Mực Tím Sơn Đen

Đài Radar ở Đà Lạt xưa

Nhớ hồi nhỏ có phong trào trừ Ma Quỷ, vẽ chữ Vạn của Phật Giáo, không biết người công giáo có vẽ thánh giá trên cửa nhà của họ không. Nghe ngoài chợ kêu là vẽ chữ Vạn trước cửa nhà để quỷ không vào nhà bắt con nít. Mình thuộc dạng khó nuôi nên bà cụ đã cúng mình vào am Mệ Cai Thỏ ở đường Nguyễn Công Trứ, ấp Hà Đông khi xưa nên bà cụ kêu ai vẽ chữ Vạn trên cửa nhà. Ông chồng của mệ làm cai nên họ kêu Mệ Cai.

Sau này lớn lên đọc sách báo mới hiểu là Việt Cộng nằm vùng tung tin “trừ Ma-Quỷ”, nếu dân gian đọc lái là “trừ Mỹ qua”. Dạo ấy xem phim thời sự, thường thấy hình ảnh mấy cô gái Việt Nam, trao vòng hoa cho mấy ông lính mỹ. Sau đó lại có vụ lên Núi Bà (đỉnh Lâm Viên) để lấy nước cam lồ vì có phật Bà về, ngoài chợ thấy họ bán mấy bức hình Phật Bà với bình nước Cam Lồ, bay trên mây. Một hôm, mệ ngoại mình kêu đi với mệ lên chùa Linh Sơn. Tại đây, trước cổng chùa có mấy chiếc xe đò chạy Đà Lạt-Chi Lăng đợi. Mấy bà leo lên với mấy giỏ thức ăn và thức uống.

Trên con đường này, năm 1966, Việt Cộng đã phục kích mấy kỹ sư cua côn ty mỹ đến đặt đài truyền tin, khiến mấy người chết.

Xe chạy đến chân núi Lâm Viên, rồi mọi người xuống. Mệ ngoại kêu mình cầm cái giỏ hoa bông Huệ còn mệ cầm cái giỏ đựng bánh mì. Mệ ngoại đi chậm nói chuyện với mấy bà phật tử khác nên mình đi trước. Có một mình vì mấy ông lớn tuổi đi nhanh hơn, lâu lâu họ hú lên thì mình bắt chước hú theo để theo dõi chỗ họ đi vì đường mòn nên có thể lạc đường. Đó là lần đầu tiên trong đời, mình leo núi, đi một mình nên sau này, có người nói mình sao không về Đà Lạt leo núi. Mình nói là núi Lâm Viên, cao độ chỉ có 1,600 mét trong khi mình đi bộ leo lên Kilimanjaro cao độ gần 6,000 mét. Nội tập dợt ở Cali không là leo lên trên 3,000 mét cao độ, xem như gấp đôi đỉnh lâm viên Đà Lạt.

Khi đến đỉnh Lâm Viên thì mình chả thấy Phật Bà đâu hết, chỉ thấy mây sương mù. Có 3 ông đứng trước cái am, có tượng phật bà. Hoá ra hình chụp phật Bà đăng vân là đây mà mình tưởng phật bà hiện về. Giúp mấy ông bán hình kiếm tiền bộn. Mình đưa hoa Huệ cho mấy ông đang lo dọn cái am để họ bỏ hoa vào bình rồi ngồi đợi mệ ngoại.

Mình không biết đoạn đường nào Việt Cộng phục kích đoàn convoi. Mình có kể, Việt Cộng hay phục kích lính mỹ trên quốc lộ nên họ phải chế các xe bọc sắt dễ di động để phản kích khi bị phục kích. Nay họ có chế lại mấy loại xe này, bỏ tỏng viện bảo tàng chiến tranh Việt Nam ở Hoa Kỳ

Lúc này mới thấy ngu vì không cầm cái giỏ kia cho mệ ngoại vì trong giỏ toàn là đồ ăn và thức uống. Mình leo lên đỉnh Lâm Viên năm 8-9 tuổi, không có nước và thức ăn. Đói teo râu. Sau này đi bộ bên Ý Đại Lợi suốt 2 tuần lễ, trưa cũn g không ăn. Cuối cùng thì mệ ngoại cũng lên tới đỉnh, mới tiếp tế cho cái bao tử của mình. Sau khi cúng vái xong thì thiên hạ kéo nhau xuống núi rồi ghé lại cái suối gần đó, lấy chai hứng nước cam lồ đêm về cúng. Họ nói uống nước này sẽ thông mình đỉnh ngộ nên mình uống một ly và ngu đến giờ. Chán Mớ Đời

Sau này tối tối nhìn về phiá Núi Bà, mình thấy đèn chớp chớp, nghe nói người Mỹ đặt cái đài radar trên đó. Nên người Việt không lên núi Lâm Viên nữa nhưng cũng ngại ra khỏi Đà Lạt vì sợ Việt Cộng nằm vùng chận đường.

người Mỹ đem máy cày lên đây để cày xới, trang bị các đĩa vệ tinh

Bản đồ các đài thông tin ở Đà Lạt và xung quanh. Xem cái này mình mới hiểu lý do người Mỹ đóng quân tại Phan Rang, Nha Trang, và có hệ thống truyền tin để bay lên khu vực Đà Lạt Tuyên Đức khi phải hỗ trợ lính Việt hay Mỹ. Đại khái như đại đội trinh sát 302 đi hành quân thì trực thăng từ Phan Rang bay lên căn cứ của đại đội 302 ở Đơn Dương để bốc họ đi hành quân rồi đón về Đà Lạt. Từ Đà Lạt bay xuống Phan Rang thì không xa lắm theo đường chim bay.

Bản đồ quân đội của Hoa Kỳ khi xưa với địa điểm các đài thôgn tin

Sau này mình thấy mấy tấm ảnh ngoại ô Đà Lạt thì khám phá ra ngoài đài radar trên đỉnh Lâm Viên còn có một đài radar khác mang tên Pr’ Line, nằm trên đường đi về Cầu Đất. Thật ra PR’ Line không phải chủ yếu là một đài radar, mà là một trạm thông tin liên lạc vô tuyến vi ba/troposcatter của quân đội Mỹ. người Việt như mình chả biết gì, cứ thấy mấy cái vệ tinh to đùng là cứ kêu đài radar. Mình có kể vụ người Mỹ có đặt một đài để truyền tín hiệu ở Lào để dẫn đường cho B-52 bỏ bom bắc Việt trong thời chiến tranh khiến Hà Nội cho đặc công leo núi phía bên sườn tấn công cái đồn này.

PR’ Line Mountain nằm khoảng 17 km về phía đông nam Đà Lạt, tọa độ được tài liệu quân sự ghi nhận khoảng 11.8678°N, 108.5476°E. Đây là một núi cao có vị trí rất thuận lợi để truyền tín hiệu. Aibuoofn đời thì đọc đường dẫn để hiểu thêm về hệ thống truyền tin này.

https://en.wikipedia.org/wiki/Tropospheric_scatter

Trong tài liệu của U.S. Army, địa điểm này được gọi là: “PR’ LINE MOUNTAIN SIGNAL FACILITY” và là một mắt xích quan trọng của Integrated Wideband Communications System (IWCS). Hệ thống này dùng các thiết bị tropospheric scatter (tán xạ đối lưu) và microwave để truyền thông tin quân sự khoảng cách rất xa.

Mạng liên lạc nối nhiều địa điểm quân sự quan trọng ở miền Nam Việt Nam, trong đó có: Pleiku → Nha Trang → PR’ Line → khu vực Sài Gòn, cùng nhiều trạm khác như Đà Nẵng, Huế, Quy Nhơn, Vũng Tàu và Cần Thơ.

Vì vậy, nếu người dân Đà Lạt ngày xưa gọi nơi đó là “đài radar”, có thể là do trên đỉnh núi có những anten/parabol rất lớn, trông giống các hệ thống radar. Nhưng chức năng chính mà tài liệu Mỹ xác nhận là signal/communications facility, không phải radar phòng không để chống máy bay Hà Nội.

Địa điểm này còn nổi tiếng vì một cuộc phục kích ngày 25 tháng 11 năm 1966. Một đoàn xe chở nhân viên Page Communications Engineers và binh sĩ Mỹ đang đi từ Đà Lạt lên PR’ Line thì bị Việt Cộng phục kích. 8 nhân viên dân sự Mỹ và 1 quân nhân Mỹ thiệt mạng; ngoài ra còn có quân nhân Việt Nam Cộng hòa tử trận. Page Communications là công ty được quân đội Mỹ thuê để xây dựng hệ thống thông tin IWCS tại Việt Nam.

Ở Đà Lạt, ngoài đài radar trên nÚi Bà, còn có “đài radar ở Cầu Đất”. Tài liệu ghi rằng đầu thập niên 1970, hệ thống tiếp sóng truyền hình Đà Lạt sử dụng đài radar tại Cầu Đất. Ngoài ra, một tài liệu hình ảnh của Không quân Mỹ ghi rõ tuyến Phan Rang–Đà Lạt Radar/Radio năm 1966. Có lẻ vì vậy để giúp máy bay Mỹ nhất là trực thăng đóng tại Phan Rang như phi đoàn của ông Bill Robie, được truyền tin mỗi lần bay lên Đà Lạt.

1. PR’ Line Mountain – hình ảnh rõ nhất

Đây là PR’ Line Mountain Signal Facility – IWCS Site 23.

Một bức ảnh chụp từ trên không năm 1967 cho thấy rất rõ:

nhiều anten parabol lớn
hai cụm anten dạng tấm lưới hình chữ nhật rất lớn
các nhà máy phát/thu và nhà ở
đường nội bộ chạy quanh khu vực
trạm được xây trên sườn núi.

Nguồn quân sử Hoa Kỳ xác nhận PR’ Line là một “key site” của Integrated Wideband Communications System (IWCS), nằm ở vị trí trung tâm giữa Sài Gòn – Nha Trang – Pleiku.

Tài liệu lịch sử chính thức của TP. Đà Lạt ghi rằng trong giai đoạn 1965–1975, chính quyền cũ thiết lập Cầu Đất telecommunication station, còn gọi là intercommunication radio. Nó sử dụng sóng viba với phương pháp tropospheric diffusion/troposcatter, và kết nối vào hệ thống thông tin chung ICS của quân đội Mỹ. Nhiệm vụ là thông tin đường dài phục vụ quân sự, đồng thời dành một số kênh cho dân sự.

Bản đồ Đà Lạt năm 1972

Joint Operations Graphic 1:250,000 của U.S. Defense Mapping Agency, tờ NC 49-1 – Da Lat, Vietnam, 1972. Đây là bản đồ quân sự chính thức thời chiến, rất hữu ích để xác định vị trí các núi, đường và cơ sở quân sự.

Bản đồ quân sự Đà Lạt 1972 – GeoPDF⁠

Điểm đáng làm tiếp là đối chiếu bản đồ 1972 với ảnh vệ tinh hiện nay, từ đó xác định chính xác vị trí của:

Đà Lạt → Lang Biang → PR’ Line → Cầu Đất

và các tuyến liên lạc giữa chúng. Có nhiều tấm ảnh nhưng không tải lên đây hết.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn

Cầu Quẹo Đà Lạt xưa

Cầu Quẹo xưa

Hôm kia thấy cô nào gốc Đà Lạt xưa, tải tấm ảnh nhà của cô ta ở Ngã Ba Chùa khiến mình thật kinh vì mấy tấm ảnh này kéo mình về ký ức xưa của Đà Lạt. Khúc này có vài người học chung với mình khi xưa ở Yersin. Như Phong Hạnh, nhà cây xăng Esso, nhà thuốc sâu Bích Châu, nhà Hồng Đức, … mình học chung với Nguyễn Văn Khoa, nhà trên số 4, hay cúp cua đi đá banh với mình ở sân Cô Giang, bố mẹ cho thuê tiệm bánh Bảo Hiên Rồng Vàng, chuyên bán bánh bánh xu-xê hay phu-thê cho dân đi hỏi vợ. Mình được ăn bánh của tiệm này một lần khi bà dì mình có người đi hỏi. Mình xin phép tác giả, con của tiệm Vinaco đăng lại mấy tấm ảnh này.

Đường Phan đình Phùng trước 75, chụp chỗ cây xăng Esso. Bên trái thấy tiệm Vinaco, sửa xe Lambretta. Chỗ cột điện là cái cầu mà khi xưa lúc chưa làm bằng xi-măng, người ta gọi là Cầu quẹo. Lý do là chỗ khu chợ Cây, có con đường lên chợ là đường Duy Tân, thời tây gọi là Maréchal Foch, chạy từ bùng binh Hải Thượng, chạy lên khu Hoà BÌnh. Dạo ấy đường Duy Tân chỉ một chiều như đường Minh Mạng, Tăng Bạt Hổ, còn chạy xuống khu người Việt thì bằng đường Minh Mạng, Tăng Bạt Hổ, còn đi xa thì đường Hàm Nghi rồi đến Ngã Ba Chùa thì quẹo lại. Có lẻ từ đó dân gian Đà Lạt xưa gọi là Cầu Quẹo.

Hôm trước mình có tải một bài về ty thông tin Đà Lạt khi xưa bị đập phá để xây cầu thang nối Khu Hoà Bình với chợ Đà Lạt lầu 2. Trước đó khi có chợ Cây thì họ có “Phòng Thông Tin” ở khu Chợ Cây, sau bị cháy nên họ cho xây Chợ Cũ và ty thông tin. 2 ông tây này mình có truy ra tên tuổi và có kể trên bờ lốc.

Sau Mậu Thân, nhà Khoa trên Số 4 banh ta lông nên dọn về ngã ba chùa, ở lầu trên còn phía dưới vẫn cho Bảo Hiên Rồng Vàng thuê. Phan thị Thu Thuỷ, người em tên Tuấn, ở bên Bảo Hiên Rồng Vàng còn đối diện có tên Cường thì phải, khi xưa hay chạy chiếc xe Honda Monkey. Nhà ngay góc đường mòn băng qua vườn ông Ba Đà đến đường Hai Bà Trưng.

Nhìn qua đường Phan Đình Phùng thì thấy tiệm bán thuốc sâu Bích Châu, có con học Yersin, thấy 1 chút tiệm Bảo HIên Rồng Vàng

Hình này thì thấy mấy thùng gỗ đựng rau cải cho lính mỹ, chất đầy chỗ vạc đất này bên phải

Còn học Văn Học thì có Nguyễn Đắc Hớn, nhà bán phân bón cạnh tiệm Vinaco mà ông cụ mình hay mua ở đây khi nhà có vườn trong Suối Tía. Hồ Thanh Hải, có anh Hồ Thanh Hỷ học chung với mình hồi nhỏ ở Yersin. Hình như gia đình hai anh em này, trước khi dọn qua đường Phan Đình Phùng, ở dốc từ đường Thi Sách lên Calmette, cạnh nhà ông bà ấm Thảo. Cao Minh Đức còn bà 10 Võ có tiệm thuốc Tây ngay ngã ba chùa , Nguyễn Lương Đô…. Còn học Thái Cực Đạo có Dũng Lasan. Người to đùng, rất dễ thương, hiền lành dù rất giỏi võ.

Nhớ có ông cán sự ty công chánh, dấu tên, chạy chiếc công xa ở khu vực này, lớ quớ sao cán một thằng bé chết tươi. Để cứu ông ta khỏi ngồi tù, cấp trên kêu ông ta đi công tác. Tuy phải đền cho gia đình thằng bé.

Hình chụp từ trong tiệm ra nên bị chói, thấy trạm giảm điện thế cạnh trạm cây xăng Esso. Xa xa trên dốc Hàm Nghi, có mấy nhà thuộc cư xá công chức. Sau Mậu Thân họ có đập vài căn để làm hợp tác xã rau cải Đà Lạt, rồi từ từ làm đồn Nhân Dân Tự vệ. Tỏng một hai cái nhà phái sau trụ điện giảm thế là nhà xay bột. Lâu lâu nhà mình đổ bánh căn hay bánh xèo thì hay đem gạo đến đây chiều trước thì hôm sau, ghé lại lấy. Mình gửi mấy tấm ảnh cho chị bạn ở cạnh Bảo Hiên Rồng Vàng thì được tin nhắn như sau: “Hai ông bà Vinaco rất hiền lành, con của ông bà lúc đó còn nhỏ mình không còn nhớ.”

Khúc này có chiếc cầu mà người Đà Lạt xưa hay gọi Cầu Quẹo và đường Phan Đình Phùng trước 75 là đường cầu quẹo. Thời tây thì họ gọi đường này là Rue des Jardins. Mình nhớ mại mại chỗ này có con suối nên ty công chánh có làm một cái cầu. Họ đặt mấy ống cống to đùng ở dưới rồi bỏ đất đá trên rồi cán nhựa đường để nước trên cao từ ấp Mỹ Lộc, chùa Linh Sơn , dốc Hàm Nghi chảy xuống, thoát qua đường chảy đến con suối từ Mả Thánh chảy về suối Cam -Ly. Trước thời ông Diệm, cầu làm gỗ như cầu Bá Hộ Chúc sau đó thời ông Diệm thì bắt đầu làm Cầu bằng xi-măng cốt sắt. Dạo đó mình học vườn trẻ Ấu Việt nên ngày ngày đi ngang cầu Bá Hộ Chúc.

Ngay ngã ba có cây xăng Esso mà người Đà Lạt hay gọi cây xăng ngã ba chùa.

Đây hình của anh Thi Đà Lạt gửi cho mình, xin phép đăng lên đây để cho người Đà Lạt xưa tìm lại chút hình ảnh xưa. Đám tang ông nội anh ta, đám tang đi từ Suối Cát Nam thiên đến Mả thánh, đây là chỗ Ngã Ba Chùa, cây xăng Esso, (cây xăng Ngã Ba Chùa) có trạm điện giảm thế bên cạnh, phía sau thấy dãy nhà của bà Mười Võ. Mình có kể rồi trên bờ lốc

Thấy cái dốc Hàm Nghi chạy xuống rồi chia ra làm 3, có cái tam giác là trạm biến thế và cây xăng. Thấy dãy nhà của bà Mười Võ, mẹ của Cao Minh Đức học 12 A trường Văn Học xưa. Sau đó có thấy sơ sơ trường của mấy bà sơ Trinh Vương

Đường Cầu Quẹo (Phan Đình Phùng) thấy tiệm Đức Lợi, khúc này chỗ tiệm của ông bà Sơn Hà, bán gạo, nhớ bên cạnh có tiệm trại hòm. Phía xa thấy trên đồi Hàm Nghi, nhà thờ Tin Lành

Cuốn vỡ của Hồ Thanh Hy, học chung với mình ở Yersin. Sau này nghe anh ta kể là thầy dạy cô em mình. Nay ở San Diego. (Còn tiếp)

Khi nào rảnh thì kể tiếp. Nhìn hình ảnh về Đà Lạt nhiều quá nên hoa cả mắt. Có mấy tấm ở đường này nhiều lắm mà mệt mắt nhìn.

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nah

bác nào đứng đầu 10% Babyboomer

Top 10% baby boomer

Người ta dự đoán có hàng ức mỹ kim sẽ và đang được chuyển nhượng từ thế hệ Baby Boomer sang cho thế hệ con cháu của họ. Người ta gọi Thế hệ Baby Boomer; những người sinh từ năm 1946 đến năm 1964. Em tuy sinh trong những thập niên này nhưng ở Việt Nam nên bù trướt. Về già trên 7 bó vẫn phải đi xuống ruộng mỗi ngày. Chán Mớ Đời

Bảng biểu ngữ của Việt MInh, chiêu hồi các lính Lê Dương khi xưa

Lý do là sau đệ nhị thế chiến, khi người lính Mỹ trở về từ Âu châu hay Á châu thì có một hiện tượng là người Mỹ sinh đẻ rất nhiều tỏng vòng 18 năm, khi thuốc ngừa thai và phá thai chưa được sử dụng. Nay thì ngược lại, người Mỹ hết muốn đẻ. Việt Nam sau 1975 cũng có hiện tượng babyboom khiến ngày nay dân số lên đến 100 triệu người Việt. Nếu mình không lầm cả miền bắc và miền nam có tổng cộng 30 triệu người trước 75 mà chết hai bên lên mấy triệu. Không bao giờ biết rõ con số này.

Thế hệ này chuyển giao tài sản ròng cũng như các doanh nghiệp mà đa số con họ không muốn tiếp nhận vì đã đổi nghề, học cao hơn thế hệ cha mẹ. Do đó ai muốn mua các doanh nghiệp thì đây là dịp để mua vì chủ nhân sẽ cho vay lại để bớt đóng thuế. Mình nói con mình thì nó phát hiện ra một tiệm giặt máy tự động ở New York, chủ bán cho vay lại nhưng nó chần chờ nên khi liên lạc thì đã được người khác vồ rồi. Nhớ có hai bác hàng xóm xưa ở Đà Lạt, sang Hoa Kỳ mở tiệm bán thực phẩm giàu lắm, nhưng khi hưu trí thì mấy đứa con lắc đầu kêu cực quá nên không dám tiếp thu lại tiệm bán bánh mì,…

Theo Báo cáo Global Wealth Report 2025 của ngân hàng UBS, thế hệ Baby Boomer là thế hệ giàu có nhất trong lịch sử nước Mỹ, với tổng tài sản ròng hơn 83 nghìn tỷ USD thuộc quyền sở hữu của các thành viên thế hệ này. Thế hệ Baby Boomer nắm giữ hơn một nửa tổng tài sản của nước Mỹ, mặc dù chỉ chiếm khoảng 24% dân số trưởng thành.

Giá trị tài sản ròng (Net worth), tức tổng giá trị tài sản trừ đi các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính là một con số phản ánh mức độ tài sản tích lũy của một người. Điển hình muốn đo một người Mỹ giàu có, tài sản ròng là bao nhiêu. Thí dụ: 1 cặp vợ chồng ở Cali, Hoa Kỳ, có một căn nhà, 2 chiếc xe không nói đến tiền trong ngân hàng hay đầu tư. Ở Cali trung bình một căn nhà giá trung bình 1 triệu, 2 chiếc xe cũ thì cho mỗi chiếc $10,000, tổng cộng là $20,000. Xem như cặp vợ chồng này là triệu phú vì tài sản là $1,000,000 + $20,000 = $1,020,000.

Nhưng nếu họ còn nợ độ $500,000 thì phải lấy giá trị căn nhà 1 Triệu trừ đi $500,000 tiền nợ, tổng cộng tài sản ròng của họ là $520,000. Đó chưa kể lệ phí khi bán buôn này nọ.

Với rất nhiều Baby Boomer đã nghỉ hưu hoặc đang chuẩn bị đến độ tuổi có thể rời khỏi lực lượng lao động, nhiều người không khỏi tự hỏi: Tài sản ròng của mình đang ở đâu so với những người cùng thế hệ?

Theo số liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve) tính đến năm 2022, những người thuộc nhóm tuổi 65–74 có tài sản ròng trung vị khoảng 410.000 USD. Trong khi đó, những Baby Boomer trẻ hơn, thuộc nhóm tuổi 55–64, có tài sản ròng trung vị khoảng 364.027 USD. Càng trẻ càng ít tiền hơn.

Những người 75 tuổi trở lên, nhóm bao gồm những Baby Boomer lớn tuổi nhất và một phần thế hệ Silent Generation, có tài sản ròng trung vị khoảng 334.070 USD. Trong khi đó, dựa trên phân tích dữ liệu của Federal Reserve, cho biết rằng nếu bác nào là một Baby Boomer và có tài sản ròng trên 2,9 triệu USD, bác nằm trong 10% người giàu nhất của thế hệ này. Kinh.

Đối với những Baby Boomer lớn tuổi, trên 75 tuổi, tài sản ròng ít nhất 2,7 triệu USD cũng đủ để đưa họ vào top 10%. Có tài sản ròng cao chỉ là một trong những dấu hiệu cho thấy bạn giàu hơn mức trung bình của một Baby Boomer. Tuy nhiên, để thực sự lọt vào 10% giàu nhất, chỉ có tài sản ròng cao thôi vẫn chưa phải là tất cả. Vấn đề là ở tuổi này thì cũng ở tuổi sắp đi thiên quốc.

Khi về hưu trên 65-67 tuổi thì người hưu trí có các thu nhập như sau:

An sinh Xã hội (Social Security) là một trong ba nguồn thu nhập lớn nhất của người nghỉ hưu. Tuy nhiên, nhiều Baby Boomer cũng dựa vào thu nhập từ đầu tư để trang trải cuộc sống sau khi nghỉ hưu. Vì về hưu, cuộc sống chúng ta vẫn tiếp tục như cũ, chỉ thiếu lợi tức hàng tháng từ công ty trả lương, do đó cần có thu nhập từ các quỹ hưu trí hay nhà cho thuê. Còn không thì leo lên xe buýt, họ chở đến sòng bài để kéo máy.

Tương tự, bất động sản chiếm một phần đáng kể trong tài sản ròng của Baby Boomer, khoảng 23%, theo UBS Global Wealth Report 2025. Khoảng 76% những người nghỉ hưu từ 65 đến 74 tuổi sở hữu một căn nhà. Mặc dù tỷ lệ sở hữu nhà nói chung đã giảm do thị trường nhà ở trì trệ trong năm 2025, số người nghỉ hưu thực sự sở hữu nhà vẫn tương đối ổn định.

Vấn đề là có nhiều người đến tuổi hưu trí nhưng không có khả năng nghỉ hưu, phải tiếp tục đi làm dù không phải nghề của mình. Tối khuya ghé vào các tiệm ăn MacDonalds, mở khuya, sẽ thấy nhân viên toàn là người cao tuổi. Ban ngày họ ngủ, ban đêm đi làm để tránh hàng xóm biết là vẫn tiếp tục đi làm. Như em đây, trên 7 bó vần phải đi lên vườn hàng ngày để trồng bơ. Có sanh bạn đề nghị là đem giống trái gấc lên vườn mình để trồng, bán chia. Vì gấc anh ta trồng ở nhà không đủ chỗ để trồng bán cho các tiệm bán xôi chè ở Bolsa.

Ngoài căn nhà chính đang ở, tài sản ròng của một Baby Boomer còn đến từ nhiều nguồn khác, trong đó:

29,4% đến từ cổ phiếu doanh nghiệp và cổ phần trong các quỹ tương hỗ (mutual funds).
11,9% đến từ quyền lợi lương hưu theo chế độ xác định mức hưởng (defined benefit pension).
7,5% đến từ các chương trình hưu trí đóng góp xác định (defined contribution pension).

Tuy nhiên, có một điểm quan trọng cần lưu ý: phần lớn số tiền này thường bị “khóa” trong các loại tài sản. Vì vậy, ngay cả những Baby Boomer nằm trong top 10% về tài sản ròng cũng có thể không dễ dàng tiếp cận hoặc sử dụng ngay số tài sản đó. Lý do là rút ra có thể bị đánh thuế.

Nói cách khác, giàu về tài sản không đồng nghĩa với có nhiều tiền mặt để chi tiêu. Một người có thể sở hữu một căn nhà trị giá hàng triệu đô la, cổ phiếu, quỹ hưu trí và các khoản đầu tư lớn, nhưng vẫn có dòng tiền hàng tháng tương đối hạn chế. Do đó ngày nay họ có ra chương trình reverse mortgage, ngân hàng cho mình tiền xài hàng tháng đến khi chết thì họ sẽ lấy nhà bán trừ số tiền đã cúng cho mình. Về hưu không có thu nhập thì khó mà được ngân hàng cho vay. Do đó họ kêu là của chìm vì không tiêu pha được. Đến khi chết con cái lấy bán. Gọi là hy sinh đời bố mẹ củng cố đời con. Chúng có tiền, anh em chia chát không đều, từ bỏ nhau hay đêm xài cái vèo xong om.

Nếu lấy một Baby Boomer khoảng 67 tuổi làm ví dụ, ta có thể hình dung như sau:

Tài sản ròng	So với median $410K	Đánh giá sơ bộ
$400K	~1×	Gần mức trung vị
$750K	~1,8×	Khá hơn đáng kể
$1M	~2,4×	Giàu hơn phần lớn người cùng tuổi
$1,5M	~3,7×	Nhóm khá giả
$2M	~4,9×	Rất khá giả
$2,9M	~7,1×	Ngưỡng top 10% theo bài viết
$5M	~12,2×	Rất giàu
$10M	~24,4×	Nhóm tài sản rất cao

Nhưng có một điều rất quan trọng; $2,9 triệu tài sản ròng không có nghĩa là có $2,9 triệu tiền mặt.

Ví dụ một Baby Boomer có:

Nhà: $1,5 triệu
401(k)/IRA: $900.000
Cổ phiếu/quỹ đầu tư: $400.000
Tiền mặt: $200.000
Nợ mortgage: $100.000

→ Tài sản ròng = $2,9 triệu.

Người này có thể thuộc top 10%, nhưng chỉ có $200.000 tiền mặt. Phần lớn tài sản nằm trong nhà và tài khoản đầu tư.

Muốn biết tài sản ròng của mình là bao nhiêu, các bác cứ tính theo sau đây rồni trừ là ra tài sản ròng của mình.

🏠 Giá trị căn nhà/các bất động sản: $___
💰 401(k), IRA, pension lump sum: $___
📈 Stocks/ETF/mutual funds: $___
💵 Tiền mặt/CD/bank: $___
📉 Tổng nợ còn lại (mortgage, loans…): $___ (nợ nhà, có thể còn nợ xe, nợ thẻ tín dụng…)

Nếu có Social Security + pension, cho thêm số tiền mỗi tháng.

Sau khi tính hết lại thì làm toán, để xem mình có thể sống bao lâu vì sức khoẻ mỗi người khác nhau, trung bình người Mỹ chết ở độ tuổi 75 (đàn ông), còn đàn bà thì thêm 7 tuổi nữa (82). Có bà đại biểu quốc hội Việt Nam tuyên bố là đàn ông chết sớm hơn đàn bà thì nên ra luật bắt đàn ông lấy vợ già hơn mình 7 tuổi. Cứ lấy số tiền của mình để tính. Nhất là phần quỹ hưu trí, mấy năm nay lên như diều gặp bão nhưng dạo này kinh tế đang xuống nên có thể sẽ bị banh ta lông. Do đó cũng nên cẩn thận bỏ bớt tiền qua bonds, money market,… để lỡ thị trường chứng khoán xuống như năm 2008 là ngọng vì mìn đã về hưu. Không nên mất hết. Tham thì sẽ khổ. Nhớ sau 2008, đi khám bác sĩ, bà vợ bác sĩ nay làm thư ký kêu lấy bác sĩ bị chừ là mạt em ơi. Hỏi lý do, kêu chị chơi stocks high risk banh ta lông hết, chồng chị tra rồi mà vẫn phải đi khám bệnh. Chán Mớ Đời

Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen

Nguyễn Hoàng Sơn