Cha giàu con giàu
Lâu rồi mình có đọc về một thử nghiệm của một giáo sư đại học Stanford, Walter Mischel thì phải. Ông ta làm thí nghiệm với mấy đứa bé thường được gọi thí nghiệm “marshmallow Test”. Ông ta cho mấy đứa bé ngồi tỏng một căn phòng rồi để trên bàn marshmallow và nói ông cần đi đâu một chút dặn mấy đứa bé là nếu không ăn marshmallow khi ông ta đi ra khỏi phòng thì khi trở lại ông ta sẽ cho gấp đôi.
Và theo thời gian họ khám phá ra những đứa trẻ đã không ăn marshmallow khi ông ta vắng mặt, đợi nhận miếng marshmallow thứ 2, đa số đều học giỏi và thành công sau này. Còn những đứa trẻ không nghe lời, muốn ăn liền thì theo thời gian đa số học không giỏi và không xong đại học này nọ.
Từ đó họ kết luận rằng những ai lựa chọn tự thoả mãn trễ thì sẽ thành công như khi còn trẻ chắt chiêu, để dành tiền đầu tư thì về lâu về dài, gà đẻ trứng vàng, ít bị dính nghiện ngập béo phì, bệnh hoạn thì họ sẽ thành công giàu có sau này. Còn ai cứ có tiền là thoả mãn nhu cầu trước thì cả đời thiếu thốn, bệnh hoạn, nghiện ngập.
Còn có giáo sư ở Stanford tên Carol Dwight viết cuốn sách tựa đề “Mindset” (tư duy). Bà ta cho biết những người thành công có “growth mindset” (tư duy phát triển) và những người không thành công thường có “fixed Mindset” (tư duy cố định). Bà ta giải thích với tư duy phát triển, thì khi người ta thất bại thì họ tự nghĩ, tôi học được bài học nào trong sự thất bại này để tránh lập lại lỗi lầm. Trong khi người có tư duy cố định thì khi gặp phải thất bại thì không chấp nhận, không có khả năng thay đổi và chấp nhận sự thất bại của mình.
Có một nhà phân tâm học ở Thuỵ Điển, quên tên hình như Erickson chi đó, cho rằng các người thành công trong lãnh vực âm nhạc hay thể thao, họ đều tập luyện rất nhiều nhưng với phương cách, chiến lược. Mình thấy mụ vợ mình tiến bộ rất nhiều sau 1 năm học đàn tây ban cầm vì mụ bỏ thì giờ rất nhiều mỗi ngày để tập luyện nhưng với chiến lược. Mụ xem trên YouTube để coi những người khác tập luyện hướng dẫn cách rãi đàn ra sao hay hát này nọ. Chớ cứ tập như thầy dạy rồi đợi tuần sau trả bài rồi thầy kêu sai tương tự mấy đứa con khi xưa, không có youtube, cứ tập theo thầy dạy rồi nhiều khi quên hay tập sai nên không tiến bộ nhiều.
Họ thí nghiệm với 500 sinh viên năm thứ nhất. Họ xét nghiệm IQ, trí thông minh. Sau đó thì họ hỏi anh chị nghĩ gì về test của mình. Anh chị nghĩ mình thuộc 5% đầu bảng hay 5% cuối bảng. Họ đối chiếu kết quả thì khám phá không ai đúng với việc tự xếp hạng của mình trong cuộc trắc nghiệm IQ cả.
Số người đạt 5% đầu bảng nghĩ họ thuộc nhóm 20%. Lý do là đối với họ quá dễ nên họ nghĩ ai cũng làm được nên nghĩ mọi người đều làm được. Vấn đề là 5% những người có điểm xấu nhất lại nghĩ mình thuộc 50% trên trung bình. Lý do là người ngu lâu dốt bền như mình không có khả năng tự biết là mình ngu. Do đó phải nhờ thầy cô và bạn học kêu mình ngu lâu dốt bền.
Giáo sư cho rằng sự khó khăn nhất của sinh viên là tự lượng sức mình, và tự đánh giá mình mình ở thang bậc nào để có thể cải thiện. Những người ngu nhất là những người tự tin nhất thế giới. Họ gọi hiệu ứng Dunning- Kruger. Cái này thì chúng ta thấy mỗi ngày, nhiều người chửi ông này là bò vàng, bà kia là bò đỏ, tên kia là ngu xuẩn, con kia dốt như tên nông dân Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen .
- Đánh giá quá cao bản thân: Người kém cỏi tự cho rằng họ giỏi giang.
- Không nhận ra năng lực người khác: Họ không nhìn thấy kỹ năng thực sự của những người giỏi.
- Không nhận ra sự yếu kém của mình: Do kiến thức quá ít, họ không biết mình thiếu sót điều gì.
- Thay đổi khi có kiến thức: Nếu được đào tạo và kỹ năng được nâng cao, họ mới bắt đầu nhận ra sự yếu kém trước đây của bản thân.
Vấn đề là họ có tình cách thay đổi các chương trình giáo dục để giúp sinh viên đạt được kết quả tốt nhưng không thành công. Nếu chúng ta kêu một sinh viên dốt như mình, và dạy họ tự kiểm soát, khả năng phục hồi, và tự đánh giá thì sinh viên này không khá hơn. Lý do là tương quan không đồng nghĩa với quan hệ nhân quả như nhà Phật thường nói.
Điển hình đa số người thành công, thức dậy sớm nhưng thức dậy sớm không có nghĩa là chúng ta sẽ thành công. Không phải chúng ta có tư duy phát triển là chúng ta sẽ thành công. Nếu anh chị thành công, anh chị thức dậy sớm vì anh chị có nhiều động lực, có nhiều sự tự kiểm soát. Có nhiều khả năng phục hồi, khiêm tốn, không vỗ ngực hỏi biết bố mày là ai ? Câu hỏi là tại sao sự việc như vậy và cuối cùng ai sẽ có khả năng thành đạt trên đường đời.
Trở lại vụ trắc nghiệm đầu tiên với Marshmallow, họ khám phá ra các đứa bé không ăn liền miếng marshmallow để đợi miếng thứ hai, đa số là con nhà giàu còn mấy đứa mà xơi ngay đa số là con nhà nghèo. Họ đưa đến kết quả là môi trường rất quan trọng để đứa bé có thể thành công. Có nhiều đứa bé con nhà giàu bê tha, nghiện ngập này nọ và có nhiều đứa bé con nhà nghèo lại thành công nhưng nói chung con nhà giàu có cơ hội thành đạt nhiều hơn.
Xét về kinh tế vĩ mô thì trường học không quan trọng. Chúng ta có học giỏi ở trường, chưa chắc sẽ thành công nhưng nếu cha mẹ chúng ta giàu có thì cơ hội thành công đến nhiều hơn. Mình lấy thí dụ nghề kiến trúc sư của mình cần người giàu có tiền bạc mới xây nhà xây cửa. Mình thấy đa số bạn học kiến trúc, con nhà giàu thì sau này chúng khá hết. Lý do bố mẹ chúng giàu có, quen biết rộng nên khi thân hữu muốn xây nhà cửa thì giới thiệu cho chúng. Trong khi mình tỵ nạn, tiếng tây tiếng u khạc không ra, chỉ có làm công cho thiên hạ, làm cu li cho tây cả đời anh hùng Lê Văn 8. Cho nên con của bạn mình muốn học kiến trúc, mình hỏi bố mẹ cháu giàu không, có quen bạn giàu có triệu phú không. Nếu không thì bỏ mộng làm kiến trúc sư. Những kiến trúc sư mình từng làm việc cho họ đều thuộc giới quý tộc hết. Mình có hai đứa cháu kiến trúc sư ở Sàigòn. Bác nào ở Việt Nam cần kiến trúc sư thì em giới thiệu.
Kết luận bố mẹ giàu thì con sẽ có khả năng thành công nhiều hơn, còn bố mẹ nghèo thì khó giàu có sau này. Con cán bộ lớn thì khả năng vào bộ chính trị nhiều hơn là con đảng viên ở huyện xã. Có những trường hợp đặc biệt nhưng chung chung là vậy. Bố mẹ giàu có thì sẽ kiếm vợ kiếm chồng cho con với những người giàu có, người Việt mình gọi môn đăng hộ đối. Khi xưa mình đi kiếm vợ, bố mẹ mấy cô hỏi gia thế mình xong là kêu con đừng có lấy thằng này, cả đời mạt đó con. Ngày nay mình có con, cũng quan ngại về người phối ngẫu của con. Cho nên mình không trách bố mẹ mấy đối tượng ngày xưa. Lấy Sơn đen về để đói một đời.
