan biến. Thực tế vận hành thì không hề an ủi. Hoa Kỳ đang thôn tính một chuỗi cung ứng. Châu Âu đang bị ép buộc phải căn chỉnh. Nga đang thăm dò hạ tầng gắn kết liên minh. Công chúng bị phân mảnh trong các silo thông tin khiến phản ứng tập thể bất khả. Các thị trường dự đoán đang định giá những kết cục mà diễn ngôn chính thức vẫn coi là không tưởng.

Những tuyên bố trên báo chí không phải vô nghĩa. Nhưng hiếm khi mang tính quyết định. Các lực quyết định vận hành âm thầm, được dẫn dắt không phải bởi chuẩn mực mà bởi đòn bẩy, không phải bởi luật pháp mà bởi địa chất, không phải bởi nguyên tắc mà bởi logic không thể giản lược của việc ai kiểm soát các đầu vào cho thế hệ vũ khí tiếp theo (còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn

Người đưa thư Đà Lạt bất đắc dĩ

Hôm qua tình cờ vào trang nhà của trường Văn Học Đà Lạt khi xưa thì thấy có cuộc ghi âm của mấy người bạn gặp nhau tại Sàigòn. Nghe lại giọng nói của họ thấy vui. Thật ra mình đã gặp lại mấy người này, bên mỹ có, Sàigòn có. Ngạc nhiên là họ nhắc đến tên mình hơi bị nhiều. Lý do là mình kể chuyện đời xưa nên bạn bè khi xưa mới được hé lộ trong não bộ về những người học chung khi xưa nên họ liên lạc lại. Mình thì đi đâu, có cơ hội thì mình liên lạc lại với người thân hay bạn học khi xưa như năm ngoái qua Melbourne, gặp lại Trần Văn Phong, con trai tiệm may Văn Gừng, đường Minh Mạng. Chỉ tiếc là không có thời gian nhiều đẻ nói chuyện. Ít thời gian lại phải gặp nhiều người nên cô động lại một chỗ nên không nói chuyện được nhiều. Thôi đành hẹn lại lần sau. Mình rất thích Úc Đại Lợi nên sẽ trở lại lâu hơn. Nhiều khi ai đó hỏi mình tin tức về mấy tên bạn học cũ mà mình có điện thoại thì cho họ để liên lạc.

Như cô Thuỷ nhờ mình tìm Huỳnh Kim Sang, mất cũng 10 năm mình mới tìm ra. Hôm qua có tên Paul, nhà ở cư xá Điạ Dư gần Grand Lycee kêu nhờ mình mà hắn liên lạc được với Hùng Con Cua và Đinh Anh Quốc…. Hôm qua ông thần Chử Nhị Anh nhắn tin kêu mấy chữ viết tắt của mình mà hắn soạn lại trong cuốn Mực Tím Sơn Đen. Mình kêu khi xưa ôn biên soạn lại, viết tắt vì sợ đưa tên cúng cơm của dân tình, nay lại hỏi ngược lại mình Chán Mớ Đời. Anh ta đang dùng Ây Ai để đọc cuốn Mực Tím Sơn Đen của anh ta soạn, thêm hình ảnh Đà Lạt, trường học ngày xưa này nọ chắc vui. Anh ta có gửi cho mình một bài thấy khá hay. Vừa nghe đọc bài vừa thấy hình ảnh Đà Lạt khi xưa, mấy cô gái Đà Lạt một thời này nọ.

Mình có kể khi mới sang trường việt, thì được thiên hạ giao cho nhiệm vụ chuyển thư tình học trò. Có lẻ mặt mình ngu ngu nên thiên hạ tin tưởng nên nhờ. Thật sự trước đó khi còn học trường tây thì cũng có màn này. Tên ngồi chung là dân Chủng viện thừa sai, đi tu nhưng lấy địa chỉ nhà mình để viết thư cho mối tình học trò của hắn. Tên này chắc lớn tuổi hơn mình, ít nhất 3,4 tuổi. Cứ mỗi tuần là nhận được thư em gái miền Nha Trang Cát trắng chi đó gửi cho hắn. Mình đem vào lớp cho hắn khiến hắn không nghe lời thầy giảng mà cứ lén lén đọc đi đọc lại lá thư của em gái miền xa.

Qua trường Văn Học chắc bị cái huông nên được Huỳnh Kim Sang và Trần Văn Hiệp nhờ đưa thư cho đối tượng của chúng. Rồi đối tượng của chúng lại nhờ mình giao thư lại. Những lá thư tình học trò cứ le be qua bàn tay của mình rồi chấm dứt. Lý do hai tên này sinh năm 1955 nên năm đó bị đôn quân, không được miễn dịch. Chỉ nhớ hôm đó đi học về, vừa ăn cơm xong thì tên Sang chạy qua nhà cầm tờ giấy kêu gọi nhập ngủ, mai đi trình diện và chúc mình ở lại bình yên. 50 năm sau mới gặp lại. Thời đó cầm tờ giấy đôn quân là xem như cầm tờ giấy tử vì dạo ấy chết nhiều lắm với các chiến trận như An Lộc, Quảng Trị, Lam Sơn đủ trò. Tên Sang đi cùng ngày với thằng Tuấn, họ hàng chi đó ở cạnh nhà. Tên này mình có kể đi Nhân Dân Tự Vệ, có rủ mình đi theo nhưng tối đó Nằm Vùng về đánh đồn Nhân Dân Tự Vệ ở sau trường Đa Nghĩa, trên đường Ngô Quyền. Nên mình cũng sợ hết dám theo hắn. Tên Tuấn này, mình có gặp lại một lần với Ngô văn Thuỷ, trước nhà mình nhưng hắn không nhớ mình. Hắn lấy Nguyễn Thị Đức, người mà Trần Văn Hiệp gửi thư nhờ mình trao lại. Nhớ dạo ấy tên Tuấn hay réo Đức, Đức trong lớp để chọc cô nàng. Ai ngờ mấy chục năm sau về Đà Lạt, thấy hắn và Nguyễn THị Đức lấy nhau ở nhà của bố mẹ hắn ngày xưa trên đường Thi Sách.

Đi tây, thì sau 75, mình thấy có tờ báo in roneo của người Việt tỵ nạn, di tản nên đăng tin tìm người quen ở Đà Lạt. Sau 75 thì mình không có tin tức của gia đình, đâu 3 năm trời, sau đó có người từ pháp về Việt Nam mới được thư bà dì bà con, nay ở Úc, mà mình có ghé thăm năm ngoái khi hai vợ chồng ghé Sydney. Bà dì viết thư kêu gia đình bình an, chỉ có ông cụ đi tù, để được nhà nước cải tạo tư tưởng thành một người công dân mới của xã hội chủ nghĩa. Vì ông cụ mình sai đường lạc lối nên được cách mạng khoan hồng cho đi tù 15 năm. Em út mình và bà cụ mỗi tháng đều viết thư động viên ông cụ trong tù, học tập tốt để trở thành con người mới xã hội chùa nghĩa để về với gia đình. Ông cụ mình thì chỉ muốn thăm nuôi thôi.

