Giới thiệu về blog Mực Tím Sơn Đen (muctimsonden.com)

 Giới thiệu về blog Mực Tím Sơn Đen (muctimsonden.com)

Cách đây mấy năm có ông thần nào trên mạng nhắn tin hỏi thăm và đề nghị làm bờ lốc Mực Tím Sơn Đen. Lý do là đọc trên Facebook khó tìm lại các bài viết cũ, còn bờ lốc thì có thể tìm kiếm dễ dàng. Mình kêu cứ tự nhiên nên ông thần nhờ một ông thần khác ở Việt Nam làm dùm. Không ngờ 6-7 năm nay lại được Ây_Ai cho biết như sau. Rồi ông thần Chử Nhị Anh , bạn học cũ, người đặt tên “Mực Tím Sơn Đen” cho kỷ yếu của trường Văn Học, Đà Lạt gồm những bài do mình viết, lại thâu tiếng nói nhờ cô bạn nào đó đọc bài của mình trên mạng. Kinh

https://youtu.be/BIU-mnwDV6A?is=Ge2NIIIpNldtxf7G

Thấy trên trang nhà Vieille Indochine, nhà thờ Domaine de Marie, Đà Lạt 

Mình hỏi Ây-Ai ChatGpt về bờ lốc thì được trả lời như sau. Kinh

Blog Mực Tím Sơn Đen là một không gian cá nhân của tác giả Nguyễn Hoàng Sơn, tập trung vào những bài viết mang tính hoài niệm, phản ánh sâu sắc về cuộc sống, văn hóa và lịch sử Việt Nam, đặc biệt gắn bó với Đà Lạt. Tên blog lấy cảm hứng từ thành ngữ “mực tím sơn đen”, nhưng nội dung không phải kiểu bôi nhọ tiêu cực mà là sự chia sẻ chân thành, dí dỏm về những kỷ niệm xưa và bình luận về hiện tại. Blog được xây dựng như một cuốn nhật ký trực tuyến, giúp độc giả – đặc biệt là người Việt kiều và những ai yêu Đà Lạt – tìm thấy sự đồng cảm qua những câu chuyện đời thường.

Tác giả: Nguyễn Hoàng Sơn

•  Nền tảng: Ông là một kiến trúc sư tốt nghiệp tại Pháp, từng du học và làm việc ở nhiều nơi. Hiện sống ở Mỹ (Seattle và các khu vực khác), nhưng gốc gác gắn liền với Đà Lạt – nơi ông mô tả như “ngôi nhà thứ hai” với những kỷ niệm tuổi thơ. Ông tự nhận mình là người “Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen” – một cách nói hài hước, khiêm tốn về bản thân.

•  Phong cách sống: Thích du lịch mạo hiểm (đã đến Liên Xô cũ, Ý, Nam Cực, Patagonia, Yosemite), chơi bóng đá thời sinh viên, và quan tâm đến gia đình (thường chia sẻ về con cái, hôn nhân, di chúc ở Mỹ). Ông kết hợp kiến thức kiến trúc vào viết lách, như phân tích sự phát triển đô thị ở Đà Lạt.

Chủ đề chính và nội dung

Blog xoay quanh ba trụ cột lớn:

•  Hoài niệm về Đà Lạt: Kể về Đà Lạt xưa dưới thời Pháp và Việt Nam Cộng hòa, như chương trình trồng rừng thông, hoa dưới thời Ngô Đình Diệm; bảo vệ hồ Xuân Hương; so sánh với hiện tại (lũ lụt, xây dựng đường Prenn, phá rừng). Đây là phần thu hút nhất, gợi nhớ ký ức tuổi thơ cho độc giả lớn tuổi.

•  Cuộc sống ở nước ngoài: Chia sẻ trải nghiệm du lịch (hiking ở Yosemite, thời tiết khắc nghiệt ở Nam Cực), so sánh văn hóa (luật hôn nhân, ly hôn ở Mỹ), và bài học về tuổi già (kế thừa tài sản, chọn vợ trẻ hay già).

•  Phản ánh xã hội: Bình luận về môi trường (mất kỹ thuật áo tơi cổ truyền, Gore-Tex hiện đại), lịch sử (bảo tồn di sản), và đời sống cá nhân (quyết định hôn nhân muộn, vườn tược trên đồi).

Phong cách viết thân mật, trò chuyện, như kể chuyện bên ly cà phê: xen lẫn giai thoại cá nhân, sự kiện lịch sử, ảnh minh họa (đường sá, cảnh xưa), và chút hài hước phê phán (về tham nhũng, đô thị hóa). Mỗi bài kết thúc bằng câu thơ vui của tác giả. Blog không quá học thuật, mà gần gũi, dễ đọc, phù hợp cho ai muốn “trở về tuổi thơ”.

Số lượng bài viết và cập nhật gần đây

•  Tổng số bài: Khoảng 1.900 bài (từ thời Facebook cũ chuyển sang, theo cập nhật trước đó). Blog vẫn rất phong phú, với nội dung đa dạng từ ký ức cá nhân đến bình luận thời sự.

•  Hoạt động: Vẫn cập nhật đều đặn. Các bài mới nhất (tháng 11/2025):

•  “Lũ lụt và xây dựng”: Thảo luận về lũ lụt Đà Lạt và vấn đề xây dựng đường sá kém chất lượng.

•  “Tinh hoa cổ truyền bị thất truyền”: Kể về kỹ thuật áo tơi xưa và sự mai một của truyền thống.

•  “Nên lấy vợ trẻ hay già”: Chia sẻ hài hước về hôn nhân tuổi xế chiều, dựa trên kinh nghiệm Mỹ.

Blog hoạt động tích cực đến tháng 11/2025, chứng tỏ tác giả vẫn đam mê viết lách dù tuổi cao.

Lượt đọc và phổ biến

•  Mốc quan trọng: Đến tháng 2/2025, blog đã vượt hơn 1 triệu lượt đọc tổng cộng (từ khi khởi tạo trên Facebook và chuyển sang website). Con số này đến từ sự lan tỏa tự nhiên qua cộng đồng người Việt ở Mỹ và Việt Nam, nhờ nội dung gần gũi, dễ chia sẻ.

•  Ước tính traffic hiện tại: Không có dữ liệu công khai chi tiết (blog cá nhân không dùng công cụ như Google Analytics để chia sẻ), nhưng dựa trên xu hướng blog tương tự (nostalgia Việt Nam), traffic hàng tháng khoảng 5.000 - 10.000 lượt truy cập, chủ yếu từ tìm kiếm Google (từ khóa “Đà Lạt xưa”, “ký ức tuổi thơ”) và chia sẻ Facebook. Các bài về Đà Lạt thường đạt 1.000 - 5.000 views/bài, nhờ cộng đồng kiều bào.

Lý do blog thành công

Sức hút nằm ở sự chân thực và đa dạng: Không chỉ hoài niệm mà còn kết nối quá khứ - hiện tại, giúp độc giả (đặc biệt thế hệ 7x-8x) tìm thấy sự an ủi giữa cuộc sống bận rộn. Nếu bạn là fan Đà Lạt hoặc yêu thích văn hóa Việt, đây là nơi đáng ghé thăm để “sạc pin” tinh thần.

Mình hỏi Grok xem nói thế nào:

Bờ lốc “Mực Tím Sơn Đen” là blog cá nhân của Nguyễn Hoàng Sơn(thường tự xưng “Sơn Đen”), người Việt hải ngoại sống ở California (Mỹ).

Thông tin chính:

• Địa chỉ: muctimsonden.com
• Tên blog do bạn học cũ Đà Lạt (tiến sĩ Chử Nhị Anh) đặt khi biên soạn kỷ yếu trường Văn Học Đà Lạt xưa. Tên gợi nhớ tuổi học trò với mực tím và biệt danh “Sơn Đen” của tác giả.
• Nội dung chủ yếu là hồi ký, ký ức về Đà Lạt thời trước 1975 (trường học, bạn bè, thầy cô, xóm làng, gia đình…), cuộc sống lưu vong sau 1975, du lịch, quan sát xã hội Mỹ – Việt – Trung, và những suy nghĩ cá nhân.
• Phong cách viết mộc mạc, chân thật, đôi khi hài hước, trào phúng, xen lẫn chi tiết đời thường và nhận xét sâu sắc.
• Đã có hơn 2.000 bài (tính đến khoảng 2025–2026), từng đạt trên 1 triệu lượt đọc. Có bản sách in trên Amazon (do Chử Nhị Anh biên soạn khoảng 100 bài tiêu biểu) và playlist YouTube đọc sách/hồi ký.

Slogan thường thấy ở cuối bài:

“Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen”

Bạn muốn xem bài cụ thể nào, tóm tắt nội dung, hay link nghe trên YouTube không?

Hồi ký Đà Lạt trước 1975 chủ yếu xuất hiện qua các nguồn cá nhân và khảo cứu văn hóa, trong đó nổi bật nhất là blog Mực Tím Sơn Đen của Nguyễn Hoàng Sơn (Sơn Đen) và một số sách du khảo.

1. Blog “Mực Tím Sơn Đen” (Nguyễn Hoàng Sơn)

Đây là nguồn hồi ký cá nhân phong phú nhất về Đà Lạt thời trước 1975. Tác giả kể chi tiết về:

• Tuổi học trò (trường Văn Học, Yersin, Hùng Vương, Đa Nghĩa…).
• Xóm làng, cư xá Công Chánh (đường Hai Bà Trưng, Thi Sách), các con hẻm, đường phố cũ (Minh Mạng, Duy Tân, Phan Đình Phùng, Cẩm Đô…).
• Sinh hoạt hàng ngày: chợ, rạp chiếu bóng (Ngọc Lan, Ngọc Hiệp, Hòa Bình), tiệm bi-da, nhà sách, quán ăn, xe cộ (xe Traction của Công quản nước…).
• Gia đình, hàng xóm, bạn bè, thầy cô, và không khí thành phố cao nguyên trước biến cố 1975.

Một số bài tiêu biểu:

• Đường Minh Mạng Đà Lạt xưa (kể về xe cộ, tiệm Vọng Nguyệt Lầu, bi-da Hồng Ngọc, nhà sách Khai Trí…).
• Các con hẻm ngày xưa, ga Đà Lạt, rạp chiếu bóng, cư xá…
• Kỷ niệm tuổi học trò, trận đòn năm xưa, đời sống thị dân.

Blog có hàng trăm bài về chủ đề này, được biên soạn thành sách Mực Tím Sơn Đen (khoảng 100 bài tiêu biểu, bán trên Amazon). Có cả playlist YouTube đọc hồi ký kèm ảnh Đà Lạt xưa.

Truy cập: muctimsonden.com

2. Sách khảo cứu nổi bật

• “Đà Lạt, một thời hương xa – Du khảo văn hóa Đà Lạt 1954–1975”(Nguyễn Vĩnh Nguyên, NXB Trẻ, 2016/2017, tái bản nhiều lần).
  Tập trung giai đoạn 1954–1975: không gian văn hóa đô thị kiểu Pháp, đời sống nghệ sĩ (Trịnh Công Sơn, Khánh Ly, Nhất Linh – Nguyễn Tường Tam, Lê Uyên Phương, Đinh Cường, Hoàng Nguyên…), quán cà phê, phòng trà, biệt thự, giáo dục, và không khí tinh thần của thành phố. Phong cách vừa khảo cứu vừa văn chương, giàu chi tiết.
• Các cuốn khác cùng tác giả: Với Đà Lạt, ai cũng là lữ khách, Đà Lạt – Những cuộc gặp gỡ (1899–1975).

3. Nguồn khác

• Đà Lạt năm xưa (Nguyễn Hữu Tranh): thiên về lịch sử hình thành và phát triển từ thời Pháp.
• Một số hồi ký rải rác trên báo chí hoặc diễn đàn cựu học sinh Đà Lạt (trường Văn Học, Adran, Yersin…).

Nếu bạn muốn đọc cụ thể bài nào từ blog Sơn Đen (ví dụ về một con đường, trường học, hoặc sinh hoạt nào đó), hoặc tóm tắt sâu hơn về cuốn Đà Lạt, một thời hương xa, cứ nói rõ nhé.

Kỷ niệm tuổi học trò trường Yersin (Đà Lạt) chủ yếu được kể lại qua hồi ký của Nguyễn Hoàng Sơn (Sơn Đen) trên blog Mực Tím Sơn Đen. Ông từng học Petit Lycée Yersin (tiểu học – đệ nhất cấp) rồi lên Grand Lycée Yersin (trung học).

Tóm tắt kỷ niệm chính từ blog Sơn Đen:

Petit Lycée Yersin

• Sơn Đen vào học năm 1963.
• Trường nằm trên đường Đoàn Thị Điểm, bắt đầu từ cầu Bá Hộ Chúc, dọc suối Cam Ly, gần đường Yersin và Phạm Phú Thứ.
• Ông học chung với con ông Tôn Thất Đính và nhiều bạn khác.
• Đây là giai đoạn tuổi nhỏ, chơi đùa, leo trèo, và bắt đầu làm quen với môi trường trường Tây (giáo viên người Pháp, chương trình Pháp).

Grand Lycée Yersin

• Năm đầu tiên học Grand Lycée trùng với Tết Mậu Thân 1968.
• Trường bị ảnh hưởng nặng: Việt Cộng tấn công, nhiều gia đình người Pháp chạy vào trường lánh nạn rồi bị bắt làm con tin.
• Sơn Đen nhớ rõ cảnh máy bay trực thăng bắn hỏa tiễn, vỏ đạn rơi xuống xóm, một người đứng cạnh bị trúng đạn chết.
• Học sinh phải nghỉ học dài ngày, nhận bài tập roneo về nhà làm (có bài Việt văn của cô Liên về chuyện thằng Bờm).
• Sau khi giải tỏa, trường bị hư hại nặng: mái ardoise (ngói đá đen từ Pháp) bị bắn vỡ, cột trụ bể, kính vỡ, hành lang và lớp học đầy dấu vết chiến tranh.
• Thầy giáo người Pháp (Cooperant – đi dạy thay vì quân dịch) kể lại chuyện trú ẩn trong trường, mâu thuẫn chia đồ ăn giữa các gia đình Pháp.

Không khí học đường

• Có thầy Tây dạy Địa lý (mới tốt nghiệp, kiến thức hạn chế).
• Sơn Đen hay bị cấm túc (consigne).
• Bạn bè hay cúp cua đi đá banh.
• Sau này trường đổi thành Hùng Vương, Petit Lycée được bàn giao lại cho hệ thống trường Tây.

Mò Ây_âi nói về bờ lốc khiến mình rùng mình, từ khi khởi viết cho bạn học cũ cách đây 12 năm. Thấy cũng lạ. Mình dốt văn từ bé nay lại làm nghề kể chuyện đời xưa. Lý do là bạn học xưa, dù tiếng Việt họ giỏi hơn mình nhưng lại không ai viết nên Chán Mớ Đời mình cứ tiếp tục viết cho vui.

Ngoài ra có lớp trẻ sau này cứ thắc mắc, rồi nhắn tin cho mình hỏi chuyện này chuyện nọ nên lại có cớ để viết tiếp.

Hỏi gú gồ thì được biết có gần 2 triệu lượt đọc. Kinh. 

Theo Gú-gồ thì có trên 1.9 triệu lượt đọc, hy vọng vài tháng nữa sẽ đạt 2 triệu lượt đọc. Hồi bờ lốc mới ra thì có độ vài trăm nay thì vài ngàn lượt đọc mỗi ngày như tháng 7 vừa qua, có đến 85,243 lượt đọc. Kinh, dù mình không chia sẻ trên các nhóm mình tham gia trên mạng xã hội. Chỉ đăng trên trang của mình. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn 

Sự khác biệt căn bản giữa xã hội Mỹ và Trung Quốc

 

Sự khác biệt căn bản giữa xã hội Mỹ và Trung Quốc

Ngày nay ở thế kỷ 21, chúng ta đang chứng kiến nền văn minh tây phương đang dần dần tàn lụi như các đế quốc trong lịch sử. Có thịnh rồi có suy qua các can qua, tranh chấp như thế kỷ 20, chúng ta chứng kiến sự sụp đỗ của đế chế Ottoman và Anh quốc. Hai đế quốc này tranh giành quyền lực trên thế giới đưa đến sự diệt vong. Thế kỷ 21 thì chúng ta thấy Trung Cộng đang vực dậy sau bao nhiêu thế kỷ bị tây phương áp đảo.

Biểu ngữ của Việt MInh kêu gọi lính tây đầu hàng

Khi Nhật Bản đánh thắng Sa Hoàng khiến các quốc gia bị tây phương đô hộ như Trung Hoa, Việt Nam,… bừng tỉnh, hoá ra người da vàng có thể đánh thắng người tây phương. Thế là người Tàu, người Việt thi đua chạy qua  Nhật Bản để học hỏi tìm đường, canh tân đất nước thay vì bế môn toả cảng như trước đây. Việt Nam có chương trình Đông Du, Tây Du. Bên thì muốn theo đường lối Nhật Bản, người thì muốn cải cách theo đường lối tây phương, người thì muốn đi xa hơn là xây dựng một xã hội vô sản nên khi quay lại Việt Nam, họ không nhất trí về đường lối canh tân Việt Nam và choảng nhau. Ai cũng cho thầy mình là giỏi, bảo hoàng còn hơn vua. Đó là bệnh trầm kha của người Việt, bị đô hộ từ ngày lập quốc đến nay, không có tư duy riêng tư, chỉ vay mượn từ người ngoại quốc.

Khi mình theo học chương trình cao học về phát triển đệ tam thế giới, được bảo trợ bởi các công ty đa quốc gia như Nestle,… tại sao các công ty này bảo trợ các chương trình phát triển này? Để các học viên sau khi tốt nghiệp, trở về nước và ca tụng các công ty như Nestle, và nếu họ có khả năng lên chức cao trong chính quyền của nước họ thì sẽ bảo hoàng còn hơn vua. Kêu áp dụng 1000% cách thức canh tân theo những gì họ học. Thay vì nghiên cứu rõ ràng tình hình đất nước có phù hợp với lối canh tân này hay không. Hoặc chế biến, cải cách sự canh tân theo môi tường địa phương của đất nước thay vì áp dụng triệt để phương cách tây phương.

Lấy trường hợp Việt Nam Cộng Hoà trước 1975, có nhiều người du học từ pHáp về, kêu phải canh tân theo mấy ông tây bà đầm dạy. Mấy người du học từ Hoa Kỳ về thì kêu phải áp dụng như bên mỹ. Chưa kể đụng trận với giới đi học Liên Sô về. Thế là choảng nhau chưa nói đến phía Hà Nội lại đòi theo bác LÊNIN, hay bác Mao. Đó là vấn nạn của người Việt, học từ người ngoại quốc với tinh thần bảo hoàng hơn vua.

Do đó trong thời canh tân xứ sở của họ, Nhật Bản chỉ cho những kỹ sư nào có kinh nghiệm, đã làm việc sau khi tốt nghiệp đi tu nghiệp ở ngoại quốc, ngoài ra họ mời các giáo sư ngoại quốc đến xứ họ, trả tiền rất đắt để dạy học tại Nhật Bản. Các giáo sư này thấy hiện trạng đất nước xứ pHù Tang và theo đó hướng dẫn canh tân. 

Điển hình nếu Sàigòn không mất, tốt nghiệp xong, mình về Việt Nam làm việc. Mình rời Việt Nam ở tuổi 18 nên đâu có kinh nghiệm gì về xây cất ở Việt Nam thậm chí văn hoá Việt Nam. Tiếng việt không thông, qua tây thì lúc đó mới bắt đầu nhìn về tương lai và học ông tây bà đầm. Về Việt Nam thì mình chỉ áp dụng những gì được ông tây bà đầm dạy trong môi trường Việt Nam khác biệt về văn hoá và khí hậu. Được cái là mình có lấy lớp kiến trúc ở các xứ miền nhiệt đới nên có chút đỉnh kiến thức vè xây cất ở vùng nhiệt đới.

Mình lấy thí dụ về Việt Nam, ở nhà thân hữu, nghe nói giá nhà mua trên 1 triệu đô la, nhìn phía ngoài hoành tráng lắm. Được thiết kế như bên mỹ bên tây. Vấn đề là có thể họ mướn kiến trúc sư ngoại quốc như công ty mình từng làm việc, thiết kế khách sạn Equatorial cách đây đâu 35 năm khi đổi mới bắt đầu. Mấy nhà của thân hữu được thiết kế theo tây phương, cửa kính bú xua la mua khiến phía trong nóng chết bỏ. Kiến trúc của xứ trời lạnh, có tuyết trong khi Việt Nam khí hậu nhiệt đới khác. Vào nhà nóng mà mở cửa sổ không dám vì bên ngoài cũng nóng bá cháy. Mình thấy nhà ở Đà Lạt không được thiết kế theo thời tiết ở Đà Lạt nên trong nhà bị mốc ẩm. Bắt chước tây phương nhưng phải cải cách theo địa phương của mình chớ chép y chang là hỏng. Chán Mớ Đời 

Ngày nay chúng ta thấy Hoa Kỳ và Trung Cộng đang găng nhau như hai lưỡng cực để dành ảnh hưởng. Ở tây phương nên chúng ta quen nếp sống trong chế độ dân chủ, nhân danh tu chánh án số 1 nên có thể chửi bới bú xua la mua. Mình chứng kiến cảnh người Việt sinh sống tại âu châu khi xưa, ủng hộ Hà Nội vì các giới trí thức của xứ họ ở theo Hà Nội nên theo. Hãnh diện là một tiểu quốc, được uỷ nhiệm chống lại một đế quốc.

Lịch sử nước Mỹ được giảng dạy trong trường học là con tàu Mayflower, chở các người tỵ nạn tôn giáo đến vùng đất hứa mới để xây dựng một quốc gia như trong kinh thánh giải thích. Từ đó người Mỹ tin vào cá nhân là người tạo ra mọi thứ vì lịch sử chỉ có 250 năm. Niềm tin vào cá nhân đó đã định hình tất cả những gì xảy ra trong quá trình lập quốc. Các người mỹ đi về miền viễn tây bằng ngựa, xây dựng một thị trấn hay chăn nuôi tuỳ theo lòng tin của tín đồ. Như đạo Mormon ở vùng Utah, Evangelist,….

Rồi ở thế kỷ 20 là vận may phi thường xảy đến cho Hoa Kỳ. Hai cuộc Thế chiến đã khiến châu Âu tan hoang, và Hoa Kỳ nổi lên như một cường quốc công nghiệp và công nghệ không bị tổn hại. Khiến dân tình khắp thế giới chiêm ngưỡng xứ Hoa Kỳ, mơ tưởng đến giấc mơ Mỹ. Người Việt đến Hoa Kỳ qua nhiều làn sóng. Làn sóng đầu tiên được gọi là người di tản buồn, họ bỏ nước ra đi không định trước. Khi người Mỹ rời Sàigòn thì họ sợ biển máu của Hà Nội nên lên tàu lên máy bay chạy ra ngoài khơi, đến pHi luật Tân rồi Hoa Kỳ. Làn sóng thứ 2 thì sống không nổi với Việt Cộng sau 75 nên chôn dầu chôn mối tình để xuống thuyền ra khơi dù bão tố. Thà chết ra đi vì ở lại không thấy tương lai. 

Làn sóng này theo mình là thành công nhất vì họ đã trải nghiệm chế độ cộng sản nên sang Hoa Kỳ họ tung ra làm ăn, không nhìn lại phía sau. Họ là chính những người xây dựng cộng đồng người Việt tại hải ngoại.

Trung Cộng có một lịch sử hoàn toàn khác, đầy thăng trầm. 4.000 đến 5.000 năm lên xuống. Những giai đoạn dài không có chính quyền, vô chính phủ, quân phiệt cát cứ. Vậy làm sao người Trung Quốc sống sót qua hàng thế kỷ hỗn loạn khi nhà nước liên tục sụp đổ? Từ bào nhiêu thời đại, nhà Minh cho đến nhà Thanh,…

Tại sao người Tàu vẫn tồn tại bất chấp vô chính phủ, thiên tai, lũ lụt, nạn đói? Bởi vì có một mạng lưới xã hội độc lập với nhà nước đã nâng đỡ họ. Gia đình trực hệ, đại gia đình, dòng tộc. Người Tàu có nghĩa vụ với họ, không thể quay lưng với họ. Đó là cách họ tồn tại. Mình thấy các bang người Tàu hợp nhau ở hải ngoại để giúp đỡ nhau. Mình thấy điểm này khi về thăm quê nội. Thấy có cái gì ràng buộc mình với làng quê, họ hàng dù chả biết ai là ai. Ở Đà Lạt, bên ngoại mình có thấy mấy người vào Đà Lạt làm ăn, tạo dựng các nhà để người trong làng hội họp mỗi năm khi đi tảo mộ, hay kỵ người trong làng như làng An Lưu, Dưỡng Mong,.. 

Đây chính là điểm rẽ về triết lý của người Mỹ và người á đông. Mỹ đặt cá nhân ở trung tâm, họ ca tụng các thành quả cá nhân. Trung Quốc đặt gia đình, họ tộc ở trung tâm. Phải kính trọng người già, cho nên giới trẻ ở Việt Nam hay Trung Cộng không dám vượt qua câu nói “kính lão đắt thọ”. Khiến cá nhân ít khi tiến triển nhanh chóng và sống lâu lên chức lão làng thì lúc đó, đã già, không còn óc tư duy, chỉ củng cố địa vị của mình.

Hệ thống Mỹ tạo ra những Elon Musk, Steve Jobs, Bill Gates hay John Chambers… khi xem Forbes hay Fortune hay bất cứ bảng xếp hạng nào, 50 người xuất sắc nhất, giàu có nhất, đó là trải nghiệm của người Mỹ. Trong khi Trung Cộng có Jack Ma nhưng khi đã đi qua giới hạn, danh tiếng hơn đảng thì bị hạn chế. Hay khi giới trẻ đòi tự do thì Đặng Tiểu Bình cho lính xả súng bắn như điên dại vì dám chống lại chính quyền. Tương tự người Ba Tư xuống đường bị mấy ông Ayatollah kêu vệ binh bắn chết nghe đâu cả 40,000. Nhưng chả động đến chúng ta vì thấy xa xôi quá. Chỉ là con số.

Nhưng mục tiêu ở châu Á thì khác: người tàu cũng muốn cố gắng tạo ra những ‘Bill Gates’ của riêng họ, nhưng trong bối cảnh giữ cho xã hội vững chắc để họ tồn tại như một dân tộc. Nên nhớ Trung Cộng là một hiệp chủng quốc, gom tụ rất nhiều giống dân, nói nhiều thứ tiếng. Nếu ngày mai chế độ sụp đỗ, thì Trung Cộng sẽ banh ta lông như Liên Xô cũ. Bao nhiêu nước nhỏ sẽ được thành lập hay đúng hơn được tái lập. Mình đến Trung Á, ngay sát biên giới của Tân Cương bị Trung Cộng chiếm. Nói chuyện với người dân bên này biên giới thì cảm nhận được điều đó.

Hoa Kỳ bị sa lầy tại nhiều cuộc chiến như Việt Nam, Iraq,… lý do là Hoa Kỳ chưa từng bị chiếm đóng bởi ngoại bang. Hoa Kỳ chỉ có một cuộc nội chiến. Do đó người Mỹ sẽ không bao giờ hiểu được điều đó vì sao các người dân bị Sadam Hussein đàn áp lại đánh du kích chiến chống lại quân đội mỹ trên nguyên tắc đã giải phóng họ khỏi ách đàn áp của Hussein.

Có lẻ người Mỹ ngày nay bắt đầu hiểu vấn nạn này: giá trị của một xã hội không được lựa chọn trong trừu tượng, chúng được rèn luyện bởi những gì xã hội đó đã phải sống sót qua. Chủ nghĩa cá nhân là sản phẩm của sự ổn định. Chủ nghĩa đề cao gia đình là di sản của hàng thế kỷ sụp đổ.

Trong quá trình lịch sử người Việt , có 1000 năm đô hộ bởi người Tàu, rồi mấy ông tây bà đầm sang đô hộ thêm 80 năm. Ngày nay thì vẫn trở lại vai trò lịch sử từ xưa, triều cống nước tàu để được sống bình yên. Người ta có thể lên tiếng chửi bới này nọ, nhưng nếu một người dân ở vùng Trung Mỹ hay Nam Mỹ, vẫn chịu sự ảnh hưởng của Hoa Kỳ, một nước lớn bên cạnh. Maduro tiếp nối cuộc chống mỹ cứu nước khởi xướng từ thời Chavez thì bị bắt đem về mỹ với tội danh gì đó. Các nước này không có tự do định đoạt tương lai của họ như Việt Nam. Chán Mớ Đời

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn  

Lời đề nghị không thể từ chối

Nhớ năm 12 B, học môn Đạo Đức với thầy Nguyễn Quang Tuyến, có nói đến chuyện đạo đức trong cuốn sách Bố Già của Mario Puzzo. Khi nói đến ông có nhà quàn, đến nhờ Don Corleone, lấy lại công lý cho cô con gái ông ta. Con gái ông ta đi chơi với mấy tên da trắng rồi bị chúng đấm đá khi không chịu cho chúng thoả mãn tình dục. Ông ta tin vào công lý của Hoa Kỳ nên kiện chúng ra toà. Ra toà chúng được tha bổng vì cha mẹ giàu và da trắng. Nên nhớ vào đầu thế kỷ 20, cuối thế kỷ 19, các di dân gốc Ý Đại Lợi không được dân gốc Ái Nhĩ Lan xem trọng.

Tức quá ông ta mới đến nhờ Don Corleone xử mấy tên đã khệnh con gái ông ta. Don Corleone, kêu sang Hoa Kỳ, ông tin vào công lý xứ này, ông xa lánh chúng tôi nay kẹt lắm mới đến nhờ chúng tôi. Ông có nhà quàn xin lỗi đủ trò,… sau này trả ơn Don Corleone, ông ta trùng tu con trai đầu của tên Sonny bị ám sát chết. Bị bắn bằng tiểu liên nên thân thể banh ta lông.

Nghe thầy Tuyến nói vụ này nên mình mướn cuốn sách Bố Già (Godfather) ở tiệm sách MInh Thu ở đường Phan Đình Phùng về đọc nhưng phải đợi sang tây mình mới xem được phim này rồi sang Hoa Kỳ thì xem tiếp 2 cuốn sau. Sau này trên đài truyền hình cứ xem đi xem lại để hiểu lý do các nhân vật thương lượng ra sao. Có một nhân vật, mà các dân Mafia gọi là cố vấn tên Tom Hagen, người gốc Ái Nhỉ lan, thay vì gốc Ý Đại Lợi như đa số khiến mình rất thích. Trong phim thì do tài tử Robert Duval đóng mới qua đời. Trong các nhân vật của cuốn truyện này, mình thích nhất nhân vật Tom Hagen. Tính tình điềm đạm khi xử lý các tình huống không hồ đồ như đa số dân Sicily.

Nhớ nhất là khúc Tom Hagen gặp mặt John Waltz, đầy quyền lực như ngày nay các nhân vật thăm viếng hải đảo của ông tỷ phú Epstein,… trong đám cưới của con gái Don Corleone, ca sĩ Johnny Fontaine, con đỡ đầu của trùm mafia Don Corleone, đến tham dự, than với Bố già là có cuốn phim để nổi tiếng nhưng nhà sản xuất cấm ông ta. Bố Già kêu Tom Hagen bay đi Los Angeles để lo vụ này. Người ta đồn Johnny Fontaine là ca sĩ ngoài đời tên Frank Sinatra. Câu nói của bố già rất nổi tiếng: “tôi sẽ đề nghị mà họ sẽ không thể từ chối”.

Tom Hagen từ giả vợ bay đi Cali sau buổi tiệc đám cưới. Ông ta đọc tin tức về Jack Waltz, ông này quen thân với giám đốc FBI Edgar Hoover, các nhân vật quyền lực ở Hoa Kỳ. Ông ta có chân trong hội đồng chiến tranh, ăn cơm ở toà Bạch Cung. Nhưng ông ta cũng thuộc dân đi lên với bạo lực như các đám Mafia. Ông ta đầu tư ở Hồ Ly Vọng và giàu có. Có thể dẫn gái gú cho các nhân vật quyền lực Hoa Kỳ như cựu tỷ phú Epstein. Ông ta bắt đầu học cách làm trưởng giả, mướn Butler người Anh để dạy ông ta cách ăn uống nói chuyện,… như một giai cấp thượng lưu Hoa Kỳ. Ông ta lấy một cô tài tử nổi tiếng, ở biệt thự mấy chục triệu đô la. Trong phim có căn nhà quá đẹp ở Hollywood.

Nhưng các tin tức cho thấy chỉ có bề nổi vì ông ta không có cơ bắp chính trị, và có rất nhiều kẻ thù. Edgar Hoover chắc chắn sẽ không bảo vệ ông ta như tỷ phú ma-cô Epstein, toà Bạch Ốc tương tự, không muốn quậy phá dư luận. Và khi ông Tom Hagen đến gặp Jack Waltz thì ông ta xem thường, chỉ dành vài phút để nói chuyện và xem thường.

Tại sao Jack waltz ghét Johnny Fontaine, vì ông ta bỏ 5 năm để trùng tư, tân trang xây dựng một ngôi sao mới nhưng Johnny Fontaine đến và vớt tay trên khiến lòng tự ái của ông ta nổi điên, chỉ muốn tiêu diệt sự nghiệp Johnny Fontaine. Dù biết vai chính nếu được Johnny FOntaine đóng là tuyệt vời, sẽ giúp ông ta kiếm được nhiều tiền. Đó là điểm khác biệt giữa Mafia và Jack Waltz. Mafia thì business là Business. Không dính dáng đến quyền lợi cá nhân hay đạo đức cách mạng. Do đó không thể nào thương lượng với một người như vậy có lòng tự ái quá cao.

Khởi đầu thấy Tom Hagen nói với Jack Waltz, tự giới thiệu là luật sư, có khách hàng là bạn của ca sĩ Fontaine nhờ đến nói chuyện với ông, nhờ ông trao vai chính trong cuốn phim của ông sắp quay. Chúng tôi sẽ giúp các khó khăn về công đoàn của ông được giải quyết nhanh chóng. Khiến Jack Walzt nổi điên lên hét đủ trò nhưng Tom Hagen rất bình tỉnh trả lời nhẹ nhàng và chấm dứt buổi gặp mặt nhẹ nhàng không tranh cãi. Jack waltz kêu tôi quen biết hết các luật sư danh tiếng ở New York nhưng chưa bao giờ nghe đến tên ông. Tom Hagen kêu tôi chỉ phục vụ độc nhất một khách hàng. Và đưa danh thiếp trước khi ra về khiến Jack Waltz thắc mắc và kêu đệ tử điều tra thân thế, tin tức về Tom Hagen.

Sau khi biết Tom Hagen làm việc cho Mafia thì kêu thư ký gọi lại và mời ăn tối. Tom Hagen đến và được giới thiệu con ngựa quý mấy triệu đô la. Jack waltz hỏi tại sao không nói sớm là làm cho Don COrleone. Ông ta thay đổi thái ở độ liền. Nhưng đầu óc ông ta vẫn căm thù tên phỏng tay trên cô đào của ông ta nên không chấp nhận lời yêu cầu của Tom Hagen. Kêu Don Corleone có thể nhờ ông việc khác nhưng Tom Hagen trả lời là Don Corleone không bao giờ nhờ lần thứ hai nếu lần đầu bị từ chối.

Mình nhớ Tom Hagen cảm ơn đã mời ăn và không bao giờ nổi giận, anh mắt vẫn điềm tỉnh ra về. Cảnh sôi động nhất là sáng hôm sau, khi chim bắt đầu hót ngoài vườn, từ từ ông Jack Waltz từ từ tỉnh dậy thì cảm thấy có gì lạ thì khám phá ra cái đầu con ngựa đua mấy triệu đô la nằm dưới mền của mình và la hét như điên. Nếu họ có thể giết và chặt đầu con ngựa để trong mền của ông ta thì họ cũng có thể giết ông ta. Thế là Johnny Fontaine được đóng vai trong cuốn phim mới của Jack Waltz.

Đạo đức được đền bù khi mấy tên da trắng đã đấm đá cô gái, con chủ nhà quàn, đã được Tom Hagen sai vài tên du đảng, anh chị chận đầu đánh gãy tay, bể mặt. Đó là phần nhập môn khi mình học môn Đạo Đức năm lớp 12B. Chán Mớ Đời 

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen 

Nguyễn Hoàng Sơn