Hôm nay nhận được hình ảnh từ mấy người lính cũ Đại đội trinh sát 302 xưa của Đà Lạt khiến mình cảm động. Mấy người dưới quyền của thiếu tá Lê Xuân Phong khi xưa đã đem hình anh ta đem vào chùa để thờ khiến mình nhớ đến câu ca dạo tục ngữ mà cô Ngô Thị liên khi xưa dạy “cọp chết để da, người chết để tiếng”. Sau 51 năm, các thuộc cấp cũ vẫn nhớ đến anh ta và dâng hoa, niệm phật cho anh ta mau được siêu thoát. Thấy hình ảnh họ đứng nghiêm chỉnh chào Thẩm Quyền lần chót như người Sàigòn đứng hai bên đường trước đây, chào tạm biệt nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông khi chiếc xe tang chở thi hài cua rông đi qua các con đường của Sàigòn đến nơi an nghỉ cuối cùng.
Có nhiều người đọc bài mình kể về thiếu tá Lê Xuân Phong, nhắn tin rất nhiều khiến mình không ngờ. Có một tin nhắn của một bà đầm khiến mình ú ớ. Bà ta cho biết là vợ của một người Pháp gốc việt tên D, là con của người đàn ông mà ông kể. Không biết ông có quen ông bố chồng tôi hay không vì chồng tôi rất muốn biết thêm về cha mình khiến mình thất kinh.
Tấm ảnh bà đầm, con dâu của thiếu tá Lê Xuân Phong gửi cho mình, cho biết là tấm ảnh được treo trên tường ở nhà họ
Mình hỏi lại là ông Tây lai đi thiếu sinh quân vì tuần rồi mình có kể ông Tây lai nào kêu ở Việt Nam không ai thừa nhận mà sang Tây cũng vậy khiến ông ta Chán Mớ Đời nên viết véo cho qua đời.
Bà ta gửi lại tấm ảnh thiếu tá Phong, chụp trước khi lên trực thăng hay được đưa về căn cứ. Bà ta nói tấm ảnh này có chưng ở nhà họ bên pháp khiến mình thất kinh. Lý do là mình chưa bao giờ gặp gia đình anh Phong và cũng ít khi hỏi anh ta về gia đình. Hỏi chuyện Đà Lạt không chưa hết chuyện.
Bà ta cho biết chồng bà năm nay 50 tuổi sinh ra tại Đà Lạt rồi 75 đến, hình như bà mẹ có quốc tịch pháp được tòa đại sứ pháp cho di tản. Anh Phong có nói là có vợ con đi pháp. Cô dâu đầm của anh Phong kể chồng bà từ bé lớn lên ở pHáp chưa bao giờ có tin tức của cha. Lúc đó anh Phong ở tù mệt thở, trốn trại 2 lần và bị bắt lại. Sau được thả thì vượt biển được tàu Cap Anamur của Đức quốc vớt. Mình có xem một chương trình của đài truyền hình Đức quốc quay cảnh hội ngộ các thuyền nhân Việt Nam được chiếc tàu này vớt. Thấy họ phỏng vấn vài người định cư ở Đức quốc ra sao. Nói Đức ngữ. Ai buồn đời thì lên YouTube mò xem.
Thuộc cấp của thiếu tá Lê Xuân Phong đem di ảnh vào chùa thờ
Mình hỏi thuộc cấp của anh Phong khi xưa để biết thêm tin tức. Một người kêu là ở đâu xóm sau khách sạn Palace, có sinh thằng bé năm 1975 rồi tháng 3 đến thì chạy mất dép. Chắc là người đó. (Vợ Anh Phong là pb Hồng Palace bạn tôi cùng xóm đứa con đẻ được 1 tháng thì chạy giặc khỏi Dalat chắc là nó .)
Mình gửi bài viết về anh Phong rồi nói bà ta lên bờ lốc chuyển qua pháp ngữ để đọc và có mấy tấm ảnh của anh Phong khi xưa cũng như ngày nay. Hồi anh Phong xin tỵ nạn ở Đức quốc thì có qua Pháp quốc thăm người con sinh tháng 2 năm 1975. Rồi sau đó thì không biết có gặp lại không. Theo bà vợ kể là như vậy.
Nhiều người hỏi mình về ông bà của họ thời xưa ở Đà Lạt, nhưng đây là trường hợp khiến mình cũng phải suy nghĩ. Lý do là ông cụ mình khi xưa đi lính rồi sau làm công chức ở Ban Mê Thuột nên mình chỉ ở với Ông cụ đâu 7 năm nên không gần ông cụ lắm. Nhớ hồi nhỏ cứ nhắc ông cụ hoài, mẹ mình không bắt chước thiếu phụ Nam Xương chỉ cái bóng trên tường vì có lẻ dạo ấy có đèn điện rồi. Lâu lâu có đồng nghiệp về Đà Lạt, ông cụ gửi cho một xấp tem để mình để dành làm collection rồi sau này chả biết để đâu.
Đây một người sinh ra còn bé đã chạy loạn Việt Cộng rồi qua Tây ở chả biết mặt bố gì cả. 15 năm sau gặp bố lần đầu tiên ở Pháp rồi ông bố di cư qua Mỹ. Sau này không biết có gặp lại nhau hay không thì mình không biết. Cho thấy chiến tranh đã làm nhiều gia đình banh ta lông. Thứ nhất bên theo Việt Cộng bên theo Quốc Gia, rồi cha chết hay tập kết, không biết mặt nhau. Anh em tương tàn, thậm chí ngày nay cũng vì bênh vực hay chửi ông Trump cũng không nhìn mặt nhau. Chán Mớ Đời
Hôm kia đến phiên mình đọc diễn thuyết tại hội Toastmasters, mình nói đến người cha anh hùng của người Việt. Có lẻ đất nước chiến tranh liên miên từ 1945 đến 1975 nên cha con ít khi gặp mặt nhau. Mình tóm tắc như sau:
Cách đây không lâu, mỗi lần cuối tuần đi bơi, đứng bên hồ bơi, nhìn một người đàn ông đang tắm cho người con trai tật nguyền của mình. Ông nhẹ nhàng lấy khăn lông lau đôi vai cho con và mỉm cười với con như thể nó vẫn chỉ mới năm tuổi. Và ngay lúc đó, giữa hồ bơi đông đúc ồn ào đầy tiếng động ấy, mình chợt nhận ra một điều khiến nhói con tim. Mình không chỉ nhìn thấy hình ảnh một người cha anh hùng mà đang nhìn thấy hình ảnh của một người cha mà thuở nhỏ mình từng ao ước có được.
Mỗi buổi sáng trong tuần, mình đi tập võ. Cuối tuần thì vợ chồng mình đến câu lạc bộ thể thao. Mình đi bơi còn vợ mình học kickboxing. Sau khi nhìn vợ tung đấm đá suốt một tiếng đồng hồ, mình học được một bài học sinh tồn rất quan trọng trong hôn nhân: Đừng bao giờ cãi nhau với người biết kickboxing.
Nhưng tại hồ bơi ấy, mình thường chứng kiến một điều còn mạnh mẽ hơn võ thuật rất nhiều. Mình chứng kiến những “người cha anh hùng.” Một người đàn ông gốc Pakistan, mỗi tuần đều dẫn người con trai bị bệnh tâm thần đến hồ bơi. Ông rất ít nói. Ông chỉ đứng đó lặng lẽ mỉm cười nhìn con vùng vẫy vui vẻ trong nước. Sau giờ bơi, mình thấy ông giúp con tắm rửa, gội đầu và kỳ cọ cho con như chăm sóc một đứa trẻ nhỏ. Mình chưa bao giờ bước tới bắt chuyện. Mình chỉ đứng xa nhìn. Và thật lòng… mình thấy xúc động. Vì khi còn nhỏ, mình từng âm thầm ao ước được gần gũi với cha mình như thế.
Một người cha khác mà mình thường gặp là người Hoa tại hồ bơi. Con gái ông bị khuyết tật và phải ngồi xe lăn. Mỗi sáng Chủ Nhật, ông đến rất sớm để giữ chỗ cạnh hồ bơi. Sau đó, huấn luyện viên sẽ đưa cô bé ra tập bơi. Người cha đứng lặng bên hồ, dịu dàng động viên con gái: “Con làm được mà.” Tuần này qua tuần khác, mình nhìn những người cha ấy dành cả buổi sáng để chăm sóc những đứa con cần tình thương đặc biệt. Và mỗi lần như vậy, mình lại thầm cảm ơn Trời Phật vì đã cho vợ chồng mình những đứa con khỏe mạnh.
Trong văn hóa Việt Nam, chúng ta thường ca ngợi tình mẫu tử. Có bài hát về mẹ. Có thơ về mẹ như bài thơ Bông Hồng Cài Áo của ông Thích Nhất hạnh. Có tranh về mẹ như hoạ sĩ Bé Ký chuyên vẽ chữ “Hảo”, người mẹ và người con ghép lại theo Hoa tự. Nhưng còn cha? Chúng ta rất hiếm khi nói về cha. Có lẽ vì lịch sử Việt Nam trải qua quá nhiều chiến tranh. Rất nhiều người cha dành cả đời ngoài chiến trường hay trại cải tạo thay vì ở bên gia đình. Bố mình cũng là một người như vậy. Mình lớn lên ở Đà Lạt, nhưng trong nhiều khía cạnh, mình lớn lên mà không thật sự hiểu cha mình.
Sau năm 1975, ông ở trại cải tạo suốt mười lăm năm. Mười lăm năm. Các em mình lớn lên mà không hề được thấy mặt cha. Khi ông trở về, họ đã trưởng thành. Có cô em kể với mình, khi xưa thấy bạn bè có cha chăm sóc, sao thèm quá còn bố ở trại cải tạo. Chỉ ước ao có bố một ngày ở nhà. Trong ký ức của mình , cha là một người nghiêm khắc. Ít nói. Xa cách. Và liêm chính đến mức cực đoan. Ông không nhận hối lộ. Không tham nhũng. Và vì thế, đồng nghiệp vu oan cho ông khiến ông bị chuyển đi xa gia đình mất mấy năm đến khi nhờ bố của tướng Đỗ Cao Trí là ông Đỗ Cao Lụa nói dùm, can thiệp mới được thuyên chuyển về Đà Lạt lại.
Lúc nhỏ, mình không hiểu cha mình. Ký ức của mình về bố, phần lớn là những trận đòn chứ không phải sự âu yếm. Nhưng có một điều kỳ lạ xảy ra khi ta trở thành cha mẹ. Bỗng nhiên ta bắt đầu hiểu cha mẹ mình hơn. Khi có con, mình tự hứa với bản thân: con mình sẽ không lớn lên với khoảng cách tình cảm với cha như mình ngày trước.
Vì vậy sau giờ làm việc mình đón con đi học về, giúp con học làm bài tập. Mình nấu ăn cho con. Mình đưa đón con đi học đàn, tập bơi, đi hướng đạo. Mùa đông, mình ngồi ngoài trời lạnh xem con tập luyện. Và kỳ lạ thay đó lại là những giây phút hạnh phúc nhất đời mình.
Buổi tối, mình đọc truyện cho con trước khi ngủ. Truyện Việt Nam. Lịch sử. Truyện kiếm hiệp. Có một đêm, mình đi học về khuya và thấy hai đứa con ngủ trước dưới đất trước cửa phòng mình. Chúng đợi bố về để đọc truyện trước khi ngủ. Đêm đó đã thay đổi mình. Từ hôm ấy, dù bận đến đâu, mình cũng cố về nhà trước 9 giờ tối.
Vài năm trước, mình có một cơ hội làm ăn rất lớn. Năm mẫu đất ở Victorville xây được bốn mươi căn nhà. Lời $50,000/ căn, rất cao với giá tiền thời đó. Về tài chính, đó là một quyết định cực tốt nhưng điều đó cũng đồng nghĩa, mình phải xa gia đình nhiều năm. Và chợt tưởng tượng cảnh con mình lớn lên chỉ gặp cha vào cuối tuần, giống như tuổi thơ của mình. Vì thế, từ bỏ dự án ấy. Nhiều người nói mình ngu và điên. Họ có thể đúng. Nhưng hôm nay, mình không hối hận. Vì trẻ con không nhớ cha mẹ có bao nhiêu tiền. Điều chúng nhớ là sự hiện diện của cha mẹ khi chúng cần nhất.
Ai ngồi cạnh chúng. Ai lắng nghe chúng khi đi học về, kể chuyện trong lớp, thầy cô dạy cái gì mới lạ. Ai đưa chúng đi tập luyện bơi. Ai trở về nhà trước giờ đi ngủ. Càng lớn tuổi, mình càng hiểu cha mình hơn. Mình nhớ lần cuối bên ông cụ trước khi đi du học. Ở phi trường, ông cụ chỉ nói: “Từ nay con phải tự quyết định cuộc đời mình. Ba Má ở xa.” Rồi ông bật khóc. Đó là lần đầu tiên thấy cha mình khóc. Nhiều năm sau, mình mới hiểu một điều rất quan trọng:
Có những người cha nói “Ba thương con” bằng lời nói và có những người cha nói điều đó bằng sự hy sinh. Cha mình thuộc về nhóm thứ hai. Ông hy sinh tuổi trẻ. Hy sinh tự do trong ngục tù. Hy sinh hạnh phúc riêng mình. Để con cái có được những cơ hội mà ông chưa từng có. Ông cụ mình đã trả cái giá rất đắt; 15 năm trại cải tạo, 40 năm mới năm mới gặp lại bà nội mình.
Trong bài hát Papa của Paul Anka có câu: “Your children will live through you.” (Con cái sẽ tiếp tục sống thay cho cuộc đời của cha mẹ) và mình tin điều đó là thật. Cuộc đời chúng ta tiếp tục sống qua những giá trị mà ta truyền lại. Không phải tiền bạc. Không phải địa vị. Mà là nhân cách. Ông cụ mình hiếm khi ôm con. Hiếm khi khen mình. Hiếm khi thể hiện cảm xúc. Nhưng ngày nay, cuối cùng mình cũng hiểu: Ông cụ đã yêu các con bằng cách tốt nhất mà ông biết. Và có lẽ đó chính là điều làm nên một người cha anh hùng. Không phải sự hoàn hảo. Mà là sự hy sinh.
Sau đây là bài diễn văn mình đọc trước các hội viên Toastmasters:
The Heroic Father
(Walk slowly to center stage. Pause. Look at audience.)
A few months ago, I stood at the edge of a swimming pool, watching a grown man bathe his disabled son.
The father gently washed his son’s hair… dried his shoulders… and smiled at him like he was still five years old.
And suddenly, there in that noisy public pool,
I realized something painful.
I was not only looking at a heroic father.
I was looking at the kind of father, I wished I had known as a child. Pause
Good morning fellow Toastmasters and honored guests…
Every morning during the week, I practice martial arts.
On weekends, my wife and I go to the sports club together.
I swim while she takes kickboxing classes.
Now… after watching my wife throw punches and kicks for an hour, I have learned an important survival skill in marriage:
Never argue with a woman who knows kickboxing.
(pause for laughter)
But at that swimming pool, I often witnessed something far more powerful than martial arts.
I witnessed what I call…
“heroic fathers.”
One man was from Pakistan.
Every week, he brought his mentally disabled son to the pool.
He never spoke much.
He simply stood there quietly, smiling while his son splashed happily in the water.
I never interrupted them. (Make eyes contacts with audience)
I simply stood there watching.
And honestly… I felt emotional.
Because as a child, I secretly wished I had experienced that kind of closeness with my own father. (Pause)
Another father I often saw was Chinese.
His daughter was physically disabled and confined to a wheelchair.
Every Sunday, he arrived early to reserve a place near the pool.
Then an instructor would bring his daughter out for swimming lessons.
The father stood quietly at the edge of the pool, / softly encouraging her:
“You can do it.” (Make eyes contacts)
Week after week, I watched these men dedicate their mornings to children who required extraordinary care.
And every time I saw them, I silently thanked Heaven for blessing my wife and me with healthy children. (Pause)
In Vietnamese culture, we often celebrate mothers.
We have songs about mothers.
Poems about mothers.
Paintings about mothers.
But fathers?
We rarely talk about fathers. (Make eyes contacts)
Maybe because Vietnamese history was shaped by war.
So many fathers spent their lives on battlefields instead of at home.
My own father was one of them.
I grew up in Đà Lạt, but in many ways, I grew up without truly knowing my father.
After 1975, he spent fifteen years in a re-education camp.
Fifteen years. Yes …..15 years, (make eyes contacts)
My younger siblings grew up without seeing him at all.
By the time he returned home, they were already adults.
I remember my father as a strict man.
Quiet.
Distant.
Honest to a fault.
Too honest, actually.
He refused bribes.
Refused corruption.
And because of that, coworkers falsely accused him and had him transferred far away from home.
As a child, I didn’t understand him.
Most of my memories of him involved discipline… not affection.
But something strange happens when you become a parent.
Suddenly… you begin understanding your own parents.
When I had children, I made a promise to myself:
My children would not grow up emotionally distant from their father.
So after work, I helped them with homework.
I cooked for them.
I drove them to swim practice.
I sat outside in cold winter rain watching them train.
And strangely enough… those were some of the happiest moments of my life.
At night, I read stories to them before bed.
Vietnamese legends.
History stories.
Martial arts novels.
One night, I came home late from evening school and found both my children asleep outside my bedroom door.
They had been waiting for Daddy to come home and read bedtime stories.
That night changed me.
From then on, no matter how busy life became, I made sure I was home before 9 PM.
A few years ago, I was offered a business opportunity.
Five acres of land.
Forty houses.
A huge profit.
Financially, it made perfect sense.
But it would have required years away from home.
And I suddenly imagined my children growing up only seeing me on weekends…
like I saw my own father.
So I walked away from the deal.
Some people thought I was crazy.
Maybe I was.
But today, I have no regrets.
Because children do not remember the size of your bank account.
They remember your presence.
Who sat beside them.
Who listened to them.
Who drove them to practice.
Who came home before bedtime.
The older I get, the more I understand my father.
I remember the last conversation before I left Vietnam to study abroad.
At the airport, my father simply said:
“From now on, you must make your own decisions. Your mother and father are far away.”
Then he cried. (Pause)
It was the first time I had ever seen my father cry.
Years later, I finally realized something important:
Some fathers say “I love you” with words.
Others say it through sacrifice.
My father belonged to the second group.
He sacrificed his youth.
His freedom.
His comfort.
So his children could have opportunities he never had.
There is a line in Paul Anka’s song Papa:
“Your children will live through you.”
And I believe that is true.
Our lives continue through the values we pass on.
Not through money.
Not through status.
But through character.
My father rarely hugged me.
Rarely praised me.
Rarely spoke emotionally.
But today, I finally understand:
He loved us the best way he knew how.
And perhaps that is what makes a father heroic.
Not perfection.
But sacrifice.
Thank you.
Cho thấy chiến tranh triền miên làm biết bao nhiêu gia đình tan vỡ từ hai bên. Con xa cha, cháu xa ông. Có nhiều người mồ côi cha từ bé, mang chức danh Quốc Gia Nghĩa tử nhưng lại có người may mắn hơn, có cha ở tù nên vẫn còn hy vọng ngày nào đó gặp lại cha. Từ 50 năm qua hết chiến tranh nên hy vọng các thế hệ tới sẽ không bị xa cha như thế hệ của mình.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