Nhìn về giáo dục giữa cha mẹ nghèo và bố mẹ giàu. Trước tiên bố mẹ giàu nói chuyện với con nhiều hơn bố mẹ nghèo. Khi bố mẹ giàu nói chuyện với con họ sử dụng từ vựng cao cấp ở hơn thay vì bố tiên sư mày như bố mẹ nghèo, chửi mắng. Hay lo đi làm tăng ca nên không có thời gian nói chuyện với con. Thêm thái độ khi nói chuyện với con cũng khác. Bố mẹ giàu thường nói chuyện thân mật hơn, giải thích rõ ràng hơn.
Con mình không hiểu sự việc như làm toán thì mình tìm cách giải thích, đưa thí dụ này nọ trong khi ông cụ mình khi xưa, kêu mình ngu như bò này nọ, hay so sánh mình với con người ta, khiến từ từ mình nghĩ mình ngu như bò nhưng không biết bò vàng hay bò đỏ chắc bò đen. Lạng quạng ông cụ cho ăn tát tai. Thêm văn hoá Việt Nam cứ kính trên đạp dưới nên ra đời mình không có tự tin, cứ lo sợ. Khác với mấy đứa con mình sinh ra và lớn lên tại Hoa Kỳ, được pháp luật bảo về nên chúng rất tự tin hơn. Nhớ có lần gặp cô giáo tiểu học của con gái, bà ta kể là con gái mình kêu bà ta đánh vần sai khi viết trên bảng, bà ta quay lại cảm ơn con gái mình. Chớ gặp ở Việt Nam là bị trù dập trong khi mình ở Việt Nam, nghe người lớn nói chuyện khó hiểu hay hơi bựa, mình hay hỏi là bị chửi ăn cơm hớt hay sao rồi cho vài bợt tai nên hết dám hỏi.
Bố mẹ giàu có thể giữ lời hứa, nói con học giỏi thì bố mẹ thưởng cái này cái kia hay dẫn đi chơi Disneyland. Trong khi đó bố mẹ nghèo thì tiền lúc nào cũng thiếu thốn nên hay thất hứa và từ đó đứa bé lớn lên bị ảnh hưởng, thiếu tự tin. Con nhà giàu nghĩ mình chịu khó làm việc chăm chỉ, buôn bán sẽ đạt được mục đích còn con nhà nghèo thì đa số hay buông xuôi cho số phận. Kêu là giấc mơ không bao giờ thành sự thật.
Như trường hợp marshmallow, đứa bé con nhà nghèo khi nói đợi sẽ được gấp đôi thì sẽ không tin tưởng vào lời nói của người lớn. Nhà mình khi xưa có 12 anh em nên lên mâm cơm là mạnh ai nấy nhai nấy múc, vì không ăn nhanh thì hết cơm, độ 5 phút là nồi cơm sạch bách cho nên khi nghe ai nói đợi này nọ là chuyện vớ vẩn.
Câu hỏi là tại sao người giàu thì con họ lại giàu và người nghèo thì con họ lại nghèo. Lý do là hệ thống phân cấp. Thường phân chia hai gia cấp khác biệt; người giàu và người nghèo. Để tồn tại người nghèo phải nghe lời kẻ trên như trong gia đình nghèo, bố mẹ mắng chửi hay phạt nếu chúng ta làm lỗi, học ngu. Trong khi người giàu thì con cháu có thể thương lượng này nọ để tránh hình phạt.
Đứa bé con nhà nghèo chỉ quen vâng lời bố mẹ, sợ bị phạt nên ra đời cũng như con thú quen luồng cúi, trong khi người giàu họ muốn con mình biết thương lượng với đồng nghiệp hay xếp trên về lương bổng này nọ. Nhớ hồi mấy đứa con còn nhỏ, hè mình cho chúng học mấy lớp tranh luận, này nọ để chúng tập nói chuyện trước công chúng này nọ. Hay đi học nhảy híp hóp để đi học bạn bè rủ đi nhảy đầm không ngại ngùng thiếu tự tin như mình.
Mình nhớ hồi học tiểu học, mỗi lần trường có lễ gì, như phát phần thưởng cuối năm hay văn nghệ, mình được lên hát này nọ. Bố mẹ mình không có mặt vì ông bố ở trong quân đội, mẹ mình thì lo buôn bán ngoài chợ. Mình cảm thấy lạc lỏng bơ vơ ở sân trường nên sau này con mình đi bơi, đi học đàn hay lễ lộc gì ở trường mình đều có mặt. Tối mình kể chuyện cổ tích và Việt Nam cho chúng nghe.
Ông giáo sư gốc tàu kể là khi ông ta 6 tuổi thì bố ông ta làm nghề rửa chén bát ở tiệm ăn tàu tại thành phố Toronto, Gia-nã-đại. Lý do ông ta thành công là vì ông ta rời Gia-nã-đại để đến Hoa Kỳ học tại Đại học Yale. Ông ta có học bổng. Ông cho biết nếu ở lại Gia-nã-đại thì cuộc đời ông ta không thay đổi lắm. Ở Gia-nã-đại, người ta có thể lên chút đỉnh trong bậc thang của xã hội nhưng không như tại Hoa Kỳ.
Nhưng là sự thành công của ông ta phải trả giá là phải rời khỏi cộng đồng của ông ta. Tại sao đa số không làm việc này vì con người thường đi theo con đường dễ dàng nhất. Rời bỏ sẽ đưa đến sự nguy cơ thất bại rất nhiều. Ông ta cho biết ông ta may mắn được học bổng của Yale. Nếu ở Trung Cộng hay xứ khác như Pháp thì họ cho kỳ thi vào đại học. Ai được điểm cao nhất thì được vào còn rớt thì về trồng bơ như sơn đen. Ở Hoa Kỳ thì họ cần học bạ mấy năm và quan trọng nhất là họ đọc bài tiểu luận của học sinh cho biết lý do muốn vào trường đại học. Ông ta viết về gia đình nghèo ở Toronto và muốn thoát khỏi cảnh cơ hàn của bố mẹ. Nhờ đó mà ông ta được nhận và vì nhà nghèo nên được học bổng. Cuộc đời phải có may mắn và muốn được may mắn thì phải tìm cách đi vào những chỗ nào để hy vọng được may mắn đón chào.
Ông ta cho biết, ở Gia-nã-đại thì dù có làm việc nhiều không ai để ý đến trong khi ở Hoa Kỳ nếu tôi làm việc nhiều cực lực thì có thể gặp một người xếp để ý, kêu ông làm việc cực lực, tôi tiến cử thăng chức ông. Ngoài ra còn có Body Student, hệ thống đàn anh giúp đàn em rất mạnh trong các đại học. Con gái mình tìm được công việc mới nhờ qua hệ thống cựu sinh viên của trường. Lúc đi thực tập, được giới thiệu một công ty bên Thái lan, rồi được ai đó cho tiền để đi thực tập mỗi hè tại á châu, Hoa Kỳ,…
Người giàu có bạn bè giúp họ giàu có thêm như người Việt kêu “giàu nhờ bạn, sang nhờ vợ”. Một người làm $100,000/ NĂM, họ đọc sách, quen những người khác với người làm $500,000/ năm. Tương tự người làm 1 triệu một năm quen, giao du, đọc sách khác với người làm nữa triệu một năm. Vì họ đọc sách có được thông tin khác với người làm $100,000/ năm… trong khi người nghèo thì được việc làm tăng ca không được trả lương. Cuối tuần bỏ vợ con ở nhà chạy vô sở để làm giàu cho chủ như đồng chí gái khi xưa. Cứ sợ bị sa thải, nên cứ cắm cổ làm việc không được trả tiền phụ trội.
Ông ta kể là Mao Trạch Đông muốn học cao thi vào trường Quốc Tử giám để ra làm quan đổi đời. Thật ra ông ta xuất thân từ một gia đình giàu có mới đi học chớ tá điền thì cuốc đất. Nhưng vì thời gian đó họ phế bỏ trường dạy đào tạo các quan lại cho triều đình Mãn Thanh. Tương tự Chu Ân LAi, Đặng Tiểu bÌnh cũng xuất thân con nhà giàu. Nếu xét lại lịch sử thì các triều đại tại Trung Hoà khi xưa đều do các giới thương gia tạo dựng. Do đó mà đạo KHổng cho bọn thương gia là hạng cuối cùng. Sĩ nông công thương.