Khi gửi thư đăng tìm người quen Đà Lạt. Mình nhận được nhiều thư hỏi đủ trò. Như có ông thần tên Rớt, thủ môn cho đội bóng của Cảnh Sát Quốc GIa Đà Lạt, di tản sao đến xứ cà ri bị Ấn Độ. Nhiều quá nên ghi lại đây những người mình có gặp lại. Có hai người mình nhận ra là thầy Chử Bá Anh, cho biết gia đình đang ở Hoa Kỳ sau khi di tản khỏi Đà Lạt. Rồi một ông thần, khám phá ra là bà con khi ghé thăm năm kia ở Seattle. Anh chàng này là kiến trúc sư, cháu của gia đình hàng xóm. Anh ta có lên Đà Lạt chơi thì phát hiện ra mối tình hữu nghị với bạn học của cô em bà con. Mình chỉ nhớ thằng Hậu, con bà Hoà, một hôm chạy qua nhà mình rồi kêu đi đi. Mình tưởng chuyện gì, chạy theo nó, đến nhà hàng xóm nó chỉ vô cửa sổ, kêu hai người đang mớm nhau. Chị hàng xóm khi xưa, sau này dọn qua Phan Đường Phùng, học Bùi Thị Xuân, đang ngồi bên cạnh ông thần kiến trúc sư từ Sàigòn . Mình chả thấy họ mớm nhau như thằng Hậu nói nên Chán Mớ Đời đi về.

Nhờ đó mà khi nhận thư anh ta từ Hoa Kỳ nhờ chuyển thư về Việt Nam cho vợ con anh ta. Thì mình biết là ai nên từ đó cứ vài tháng là nhận thư của anh ta gửi. Sau này thư từ đi lại với Hoa Kỳ được nên không thấy gửi nữa. Rồi cuộc đời qua đi qua đi đến một hôm sau mấy chục năm, bổng nhiên có người còm hỏi có phải con thím Đoài khiến mình thất kinh. Biết là hàng xóm khi xưa vì ngoài chợ Đà Lạt thì người ta gọi bà cụ là Bà Thuận. Trả lời thì khám phá ra là chị hàng xóm khi xưa, học trên mình chắc cũng 5, 6 lớp. Mình hay chơi bắn bi với Phúc, em trai của chị ta. Mẹ chị ta hay kêu mình là thằng cu. Mỗi lần đi sang đường Phan Đình Phùng, đi ngang tiệm của gia đình chị, cạnh tiệm thuốc tây Lâm Viên, là bà mẹ kêu cu đi mô rứa, vô đây tau hỏi cái ni. À nói đến nhà thuốc tây Lâm Viên, mình có gặp lại một nữ sinh Bùi Thị Xuân thì phải tên Liên mà dân Đà Lạt hay gọi Liên Thái Cực Đạo vì cô nàng khi xưa học Thái Cực Đạo ở Thao Trường và hay đi chơi với băng Thái Cực Đạo. Làm nghề bán địa ốc, mình ghé thăm vợ chồng CHử Nhị Anh, thì họ rủ đi xem nhà mua thì gặp cô này. Hôm trước có anh Ngọc đai đen Thái Cực Đạo, nhà ở cư xá Pasteur có nhận ra mình nên ghi lại đây, biết đâu anh ta nhớ thời xưa.

Cách đây hai năm mình lên Seattle mới có cơ hội gặp lại. Anh chồng hỏi ra bà con bên ông ngoại mình, làng Dưỡng Mong, cũng bà con với tướng Nguyễn Chánh Thi. Anh ta kể lúc di tản, anh ta đi theo gia đình ông anh ra toà đại sứ mỹ để bồng đứa cháu dùm để hỏi giấy tờ chi đó. Bà chị dâu học bên mỹ nên nói tiếng anh như người Việt nên thuỷ quân lục chiến của toà đại sứ cho vào cổng. Anh ta đưa đứa cháu, chào anh chị để ra về. Đến cổng thì lính mỹ không cho ra trong khi bên ngoài thì như cá ngoài lờ lúc lắc muốn vô. Thế là anh ta chới với, vợ con ở nhà mần răng đây. Anh ta bắt đầu khóc một dòng sông Sàigòn dài trước khi lên trực thăng bay khỏi Sàigòn. Đọc tin nhắn của mình anh ta mừng quá nên viết thư nhờ gửi thư về gia đình. Hình như 10 năm sau mới bảo lãnh được gia đình sang Hoa Kỳ. Nay con cái thành công hết, sống trong cái nhà to như cái đình ở Seattle.

Sau này Chử Nhất Anh nhắn tin kêu mới nhận i-meo của Phi Liên Sô khiến mình thất kinh, nhớ lại chuyện đời xưa nên kể chuyện thời học sinh trung học cho mấy cô này nghe khiến họ như từ COma trở về, ngạc nhiên hỏi có chuyện gì nữa không kể. Thế là mình như cái suối của Manon Des Sources được cha con Jean de Florette khai mở nên bao nhiêu chuyện tình, kỷ niệm của thời ấy như dòng suối tiếp tục chảy, càng viết càng nhớ nhiều. Chán Mớ Đời

Rồi một hôm ông thần Chử Nhị Anh kêu, cho xin mấy tấm ảnh của ông bà cụ. Rồi một ngày đẹp trời ông thần trình làng “Kỷ Yếu Văn Học II”, mang tên Mực Tím Sơn Đen. Cuốn kỷ yếu đầu tiên thì có mình viết cũng như vài cựu học sinh Văn Học nhưng đến cuốn thứ 2 thì họ tịt ngòi hết. Trong khi mình cứ tiếp tục mở dòng suối ký ức về thời xưa. Cứ tự nói thôi không kể về Đà Lạt nữa nhưng rồi thiên hạ cứ gửi hình Đà Lạt xưa hay tài liệu thêm cho mình. Lại phải trả nợ đời. Chắc mình còn nợ dân Đà Lạt xưa nên phải viết để quên, giúp ký ức bay đi theo cánh chim. Như tuần này thấy hai tấm ảnh lần đầu tiên được xem nên phải ghi lại vì thiên hạ còm đủ trò. Chán Mớ Đời (còn tiếp)

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn

2 Tấm ảnh chợ Đà Lạt khi xưa

Sáng nay thấy có ông thần nào tải 2 tấm ảnh chợ Đà Lạt, đúng hơn là ngay bùng binh chợ, rồi có nhiều người còm đâu ở Chi Lăng bú xua la mua nên mình phải viết và mượn ông thần tấm ảnh của ai cho anh ta để tải lên mạng. Hôm qua, nghe thu âm của mấy người bạn khi xưa ở Đà Lạt, gặp nhau tại Việt Nam, đi ăn rồi thu lại buổi họp mặt để các bạn học xưa nghe khiến mình thất kinh. Lý do là mấy người này nêu tên mình khá nhiều trong khi ăn. Chuyện là mình bắt đầu kể chuyện đời xưa ở Đà Lạt rồi mấy người bạn từ từ nhớ ra ngày xưa học với ai, chơi với và bắt đầu liên lạc lại. Mấy cô gặp lại nhau, tìm lại những tình cảm một thời học sinh Đà Lạt xưa.

Tấm ảnh này chụp ngay bùng binh chợ. Bên phải của chiếc xe gắn máy là khách sạn Mộng Đẹp, sau này được người Mỹ mướn nên họ rào kẽm gai đủ trò khúc này

Bức ảnh đập vào mắt đầu tiên là chiếc xe nhà binh GMC của trường Võ Bị Quốc Gia nên mình đoán chụp ngày chủ nhật khi mấy ông sinh viên Võ BỊ được ra phố chơi, ăn mì, phở hay giải quyết sinh lý. Thấy có rất nhiều sinh viên trường Võ Bị, chắc mới được thả xuống xe GMC. Đang điểm danh trước khi ra phố thăm em gái nhỏ miền Đà Lạt, hay ăn hủ tiếu, phở,… Xe này mình được ngồi một lần khi đi thăm trường Võ BỊ, kiểu họ mời các học sinh lớp 12, xem trường để đậu tú tài thì ghi danh vào tự thắng để chỉ huy. Mình thuộc trường phái tự thắng để nghe lời vợ.

Phía sau là dãy nhà do nữ kiến trúc sư mình quên tên rồi. Có lần thấy ai tải mấy tấm ảnh này rồi kêu tên bà ta là một trong những nữ kiến trúc sư đầu tiên của Việt Nam Cộng Hoà. Để từ từ xem có nhớ lại không. Mình không học ở Việt Nam nên tên kiến trúc sư người Việt không biết ai. Chỉ nhớ có lần về Sàigòn, có ông chủ tịch hội kiến trúc sư Sàigòn, mời mình nói chuyện với hội kiến trúc sư rồi kêu mình tham gia hội nhưng sợ bị thiên hạ phang. Ông ta xin sách về tiêu chuẩn thiết kế của hội kiến trúc sư Hoa Kỳ xuất bản, mình có gửi về cho hội rồi cũng qua đi.

Đây tấm ảnh các nhà ở đường từ hồ Xuân Hương đi vào chợ Đà Lạt bên phải. Mình đọc đâu đó hình như từ ông Nguyễn Ngọc Sơn, kiến trúc sư, quan tâm khá nhiều về lịch sử các kiến trúc sư Việt Nam xưa.
Nếu để ý thì cột điện trong tấm ảnh đầu tiên, ta tấy bên phải chiếc xe Jeep đậu trước khách sạn Mộng Đẹp, bên tay trái.
Đây tổng thể bùng binh chợ Đà Lạt mà tấm ảnh đầu tiên chụp trước khách sạn MộnG Đẹp bên tay phải, thấy có xe Jeep, cột điện được sơn màu trắng cao độ 1 mét
Hai căn này giống nhau chắc do bà kiến trúc sư đầu tiên Việt Nam Cộng Hoà thiết kế, quên tên. Bác nào nhớ thì cho em xin
Không ảnh này cho thấy Nam Đô Ngân Hàng và xung quanh. Đường Lê Đại Hành với những bụi cây thấp và Mai Anh đào, bên phải là khách sạn Mộng Đẹp
Mình không nhớ rõ mấy tiệm này lắm
Chỉ nhớ tiệm ảnh Vân Khánh, căn đầu tiên. Lúc đầu mấy căn nhà này đều giống nhau nhưng họ cho tân trang lại nên Nam Đô Ngân Hàng thấy khác, hai tầng.
Hình chụp từ hồ Xuân Hương đi vào. Mình thấy xe đò màu trắng bên phải đậu y chang tấm hình đầu tiên, sau xe GMC của trường Võ Bị. Hình như xe đò đậu lại đây để khách đi xuống sau đó mới chạy lại bến trước nhà hàng La Tulipe rouge để đón khách
Mình ít khi đi từ ngoài hồ Xuân Hương vô đây lắm nên không để nhiều hàng quán bên phải.

Mình chỉ nhớ dãy này có mấy căn nhà nhưng đặc biệt là Nam đô Ngân Hàng, và tiệm cà phê Hạnh Tâm. Mình chưa bao giờ vô tiệm này nhưng chỉ nhớ là ở đầu đường ngay bùng binh. Còn gần chợ có tiệm chụp hình Vân Khánh thì phải. Nói chung thì ít bao giờ đi bộ từ chợ ra tới hồ Xuân Hương cho nên không nhớ nhiều khúc này, chỉ chạy xe Honda hay xe hơi vào chợ thì không để ý lắm.

Phía trước thì thấy một cặp, mình đoán cô gái là nữ sinh Couvent des Oiseaux vì bận váy xanh. Có chiếc xe Datsun. Hình này nói đúng là trước 1970 vì xe Honda đàn ông không. Sau 1970 thì loại xe Honda dame mới xuất hiện đầy đường. Nói cho ngay thiên hạ mỗi lần nói về Đà Lạt xưa mộng mơ bú xua la mua, chớ thật ra mình chỉ nhớ bụi đỏ mùa khô, còn mùa mưa thì chán như con Gián, mưa. Rồi đi qua chợ, ống cống hôi, ruồi bu tại các đống rác này nọ nên cũng chới với. Chỉ có là ra bờ hồ, lên Đồi Cù này nọ thì đẹp thật với ánh sáng ban mai, sương mù với ánh sáng mặt trời lên này nọ thì đẹp chớ còn đi vô mấy con hẻm thì Chán Mớ Đời.

Tấm thứ hai chụp trên đường Lê Đại Hành, có hai phụ nữ bận áo dài nên mình đoán là dân Huế vì người huế ra đường là bận áo dài dù gánh hàng đi bán bún bò. Phía sau là Chợ Mới Đà Lạt do kiến trúc sư Nguyễn Duy Thức thiết kế. Thấy không có treo quảng cáo này nọ thấy nhẹ nhàng. Ngày nay về thấy họ sơn lại thêm gắn mấy tấm quảng cáo, che tất cả kiến trúc, vẽ đẹp. Chán Mớ Đời

Đặc biệt là phong cảnh nói lên ngày Tết Đà Lạt vì thấy cây mai Anh Đào trên đường Lê Đại Hành. Dân Đà Lạt khi xưa gọi là Mai, nay họ gọi là hoa Anh đào. Mình nhớ khi Tết về, trước và sau tết là hoa Anh Đào ra hoa, suốt con đường Lê Đại Hành cả hai bên đường.

Chúc mấy bác cùng thân quyến được nhiều sức khoẻ để năm Ngựa đi ngựa.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn

Những mối tình toả nắng khi xưa

Hôm trước kể chuyện tết cuối cùng tại Đà Lạt trước khi đi Tây, nhắc đến những mối tình học trò của đám bạn học chung một thời. Mỗi lần mình kể chuyện đời xưa, có tên bạn học Yersin khi xưa, nay làm bác sĩ đông y cứ nhắn tin hỏi mày nhớ Cái Bớt Một Thời, đối tượng một thời của mình rồi hắn suýt soa kêu đẹp quá, đẹp quá. Rồi lại có nhiều tên khác cũng rên về hình bóng cô nàng, kêu ngày nào cũng bò lên chùa Linh Sơn để nhìn xuống nhà của cô nàng. Mình khi xưa biết có nhiều tên mê Cái Bớt Một Thời nhưng không ngờ nhiều người như vậy nên viết thêm để ai là nạn nhân của sắc đẹp cô nàng, ra đây mà nhận.

Đinh Anh Quốc đi dạy học ở xứ Tutra

Khi sang trường Văn Học năm 11B. Hè đó mình có theo học khoá hè Toán Lý Hoá ở trường Việt ANh. Lớp cũng ít người, để làm quen với tiếng Việt. Mình thuộc dạng ngu lâu dốt bền nên tiếng tây không rành tiếng Việt cũng ú ớ. Trong lớp có dân Couvent Des Oiseaux, Bùi Thị Xuân, Việt ANh, Bồ Đề,…nói chung độ 15 mạng. Có một tên sau này nổi tiếng ca sĩ Anh Dũng. Nhớ hắn hát bài Mal bằng tiếng Việt ngày cuối cùng của lớp hè. Có một cô dân Couvent hát bảng nhạc này bằng tiếng tây nghe cũng phê lắm. Chỉ nhớ cô xinh nhất tên Hoàng Lan, nữ sinh Bùi Thị Xuân, nhà ở trường Thăng Long cũ.

Vào học lớp 11 B thì phát hiện Huỳnh Kim Sang, nhà trên đường Thi Sách, hồi nhỏ hay chơi bắn bi với nhau rồi sau này, gặp nhau chỉ chào hỏi chớ không thân. Hắn kêu mình lại ngồi cạnh hắn khiến mình mừng muốn tè trong quần luôn. Lần đầu tiên vào lớp đông như quân Nguyên hơn cả 120 mạng , một bàn dài chứa 8 người. Lại khám phá ra hắn lớn tuổi hơn mình nên có lẻ dậy thì sớm hơn mình nên sáng nào hắn cũng nhờ mình ngồi ngoài bìa, đưa thư của hắn cho Nguyễn THị Đức và Nguyễn THị Ri. Hai cô này ngồi chung, cạnh nhau, đi tè đi chung với nhau. Trần Văn Hiệp bắt gôn lớp 11 A thì viết thư cho Nguyễn Thị Đức, còn tên Sang thì viết thư cho NGuyễn Thị Ri. Cô này chắc lớn tuổi, nhà đâu ở Đơn Dương hay Phan Rang chi đó lên Đà Lạt học. Mình thấy phục hai tên này vì dám nói chuyện với gái, đến nhà gái để đả thông tư tưởng mỗi khi không đá banh. Lại xổ thơ tình lây láng. Mình dân trường Tây sang, tiếng việt ú ớ mà mấy tên này xuất khẩu thành thơ nên phục lắm. Bái chúng làm sư phụ.

Đó là lần đầu tiên mình làm chứng nhân cho 2 mối tình học trò. Được 3 tháng thì có lệnh Đôn Quân. Thằng Sang, thằng Hiệp sinh năm 1955 bị đôn quân. Thế là hết đá banh vì chiều ăn cơm xong là mình và thằng Sang chạy ra sân vận động đá banh với đám Kho Bạc, có tên Cường bé bé và học sinh Việt Anh. Hai tên này đi lính nên hết làm ông đưa thư bất đắc dĩ. Cuộc đời như nước hồ Xuân Hương vẫn chảy dưới cầu Ông Đạo. Tên Sang đi thì bàn giao lại cho mình những cô gái mà hắn kết cho mình. Nhớ có lần, hắn chạy lại nhà lúc chiều học sinh đi học về, kêu chở hắn xuống đường Hai Bà Trưng. Bổng nhiên hắn kêu mình chậm lại rồi nói xem một cô bận áo dài kiểu em tan trường về tay ôm tập vỡ,… xe hai thằng vừa chạy qua, mình có ngoáy đầu lại chưa tới 1 giây rồi tên Sang hỏi có đẹp không. Mình kêu duyệt dù dạo ấy mình đã cận thị nặng.

Năm 1995, có một NGO mời mình, trả tiền vé máy bay đủ trò về Hà Nội tham dự hội thảo về phát triển Việt Nam. Mình có học môn phát triển đệ tam thế giới ở Lausanne, Thuỵ Sĩ nên họ mời mình chớ chả biết lý do họ mời mình. Trong một buổi giao lưu, có một chị kêu biết gia đình mình vì dân gốc Đà Lạt. Biết em gái mình, nên tò mò hỏi ra mới biết là cô nàng khi xưa ở cư xá Địa Dư, mình hỏi biết nhà ông Lào, cô nàng kêu hàng xóm, mình hỏi có biết thằng Hùng hay đá banh. Cô nàng kêu anh của em vì tên này hay đá banh với mình khi xưa. Câu trả lời khiến mình thất kinh, vì cô nàng là đối tượng của tên Sang ngày xưa. Kinh. Cái Bớt Một Thời kêu bà ta đâu có xấu. Mình đâu biết gì, dạo ấy cận thị thấy cái dáng phía sau cứ như Hoàng Thị Ngọ nên tưởng tượng thêm đến 30 năm sau trở lại, lại đảng viên cộng sản gộc thì thất kinh hồn vía. Cô nàng hát bài Mimosa, nhạc sau 75 nên mình chả biết con giáp nào.

Nói đến tên Sang thì cách đây mấy năm, tìm ra được hắn ở Houston nên mình có bay sang thăm. Mình sắp ghé Houston với đồng chí gái tháng tới nên có liên lạc nhưng không thấy trả lời, hỏi cô Thuỷ cũng kêu không liên lạc được. Có thể đã tiêu diêu về thiên quốc. Lần trước gặp mặt thì thấy mặt anh chàng như người bệnh. Nhắc lại Nguyễn Thị Ri, hắn kêu mày nhắc tao mới nhớ lại chớ từ khi đi lính là quên hết. Anh chàng theo nghề tháo dẹp mìn của Việt Cộng gài xung quanh phi trường Tân Sân Nhất. Anh chàng kêu chỗ tao đóng quân, ngày nay Việt Cộng làm viện bảo tàng tội ác mỹ nguỵ. Khi xưa tao đóng ở đó, ngày nào cũng đi vòng vòng phi trường gỡ mìn Việt Cộng gài, nay họ kêu tao là tội ác mỹ nguỵ. Chán Mớ Đời

Họp mặt tại nhà mình. MT từ Việt Nam sang chơi, Phi Liên Sô gặp lại Hùng Con Cua, Đa gặp lại đối tượng một thời, Minh Trang và Thu Thuỷ

Nói đến cô Thuỷ thì lại nhớ đến mối tình toả nắng đơn phương một chiều của hắn. Thằng Sang đi lính thì mình chơi với Cô Thuỷ, tên này là hậu duệ của Ngô Thời Nhậm. Trong gia phả, có tên hai vị tiến sỹ nhưng không ghi tên, để sau này có chuyện gì cũng phải cho con cháu ăn học. Sau 75 thì ông anh lái A37 nên đi tù nên được gán vào tội gia đình giặc lái nên chả được học hành. Anh ta vẫn tìm sách vỡ và học thêm anh văn qua đài VOA, BBC,… đến khi Đổi Mới thì họ cần người biết anh ngữ nên được trọng dụng lại. Nay thì khá lắm, đại gia Đà Lạt. Anh chàng tên Thuỷ nên trong lớp hay chọc gọi cô thuỷ. Số anh ta không được xuất ngoại. Anh ta học tiếng mỹ hay đàm thoại với bà người Mỹ ở hội thánh Tin Lành, đối diện rạp Ngọc Hiệp. Khi Đà Lạt bỏ ngõ, bà ta đi kiếm anh chàng để đưa đi di tản nhưng không gặp trong khi cô em gái của Đinh Anh quốc thì được bà này bốc đi luôn, lên máy bay về Sàigòn rồi qua mỹ.

Có lần anh chàng hỏi mình Phi Liên Sô đẹp không khiến mình ú ớ vì đâu biết ai tên Phi Liên Sô, học ban C. Học sinh ngữ chính anh văn với anh chàng còn mình sinh ngữ chính là pháp văn nên không học chung. Anh ta một hôm ra sân chơi thì kêu mình đó đó Phi Liên Sô, mình nhìn dáo dát trong sân trường, cả đống con gái nên hỏi lại đâu đâu chỉ xem. Anh chàng lại sợ bị cô nàng bắt gặp nên không dám chỉ cứ kêu đo đó nên Chán Mớ Đời.

Rồi năm học cũng qua đi, qua đi hết một năm. Trường Văn Học lại có màn cắm trại cuối năm ở hồ Than Thở. Cả trường tập hợp tại trường, thầy Chử Bá Anh mượn được mấy xe lính của trường Võ Bị, chở cả đám xuống hồ Than Thở. Đúng là hồ Than THở trứ danh. Vừa cắm lều xong là trời đổ cơn mưa mà mưa Đà Lạt thì nó còn dai hơn vợ càm ràm. Ai nấy ngồi than trời trách ông địa. Thầy Nguyên, đại uý giải ngủ là thầy chủ nhiệm 11 B nên kêu gọi, chỉ dẫn mọi người cắm lều ra sao. May thầy giải ngủ chớ không thì lính còn khổ với thầy. Đang đêm ngủ nước chảy vào lều khiến cả đám ướt như chuột lột. Lý do là cửa lều được dựng phía đầu dốc nên khi mưa nước chảy vào lều vì thiên hạ cứ dẫm chân trước lều khiến đất bị đè bẹp xuống làm trũng sâu. Chả có đèn pin gì cả, phải xoay lều, ướt hết. May không bệnh. Trong lớp có một tên đi hướng đạo Lâm Viên, nghe nói sẽ lấy bằng rừng bằng biển gì đó mà cũng trớt quớt vụ lều chỏng. Mình là trưởng lớp nên giao cho nó vụ dựng lều. Tên này sau này mình được Cái Bớt Một Thời kêu là nằm vùng.

Sáng ra thấy thầy Chử Bá Anh, mở đài Sàigòn tập thể dục chạy vòng vòng. Sau đó ăn uống rồi thi đua như chạy bộ và bơi lội. Có tên Lê Nam Sơn, ông bố thợ may, nhà phía sau lưng rạp Ngọc Hiệp. Sau này thương phế binh cắm dùi, gia đình hắn cũng cắm dùi xây được căn nhà gỗ. Tham gia chạy bộ rồi bơi lội. Chạy bộ về đã mỏi, anh chàng lại bay xuống nước để lấy le với mấy cô nên bị vọt bẽ. May thằng Tiến và Nguyên thuộc dạng bơi giỏi bay xuống kéo đầu lên. Cả đám xúm lại chửi tên này ngu. Sau 75, hắn là dân 30 nên hét ra khói. Nghe nói nay về Bảo Lộc bán mì hoành thánh ngon lắm nên không có dịp đi tìm. Không biết có học với hắn hay không, chỉ nhớ đi học hắn bận đồ láng cón, người mẫu cho bố hắn là thợ may.

Đến trưa Chủ Nhật thì hạ trại. Khi đi thì có xe nhà binh của trường Võ Bị chở nhưng khi về thì không nên cả trường đi bộ về Đà Lạt. Mình thì có xe gắn máy nên chở thằng NGuyên với tên nào đó về. Xe chạy trên đường thì thấy Cái Bớt Một THời, và mấy cô khác học chung lớp nên mình động lòng trắc ẩn, chạy về lấy xe công xa của ông cụ, chiếc Chevrolet. Chạy lại đường Phan Châu Trinh để đón họ. Kể lại mới thấy mình ngu, không có bằng lái xe mà lấy xe ông cụ chạy đi đón đám học chung trường.

Xe mình vừa lên đến đường Phan CHu Trinh, ngay nhà ga thì thấy Cái Bớt Một Thời và cả đám Chị Sui, Chị Hai ban C nên dừng lại. Cái Bớt MỘT Thời và một cô bạn hình như tên Ánh nhảy lên băng trước, còn mấy đám kia nhảy lên phía sau ngồi. Mình thả bà con ở KHu Hoà Bình rồi Cái Bớt Một Thời nhờ chở về nhà khiến mình mừng vui hết lớn. Mình hỏi nhà ở đâu, cô nàng nhìn mình như thầm hỏi mi ăn cho mà ngu rứa. Thật ra mình biết nhưng làm bộ ngây thơ vô số tội. Bà bạn lanh chanh kêu ngã ba chùa thế là mình chạy Hàm Nghi về rồi trước khi đến nhà hỏi đâu đâu. Sau đó chở cô nàng tên ánh đến Xóm Giếng đường Phan Đình Phùng trước khách sạn Mimosa.

Xóm này mình rành vì có chơi với tên Thành đá banh, con ông gì làm cảnh sát. Tên Thành này dễ thương, hiền lành. Hồi nhỏ học hè ông giáo Kim ở ngay góc này. Cạnh trường Minh Trí.

Hai tuần sau thì đi trại hè do trường Văn Học tổ chức ở Ninh Chữ. Có mấy mạng. Phạm Thị Gái, một chị học đại học tên Hương, xem như trên mình 2 lớp, nghe trường tổ chức đi Ninh Chữ thì ghi danh. Chị ta người Huế rất dễ thương. Con trai thì có Trần Văn Tiến, nhảy lớp từ Lasan Kỹ Thuật sang. Sau này cần chứng chỉ đi thi tú tài thì nhờ Cô Thuỷ nói nhỏ với một ông thầy để ký, không biết lấy bao nhiêu, không hỏi. Nhà ở đường Phan Đình PHùng, gần Mả Thánh, có xe hàng. Với hai tên nào đó, không nhớ tên vì học dưới 1,2 lớp và thầy Nguyên và một ông thầy khác không nhớ tên.

Xe ra đường gặp Gái nên xuống hôm đó lại có ông NGuyễn Văn Thiệu về quê nên lính không cho vào nhà khách của tỉnh vì an ninh cho tổng thống. Cả đám phải đem lều ra bãi biển cắm lều. Nhìn xung quanh chả có hàng quán gì cả nên một ông thầy đi vòng vòng tìm được quán ăn nhờ nấu ăn. Cả đám chia ra hai nhóm thay phiên đi ăn để giữ lều, sợ ăn trộm. Mình theo ca 2 nên ăn sau, trời tối om, đi lòng vòng ăn ở nhà ai. Tối đó ngủ nghe tiếng sóng vỗ về.

Sáng hôm sau, hai ông thầy bàn là không có hàng quán thôi thuê xe ra Nha Trang chơi cho biết đó biết đây. Cả đám nhất trí thuê xe chạy ra Nha Trang. Cả đám ngồi trên bãi biển, trong khi hai ông thầy đi hỏi khách sạn. Thằng Tiến kêu có bà con ở đây nên mình và Phạm Thị Gái đi cùng hắn. Bà con hắn kêu mình con thì được chớ cả đám thì không được. Về lại bãi biển hai ông thầy kêu khách sạn đắt quá mà lại không mang đủ tiền. Thôi ăn tô bún nước lèo rồi thuê xe về Đà Lạt còn kịp. Mấy chục năm sau, mình về Đà Lạt, có họp lớp. Có một bà đến bắt tay rua mình một cái rồi tự xưng “Mình là Kim Anh” khiến mình như bò đội nón vì không nhớ có ai tên Kim Anh học chung lớp khi xưa. Như hiểu tâm trạng người đi biển của mình, tên ca sĩ Ngân Hàng kêu Phạm Thị Gái đó. Gặp lại sau trên 48 năm chưa chắc đã nhận ra nay cô nàng lại đổi tên thì bố ai mà nhận ra. Mình nhắc lại chuyện đi NInh Chữ, Nha Trang, cô nàng nhìn mình như bò đội nóng, rồi lắc cái đầu. Chán Mớ Đời . Vấn nạn gặp lại bạn học xưa là những ai ở Đà Lạt, ít ai nhớ về ngày xưa vì họ sống trong môi trường và lớn dần nên các kỷ niệm xưa thường bay theo cánh chim rừng nên nói chuyện như nói chuyện với người bị Coma. Chỉ có gặp những ai thân thật là thân khi xưa thì họ mới nhớ. Như Cô Thuỷ, Cái Bớt Một Thời, MT,…

Lên lớp 12 B thì đám nữ sinh năm ngoái 11 B di tản qua 12 A hết. Chỉ có một chị rớt kỳ thi vừa qua nên học lại còn bao nhiêu là đực rựa hết. Thầy Chử Bá ANh lại kêu mình làm trưởng lớp, Võ Văn Tùng làm phó. Lại giao cho vụ tổ chức văn nghệ, tuyển lựa ca sĩ để đi dự đại hội Nhạc Trẻ sẽ được tổ chức tại trường Trí Đức. Mình đâu biết đàn hát gì đâu nhưng tư duy đột phá là kêu ban C làm chung vì ban C có con gái đông như cọp ở rừng. 12B chỉ có một chị, còn ban C thì đếm trên đầu ngón tay mấy tên như Đinh Anh quốc,…

Mấy cô ban C nhất trí, nấu chè bán kiếm tiền. Cứ ra chơi là thấy mấy cô đem chè ra bán cho mấy tên ăn. Tên nào kết cô nào thì bò vào ăn. Rồi tổ chức hát cho nhau nghe. Mình kêu Vũ Văn Tùng đi mời các ca sĩ chưa có tên tuổi ở mấy lớp khác như chị Hường, 12 C, Hàng Thị Ngọc Hiền, có bà chị nghe nói là ca sĩ đài phát thanh Đà Lạt, tên Thảo ly thì phải, Cái Bớt Một Thời,… chiều thứ 7 tổ chức, Hùng Con Cua thì mời thêm mấy tên Yersin như Trình, con ông Đoàn, em thằng CHương học chung với mình khi xưa. Mã Kiến Hậu, trước đây tên Mã Kiến Lương, sau khai trục tuổi để bán bánh mì Vĩnh Chấn (tiệm của bố mẹ hắn). Thấy mình hắn cũng không ưu tiên cho bạn học cùng lớp, ngoảnh mặt làm ngơ, không bán trước, cứ first come first serve Chán Mớ Đời.

Có mời Thầy Nguyễn Minh Diễm, thầy Nguyễn Thạc, mình có thấy một tấm ảnh gần đây thầy Nguyễn Thạc hát chung với nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang. Hoá ra họ bạn với nhau khi xưa. Thầy Thạc thì chơi tây ban cầm cổ điển, nghe nói ngang ngửa với Đổ Đình Phương thời ấy. Mình có gọi điện thoại cho thầy nhưng không nhận ra mình, mấy tên học chung khi xưa kêu lười đi thăm, nghe nói ở đâu ở Di Linh.

Xong văn nghệ thì có màn đưa em về dưới mưa vì hôm đó cũng mưa mệt thở. Mình mượn xe ông cụ đưa Cái Bớt Một thời, Hàng Thị NGọc Hiền ,..về, cảm ơn mấy cô đã đóng góp văn nghệ cho chương trình này nọ. Thêm mấy cô nấu chè bán lời khẩm. Thế là cả đám đề nghị tổ chức đi picnic ở Datanla để khao quân. Cả đám đi bộ vì không dám đậu xe trên đèo, sợ thiên hạ ăn cắp. Dạo ấy Đà Lạt có nạn ăn cắp xe nhưng không nhiều lắm nên đi xi nê là phải gửi xe trước rạp Ngọc Lan và Hoà Bình.

Mình chỉ nhớ là bắt chước xi-nê làm ga lăng, nắm tay mấy cô leo dốc băng suối như trong phim tuổi đá buồn. Nằm vắt tay lên trán ta nghĩ đến chuyện cuộc đời. Mình đứng lại đưa tay cho mấy cô phía sau nắm tay rồi kéo lên. Đến khi Cái Bớt Một Thời đến thì mình giữ tay đi luôn. Kinh. Hôm sau vào lớp sinh ngữ mấy bà Ban C chửi mình như tát nước vì tưởng mình sẽ nắm tay mấy bà lên. Mình chỉ biết câm nhưng không rữa bàn tay đã nắm được tay người đẹp đến mấy ngày, sau quên nên rữa luôn mới sực nhớ. Nhờ chở về, đi Datanla nên bắt đầu dạn lên nên khi gặp cô nàng ở trường là hai bên có chào hỏi vớ vẩn với những nụ cười toả nắng sương mai Đà Lạt.

Có lần ra về, mình đang xuống thang cấp với thằng nguyên thì gặp cô nàng. Cô nàng nói ăn trưa xong, hai giờ qua nhà, cho cô ta mượn xe có chút việc. Thế là ăn xong xem đồng hồ mình chạy qua Ngã Ba CHùa, cái dốc Hàm Nghi khá cao, xe mình được độ lại nên tương đối mạnh, chạy lên dốc, vừa đậu xe lại trước nhà thì thấy cô nàng bay ra như Tiểu Long Nữ, bay lên yên xe mình rồi kêu chạy chạy đi. Vừa lúc đó ông bố trong nhà cũng bay ra chạy lên mấy thang cấp, la hét gì đó không nhớ. Mình chới với khiến mình quýnh, quẹo đầu xuống dốc Hàm Nghi. Ông bố chạy theo không kịp. HÚ vía. Từ dạo ấy mình cạch đến già, hết dám đến nhà. Nên cô nàng qua nhà mình, lâu lâu sai cô em cũng dễ thương qua nhắn gì không nhớ. Sau này gặp lại, hỏi thì cô nàng cho biết ông bố rất khó.

Tên Hùng Con Cua chuyên uống thuốc con cua từ bé nên cua gái rất thần sầu. Có lần nó đi boum về, kêu để tao dạy mày nhảy đầm để đi bal với cái bớt một thời vì nó đi boum có gặp. Nó kết Phi Liên Sô, học ban C nên giờ học chung mấy môn như Sử Địa, Vạn Vật hệ số một nên ban C và Ban B học chung. Nó mượn vỡ của Phi Liên Sô kêu nghe không kịp thầy giảng vì gốc Tàu thêm học trường Tây sang. Phi Liên Sô cho mượn để hắn ghi chép rồi hắn bỏ thư tình trong đó với thơ và thơ. Tên này giỏi thật nên sau này lấy vợ cũng sớm lắm. Hắn cũng lấy xe đưa đón Phi Liên Sô đi chơi nhưng mình không biết rõ. Sau này gặp lại PHi Liên Sô mới kể cho mình. Cùng tuổi mà tên này biết tán gái hay hơn xi-nê kinh. Sau này cả đám có tổ chức đi Ninh Chữ, hay picnic trong Thung Lũng Tình Yêu, để hai người có dịp tâm sự ở đâu đó. Ngồi bên nhau cất tiếng ca bú xua là mua.

Nguyễn Đình Tài và Nguyễn Hùng, hai tên này ở cạnh nhà nên đi đâu như bóng với hình. Hai tên này mê hai chị em học chung lớp nên hay đến nhà hai chị em chơi thầm lặng, không nói chi với cả đám. Sau này ra hải ngoại, gặp hai chị em này mới khám phá ra vụ này. Kinh. Tên Tài này, tập võ với mình mỗi sáng với anh Sỹ học Trần Hưng Đạo, cháu của Chú Cương, An Ninh Quân Đội. Sau này đi nhảy dù chết. Có một anh chàng tên Dũng, học Lasan Kỹ Thuật, to con, cũng tập rất dễ thương. Còn ông thần Tài thì sau 75 đi vượt biển hoài mà bị bể đến hết vàng nên thôi ở lại Việt Nam lấy vợ, nay có cháu nội rồi. Mỗi lần về Sàigòn mình đều gặp.

Anh chàng này có tính hảo hớn bị ngấm chuyện Thuỷ Hử nên hay bênh bạn bè nên khổ. Có lần mình đang ở trong lớp trong giờ ra chơi thì Võ Hoàng Đa chạy vào kêu thằng Trí bị tụi nào bao vây dưới đường nên cả đám chạy xuống đường Hoàng DIệu. Mọi việc đều xong. Nghe kể lại có một đám nào chắc học sinh Việt Anh trong giờ ra chơi, kéo lại Văn Học đòi đánh thằng Trí.

Lý do tán gái của ai. Em tên Trí có giải thích cho mình là nguyên nhân là hắn, đi tán cô nào rồi tên nào không ưa đòi đánh, Trí nhảy vào can em nên tên này kéo cả đám sang Văn Học đòi rạch mặt tên Trí. Đúng lúc đó có Nguyễn Đình Tài, anh chàng bay ra đánh cả đám kia chạy mất dép. Có lần, hai tên trong lớp 12A kết Khúc Thị Xuân Dung mà mình gọi là Người Đẹp Sông Pha vì gia đình ở SOng Pha lên Đà Lạt học. Hai tên kình nhau vì con gái nên Tài nhảy ra can. Ai ngờ tên Châu, nay ở Úc Đại Lợi, kêu anh hay quen lính 302 đánh ông Thần Tài nhà mình. Từ đó ông thần lận trong người trái lựu đạn thay vì Tiền như tên của hắn và cây súng Nhân Dân Tự Vệ. Anh chàng này hay gác ở Hợp tác Xã rau đường Hàm Nghi chỗ Ngã BA Chùa, có ông Phấn là đoàn trưởng nhân dân tự vệ. Sau này bố anh chàng mới biết nên nói chuyện với lính 302 mới hết trò lận lựu đạn đi học. Mình có gặp lại Người đẹp song pha ở Sàigòn với Tài mà quên nhắc đến vụ này. Mình học chung với cô nàng đâu 4 tháng sau đó cô nàng qua ban A học nên không nhớ mình.

Vũ Văn Tùng làm phó trưởng lớp nên hay nói chuyện với mình về gái gú. Thường mình đi học đến góc Cẩm Đô, nhà anh chàng hay đứng đợi mình để đi đến trường nên hay nói chuyện về đối tượng của anh ta. Anh chàng mê Hàng Thị Ngọc Hiền kinh hồn, cứ gặp hắn là hắn nói về cô nàng này như bản sonate không dứt. Nghe cô em dâu hắn kêu nay ở Sàigòn. Ra chơi hắn ngồi ngay cửa lớp mà thấy cô nàng là ánh mắt của hắn trợn lên như hai viên đạn B40. Kinh. Hình như sau 75, có dạo cô nàng có đả thông tư tưởng với thằng Đa. Nghe tên này kể là có ra chợ phụ dọn hàng này nọ cho cô nàng nhưng rồi cô nàng hỏi hắn về tương lai thì hắn mù mịt. Làm dấu ấn, giấy tờ giả để đi đường, cho mấy người tàu đi vượt biển, đề tên Á Sẩm A Sáng đủ trò rồi tổ chức vượt biển luôn. Hắn có dạo cũng lăn tăn với Phạm Thị Gái, kể đưa cô nàng về trên Mả Thánh vui lắm đến khi đi ngược lại Phan Đình Phùng thì sợ ma đến tè trong quần.

Anh chàng đào hoa nên gái gú sau 75 khá nhiều nhưng cuộc đời thấy lạ. Anh chàng kể là chuẩn bị vượt biển ở Long Xuyên với thằng cháu. Rồi bị công an bắt. Hỏi mày sinh viên Sàigòn xuống đây làm gì thế đành khai thật. Tên đầu xỏ công an thoả thuận thả hắn ra với điều kiện là hắn lên Sàigòn móc nối dân vượt biển đi từ Long Xuyên thay vì Bà Rịa để hắn ăn vàng. Tên này cử hai tên công an đi với hắn lên Sàigòn, cho chiếc xe 2CV để đi móc nối, thêm giấy tờ công an để thiên hạ tin tưởng. Hắn lên Sàigòn móc nối thiên hạ đưa vàng, hắn kể vàng chất sau xe 2CV nặng kịt. Chuẩn bị mai về Long Xuyên thì hai tên công an chạy về kêu công an Sàigòn lấy súng của bọn hắn. Anh chàng kêu tao là công an giả mà phải đi chuộc súng công an thật. Chán Mớ Đời

Hắn đi đến mời công an Sàigòn đi nhậu rồi xin lại súng, về Long Xuyên, quê nội hắn. Đến gần ngày đi, hắn lên Đà Lạt, có ý định rủ MT đi tìm tương lai. Cô nàng đang làm ở lễ tân khách sạn Du Parc. Thấy đông quá không tiện nói chuyện vượt biên nên hắn với tên bạn rủ nhau đi chùa tàu, buồn đời rủ thêm hai cô đầu năm đi chùa. Mời hai cô ăn mì Cẩm Đô xong mới chở đi chùa Tàu. Buồn đời đầu năm hai cô xin thầy một quẻ, thầy chùa kêu số hắn với cô được bạn hắn chở hợp với nhau. Mà cô này thì rất đẹp, ở xóm cư xá công chức Phạm Ngũ Lão. Trong xóm này có nhiều mỹ nhân Đà Lạt như Hàng Thị Ngọc Hiền, cô này, một cô tên Nhung học Bùi Thị Xuân mà tên Dân mê như tây mê rượu. Ra về, hắn kêu cô kia lên xe hắn chở về và sau đó kêu con của ga ra Trung Tín lên Đà Lạt đem cô nàng về đi vượt biển. Hắn dặn không có cô nàng thì mày khỏi lên tàu khiến con Trung Tín phải làm đủ cách để đưa cô nàng về Sàigòn.

Con ga ra Trung Tín kể với mình, là làm giấy tờ giả đi đường hết cho cô nàng nhưng phải lấy bùn chùi trên mặt vì gái Đà Lạt nên má hồng, xuống miền nam đi xe đò là thiên hạ nhận ra ngay. Tên Đa lên Đà Lạt với ý định rủ MT đi vượt biển nhưng gặp giờ linh nên ông thầy chùa tàu kêu nên đi với vợ hắn ngày nay. Theo mình hiểu thì dạo ấy MT đã phát hiện mối tình hữu nghị với tên học chung khi xưa ở Yersin. Sau này lộn xộn sao đó nên chia tay, buồn đời cả gia đình tên này xuống Nha Trang vượt biển đi luôn, theo lời kể của em gái tên này. Đa học với MT từ Yersin nên có lẻ mê từ dạo ấy đến khi vượt biển.

Hoá ra dạo ấy mình khù khờ chớ đám học chung khi xưa gái gú như thiên thần. Như tên Đinh Anh quốc, hồi nhỏ hay chơi với mình vì ông nội hắn là chỉ huy bố mình trong Ngự Lâm Quân. Sau này mình mới biết nhiều cô mê anh chàng. Cao ráo dễ thương, má hồng như trai Đà Lạt. Gái Đà Lạt nổi tiếng má hồng nhưng con trai Đà Lạt, tên nào da trắng thì về Sàigòn là gái mê như đánh phấn. Hắn kể đi dự trại hè ở Giáo Hoàng Học Viện dù chả phải công giáo gì cả. Đi đây thì hắn phát hiện ra đồng chí gái của hắn, dạo ấy học Văn Học, còn hắn học Quang Trung. Buồn đời hắn đổi trường qua Văn Học nhưng đồng chí gái của hắn ở đâu dưới CHi LĂng nên năm đó trường Văn Khoa, mở cửa nên xuống đó học. Hắn ra chơi, kêu 2 tên bạn chạy xe xuống trường Văn Khoa. Đang chạy giữa đường đến Am Sohier, hắn kêu ngừng xe lại, kêu một tên bạn đang mang giày đóng ở tiệm Hồ Út, ông này người quảng, đường Phan Đình PHùng, đối diện nhà bác sĩ Đào Huy Hách. Hắn lột giày tên bạn mang vào, đưa tên kia mang đôi dép râu của hắn.

Khi xe chạy xuống trường Văn Khoa, thì giờ ra chơi chấm dứt, học sinh chui đầu vào lớp, hắn kêu gác dan là kêu dùm em gái của hắn ra, quên để chìa khoá nơi cửa nên không vào nhà được. Cô nàng chạy ra nhìn hắn như bò đội nón, mi là ai. Hắn kêu em đưa cho anh chìa khóa rồi sấn lại đưa thư tình và hộp ô mai mua ở tiệm Ngô Như Khương gần nhà hắn ở Cẩm Đô. Gác dan báo cáo cho thầy Chử Bá ANh nên hôm sau cô nàng bị la quá cỡ nhưng được cái là cô nàng chịu đèn, ăn hết ô mai khiến hắn phải nhịn ăn sáng mua ô mai mệt thở. Thế là hắn cứ viết thư, mua ô mai Ngô Như KHương.

Rồi 75 đến, hắn học sư phạm rồi được bổ đi dạy ở xứ Chu-Ru. Có cô giáo Minh chăm sóc nhưng đầu hắn vẫn cứ quay cuồng về đối tượng ăn ô mai của hắn. Hắn cứ đánh đàn hát Em còn nợ anh mấy gói ô mai. Rồi có dịp hắn về Sàigòn, ra chợ tình cờ gặp em gái của đối tượng ăn ô mai nên hỏi nhà cửa ra sao. Cô em kêu bố đi tù ở ngoài bắc, gia đình tan nát hết. Hắn theo chân về nhà gặp lại đôi mắt người xưa. Hắn đề xuất một kiến nghị, có cháo ăn cháo, có bo bo ăn bo bo, rủ cô nàng lên Lâm đồng. Rồi làm đám cưới thời tem phiếu đói như phiêu. Biến cô nàng ô mai thành Sơn Nữ Chu Ru ăn bo-bo.

Dạo Đà Lạt sắp bỏ ngỏ, cô em gái hắn học đàn dương cầm với bà mỹ ở hội TIn Lành đối diện rạp Ngọc Hiệp, được bà này bảo lãnh dắt qua mỹ. Cô em đột phá tư duy bảo trợ cả gia đình, trong khi đó người em trai làm việc ở Vũng Tàu, kêu hắn bỏ xứ Chu Ru, ra Vũng Tàu làm việc. Hắn kêu nhờ Yersin đã cứu đời hắn. Hắn kêu anh văn khi xưa học khá dốt nhưng một hôm có người kêu hắn dạy tiếng anh vì nghe tiếng hắn học Yersin khi xưa. Hắn còn giữ cuốn sách anh văn học vỡ lòng ở Yersin. Thế là hắn học lại bài đầu tiên rồi đi dạy bài vỡ lòng anh văn và cứ thế mà tiến tới, tự học rồi dạy học trò. Dạo ấy Đổi Mới nên thiên hạ đua nhau đi học tiếng anh. Rồi trời lại thương hắn, có dân làm dầu kêu hắn làm thông dịch viên. Chỉ cần ra xì lo xì la mỗi chiều, để tàu Nam hàn bơm dầu là hắn có 50 đô. Sau này đọc vụ Đinh La Thăng nên liên tưởng đến vụ Đinh Anh quốc kể chuyện đời hắn.

Rồi giấy tờ bảo lãnh được chấp thuận, thế là hắn và cả gia đình bay đến xứ tư bản dãy chết. Lúc đầu ở Texas, nhưng sau này kiếm được việc tốt ở Virginia nên dọn về đây từ hơn 25 năm nay. Cách đây mấy năm mình có ghé Virginia thăm gia đình hắn và một anh chàng tên Khánh, lớn tuổi hơn, dân Đà Lạt. Hắn dẫn mình đi chùa rồi nghe hắn hát. Hắn nay mê hát như tây, cứ xổ nhạc tây ngày xưa. Rồi thâu gửi lên đài phát thanh Văn Học. Hắn hát rất nhiều. https://soundcloud.com/vanhocdalat/sets/inh-anh-qu-c

Mới nghe mấy người bạn hoc xưa gặp lại nhau sau 50 năm, kêu nhờ mình kể chuyện đời xưa mà tìm lại nhau. Kinh

Thôi phải lên vườn, để hôm nào kể tiếp mấy chuyện tình toả nắng ngày xưa

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn