Chuyện thời Tây bị đô hộ, nhiếp ảnh gia ma
Khi xưa, mình ở Pháp quốc thì xem truyền hình tây hay có vụ tranh cãi giữa người Pháp, người ta hay hỏi “ông hay bà làm gì trong thời gian bị Đức quốc xã chiếm đóng”. Vấn đề là trong thời gian Đức quốc xã chiếm đóng thì có phân nữa nước Pháp, hợp tác với quân đội chiếm đóng, do thống chế Pétain lãnh đạo mà người Pháp hay gọi chính quyền Vichy. Chính quyền này vẫn cai quản Việt Nam đến khi mấy ông người Nhật đánh chiếm.
Nhưng sau cuộc chiến thì đa số người Pháp đều vỗ ngực tự xưng mình thuộc thành phần kháng chiến quân với đại tá De Gaulle từ Luân Đôn. Nghe người Pháp kể là sau khi được quân đội mỹ giải phóng thì có một vài người nằm trong tổ chức kháng chiến, nên được người thân hay bạn bè năn nỉ, báo cáo là họ cũng có giúp đỡ kháng chiến nên cả nước pháp đều thành viên của kháng chiến chống Đức quốc xã. Chỉ có mấy cô, mấy bà có con với lính Đức quốc xã là lãnh đủ. Mình có kể vụ này rồi, sau chiến tranh người ta khám phá ra có đến hơn 200,000 người Pháp lai đức và những thành phần này bị kỳ thị.
Tuần này đọc báo tây bổng thấy tin tức trên báo Le mOnde có câu chuyện ly kỳ trong thời Đức quốc xã chiếm đóng, em xin tóm tắc lại đây. Ai buồn đời, biết pháp ngữ thì theo đường dẫn đọc thêm nhiều chi tiết.
https://www.lemonde.fr/1940-1942-sur-les-traces-du-photographe-inconnu/
Miền Nam Pháp quốc được quản lý bởi chính phủ Vichy nhưng miền bắc Pháp quốc thì bị người đức chiếm đóng. Được biết là dưới chế độ chiếm đóng Đức quốc xã, họ cấm người Pháp chụp hình ảnh hay vẽ viết. Có thể đi tù.
Sau này người ta khám phá nhiều tấm ảnh chụp trong thời gian bị quân đội Đức quốc chiếm đóng do một người Pháp tên Raoul Minot. Ông ta là một nhiếp ảnh viên tài tử, làm việc cho trung tâm buôn bán Le Printemps, và đã lén chụp ảnh thời gian từ năm 1940-1942.
Ông Minot là người bán hàng cho tiệm Le Printemps từ năm 1911, sau đó đi quân dịch, trong thời thế chiến thứ nhất. Sau chiến tranh, ông ta trở lại làm việc cho Le Printemps, lập gia đình với một bà đồng nghiệp tên Marthe Bedos, và ngụ tại ngoại ô Paris tại Courbevoie và có một cô con gái tên Jacqueline. Buồn đời ông ta thích chụp hình, rồi trong thời gian Paris bị chiếm đóng, ông ta lén chụp hình với chiếc máy Kodak Brownie, dấu dưới áo khoác, và rửa hình trong phòng tối của Le Printemps, vì có giấy rất hiếm thời tem phiếu Đức quốc xã.
Nhiều bức ảnh của ông ta đã được đánh số và đi kèm với những lời bình luận đầy châm biếm, chế giễu, nhắm vào quân chiếm đóng (một số lời bình sau đó đã bị xóa bỏ). Theo ghi nhận, ông đã bán một số bức ảnh cho Louis Juven, một người có mối liên hệ lỏng lẻo với Phong trào Kháng chiến. Các tác phẩm của ông được đánh giá là một tư liệu hiếm hoi, chân thực và không hề bị sàng lọc về giai đoạn lịch sử này, tạo nên sự tương phản rõ rệt với các bức ảnh chính thức hay ảnh tuyên truyền thời bấy giờ.
Vào tháng 11 năm 1942, một kẻ mật báo đã tố giác Minot. Lực lượng cảnh sát Pháp cộng tác với quân chiếm đóng (thuộc các "Lữ đoàn Đặc biệt") đã tiến hành điều tra; ông bị bắt ngay tại nơi làm việc vào ngày 8 tháng 2 năm 1943. Cảnh sát đã tịch thu hàng trăm bức ảnh, cuộn phim cùng chiếc máy ảnh của ông từ căn hộ chung của hai vợ chồng. Minot và người vợ tên Marthe sau đó đã bị thẩm vấn (riêng ông bị Gestapo thẩm vấn). Ông bị giam giữ tại Nhà tù Fresnes, sau đó bị chuyển đến trại tập trung Royallieu-Compiègne.
Vào ngày 20 tháng 4 năm 1943, ông bị trục xuất đến trại tập trung Mauthausen (mình có viếng nhà tù này khi đi du lịch ở Áo Quốc); sau đó bị chuyển sang Buchenwald (nơi chuyên dùng cho lao động cưỡng bức), và cuối cùng là Flossenbürg. Năm 1945, trong bối cảnh các cuộc chiến hỗn loạn, ông đã phải trải qua một cuộc "hành quân tử thần". Lực lượng quân đội Hoa Kỳ đã giải thoát ông vào ngày 23 tháng 4 năm 1945, nhưng ông đã qua đời do kiệt sức và bệnh tật vào ngày 28 tháng 4 tại một bệnh viện ở Cham, Đức. Thi hài của ông không bao giờ được tìm thấy. Bà Marthe may mắn sống sót và sau này đã nỗ lực tìm kiếm ông, nhưng vô vọng.
Các bức ảnh của ông Minot vẫn gần như vô danh trong suốt nhiều thập niên, nằm rải rác trong các bộ sưu tập khác nhau (chẳng hạn như một số bức đã được hiến tặng cho Bảo tàng Kháng chiến Quốc gia). Một bước ngoặt quan trọng đã diễn ra vào năm 2020, khi một cuốn album chứa khoảng 377 bức ảnh bất ngờ xuất hiện tại một chợ đồ cũ ở miền Nam nước Pháp. Nhà báo Philippe Broussard của tờ *Le Monde* đã dẫn đầu một cuộc điều tra kéo dài bốn năm; thông qua việc nghiên cứu các tài liệu lưu trữ, hồ sơ nhân sự tại cửa hàng Printemps cùng nhiều manh mối khác, ông đã xác định được danh tính của Minot. Một cuốn sách nhỏ do Printemps phát hành vào năm 1965 từng ghi chú tác giả của một bức ảnh là "M. Minot", và chính chi tiết này đã cung cấp một manh mối quan trọng ngay từ giai đoạn đầu.
Vào năm 2024, loạt bài phóng sự của Broussard (và sau đó là cuốn sách Le Photographe inconnu de l’Occupation, Nhiếp ảnh gia vô danh thời chiếm đóng) đã đưa câu chuyện về Minot ra ánh sáng, trong đó bao gồm cả việc tìm lại được chính bức chân dung tự chụp của ông. Vào ngày 11 tháng 9 năm 2024, chính quyền Pháp đã chính thức truy tặng ông danh hiệu "Mort pour la France" (Người đã hy sinh vì nước Pháp). Giờ đây, những bức ảnh của ông được nhìn nhận như một hành động kháng chiến thầm lặng, những bằng chứng sống động về thời kỳ chiếm đóng, diễn ra vào thời điểm mà hoạt động nhiếp ảnh chuyên nghiệp bị kiểm soát gắt gao hoặc chỉ được phép phục vụ mục đích tuyên truyền.
https://www.lemonde.fr/1940-1942-sur-les-traces-du-photographe-inconnu/
Mình rời pháp đã lâu nhưng không hiểu sao vẫn nấn ná với xứ này. Có lẻ Pháp quốc đã cho mình nền giáo dục từ bé lên đến đại học. Nữa cuộc đời chịu ảnh hưởng bởi văn hoá của pháp. Mình vẫn yêu văn hoá của xứ này.
Ông Minot bị bắt và đày đi trại tù và cuối cùng đã chết mấy ngày sau khi được quân đội Mỹ giải thoát. Mình nghĩ ông ta chỉ chụp hình kiểu tài tử thôi chớ chả có ý chống đối, tham gia kháng chiến gì cả. Rồi bị Tây Gian đi báo Gestapo để lập công như dân cách mạng 30 sau 75.
Ngày nay, người Pháp muốn rữa nhục, bị quân đội đức chiếm đóng nên muốn tìm các hình ảnh mang tựa đề đối kháng lại quân đội Đức quốc xã. Như vụ Jean Moulin, cầm đầu nhóm kháng chiến ở Lyon, miền nam Pháp quốc rồi cũng bị Tây Gian đi báo cho Gestapo, lập công với quân đội chiếm đóng. Có người kêu chính ông Mitterand là kẻ báo cho Đức quốc xã.
Trong mấy tấm ảnh thì mình nhận ra tấm ảnh ở đường Rivoli, con đường mình đi học mỗi ngày phải đi qua đây, nên ký ức một thời lại ùa về nên viết lại đây để nhớ một thời làm dân tây.
Sơn đen nhưng tâm hồn Sơn trong trắng, nhà Sơn nghèo dang nắng Sơn đen
Nguyễn Hoàng Sơn
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét