Chiến lược: "Mỗi lần một bộ lạc" (One Tribe at a Time)
Đánh bom Ba Tư có mấy ngày mà bộ trưởng bộ chiến tranh Hoa Kỳ đã giải chức tổng tham mưu trưởng quân lực Hoa Kỳ nên mình hơi ngạc nhiên nên tìm tài liệu đọc thì nghe nói có cô binh sĩ nào bị sách nhiễu tình dục mà tổng tư lệnh cho qua đi. Hình như họ đang làm cỏ sạch các sĩ quan cấp cao mà dính dáng được đề cử qua chính sách DEI.
Dưới thời Bác Biden, Hoa Kỳ rút khỏi Á phủ Hãn, bỏ lại đồng minh cho Taliban, ai hên thì còn leo lên máy bay hay vượt biên giới bằng đường bộ còn không thì Taliban xơi tái. Hoa Kỳ bỏ của chạy lấy người như ngày 30/4/75 tại Sàigòn khi xưa. Tình cờ mình đọc được một câu chuyện kể về một ông lính thuộc lực lượng đặc biệt đã ăn ở với người địa phương để thu phục tình bạn, và sự tin tưởng của người dân địa phương để chống lại Taliban.
Câu chuyện này hoàn toàn là có thật, đã phản ánh rất chính xác về sự nghiệp đầy thăng trầm của Thiếu tá Jim Gant, thuộc lực lượng đặc biệt của Hoa Kỳ. Ông này đóng quân ở Iraq và Á Phú Hãn suốt 50 tháng, bị thương 7 lần, được trao tặng huy chương Silver Star. Đây vẫn là một trong những chương gây tranh cãi nhất của cuộc chiến tại Afghanistan, vừa là một bài học mẫu mực về chiến tranh bất đối xứng, vừa là một câu chuyện cảnh báo về sự xung đột giữa "văn hóa chiến binh" và bộ máy hành chính quân đội.
Dưới đây là chi tiết các sự thật đằng sau huyền thoại này:
Năm 2009, ông Jim Gant đã xuất bản một cuốn tài liệu dài 45 trang mang tên One Tribe at a Time. Luận điểm cốt lõi của ông là: Chính phủ trung ương Afghanistan chỉ là một khái niệm xa vời đối với người dân nông thôn. Để đánh bại Taliban, Mỹ cần ngừng việc "ghé thăm" như đi kinh lý các ngôi làng và phải bắt đầu sống cùng họ.
• Bản thiết kế: Ông lập luận rằng các nhóm đặc nhiệm nhỏ nên cắm chốt vĩnh viễn tại các bộ lạc, tôn trọng bộ luật danh dự "Pashtunwali" của người bản địa.
• Sự công nhận: Tài liệu này có ảnh hưởng lớn đến mức Đại tướng David Petraeus đã đọc nó, và người ta báo cáo rằng nó thậm chí đã được tìm thấy trong nơi ẩn náu của Osama bin Laden, thủ lĩnh Al-Qaeda được cho là đã coi chiến lược của Gant là một mối đe dọa nghiêm trọng.
Thiếu tá Gant được đưa trở lại Afghanistan để chứng minh lý thuyết của mình. Ông đã cắm chốt cùng bộ lạc Mohmand tại tỉnh Konar đầy bạo lực. Người ta gọi ông ta là "Lawrence của Afghanistan": Ông để râu dài, mặc trang phục địa phương và được tộc trưởng Malik Sittar nhận làm "con nuôi". Dưới sự dẫn dắt của ông, các chiến binh địa phương (Cảnh sát Địa phương Afghanistan hay "Arbakai") đã trở thành một lá chắn hiệu quả chống lại Taliban, bảo vệ các tuyến đường và thung lũng mà quân đội chính quy không thể kiểm soát. Khi xưa, có một ông sĩ quan người Anh quốc tên Lawrence mà họ hay gọi Lawrence of Arabia vì ông ta ăn ngủ với người ả rập, nói tiếng ả rập mà đạo diễn David Lean có làm một cuốn phim về ông này rất đẹp.
Chính những đặc điểm giúp Gant hòa nhập vào xã hội bộ lạc, sự thờ ơ với cấu trúc quân đội chính thống và thái độ "làm bất cứ giá nào để đạt mục tiêu" đã dẫn đến sự kết thúc sự nghiệp của ông.
Thiếu tá Gant cuối cùng bị hạ bệ vì "hành vi không chuẩn mực". Ông đã để người vợ sắp cưới của mình, nhà báo Ann Scott Tyson, sống cùng tại tiền đồn chiến đấu một cách bất hợp pháp trong gần một năm. Ông cũng bị kỷ luật vì sử dụng thuốc kê đơn và rượu trái phép trong vùng chiến sự. Cũng lạ vì dân hồi giáo đâu có uống rượu.
Năm 2012, ông bị tước phù hiệu Đặc nhiệm (Special Forces tab), giáng chức xuống Đại úy và bị buộc giải ngũ.
Câu chuyện của thiếu tá Gant làm nổi bật một sự căng thẳng căn bản trong chiến tranh hiện đại: Liệu một hệ thống quân đội cứng nhắc, công nghiệp hóa có thể chấp nhận những "con sói đơn độc" đầy thiên tài nhưng cần thiết cho cuộc chiến chống nổi dậy ở cấp độ bộ lạc hay không? Trong khi những lựa chọn cá nhân của thiếu tá Gant đã tạo cơ sở pháp lý để quân đội loại bỏ ông, nhiều đồng đội của ông lập luận rằng "hệ thống" đơn giản là đang tìm lý do để tống khứ một người đã làm họ khó chịu khi chứng minh rằng các phương pháp chính quy của họ là sai lầm.
"Ông ấy đã thắng trên chiến trường, nhưng mất tất cả những thứ khác. Đó có lẽ là lời tổng kết trung thực nhất về sự nghiệp của ông. Ông đã chứng minh rằng việc hòa nhập sâu vào văn hóa có thể thu phục được một ngôi làng, nhưng ông đã quên rằng mình vẫn phải báo cáo với một sở chỉ huy cách xa hàng trăm dặm.
Đọc vụ này khiến mình nhớ đến ông Yves Gignac, cựu chủ tịch hội cựu chiến binh Đông-Dương. Ông ta có kể là khi đi hành quân, sống với mấy người thượng, uống rượu cần, ăn chung với họ, nhiều khi nuốt không nổi nhưng phải nuốt.
Thiếu tá Gant không chỉ đến để huấn luyện; ông thực sự đã gia nhập bộ lạc. Ông Gant gọi tộc trưởng Malik Noorafzhal là "Sitting Bull" (tên một vị tù trưởng huyền thoại của người da đỏ). Hai người đã hình thành một mối quan hệ cha-con tinh thần sâu sắc. Malik đã tặng Gant một chiếc nhẫn bạc và thề rằng bộ lạc sẽ bảo vệ ông đến giọt máu cuối cùng. Ông Gant xăm các chữ tiếng Pashto lên cổ tay, đeo chuỗi hạt cầu nguyện của người Hồi giáo và cưỡi ngựa đi tuần tra thay vì dùng xe bọc thép. Ông yêu cầu binh lính của mình cởi bỏ áo giáp chống đạn khi ngồi uống trà với dân làng để thể hiện sự tin tưởng tuyệt đối, một hành động bị các chỉ huy cấp cao coi là "liều mạng vô ích".
Sự hiệu quả của Gant lớn đến mức ông trở thành mục tiêu số 1 của kẻ thù: sau khi tiêu diệt trùm khủng báng, lực lượng Mỹ tìm thấy các tài liệu trong khu nhà ở Abbottabad. Trong đó, Osama bin Laden đã nhắc đích danh Jim Gant và yêu cầu các tay súng Al-Qaeda phải loại bỏ ông bằng mọi giá, vì chiến lược "thu phục lòng dân" của ông nguy hiểm hơn bất kỳ quả bom nào. Taliban gọi ông là "Quỷ dữ vùng Konar" vì khả năng xuất hiện bất ngờ và sự hiểu biết tường tận về địa hình như một người bản địa.
Đây là chi tiết gây sốc nhất dẫn đến việc ông bị cách chức:
Yêu trong vùng chiến sự: Ann Scott Tyson là một phóng viên chiến trường từng được đề cử giải Pulitzer. Cô đã từ bỏ sự nghiệp tại tờ The Washington Post để theo Gant vào rừng sâu Afghanistan.
Sống bất hợp pháp: Cô sống cùng Gant tại tiền đồn hẻo lánh trong gần một năm, cải trang thành phụ nữ Afghanistan với trang phục che kín mặt (burqa) mỗi khi có các đợt kiểm tra của cấp trên. Cô thậm chí còn tham gia vào các cuộc đấu súng khi tiền đồn bị tấn công.
Cuốn sách "American Spartan": Sau khi Gant giải ngũ, cô đã viết cuốn sách này để kể lại toàn bộ sự thật, minh oan cho chồng mình và chỉ trích sự cứng nhắc của quân đội Mỹ.
Năm 2012, một cấp dưới đã báo cáo về những sai phạm của Gant. Cuộc điều tra của quân đội Mỹ (do Trung tướng Charles Cleveland dẫn đầu) đã kết luận:
• "Điên rồ": Họ mô tả Gant giống như nhân vật Đại tá Kurtz trong phim Apocalypse Now, một người lính tài năng nhưng đã "phát điên" và tự coi mình là vua của một vùng đất không luật pháp.
• Sai phạm: Ngoài việc che giấu vợ sắp cưới, Gant còn bị cáo buộc uống rượu (loại bị cấm trong quân đội Mỹ tại vùng chiến sự) và sử dụng thuốc giảm đau quá liều do những chấn thương từ các trận đánh trước đó.
• Hình phạt: Ông bị giáng chức từ Thiếu tá xuống Đại úy, bị tước phù hiệu Special Forces (Green Beret) và buộc phải nghỉ hưu trong sự tủi hổ.
Sau khi ông Gant đi, chiến lược của ông không hoàn toàn biến mất mà được quân đội Mỹ "thể chế hóa" thành chương trình VSO (Village Stability Operations). Tuy nhiên, nhiều người cho rằng chương trình này thất bại vì nó quá máy móc, thiếu đi "linh hồn" và sự gắn kết cá nhân thực sự mà Gant đã làm được.
Jim Gant là một chiến binh vĩ đại nhưng là một sĩ quan tồi (xét theo tiêu chuẩn kỷ luật). Ông đã chứng minh được cách để thắng một cuộc chiến tranh nhân dân, nhưng cái giá phải trả là phá vỡ mọi quy tắc của một quân đội hiện đại.
Vấn đề là chiến lược của thiếu tá này quá lâu vì muốn thu phục các bộ lạc cần nhiều thời gian mà người Mỹ thì làm cái gì cũng muốn nhanh chóng. Lại nghe nói bà bộ trưởng của Úc Đại Lợi đã ra lệnh tống giam ông lính úc nào có nhiều huy chương, lực lượng đặc biệt. Làm vậy thì bố thằng nào dám đi lính và ra trận bắn giết kẻ thù vì sợ bị bỏ tù về tội giết người. Chán Mớ Đời
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