Cách mạng tại pháp cũng do một số thương gia gây nên để dẹp bỏ chế độ quân chủ, giúp họ làm giàu thêm. Tương tự ở Việt Nam ông Hồ cũng muốn làm quan cho người Pháp nên có viết thư xin học trường Bảo Hộ như ông Trần Trọng Kim nhưng không được. Nên nhớ bố ông Hồ làm quan cho triều đình nhà Nguyễn, say rượu đánh chết ai nên mới bị cách chức, buồn đời đi xuống miền nam trồng cây vú sữa. Hay ông Võ Nguyên Giáp, ông Phạm Văn Đồng,… đều học trường Tây. Ông Vũ Quốc Thúc kể là ông Võ NGuyên Giáp khi xưa học giỏi nhưng bị giáo sư tây đánh rớt, không được đi du học bên tây như ông ta dù giỏi hơn nên buồn đời đi làm kháng chiến. Chớ dạo ấy người Pháp cho ông HỒ đi học trường Bảo hỘ, hay cho ông Giáp đi du học bên tây thì họ sẽ trở thành những tay sai đắc lực cho người Pháp sau này thay vì bị họ đánh chạy có cờ.
Người giàu có kiểm soát tiền bạc, trong khi người nghèo để sống còn phải mượn tiền và tiền lời khiến người nghèo bị biến thành nô lệ. Anh không trả được nợ thì phải bán con trả nợ như kiểu mấy tá điền ngày xưa hay Chị Dậu. Và ngoài ra còn vụ vô sản, người nghèo bị dính nợ, phải bán đất đai của cha ông để trả nợ. Do đó khi mấy người trí thức như Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu BÌnh, Chu ân Lai lên tiếng làm cách mạng, họ phải sử dụng các người nghèo vì những người không có gì để mất.
Đảng công sản tàu thắng nhóm Tưởng giới THẠCH, được xem là tàu gian, tàn dư của đám quan lại của chế độ phong kiến. Khác ở Hoa Kỳ là khi hết đảng này chán thì người Mỹ bầu đảng kia lên để họ ăn chớ vì làm chính trị đâu phải làm từ thiện. Thậm chí làm từ thiện ở Hoa Kỳ là làm tiền cho mình trước. Ở Trung Cộng chỉ có một đảng nên thằng ngồi lâu ăn nhiều quá rồi đưa con cháu và gia đình lên nên đám không ăn được tìm cách hạ bệ thế thôi. Nghe nói bên tàu đang có diễn biến hoà bình. Ở Việt Nam có ông nào về làm người tử tế, nay đưa hai thằng con lên chóp bu.
Khi ông LÊNIN được Đức quốc, đúng hơn nước Phổ đưa về Nga, người ta hỏi ông ta chủ nghĩa cộng sản là gì. Ông ta trả lời chủ nghĩa cộng sản là mỗi nhà có điện nước và bánh mì ăn hàng ngày. Vì lẻ đó khi nghèo con người mới tìm đến tôn giáo cầu xin thương đế, trời phật, hay Allah nên họ tạo dựng một thiên đàng nơi đó không ai bị nợ nần gì cả.
Tương tự khi xưa, đế chế La mÃ, Julius Caesar cũng lên tiếng như vậy, kêu gọi người dân, binh sĩ giúp ông ta lật đỗ đám thượng nghị sĩ bốc lột người dân, đưa ông ta lên ngôi hoàng đế.
Ngày nay, ông Trump được ưa chuông vì người Mỹ bị nợ nần quá tải, nợ thẻ tín dụng, nợ đại học, nợ nhà, nợ xe,… muốn làm vua thì điều tiên quyết phải làm là xoá nợ. Ai là người chống ông Trump, là những người giàu có, nguy hiểm có thể đánh đổ ngai vàng, địa vị của họ. Trước khi ông Trump đắc cử, đa số các tỷ phú Hoa Kỳ đều chống ông ta, cho tiền ông Biden để ông Trump không đắc cử nhưng xui cái là khi tranh luận ông Biden tự nhiên trả nhớ về không. Nếu ông Biden không bị lộn xộn thì ông Trump chắc không được đắc cử. 24 tiếng đồng hồ sau khi ông Trump đắc cử thì các tỷ phú bay đến Florida để chi tiền, và danh sách khách hàng của ông tỷ phú Epstein sẽ không bao giờ được xuất hiện. Và giới giàu có vẫn vui chơi như cô Thắm về làng.
Nay xuất hiện mấy người bên Dân CHủ trẻ tuổi muốn lật đỗ trật tự thì sẽ ra tranh cử kỳ tới vì thống đốc Cali được xem là thuộc giai cấp thống trị. Con vua lại làm vua , con sơn đen thì lại trồng bơ. Chán Mớ Đời
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
